Bò GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO - BỘ Y TÈ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TÈ CÒNG CỘNG LÊ VÂN CÂP NGHIÊN CỨU CAN THIÈP CÀI THIÊN TÌNH TRẠNG TÀN TẬT CHO TRẺ KHÓ KHẢN VẬN ĐỘNG TAI CÔNG ĐỚNG HUYÊN LƯƠNG SƠN - HOÀ BÌNH LUẬN VÁN THẠC SỸ Y TẾ CỒNG CỘNG Mã số: Hướng dẫn khoa hoc: TS Trán Trong Hải HA NỘI - 2001 LỜI CẢM ƠN Trước hết tôi xin bàỵ tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới: Ban giám hiệu, Phòng điều phối thực địa, các thầỵ, cô giáo Trường đại học ỵ tế công cộng dã dạỵ dỗ và hướng dẫn tôi trong suốt thời gian học tập cũng như quá trình làm luận văn. Tiến sỵ Trần Trọng Hải người thầỵ tận tình, luôn mang hết sức lực và trí tuệ của mình vì những gì tốt dẹp nhất dành cho trẻ em tàn tật Việt Nam, cũng như những đóng góp quỵ báu của thầỵ cho bản luận văn nàỵ. PGS-Tiến sỹ Bùi Thanh Tâm, Trường đại học ỵ tế công cộng Hà Nội. PGS-Tiến sỵ Dương Xuân Đạm.
Chuỵên viên đầu ngành Vật lỵ trị liệu - PHCN Quàn dội. Tiến sỵ Phạm Ngọc Khái, Trưởng phòng nghiên cứu khoa học, Trường đại học ỵ Thái Bình. Tiến sỹ Phạm Quang Lung, Vụ diều trị, Bộ ỵ tê. Tòi xin bàỵ tỏ lòng biết ơn chân thành tới: Trung tâm ỵ tế huỵện Lương Sơn, tới các nhân viên PHCN cộng dồng, tới gia đình các cháu bị khó khăn vận dộng đã mang hêt tình thương vá trách nhiệm phục hồi chức năng cho con em mình và góp phần quỵ giá giúp tôi hoàn thành bản luận văn nàỵ.
Ban giám dốc và cán bộ công nhân viên Bệnh viện Điều dưỡng - Phục hồi chức năng Trung ương, Sầm Sơn Thanh Hoá. Các bạn học viên lớp Cao học ỵ tế công cộng khoá 3 Trường đại học ỵ tế công cộng Hà Nội và các bạn dồng nghiệp. Cuối cùng tôi xin bàỵ tỏ lòng biết ơn tới bố mẹ, vợ con, người thân và bè bạn dã dộng viên, giúp dớ tôi học tập và hoàn thành bản luận vàn nàỵ. Tác giả Hà Nội, 2001 NHŨNG CHỮ VIẾT TẤT TRONG LUẬN VÃN HVO Thầy thuốc tình nguyện Hải ngoại KKVĐ: Khó khăn vân động NXB: Nhà xuất bản NNT: Người nuôi trẻ PHCN: Phục hổi chức năng PHCNDVCĐ: Phục hổi chức năng dựa vào cộng đổng WHO: Tổ chức y tế thế giới ƯBDS - KHHGĐ: ưỷ ban dân số kế hoạch hoá gia đình MỤC LỤC Trang ĐẶT VẤN ĐỂ 1 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 3 PHẨN 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4 1.
Các khái niệm vế tàn tật 4 1. Định nghĩa tàn tật 4 1. Nguyên nhân gây nên tàn tật 5 1. Các dạng tàn tật 5 1.
Hậu quả của tàn tật 5 1. Quá trình tàn tật và các bước phòng ngừa ố 1. Phục hồi chức năng 6 1. Định nghĩa PHCN 6 1.
Mục đích của PHCN 7 1. Các hình thức PHCN 7 1. Cơ sở lý luận của kích thích PHCN cho trẻ tàn tật 9 1. Tình hình tàn tật trèn Thế Giới và Việt Nam 10 1.
Tình hình thực hiện PHCNDVCĐ trên Thế Giới và Việt Nam 11 1. Các nguyên lý cơ bản về mặt lý luận của PHCNDVCĐ 11 1. Tinh hình thực hiện PHCNDVCĐ trèn Thế giới 13 1. Tinh hình thực hiện PHCNDVCĐ ở Việt Nam 14 1.
