Luận văn nghiên cứu can thiệp cải thiện tình trạng tàn tật cho trẻ em khó khăn vận động tại cộng đồng huyện lương sơn hoà bình

Luận văn nghiên cứu can thiệp cải thiện tình trạng tàn tật cho trẻ em khó khăn vận động tại huyện Lương Sơn, Hòa Bình, mang lại giải pháp thiết thực.

• Người hướng dẫn: TS. Trần Trọng Hải
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Y Tế
• Đề tài: Cải Thiện Tình Trạng Tàn Tật Cho Trẻ Em Khó Khăn Vận Động Tại Lương Sơn, Hòa Bình
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2001
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Các khái niệm về tàn tật
• 1.1.1. Định nghĩa về tàn tật
• 1.1.2. Nguyên nhân gây nên tàn tật
• 1.1.3. Các dạng tàn tật
• 1.1.4. Hậu quả của tàn tật
• 1.1.5. Quá trình tàn tật và các bước phòng ngừa
• 1.2. Phục hồi chức năng
• 1.2.1. Định nghĩa PHCN
• 1.2.2. Mục đích của PHCN
• 1.2.3. Các hình thức PHCN
• 1.2.4. Cơ sở lý luận của kích thích PHCN cho trẻ tàn tật
• 1.3. Tình hình tàn tật trên Thế Giới và Việt Nam
• 1.3.1. Tình hình tàn tật trên Thế Giới
• 1.3.2. Tình hình tàn tật tại Việt Nam
• 1.4. Tình hình thực hiện PHCN dựa vào cộng đồng trên Thế Giới và Việt Nam
• 1.4.1. Các nguyên lý cơ bản về mặt lý luận của PHCN dựa vào cộng đồng
• 1.4.2. Tình hình thực hiện PHCN dựa vào cộng đồng trên Thế giới
• 1.4.3. Tình hình thực hiện PHCN dựa vào cộng đồng ở Việt Nam
• 1.4.4. Kiến thức và kỹ thuật sử dụng trong PHCN dựa vào cộng đồng cho trẻ khó khăn vận động
• 1.4.5. Các bước tiến hành để triển khai chương trình PHCN dựa vào cộng đồng ở Việt Nam
• 1.4.6. Một số đặc điểm của địa bàn nghiên cứu
• 2. PHẦN 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.1.1. Nghiên cứu trước can thiệp
• 2.2.1.2. Giai đoạn can thiệp
• 2.2.1.3. Giai đoạn đánh giá
• 2.2.2. Phương pháp chọn mẫu, thu thập thông tin và số liệu
• 2.2.3. Lưu ý về mật đạo đức
• 2.3. Những thuận lợi, khó khăn và hạn chế của đề tài
• 3. PHẦN 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Kết quả nghiên cứu trước can thiệp
• 3.1.1. Tình trạng tàn tật của trẻ khó khăn vận động có nhu cầu PHCN
• 3.1.2. Tình hình người nuôi trẻ
• 3.2. Kết quả nghiên cứu sau can thiệp
• 3.2.1. Kết quả cải thiện kiến thức
• 3.2.2. Kết quả cải thiện thái độ, thực hành
• 3.2.3. Kết quả theo dõi, giám sát của nhân viên PHCN cộng đồng
• 3.2.4. Kết quả phục hồi tiến bộ cho trẻ khó khăn vận động
• 3.2.5. Vai trò của một số yếu tố ảnh hưởng đến kết quả phục hồi cho trẻ
• 4. PHẦN 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Tình hình trẻ và người nuôi trẻ khó khăn vận động có nhu cầu PHCN
• 4.2. Về kết quả cải thiện kiến thức, thái độ và thực hành PHCN của người nuôi trẻ
• 4.3. Về kết quả giám sát
• 4.4. Về kết quả phục hồi chức năng cho trẻ khó khăn vận động
• 4.5. Về vai trò của một số yếu tố tác động đến kết quả PHCN
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Phiếu điều tra trẻ và người nuôi trẻ khó khăn vận động
• Phụ lục 2. Tài liệu huấn luyện trẻ khó khăn vận động tại cộng đồng
• Phụ lục 3. Nhu cầu cơ bản của người tàn tật trong PHCN dựa vào cộng đồng
• Phụ lục 4. Phiếu theo dõi giám sát
• Phụ lục 5. 7 tiêu chuẩn hội nhập
• Phụ lục 6. Cách tính điểm và đánh giá
• Phụ lục 7. Danh sách trẻ khó khăn vận động có nhu cầu PHCN tại huyện Lương Sơn

Tóm tắt

I. Tổng quan về tình trạng tàn tật cho trẻ em khó khăn vận động

Tình trạng tàn tật ở trẻ em tại huyện Lương Sơn, Hòa Bình đang là một vấn đề nghiêm trọng. Theo thống kê, tỷ lệ trẻ em khuyết tật chiếm khoảng 2 triệu trong tổng số 6 triệu người tàn tật tại Việt Nam. Việc cải thiện tình trạng này không chỉ giúp trẻ em có cuộc sống tốt hơn mà còn tạo cơ hội cho các em hòa nhập với cộng đồng. Các chương trình phục hồi chức năng (PHCN) đang được triển khai nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết.

