CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA NHTM 1.1 Phân tích tài chính doanh nghiệp 1.Khái niệm phân tích tài chính doanh nghiệp Phân tích tài chính doanh nghiệp là một quá trình kiểm tra, xem xét các số liệu về tài chính hiện hành và trong quá khứ của doanh nghiệp nhằm mục đích đánh giá thực trạng tài chính, dự tính các rủi ro và tiềm năng tương lai của một doanh nghiệp, trên cơ sở đó giúp cho các nhà phân tích ra các quyết định tài chính có liên quan tới lợi ích của họ trong doanh nghiệp đó ( Lê Thị Xuân, 2016) Ngoài ra GS.TS Ngô Thế Chi và PGS. TS Nguyễn Trọng Cơ ( 2015) nêu rằng phân tích tài chính doanh nghiệp là tổng thể các phương pháp cho phép đánh giá tình hình tài chính đã qua và hiện nay, dự đoán tình hình tài chính trong tương lai của doanh nghiệp, giúp cho các nhà quản lý đưa ra các quản lý hữu hiệu, phù hợp với mục tiêu mà họ quan tâm. Mặc dù được phát biểu theo nhiều cách khác nhau nhưng bản chất của PTTC là quá trình kiểm tra, đối chiếu số liệu, so sánh số liệu về tài chính thực có của doanh nghiệp với quá khứ để định hướng trong tương lai. Từ đó, có thể đánh giá đầy đủ mặt mạnh, mặt yếu của doanh nghiệp, giúp cho người sử dụng thông tin đưa ra các quyết định tài chính, quản lý phù hợp.Mục tiêu và vai trò của PTTC KHDN trong hoạt động tín dụng Trong nền kinh tế thị trường, phân tích tài chính doanh nghiệp là mối quan tâm của nhiều nhóm người, những nhà phân tích ở những cương vị khác nhau nhằm đến các mục tiêu khác nhau.
Cụ thể mục tiêu của việc phân tích tài chính của khách hàng 6 trong hoạt động tín dụng của NHTM là xem xét khả năng tài chính thực tế của doanh nghiệp, thông qua đó Ngân hàng đánh giá được vị thế, tình trạng và kết quả tài chính của doanh nghiệp. Với mục tiêu là cung cấp các thông tin tài chính hữu ích cho người ra quyết định về hoạt động tín dụng, việc phân tích tài chính đóng vai trò rất quan trọng, nhất là đối với các quyết định cho vay hay từ chối cho vay, kế hoạch thu nợ… Thông qua các kết quả của việc phân tích, Ban lãnh đạo ngân hàng có thể đánh giá vị thế, tình trạng và kết quả tài chính của DN. Cụ thể là: Phân tích TCDN giúp ngân hàng trả lời các câu hỏi như: DN vay nợ để làm gì? DN đang nợ bao nhiêu? phương án trả nợ của DN thế nào? Nguồn trả nợ DN từ đâu? Tình hình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp có tốt không ?… Từ đó ngân hàng cân nhắc, xem xét đưa ra quyết định cho vay vốn. Nguồn tài liệu sử dụng trong phân tích tài chính doanh nghiệp Trong hoạt động phân tích báo cáo tài chính của doanh nghiệp, những thông tin được sử dụng từ các báo cáo tài chính được quy định trong các chế độ kế toán hiện nay như thông tư 200/2014/TT-BTC, thông tư 133/2016/TT-BTC cụ thể: a.Bảng cân đối kế toán TS.Lê Thị Xuân (2016) cho rằng bảng cân đối kế toán là báo cáo tài chính tổng hợp, phản ánh tổng quát toàn bộ giá trị tài sản hiện có và nguồn hình thành tài sản đó của doanh nghiệp tại một thời điểm nhất định nào đó.Kết cấu bảng cân đối kế toán bao gồm 2 phần : Phần tài sản : gồm các chỉ tiêu phản ánh toàn bộ giá trị các tài sản hiện có của DN tại thời điểm báo cáo theo kết cấu tài sản và hình thức tồn tại của nó Phần nguồn vốn : Gồm các chỉ tiêu phản ánh nguồn hình thành tài sản hiện có tại thời điểm lập báo cáo Bảng cân đối kế toán cung cấp thông tin về toàn bộ giá trị tài sản hiện có của doanh nghiệp theo cơ cấu của tài sản, nguồn vốn và cơ cấu nguồn hình thành tài sản đó của doanh nghiệp tại thời điểm lập báo cáo, tổng tài sản luôn bằng tổng nguồn vốn : Tổng tài sản = Tổng nguồn vốn 7 Tổng tài sản = Nợ phải trả + Vốn chủ sở hữu b, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh Báo cáo kết quả kinh doanh là một báo cáo tài chính phản ánh tình hình và các kết quả hoạt động của một doanh nghiệp trong một thời kì nhất định bao gồm kết quả kinh doanh và kết quả hoạt động khác ( Lê Thị Xuân, 2016) Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh phản ánh các chỉ tiêu về doanh thu, chi phí, và lợi nhuận của doanh nghiệp.Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh được sử dụng để xem xét sự chênh lệch giữa doanh thu và chi phí trong từng kỳ kế toán.