Kiến thức và kỹ thuật sử dụng ương PHCNDVCĐ cho trẻ KKVĐ 16 1. Các bước tiến hành để triển khai chương trình PHCNTVCĐ ở Việt Nam 16 1. Một số đặc điểm của địa bàn nghiên cứu 17 PHẤN 2: ĐÓI TƯỢNG VẦ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN cứu 17 2. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu 19 2.
Phương pháp nghiên cứu 19 2. Thiết kế nghiên cứu 19 * Nghiên cứu trước can thiệp 20 * Giai đoạn can thiệp 20 * Giai đoạn đánh giá 22 , ỌQ 2. Phương pháp chọn mấu. Phương pháp thu thập thông tin.
Phương pháp thu thập số liệu. Lưu ý về mật đạo đức 32 2. Những thuận lợi, khó khán và hạn chế của để tài 32 PHẦN 3: KẾT QUẢ NGHIÊN cứu 34 3. Kết quà nghiên cứu trước can thiệp 34 3.
Tình trạng tàn tật của trẻ KKVĐ có nhu cầu PHCN 34 3. Tình hình người nuôi trẻ 36 3. Kết quả nghiên cứu sau can thiệp 37 3. Kết quả cải thiện kiến thức 37 3.
Kết quả cải thiện thái độ, thực hành 39 3. Kết quả theo dõi, giám sát của nhàn viênPHCN cộng đồng 44 3. Kết quả phục hổi tiến bộ cho trẻ KKVĐ 45 3. Vai trò của một số yếu tố ánh hường đến kết quả phục hổi cho trẻ 53 PHẨN 4: BÀN LUẬN 4.
Tình hình trẻ và người nuôi trẻ KKVĐ có nhu cầu PHCN 57 4. Về kết quả cải thiện kiến thức, thái độ và thực hành PHCN của NNT 60 4. Về kết quả giám sát 63 4. Về kết quà phục hổi chức năngcho trẻ KKVĐ 64 4.
Về vai trò của một số yếu tố tác độngđến kết quà PHCN 70 PHẦN 5: KẾT LUẬN 73 PHẨN ó: KHUYẾN NGH| 74 TÀI LIỆU THAM KHẢO 75 Phụ lụcl: Phiếu điều tra trè và người nuôi trẻ KKVĐ Phụ lục 2: Tài liệu huấn luyện trẻ KKVĐ tại cộng đổng Phụ lục 3: Nhu cầu cơ bản cùa người tàn tật trong PHCN dựa vào cộng đổng Phụ lục 4: Phiếu theo dõi giám sát Phụ lục 5: 7 tiêu chuẩn hội nhập Phụ lục 6: Cách tính điếm và đánh giá Phụ lục 7: Danh sách trẻ KKVĐ có nhu cầu PHCN tại huyện Lương Sơn 1 ĐẶT VẤN ĐỂ Chăm sóc và phục hổi chức năng cho trẻ tàn tạt, nhằm tạo cho các em có một cuộc sống bình đẳng với mọi thành vièn trong xã hội, đã và đang là mối quan tâm c ủa nhi ểu quốc gia trên thế giới. Theo con số chính thức của WHO, số người tàn tật chiếm tỷ lệ 10% dân số, trong đó trẻ em chiếm tới 40% tổng số người tàn tật [32]. Ở Việt nam chưa có con số thống kê chính xác trong cả nước, nhưng do hâu quả của chiến tranh, bệnh tật, chấn thương. thì tỷ lệ người tàn tật không ít.
Nếu ước tính theo WHO thì Việt Nam có trên 6 triệu người tàn tật trong đó có trên 2 triệu là trẻ em. Từ trước đến nay Đàng và Nhà nước ta rất quan tâm đến việc chảm sóc, bảo vệ và giáo dục trẻ em. Nhiều chưong trình cấp quốc gia, cấp ngành về trẻ em. nhất là trẻ em bị tàn tật đã được triển khai và thực hiện trong cà nước [6].
Cài thiện tình trạng tàn tật cho trẻ em tàn tật là việc làm đầy khó khán và thử thách bởi vì số lượng lớn trẻ em tàn tât và chất lượng cuộc sống của các em chưa được quan tâm đúng mức. Hơn nữa ngành phục hổi chức năng là một lĩnh vực mới phát triển ờ Việt Nam so với các lĩnh vực y tế khác. Trong các nhóm tàn tât, thì nhóm khó khãn về vận động thường chiếm tý lệ cao nhất [8. 22] và việc phuc hổi về vận động là rất quan trọng vì nếu độc lập về vân động thì trẻ có thể độc lập trong nhiều chức năng khác cúa đời sống cũng như trong sinh hoạt hàng ngày.