1.1. Tình hình tàn tật ở trẻ em tại Lương Sơn

Tại Lương Sơn, tỷ lệ trẻ em khó khăn vận động đang gia tăng. Nhiều trẻ em không được tiếp cận với các dịch vụ y tế và PHCN, dẫn đến tình trạng tàn tật ngày càng trầm trọng. Các nguyên nhân chủ yếu bao gồm thiếu kiến thức về chăm sóc sức khỏe và sự hỗ trợ từ cộng đồng.

1.2. Hậu quả của tình trạng tàn tật đối với trẻ em

Trẻ em tàn tật thường gặp khó khăn trong việc học tập và hòa nhập xã hội. Họ có nguy cơ cao bị phân biệt đối xử và thiếu cơ hội phát triển. Hậu quả này không chỉ ảnh hưởng đến bản thân trẻ mà còn đến gia đình và xã hội.

II. Vấn đề và thách thức trong cải thiện tình trạng tàn tật

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc cải thiện tình trạng tàn tật cho trẻ em, nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Thiếu nguồn lực, kiến thức và sự tham gia của cộng đồng là những vấn đề chính. Các chương trình PHCN chưa được triển khai đồng bộ và hiệu quả, dẫn đến việc nhiều trẻ em vẫn chưa nhận được sự hỗ trợ cần thiết.

2.1. Thiếu nguồn lực và kiến thức

Nhiều gia đình không có đủ kiến thức về cách chăm sóc và phục hồi chức năng cho trẻ em khuyết tật. Điều này dẫn đến việc trẻ không được chăm sóc đúng cách, làm tình trạng tàn tật trở nên nghiêm trọng hơn.

2.2. Sự tham gia của cộng đồng còn hạn chế

Sự tham gia của cộng đồng trong việc hỗ trợ trẻ em khó khăn vận động còn rất hạn chế. Nhiều người chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc hỗ trợ trẻ em tàn tật, dẫn đến việc thiếu sự quan tâm và hỗ trợ từ xã hội.

III. Phương pháp cải thiện tình trạng tàn tật cho trẻ em

Để cải thiện tình trạng tàn tật cho trẻ em, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Các chương trình PHCN dựa vào cộng đồng đã chứng minh được tính hiệu quả trong việc hỗ trợ trẻ em khó khăn vận động. Việc đào tạo và nâng cao nhận thức cho người nuôi trẻ là rất cần thiết.

3.1. Chương trình PHCN dựa vào cộng đồng

Chương trình PHCN dựa vào cộng đồng giúp nâng cao nhận thức và kỹ năng cho người nuôi trẻ. Điều này không chỉ giúp cải thiện tình trạng tàn tật mà còn tạo cơ hội cho trẻ em hòa nhập với xã hội.

3.2. Đào tạo và nâng cao nhận thức cho người nuôi trẻ

Đào tạo cho người nuôi trẻ về cách chăm sóc và phục hồi chức năng là rất quan trọng. Việc này giúp họ có kiến thức và kỹ năng cần thiết để hỗ trợ trẻ em khuyết tật trong quá trình phục hồi.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp PHCN hiệu quả có thể cải thiện đáng kể tình trạng tàn tật cho trẻ em. Các kết quả từ chương trình PHCN tại Lương Sơn cho thấy tỷ lệ trẻ em có sự cải thiện về khả năng vận động và hòa nhập xã hội tăng lên rõ rệt.

4.1. Kết quả cải thiện tình trạng tàn tật

Sau khi áp dụng chương trình PHCN, nhiều trẻ em khó khăn vận động đã có sự cải thiện rõ rệt về khả năng vận động. Điều này cho thấy hiệu quả của các phương pháp can thiệp.

4.2. Vai trò của cộng đồng trong việc hỗ trợ trẻ em

Cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ trẻ em khuyết tật. Sự tham gia của cộng đồng giúp nâng cao nhận thức và tạo ra môi trường hỗ trợ cho trẻ em trong quá trình phục hồi.

V. Kết luận và tương lai của cải thiện tình trạng tàn tật

Cải thiện tình trạng tàn tật cho trẻ em khó khăn vận động tại Lương Sơn là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần tiếp tục triển khai các chương trình PHCN hiệu quả và nâng cao nhận thức của cộng đồng để tạo ra một môi trường hỗ trợ cho trẻ em. Tương lai của trẻ em khuyết tật sẽ sáng sủa hơn nếu có sự quan tâm và hỗ trợ từ xã hội.

5.1. Tầm quan trọng của việc tiếp tục cải thiện

Việc tiếp tục cải thiện tình trạng tàn tật cho trẻ em là rất quan trọng. Cần có các chính sách và chương trình hỗ trợ hiệu quả để đảm bảo quyền lợi cho trẻ em khó khăn vận động.

5.2. Hướng đi tương lai cho trẻ em khuyết tật

Hướng đi tương lai cho trẻ em khuyết tật cần được xác định rõ ràng. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức và cộng đồng để tạo ra một môi trường hỗ trợ tốt nhất cho trẻ em.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người tàn tật chiếm khoảng 10% dân số toàn cầu, trong đó trẻ em chiếm tới 40% tổng số người khuyết tật. Tại Việt Nam, số liệu thống kê cho thấy có trên 6 triệu người tàn tật, bao gồm hơn 2 triệu trẻ em đang chịu nhiều thiệt thòi về thể chất và tinh thần. Đáng chú ý, hệ thống phục hồi chức năng tại các bệnh viện tuyến tỉnh và trung ương hiện nay mới chỉ đáp ứng được khoảng 5% đến 10% nhu cầu thực tế. Khoảng 90% đến 95% trẻ tàn tật còn lại phải sống tại gia đình và cộng đồng trong tình trạng thiếu thốn dịch vụ chăm sóc y tế chuyên biệt, dẫn đến các di chứng vận động ngày càng trở nên trầm trọng.

