Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CỦA CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG CÔNG LẬP 1. Cơ sở lý luận về công tác quản lý tài chính của đơn vị sự nghiệp có thu 1. Khái quát về đơn vị sự nghiệp có thu 1. Khái niệm đơn vị sự nghiệp có thu Đơn vị sự nghiệp có thu là đơn vị sự nghiệp do cơ quan có thẩm quyền của nhà nước quyết định thành lập, ngoài nhu cầu tài chính từ nguồn kinh phí nhà nước cấp cho đơn vị thì đơn vị còn tạo lập nguồn tài chính bên ngoài thông qua thu một phần nguồn tài chính dưới dạng phí, lệ phí, các khoản đóng góp của người tiêu dùng nhờ việc cung cấp sản phẩm và dịch vụ công cho toàn xã hội.
Đơn vị sự nghiệp có thu thực hiện các hoạt động sự nghiệp có thu trong các lĩnh vực giáo dục, đào tạo, y tế, khoa học công nghệ và môi trường… và đều phải tuân thủ theo đúng chế độ, chính sách của nhà nước. Các trường Đại học, Cao đẳng công lập nói chung và trường Cao đẳng nghề Kỹ thuật - Công nghệ Tuyên Quang nói riêng là loại hình đơn vị sự nghiệp có thu cung cấp dịch vụ giáo dục, đào tạo đáp ứng nhu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cáo của đất nước. Các loại hình đơn vị sự nghiệp có thu Đơn vị sự nghiệp có thu tự đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên: Là đơn vị có nguồn thu sự nghiệp đảm bảo được toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên, ngân sách nhà nước không phải cấp kinh phí đảm bảo hoạt động thường xuyên cho đơn vị. Đơn vị sự nghiệp có thu tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động thường xuyên: Là đơn vị có nguồn thu sự nghiệp chưa tự trang trải được toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên, ngân sách nhà nước cấp một phân kinh phí đảm bảo hoạt động thường xuyên cho đơn vị.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm đơn vị sự nghiệp có thu Đơn vị sự nghiệp có thu thuộc khu vực không sản xuất vật chất, sự chi tiêu của các đơn vị này là các khoản chi thuộc tiêu dùng xã hội, các khoản chi này mất đi không thu hồi lại vốn, không mang lại lợi nhuận và hoạt động của đơn vị này không mang mục đích lợi nhuận. Khi nói đến đặc điểm của đơn vị sự nghiệp có thu mang đầy đủ đặc điểm của một đơn vị sự nghiệp và mang những đặc điểm riêng biệt thể hiện qua hai đặc điểm sau: * Đặc điểm về hoạt động - Đơn vị sự nghiệp có thu là một tổ chức hoạt động theo nguyên tắc phục vụ xã hội thông qua các lĩnh vực : Văn hóa, giáo dục, ý tế… không vì mục đích lợi nhuận. - Sản phẩm của đơn vị sự nghiệp có thu mang lại lợi ích chung, lâu dài cho cộng đồng và cho toàn xã hội.
Như vật có thể nói, các sản phẩm, dịch vụ của đơn vị sự nghiệp có thu là sản phẩm không phải cung cấp cho một đối tượng, một lĩnh vực nhất định. Đó là sản phẩm mang tính chất lan tỏa nếu được tiêu dùng và người tiêu dùng phải đóng góp khoản phí là khoản thu của các đơn vị sự nghiệp có thu khi cung cấp sản phẩm, dịch vụ đó. * Đặc điểm về tài chính - Đơn vị sự nghiệp có thu ngoài nguồn kinh phí ngân sách nhà nước cấp có thể huy động nguồn tài chính từ bên ngoài thông qua các khoản phí, lệ phí dự vào việc cung cấp sản phẩm, dịch vụ và phải tuân theo chế độ tài chính của nhà nước dành riêng cho đơn vị sự nghiệp có thu. - Được vay vốn tín dụng ngân hàng hoặc quỹ hỗ trợ phát triển, được huy động vốn của cán bộ, viên chức trong đơn vị để mở rộng và nâng cao chất lượng hoạt động sự nghiệp, tổ chức hoạt động dịch vụ phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và có nghĩa vụ hoàn trả gốc và lãi vay khi đến thời gian đáo hạn thông qua các hợp đồng tín dụng ký kết.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 - Được quản lý, sử dụng tài sản của nhà nước như một đơn vị sản xuất kinh doanh như: thực hiện chế độ khấu hao TSCĐ theo quy định của nhà nước. - Được mở tài khoản tiền gửi tại các ngân hàng thương mại hoặc Kho bạc nhà nước với mục đích phản ánh các khoản thu, chi và các khoản kinh phí thuộc tài chính Nhà nước. Đây là cơ sở để đơn vị sự nghiệp có thu dễ dàng quản lý tài chính và quyết toán tài chính một cách chính xác nhất. - Chủ động sử dụng số biên chế được các cơ quan có thẩm quyền giao, sắp xếp biên chế, quản lý và sử dụng lao động phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của đơn vị.