Thực tế đã chứng minh rằng hiện nay phục hổi chức nãng ở các tuyến tính, trung ương chì có thể giải quyết được 5 - 10% s ố trẻ tàn tạt [21, 28], số còn lại hầu hết sống tại nhà và cộng đổng, thiếu sự chăm sóc vể y tế nói chung và PHCN nói riêng, nên các di chứng của trẻ tàn tật ngày càng trầm trọng, nhất là về vân động để cuối cùng các em hoàn toàn phụ thuộc vào người khác ở gia đình và xã hội. Phục hổi chức náng dựa vào cộng đổng hiện nay dang chứng tỏ là một trong những biện pháp tốt nhất để giải quyết vâh đề tàn tật tại cộng đổng, vì theo kết quả điều ưa của nhiều tác giả cho biết 60% - 80% người tàn tật có thể phục hổi tại cộng đổng [28. <v 2 Một trong những mục tiêu của phục hổi chức nâng dựa vào cộng đổng là chuyển giao kiến thức, kỹ thuật phục hổi tới tận cộng đổng, người tàn tật và gia đình họ, làm thay đổi thái độ của mọi người để họ cùng tham gia. Cho đến nay ở nước ta hầu hết các tỉnh đã triển khai chương trình PHCN dựa vào cộng đổng, nhưng các nghiên cứu kiến thức, thái độ, thực hành về PHCN của người nuôi trẻ và sự cải thiện tình trạng tàn tật của nhóm trẻ khó khăn vân động cùng các yếu tố ảnh hưởng đến nó thì hầu như chưa có.
Huyện Lương Sơn - Hoà Bình là một vùng bán sơn địa, có các dân tộc anh em cùng chung sống đã và đang có các chương trình giáo dục hoà nhập cho trẻ khuyết tật, các dự án giúp đỡ hỗ trợ người tàn tật về kinh tế, hỗ trợ việc làm. Khi tìm hiểu thực trạng phục hổi chức nâng cho trẻ khuyết tật của dự án giáo dục hoà nhập tại huyện Lương Sơn và tham khảo các nghiên cứu trước [7, 26], chúng tôi nhàn thấy tỷ lệ trẻ khuyết tật đến trường học đã táng lên nhưng còn tổn tại một số hạn chế cơ bản về phục hổi chức nâng dựa vào cộng đổng cho trẻ tàn tật nói chung và trẻ KKVĐ nói riêng như sau: Nhu cầu PHCN của trẻ khó khăn vận động còn cao 65%, chỉ có 21% người nuôi trẻ được hướng dẫn kỹ thuật PHCN, sô' người nuôi trè dược giám sát, hổ trợ thường xưyẻn cùa cán bộ PHCN thấp 13%. Sau khi tìm hiểu những lý do và nguyên nhản làm ảnh hưởng đến kết quả PHCN cho trẻ KKVĐ tại địa phương, chúng tôi muốn áp dụng m ột s ố gi ải pháp đ ể huy động và đào tạo nguồn nhàn lực công đổng, tham gia vào quá trình ph ục h ổi ch ức năng, nhằm cải thiện tình trạng tàn tật cho trẻ khó khăn vận động tại cộng đổng, làm cơ sở cho việc triển khai rộng rãi chương trình PHCN cho mọi đối tượng tàn tật trên địa bàn. Vì thế chúng tôi tiến hành: ” Nghiên cứu can thiệp cải thiện tình trạng tàn tật cho trẻ khó khăn vận động tại cộng đồng huyện Lương Sơn - Hoà Bình 3 MỤC TIÊU NGHIÊN cứu Mục tiêu cụ thể: - Cải thiện kiêh thức, thái độ, thực hành về PHCN cho người nuôi trẻ KKVĐ có nhu cầu PHCN ở huyện Lương Sơn - Hoà Bình.
- Xác định sự cải thiện tình trạng tàn tật của trẻ KKVĐ sau can thiệp. - Xác định vai trò của một số yếu tố ảnh hưởng đến kết quả cải thiện tình trạng tàn tật của trẻ. 4 Phần I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Các khái niệm về tàn tật 1.