Trong các nhóm khuyết tật, trẻ khó khăn vận động chiếm tỷ lệ cao nhất và chịu ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tự lập. Địa bàn huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình là khu vực bán sơn địa với 68,3% dân số là đồng bào dân tộc Mường và tỷ lệ hộ nghèo chiếm 16,25%. Khảo sát ban đầu tại địa phương ghi nhận 65% trẻ khó khăn vận động có nhu cầu phục hồi chức năng cấp thiết, nhưng chỉ có 21% người nuôi trẻ từng được hướng dẫn kỹ thuật và 13% nhận được sự giám sát y tế thường xuyên.

Nghiên cứu can thiệp được triển khai từ tháng 1/2001 đến tháng 8/2001 nhằm giải quyết thực trạng trên. Mục tiêu trọng tâm của luận văn là nâng cao kiến thức, thái độ, kỹ năng thực hành phục hồi chức năng cho người trực tiếp chăm sóc trẻ; đánh giá mức độ phục hồi chức năng vận động của trẻ; đồng thời xác định các yếu tố tác động đến hiệu quả can thiệp tại tuyến y tế cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng chuỗi tiến triển bệnh lý của Tổ chức Y tế Thế giới: Bệnh dẫn đến Khiếm khuyết (Impairment), gây ra Giảm khả năng (Disability), và dẫn tới Tàn tật (Handicap). Quá trình phục hồi chức năng không chỉ đơn thuần là can thiệp y học chữa lành tổn thương giải phẫu, mà là hệ thống các biện pháp y học, giáo dục, kinh tế và xã hội giúp người khuyết tật tối ưu hóa khả năng còn lại để tự lập tối đa.

Bên cạnh đó, đề tài vận dụng Tháp nhu cầu của Maslow để chỉ ra sự khác biệt cốt lõi giữa hai mô hình chăm sóc: phục hồi chức năng tại viện chỉ đáp ứng được nhu cầu sinh lý và an toàn (tầng 1 và 2), trong khi phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng (PHCNDVCĐ) tạo điều kiện thỏa mãn toàn diện 5 bậc nhu cầu, từ giao lưu xã hội, được tôn trọng cho đến tự khẳng định bản thân. Đồng thời, nghiên cứu tích hợp thuyết quan hệ xã hội của Dajani nhằm thúc đẩy tiến trình chuyển biến nhận thức cộng đồng từ trạng thái thành kiến, áp bức sang chấp nhận và đạt tới mức độ bình đẳng. Về mặt sinh học thần kinh, can thiệp dựa trên cơ sở quy luật bù trừ chức năng não bộ, trong đó các kích thích giác quan và vận động lặp đi lặp lại trong môi trường sống hàng ngày sẽ tái tổ chức hệ thống thần kinh trung ương bị tổn thương.

Bộ công cụ lượng giá cốt lõi gồm bảng kiểm 23 nhu cầu phục hồi cơ bản của Tổ chức Y tế Thế giới, chia thành 4 nhóm: sinh hoạt hàng ngày, giao tiếp, vận động và hòa nhập xã hội. Mỗi nhu cầu được chuẩn hóa theo thang điểm 3 mức độ (mức 2: phụ thuộc hoàn toàn; mức 1: cần trợ giúp; mức 0: tự lập hoàn toàn).

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài áp dụng thiết kế nghiên cứu can thiệp cộng đồng không nhóm chứng, so sánh các chỉ số trước và sau can thiệp (Pre-Post Intervention Study).

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ (Total Sampling) đối với 61 trẻ khó khăn vận động có nhu cầu phục hồi chức năng và 61 người nuôi trẻ tương ứng trên toàn bộ địa bàn huyện Lương Sơn, được sàng lọc từ danh sách 94 trẻ khó khăn vận động của địa phương. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được lựa chọn nhằm thu thập trọn vẹn đối tượng đích, đảm bảo tính đại diện tuyệt đối cho cộng đồng miền núi có quy mô mẫu nhỏ.

Quy trình can thiệp 5 bước bao gồm: huy động mạng lưới y tế thôn bản; tổ chức khóa tập huấn 5 ngày cho nhân viên y tế cơ sở theo tài liệu chuẩn hóa của Tổ chức Y tế Thế giới; chuyển giao kỹ thuật thực hành và hướng dẫn chế tạo dụng cụ trợ giúp tại từng hộ gia đình; thiết lập hệ thống giám sát định kỳ 3 cấp (huyện, xã, thôn bản); và lập hồ sơ theo dõi tiến bộ hàng tháng tại nhà.