- Hàng năm, căn cứ và kết quả tài chính, đơn vị sự nghiệp có thu phải tiến hành quyết toán thu, chi. Đối với các đơn vị sự nghiệp có thu đảm bảo một phần kinh phí, nếu các khoản thu sự nghiệp cuối năm chưa chi hết sẽ được chuyển sang năm sau khi thực hiện kế hoặch dự toán chi. Đông thời các đơn vị cũng phải trích lập các quỹ theo quy định 1. Vai trò của đơn vị sự nghiệp có thu đối với nền kinh tế Các đơn vị sự nghiệp có thu có vai trò quan trọng trong nền kinh tế thể hiện qua các hoạt động sự nghiệp của mình, cụ thể như sau: Một là, đơn vị sự nghiệp có thu tạo ra sản phẩm, dịch vụ đặc biệt phục vụ cho con người và xã hội.
Những sản phẩm, dịch vụ đặc biệt mà hoạt động sự nghiệp của đơn vị sự nghiệp có thu tạo ra mang giá trị tinh thần, đạo đức, trí thức, quan điểm chính trị, kỹ năng… phục vụ cộng đồng, đảm bảo sức khỏe cho nhân dân. Hai là, đơn vị sự nghiệp có thu có vai trò trong việc thực hiện công bằng xã hội thông qua hoạt động sự nghiệp của mình. Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường, nhu cầu tiêu dùng của người dân và xã hội ngày càng lớn. Ngày nay, việc phát triển các đơn vị sự nghiệp thông qua hoạt động của mình để hướng tới cộng đồng thông qua các sản phẩm, dịch vụ công cộng là một tất yêu.
Điều đó đòi hỏi nhà nước phải đầu tư để nâng cao dân trí, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 đào tạo nhân lực, cung cấp sản phẩm giáo dục đào tạo, thông tin văn hóa, dịch vụ y tế, truyền thông… Ba là, đơn vị sự nghiệp có thu có vai trò tạo dựng cơ sở vật chất kỹ thuật, và quản lý có hiệu quả nguồn tài sản, tài chính trong nền kinh tế. Từ các nguồn thu bên ngoài và nguồn kinh phí Nhà nước cấp, các đơn vị sự nghiệp có thu đầu tư có hiệu quả và kết cấu hạ tầng, kỹ thuật công nghệ hiện đại… tạo ra cơ sở vật chất cho nền kinh tế. Đông thời, khai thác sử dụng nguồn lực tài sản và tài chính có hiệu quả trong hoạt động của mình. Như vậy, các đơn vị sự nghiệp nói chung và các đơn vị sự nghiệp có thu nói riêng có chức năng là tạo ra sản phẩm, dịch vụ phục vụ xã hội, đồng thời khai thác nguồn lực, vật lực của đơn vị để khai thác hoạt động có thu.
Do vậy, các đơn vị này không thực hiện cơ chế quản lý tài chính như các đơn vị kinh doanh thông thường mà cần đòi hỏi có một cơ chế quả lý thích hợp để đảm nhiệm chức năng phục vụ xã hội, thực hiện nhiệm vụ của nhà nước giao và vừa khai thác nguồn thu để phát triển hoạt động của mình. Quản lý tài chính của các trường Đại học, Cao đẳng công lập 1. Khái niệm tài chính và quản lý tài chính * Khái niệm tài chính Tài chính là hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình phân phối các nguồn lực tài chính bằng việc tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm đáp ứng yêu cầu tích lũy và tiêu dùng của các chủ thể trong xã hội. Tài chính trong các trường Đại học, Cao đẳng công lập là phản ánh các khoản thu và chi bằng tiền của các quỹ tiền tệ cho các trường Đại học, Cao đẳng.
Xét vè hình thức nó phản ánh sự vận động và chuyển hóa của các nguồn lực tài chính trong quá trình sử dụng các quỹ bằng tiền. Xét về bản chất nó là mối quan hệ tài chính biểu hiện dưới hình thức giá trị phát sinh trong quá trình hình thành và sử dụng các quỹ bằng tiền nhằm phục vụ cho sự nghiệp đào tạo nguồn nhân lực cho đất nước. Các quan hệ tài chính trong các trường Đại học, Cao đẳng như sau: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 - Quan hệ tài chính giữa trường với NSNN NSNN cấp kinh phí bao gồm: Chi phí thường xuyên, chi sự nghiệm khoa học công nghệ, chi CTMT quốc gia về giáo dục đào tạo, chi đầu tư, phát triển, chi nhiệm vụ đột xuất giao cho các trường. Các trường phải thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với nhà nước (Ví dụ : Nộp thuế theo quy định của nhà nước).
- Quan hệ tài chính giữa nhà trường với xã hội Quan hệ tài chính giữa nhà trường với xã hội, mà cụ thể là người học được thể hiện thông qua các khoản thu sau: Học phí, lệ phí và một số các loại phí khác để góp phần đảm bảo cho các hoạt động giáo dục. Chính phủ quy định khung học phí, cơ chế thu và sử dụng học phí đối với các lợi hình trường.