Dữ liệu được thu thập qua phiếu điều tra nhân khẩu học, thăm khám lâm sàng chức năng vận động và quan sát trực tiếp thao tác thực hành của người chăm sóc. Toàn bộ số liệu được nhập và xử lý bằng phần mềm Epi-Info 6, sử dụng thuật toán kiểm định Chi-square ($\chi^2$) để so sánh tỷ lệ trước và sau can thiệp với ngưỡng ý nghĩa thống kê $p < 0,05$ và $p < 0,01$.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình can thiệp 8 tháng tại huyện Lương Sơn đã mang lại những chuyển biến mang tính bước ngoặt trên cả phương diện nhận thức của gia đình và khả năng vận động của trẻ:

Thứ nhất, kiến thức của người nuôi trẻ được cải thiện vượt bậc. Tỷ lệ người nuôi trẻ đạt mức kiến thức tốt tăng từ 15,0% (9 người) trước can thiệp lên 90,0% (56 người) sau can thiệp với $p < 0,01$. Tỷ lệ hiểu đúng nguyên nhân tàn tật do bệnh tật hoặc bẩm sinh đạt 100,0% (so với 85,0% ban đầu), đồng thời xóa bỏ hoàn toàn quan niệm sai lệch cho rằng tàn tật là do số phận (giảm từ 5,0% xuống 0,0%). Tỷ lệ hộ gia đình sở hữu tài liệu hướng dẫn đạt 100,0% và tỷ lệ đọc kỹ, làm theo tài liệu tăng từ 55,0% lên 82,0%.

Thứ hai, thái độ và kỹ năng thực hành phục hồi chức năng có sự thay đổi căn bản. Tỷ lệ người chăm sóc đạt mức thực hành tốt tăng từ 21,0% lên 84,0% ($p < 0,01$). Trước can thiệp, có tới 28,0% gia đình tìm đến thầy cúng, đền chùa hoặc thầy lang để chữa trị, nhưng sau can thiệp, 100,0% gia đình đã đưa trẻ đến tiếp cận các cơ sở y tế chính quy. Tỷ lệ trực tiếp tham gia tập luyện cho trẻ tăng từ 31,0% lên 98,0%, trong đó tỷ lệ tập luyện đều đặn hàng ngày đạt 88,0%. Đáng chú ý, tỷ lệ gia đình tự chế tạo dụng cụ trợ giúp phù hợp từ nguyên liệu sẵn có tại địa phương tăng từ 37,0% lên 88,0%. Niềm tin vào khả năng cải thiện của trẻ tăng từ 34,0% lên 85,0%, và 95,0% mong muốn duy trì tập luyện lâu dài.

Thứ ba, sự phục hồi tiến bộ rõ nét ở trẻ khó khăn vận động. Trong tổng số 61 trẻ tham gia can thiệp, có 48 trẻ đạt mức phục hồi tiến bộ, chiếm tỷ lệ 79,0%; 13 trẻ giữ nguyên tình trạng (chiếm 21,0%) và hoàn toàn không có trường hợp nào bị suy giảm chức năng do tập luyện sai phương pháp. Tỷ lệ trẻ hào hứng, tự giác hợp tác tập luyện tăng mạnh từ 63,0% lên 96,0%.

Thứ tư, hiệu quả của mạng lưới giám sát y tế cơ sở. Tỷ lệ gia đình được nhân viên y tế thôn bản hỗ trợ chuyên môn thường xuyên tăng từ 13,0% lên 64,0%. Tỷ lệ hồ sơ ghi chép đầy đủ phiếu theo dõi 23 nhu cầu tăng từ 12,0% lên 66,0%, nâng tỷ lệ đánh giá giám sát tốt toàn diện từ 15,0% lên 87,0% ($p < 0,05$).

Thảo luận kết quả

Sự thành công của mô hình bắt nguồn từ phương pháp tiếp cận "cầm tay chỉ việc", trực tiếp chuyển giao kỹ thuật tại gia đình thông qua tài liệu trực quan có hình vẽ minh họa chi tiết. Cách làm này đã tháo gỡ triệt để rào cản học vấn, bởi tại địa bàn nghiên cứu có 5,0% người nuôi trẻ mù chữ và 41,0% mới hoàn thành bậc tiểu học. Việc 62,0% đối tượng nghiên cứu là người dân tộc Mường và 44,0% thuộc diện hộ nghèo cho thấy tính thích ứng cao của kỹ thuật can thiệp đơn giản, không đòi hỏi trang thiết bị đắt tiền.

Trên các biểu đồ so sánh cột và bảng số liệu phân tích đa biến, mối tương quan thuận giữa tần suất tập luyện đều đặn (trên 25 ngày/tháng, 15-20 phút/lần) với mức độ tiến bộ của trẻ thể hiện rất rõ rệt. Trẻ được phát hiện sớm và can thiệp kịp thời ở nhóm tuổi 0-5 tuổi có tốc độ cải thiện chức năng vận động thô và tinh nhanh hơn so với nhóm 11-15 tuổi.

So sánh với các công bố khoa học trong nước, tỷ lệ phục hồi tiến bộ 79,0% trong nghiên cứu này tương đồng với kết quả của tác giả Nguyễn Minh Thùy (72,0%) và phù hợp với mô hình chuẩn của tác giả Trần Trọng Hải (đạt 91,8% trên nhóm khó khăn vận động). Điều này khẳng định tính đúng đắn của nguyên lý: phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng là giải pháp tối ưu, mang tính kinh tế và nhân văn sâu sắc cho các vùng nông thôn, miền núi còn nhiều khó khăn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm thu được, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm khuyến nghị hành động cụ thể:

1. Chuẩn hóa và nhân rộng chương trình đào tạo nhân lực y tế cơ sở: Trung tâm Y tế huyện phối hợp cùng Phòng Y tế Lương Sơn tổ chức các khóa tập huấn 5 ngày định kỳ hàng năm cho 100% nhân viên y tế thôn bản tại 18 xã, thị trấn. Mục tiêu đến năm 2002 đạt 95% cán bộ y tế thôn thành thạo kỹ năng đánh giá 23 nhu cầu và phương pháp hướng dẫn tập vận động cho người dân.

2. Duy trì mạng lưới giám sát định kỳ 3 cấp: Ban chỉ đạo chăm sóc sức khỏe ban đầu cấp xã cần phân công trách nhiệm giám sát chặt chẽ: y tế thôn bản đến thăm hộ gia đình 2-3 lần/tuần trong tháng đầu và duy trì tối thiểu 1-2 lần/tháng ở các tháng tiếp theo; trạm y tế xã kiểm tra chéo mỗi quý một lần. Chỉ tiêu đặt ra là duy trì tỷ lệ ghi chép hồ sơ theo dõi đạt trên 90% tại tất cả các hộ có trẻ khuyết tật.

3. Hướng dẫn phổ cập kỹ thuật tự chế dụng cụ trợ giúp thích nghi: Trạm y tế xã phối hợp cùng các tổ chức đoàn thể địa phương hướng dẫn các gia đình tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có như tre, gỗ, dây da để tự đóng thanh song song, khung tập đi, ghế ngồi có đai giữ và thanh nẹp gỗ. Phấn đấu 100% trẻ có chỉ định đều có dụng cụ tập luyện phù hợp ngay tại nhà trong vòng 3 tháng đầu sau can thiệp.

4. Tăng cường truyền thông giáo dục sức khỏe và bài trừ hủ tục: Ủy ban nhân dân các xã và Hội Phụ nữ lồng ghép nội dung phòng ngừa tàn tật, chăm sóc phục hồi chức năng vào các buổi sinh hoạt thôn bản định kỳ hàng tháng; cam kết xóa bỏ 100% tình trạng cúng bái chữa bệnh, giúp gia đình trẻ khuyết tật tiếp cận sớm với dịch vụ y tế công cộng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và số liệu thực chứng của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ quản lý y tế công cộng và hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học và mô hình can thiệp thực tế để xây dựng các chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc người tàn tật, tối ưu hóa ngân sách y tế tuyến huyện và xã.
• Bác sĩ, kỹ thuật viên Vật lý trị liệu - Phục hồi chức năng: Tham khảo bộ chỉ số 23 nhu cầu chuẩn hóa của WHO và các phác đồ chuyển giao kỹ thuật vận động thích nghi cho trẻ bại não, di chứng bại liệt và khuyết tật vận động tại tuyến cơ sở.
• Nhân viên y tế thôn bản, cộng tác viên y tế và cán bộ hội đoàn thể xã hội: Nắm vững phương pháp tiếp cận gia đình, kỹ năng truyền thông "cầm tay chỉ việc" và quy trình tự chế tạo dụng cụ chỉnh hình, trợ giúp đơn giản từ vật liệu địa phương.
• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Y tế công cộng: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp thiết kế nghiên cứu can thiệp cộng đồng, kỹ thuật phân tích số liệu Epi-Info và cách xây dựng bộ công cụ lượng giá lâm sàng xã hội học.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Tại sao mô hình phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng lại ưu việt hơn điều trị nội trú tại bệnh viện?
Mô hình này giúp giải quyết tình trạng quá tải khi các viện chuyên khoa chỉ tiếp nhận được 5% đến 10% bệnh nhân. Phương pháp tại cộng đồng giúp 79% trẻ tiến bộ với chi phí thấp, tận dụng nguồn lực gia đình và thỏa mãn cả 5 tầng nhu cầu Maslow, tạo điều kiện cho trẻ hòa nhập cuộc sống tự nhiên.

Câu hỏi 2: Người chăm sóc có trình độ học vấn thấp hoặc mù chữ làm thế nào để thực hành đúng kỹ thuật?
Chương trình sử dụng bộ tài liệu 8 tập của WHO được Việt hóa với hình vẽ chi tiết, dễ hiểu. Nhân viên y tế thôn bản áp dụng phương pháp "cầm tay chỉ việc", trực tiếp thao diễn tại nhà từ 3 đến 5 lần, giúp 84% người nuôi trẻ đạt mức thực hành tốt dù có 5% mù chữ và 41% học vấn cấp 1.

Câu hỏi 3: Bộ công cụ 23 nhu cầu của WHO được chấm điểm và lượng giá như thế nào?
23 nhu cầu bao gồm 4 nhóm: sinh hoạt, giao tiếp, vận động và hòa nhập xã hội. Mỗi nhu cầu chia làm 3 bậc: mức 2 (hoàn toàn phụ thuộc, tính 2 điểm), mức 1 (cần trợ giúp, 1 điểm), mức 0 (tự lập, 0 điểm). Trẻ cải thiện từ mức 2 lên 1 hoặc từ 1 về 0 được tính là tiến bộ 1 bậc.

Câu hỏi 4: Kết quả phục hồi chức năng vận động của trẻ trong nghiên cứu đạt mức độ cụ thể ra sao?
Sau 8 tháng can thiệp, 79% trẻ (48/61 trẻ) có sự tiến bộ rõ rệt về chức năng vận động như tập ngồi, đứng vững, đi lại trong nhà và tự xúc ăn. 21% trẻ giữ nguyên mức độ tổn thương nặng và 0% trẻ bị diễn tiến xấu đi, chứng minh độ an toàn và hiệu quả cao của can thiệp.

Câu hỏi 5: Vai trò của công tác giám sát y tế cơ sở quyết định như thế nào đến thành công của đề tài?
Hoạt động giám sát định kỳ 3 cấp là yếu tố then chốt giúp duy trì tính liên tục. Khi tỷ lệ giám sát thường xuyên tăng từ 13% lên 64% và ghi chép hồ sơ đạt 66%, người chăm sóc được uốn nắn kịp thời các động tác sai, giúp tỷ lệ tập luyện đúng đạt 88% và gia tăng sự tự tin cho gia đình.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh tính khả thi và hiệu quả vượt trội của mô hình phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng cho trẻ khó khăn vận động tại huyện miền núi Lương Sơn, Hòa Bình.
• Nâng cao rõ rệt năng lực chăm sóc tại nhà: tỷ lệ người nuôi trẻ có kiến thức tốt tăng từ 15,0% lên 90,0% và kỹ năng thực hành tốt tăng từ 21,0% lên 84,0%.
• Giúp 79,0% trẻ khó khăn vận động đạt mức phục hồi tiến bộ về chức năng sinh hoạt và di chuyển, hoàn toàn không có trường hợp nào bị biến chứng hay suy giảm chức năng.
• Xóa bỏ triệt để thói quen mê tín dị đoan (giảm từ 28,0% xuống 0,0%), đưa 100,0% gia đình tiếp cận với các cơ sở y tế chính quy và chủ động tự làm dụng cụ trợ giúp đạt 88,0%.
• Thiết lập thành công mạng lưới giám sát 3 cấp bền vững với 87,0% gia đình được theo dõi, hỗ trợ chuyên môn đạt chất lượng tốt.

Để phát huy kết quả nghiên cứu, các địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội tương đồng cần nhanh chóng triển khai lồng ghép mô hình phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng vào mạng lưới y tế cơ sở ngay trong giai đoạn tới. Quý độc giả, cán bộ y tế và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn văn tài liệu để áp dụng trực tiếp vào công tác thực địa và hoạch định chính sách chăm sóc sức khỏe trẻ em khuyết tật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bò GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO - BỘ Y TÈ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TÈ CÒNG CỘNG LÊ VÂN CÂP NGHIÊN CỨU CAN THIÈP CÀI THIÊN TÌNH TRẠNG TÀN TẬT CHO TRẺ KHÓ KHẢN VẬN ĐỘNG TAI CÔNG ĐỚNG HUYÊN LƯƠNG SƠN - HOÀ BÌNH LUẬN VÁN THẠC SỸ Y TẾ CỒNG CỘNG Mã số: Hướng dẫn khoa hoc: TS Trán Trong Hải HA NỘI - 2001 LỜI CẢM ƠN Trước hết tôi xin bàỵ tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới: Ban giám hiệu, Phòng điều phối thực địa, các thầỵ, cô giáo Trường đại học ỵ tế công cộng dã dạỵ dỗ và hướng dẫn tôi trong suốt thời gian học tập cũng như quá trình làm luận văn. Tiến sỵ Trần Trọng Hải người thầỵ tận tình, luôn mang hết sức lực và trí tuệ của mình vì những gì tốt dẹp nhất dành cho trẻ em tàn tật Việt Nam, cũng như những đóng góp quỵ báu của thầỵ cho bản luận văn nàỵ. PGS-Tiến sỹ Bùi Thanh Tâm, Trường đại học ỵ tế công cộng Hà Nội. PGS-Tiến sỵ Dương Xuân Đạm.

Chuỵên viên đầu ngành Vật lỵ trị liệu - PHCN Quàn dội. Tiến sỵ Phạm Ngọc Khái, Trưởng phòng nghiên cứu khoa học, Trường đại học ỵ Thái Bình. Tiến sỹ Phạm Quang Lung, Vụ diều trị, Bộ ỵ tê. Tòi xin bàỵ tỏ lòng biết ơn chân thành tới: Trung tâm ỵ tế huỵện Lương Sơn, tới các nhân viên PHCN cộng dồng, tới gia đình các cháu bị khó khăn vận dộng đã mang hêt tình thương vá trách nhiệm phục hồi chức năng cho con em mình và góp phần quỵ giá giúp tôi hoàn thành bản luận văn nàỵ.

Ban giám dốc và cán bộ công nhân viên Bệnh viện Điều dưỡng - Phục hồi chức năng Trung ương, Sầm Sơn Thanh Hoá. Các bạn học viên lớp Cao học ỵ tế công cộng khoá 3 Trường đại học ỵ tế công cộng Hà Nội và các bạn dồng nghiệp. Cuối cùng tôi xin bàỵ tỏ lòng biết ơn tới bố mẹ, vợ con, người thân và bè bạn dã dộng viên, giúp dớ tôi học tập và hoàn thành bản luận vàn nàỵ. Tác giả Hà Nội, 2001 NHŨNG CHỮ VIẾT TẤT TRONG LUẬN VÃN HVO Thầy thuốc tình nguyện Hải ngoại KKVĐ: Khó khăn vân động NXB: Nhà xuất bản NNT: Người nuôi trẻ PHCN: Phục hổi chức năng PHCNDVCĐ: Phục hổi chức năng dựa vào cộng đổng WHO: Tổ chức y tế thế giới ƯBDS - KHHGĐ: ưỷ ban dân số kế hoạch hoá gia đình MỤC LỤC Trang ĐẶT VẤN ĐỂ 1 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 3 PHẨN 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4 1.

Các khái niệm vế tàn tật 4 1. Định nghĩa tàn tật 4 1. Nguyên nhân gây nên tàn tật 5 1. Các dạng tàn tật 5 1.

Hậu quả của tàn tật 5 1. Quá trình tàn tật và các bước phòng ngừa ố 1. Phục hồi chức năng 6 1. Định nghĩa PHCN 6 1.

Mục đích của PHCN 7 1. Các hình thức PHCN 7 1. Cơ sở lý luận của kích thích PHCN cho trẻ tàn tật 9 1. Tình hình tàn tật trèn Thế Giới và Việt Nam 10 1.

Tình hình thực hiện PHCNDVCĐ trên Thế Giới và Việt Nam 11 1. Các nguyên lý cơ bản về mặt lý luận của PHCNDVCĐ 11 1. Tinh hình thực hiện PHCNDVCĐ trèn Thế giới 13 1. Tinh hình thực hiện PHCNDVCĐ ở Việt Nam 14 1.

Kiến thức và kỹ thuật sử dụng ương PHCNDVCĐ cho trẻ KKVĐ 16 1. Các bước tiến hành để triển khai chương trình PHCNTVCĐ ở Việt Nam 16 1. Một số đặc điểm của địa bàn nghiên cứu 17 PHẤN 2: ĐÓI TƯỢNG VẦ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN cứu 17 2. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu 19 2.

Phương pháp nghiên cứu 19 2. Thiết kế nghiên cứu 19 * Nghiên cứu trước can thiệp 20 * Giai đoạn can thiệp 20 * Giai đoạn đánh giá 22 , ỌQ 2. Phương pháp chọn mấu. Phương pháp thu thập thông tin.

Phương pháp thu thập số liệu. Lưu ý về mật đạo đức 32 2. Những thuận lợi, khó khán và hạn chế của để tài 32 PHẦN 3: KẾT QUẢ NGHIÊN cứu 34 3. Kết quà nghiên cứu trước can thiệp 34 3.

Tình trạng tàn tật của trẻ KKVĐ có nhu cầu PHCN 34 3. Tình hình người nuôi trẻ 36 3. Kết quả nghiên cứu sau can thiệp 37 3. Kết quả cải thiện kiến thức 37 3.

Kết quả cải thiện thái độ, thực hành 39 3. Kết quả theo dõi, giám sát của nhàn viênPHCN cộng đồng 44 3. Kết quả phục hổi tiến bộ cho trẻ KKVĐ 45 3. Vai trò của một số yếu tố ánh hường đến kết quả phục hổi cho trẻ 53 PHẨN 4: BÀN LUẬN 4.

Tình hình trẻ và người nuôi trẻ KKVĐ có nhu cầu PHCN 57 4. Về kết quả cải thiện kiến thức, thái độ và thực hành PHCN của NNT 60 4. Về kết quả giám sát 63 4. Về kết quà phục hổi chức năngcho trẻ KKVĐ 64 4.

Về vai trò của một số yếu tố tác độngđến kết quà PHCN 70 PHẦN 5: KẾT LUẬN 73 PHẨN ó: KHUYẾN NGH| 74 TÀI LIỆU THAM KHẢO 75 Phụ lụcl: Phiếu điều tra trè và người nuôi trẻ KKVĐ Phụ lục 2: Tài liệu huấn luyện trẻ KKVĐ tại cộng đổng Phụ lục 3: Nhu cầu cơ bản cùa người tàn tật trong PHCN dựa vào cộng đổng Phụ lục 4: Phiếu theo dõi giám sát Phụ lục 5: 7 tiêu chuẩn hội nhập Phụ lục 6: Cách tính điếm và đánh giá Phụ lục 7: Danh sách trẻ KKVĐ có nhu cầu PHCN tại huyện Lương Sơn 1 ĐẶT VẤN ĐỂ Chăm sóc và phục hổi chức năng cho trẻ tàn tạt, nhằm tạo cho các em có một cuộc sống bình đẳng với mọi thành vièn trong xã hội, đã và đang là mối quan tâm c ủa nhi ểu quốc gia trên thế giới. Theo con số chính thức của WHO, số người tàn tật chiếm tỷ lệ 10% dân số, trong đó trẻ em chiếm tới 40% tổng số người tàn tật [32]. Ở Việt nam chưa có con số thống kê chính xác trong cả nước, nhưng do hâu quả của chiến tranh, bệnh tật, chấn thương. thì tỷ lệ người tàn tật không ít.

Nếu ước tính theo WHO thì Việt Nam có trên 6 triệu người tàn tật trong đó có trên 2 triệu là trẻ em. Từ trước đến nay Đàng và Nhà nước ta rất quan tâm đến việc chảm sóc, bảo vệ và giáo dục trẻ em. Nhiều chưong trình cấp quốc gia, cấp ngành về trẻ em. nhất là trẻ em bị tàn tật đã được triển khai và thực hiện trong cà nước [6].

Cài thiện tình trạng tàn tật cho trẻ em tàn tật là việc làm đầy khó khán và thử thách bởi vì số lượng lớn trẻ em tàn tât và chất lượng cuộc sống của các em chưa được quan tâm đúng mức. Hơn nữa ngành phục hổi chức năng là một lĩnh vực mới phát triển ờ Việt Nam so với các lĩnh vực y tế khác. Trong các nhóm tàn tât, thì nhóm khó khãn về vận động thường chiếm tý lệ cao nhất [8. 22] và việc phuc hổi về vận động là rất quan trọng vì nếu độc lập về vân động thì trẻ có thể độc lập trong nhiều chức năng khác cúa đời sống cũng như trong sinh hoạt hàng ngày.

Thực tế đã chứng minh rằng hiện nay phục hổi chức nãng ở các tuyến tính, trung ương chì có thể giải quyết được 5 - 10% s ố trẻ tàn tạt [21, 28], số còn lại hầu hết sống tại nhà và cộng đổng, thiếu sự chăm sóc vể y tế nói chung và PHCN nói riêng, nên các di chứng của trẻ tàn tật ngày càng trầm trọng, nhất là về vân động để cuối cùng các em hoàn toàn phụ thuộc vào người khác ở gia đình và xã hội. Phục hổi chức náng dựa vào cộng đổng hiện nay dang chứng tỏ là một trong những biện pháp tốt nhất để giải quyết vâh đề tàn tật tại cộng đổng, vì theo kết quả điều ưa của nhiều tác giả cho biết 60% - 80% người tàn tật có thể phục hổi tại cộng đổng [28. <v 2 Một trong những mục tiêu của phục hổi chức nâng dựa vào cộng đổng là chuyển giao kiến thức, kỹ thuật phục hổi tới tận cộng đổng, người tàn tật và gia đình họ, làm thay đổi thái độ của mọi người để họ cùng tham gia. Cho đến nay ở nước ta hầu hết các tỉnh đã triển khai chương trình PHCN dựa vào cộng đổng, nhưng các nghiên cứu kiến thức, thái độ, thực hành về PHCN của người nuôi trẻ và sự cải thiện tình trạng tàn tật của nhóm trẻ khó khăn vân động cùng các yếu tố ảnh hưởng đến nó thì hầu như chưa có.

Huyện Lương Sơn - Hoà Bình là một vùng bán sơn địa, có các dân tộc anh em cùng chung sống đã và đang có các chương trình giáo dục hoà nhập cho trẻ khuyết tật, các dự án giúp đỡ hỗ trợ người tàn tật về kinh tế, hỗ trợ việc làm. Khi tìm hiểu thực trạng phục hổi chức nâng cho trẻ khuyết tật của dự án giáo dục hoà nhập tại huyện Lương Sơn và tham khảo các nghiên cứu trước [7, 26], chúng tôi nhàn thấy tỷ lệ trẻ khuyết tật đến trường học đã táng lên nhưng còn tổn tại một số hạn chế cơ bản về phục hổi chức nâng dựa vào cộng đổng cho trẻ tàn tật nói chung và trẻ KKVĐ nói riêng như sau: Nhu cầu PHCN của trẻ khó khăn vận động còn cao 65%, chỉ có 21% người nuôi trẻ được hướng dẫn kỹ thuật PHCN, sô' người nuôi trè dược giám sát, hổ trợ thường xưyẻn cùa cán bộ PHCN thấp 13%. Sau khi tìm hiểu những lý do và nguyên nhản làm ảnh hưởng đến kết quả PHCN cho trẻ KKVĐ tại địa phương, chúng tôi muốn áp dụng m ột s ố gi ải pháp đ ể huy động và đào tạo nguồn nhàn lực công đổng, tham gia vào quá trình ph ục h ổi ch ức năng, nhằm cải thiện tình trạng tàn tật cho trẻ khó khăn vận động tại cộng đổng, làm cơ sở cho việc triển khai rộng rãi chương trình PHCN cho mọi đối tượng tàn tật trên địa bàn. Vì thế chúng tôi tiến hành: ” Nghiên cứu can thiệp cải thiện tình trạng tàn tật cho trẻ khó khăn vận động tại cộng đồng huyện Lương Sơn - Hoà Bình 3 MỤC TIÊU NGHIÊN cứu Mục tiêu cụ thể: - Cải thiện kiêh thức, thái độ, thực hành về PHCN cho người nuôi trẻ KKVĐ có nhu cầu PHCN ở huyện Lương Sơn - Hoà Bình.

- Xác định sự cải thiện tình trạng tàn tật của trẻ KKVĐ sau can thiệp. - Xác định vai trò của một số yếu tố ảnh hưởng đến kết quả cải thiện tình trạng tàn tật của trẻ. 4 Phần I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Các khái niệm về tàn tật 1.