Ta có phương trình kế toán : Kết quả kinh doanh ( lãi/ lỗ) = Tổng doanh thu – tổng chi phí Căn cứ vào việc phân tích Báo cáo kết quả kinh doanh ta có thể biết được khả năng sinh lãi và thực trạng hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp c, Báo cáo lưu chuyển tiền tệ Báo cáo lưu chuyển tiền tệ cung cấp thông tin giúp người sử dụng đánh giá các thay đổi trong tài sản thuần, cơ cấu tài chính, khả năng chuyển đổi của tài sản thành tiền, khả năng thanh toán và khả năng của doanh nghiệp trong việc tạo ra các luồng tiền trong quá trình hoạt động. Báo cáo lưu chuyển tiền tệ gồm 03 khoản mục dòng tiền đó là: lưu chuyển từ hoạt động kinh doanh, lưu chuyển từ hoạt động đầu tư, lưu chuyển từ hoạt động tài chính ( Lê Thị Xuân, 2016) Báo cáo lưu chuyển tiền tệ xuất phát từ sự cân đối sau : Tiền có đầu kỳ + Tiền thu trong kỳ = Tiền chi trong kỳ + Tiền tồn cuối kỳ. Thông qua báo cáo lưu chuyển tiền tệ, chúng ta có thể thấy được mối quan hệ giữa lợi nhuận và dòng tiền thuần. Lợi nhuận được xác định bằng chênh lệch giữa doanh thu và chi phí, dòng tiền thuần trong báo cáo lưu chuyển tiền tệ lại phản ánh chênh lệch giữa dòng tiền vào và dòng tiền ra.
Bên cạnh đó, báo cáo lưu chuyển tiền tệ còn giúp đánh giá khả năng trả nợ đúng hạn, đánh giá khả năng tạo ra tiền từ nội sinh hay ngoại sinh. 8 d, Thuyết minh báo cáo tài chính TS. Lê Thị Xuân (2016) đã chỉ ra thuyết minh báo cáo tài chính là một bộ phận hợp thành hệ thống báo cáo tài chính của doanh nghiệp, dùng để mô tả mang tính tường thuật hoặc phân tích chi tiết các thông tin, số liệu đã được trình bày trên bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả kinh doanh, báo cáo lưu chuyển tiền tệ cũng như các thông tin cần thiết khác theo yêu cầu của các chuẩn mực kế toán cụ thể. Nội dung của thuyết minh báo cáo tài chính : - Đặc điểm hoạt động, kỳ kế toán và đơn vị tiền tệ - Tuyên bố về việc tuân thủ các chuẩn mực và chế độ kế toán Việt Nam - Giải trình về cơ sở đánh giá và cấc chính sách kế toán được áp dụng - Thông tin bổ sung cho các khoản mục được trình bày trong mỗi BCTC - Trình bày những biến động của VCSH - Những thông tin khác gồm : những khoản nợ tiềm tàng, những khoản cam kết và những thông tin tài chính, những thông tin phi tài chính khác.Phương pháp sử dụng trong phân tích tài chính doanh nghiệp Để phân tích tài chính doanh nghiệp, có thể sử dụng một hay tổng hợp các phương pháp khác nhau trong hệ thống các phương pháp phân tích tài chính doanh nghiệp.
Có thể kể đến một số phương pháp được sử dụng một cách phổ biến như : a, Phương pháp so sánh Phương pháp so sánh là phương pháp được sử dụng phổ biến và thường được thực hiện ở bước khởi đầu của việc phân tích. Phương pháp so sánh được sử dụng để phân tích, đánh giá sự thay đổi của các khoản mục và chỉ tiêu thông qua việc sử dụng báo cáo tài chính của nhiều năm liên tiếp. Có thể phân tích sự thay đổi qua thời gian 2 đến 3 năm cả về số tuyệt đối và số tương đối của các chỉ tiêu trong BCTC hoặc phân tích xu hướng dài hạn, trên cơ sở so sánh số liệu của các năm sau so với năm gốc.Từ đó đưa ra nhận định về tốc độ, khuynh hướng và xu hướng của các khoản mục, chỉ tiêu qua các năm so với năm gốc. 9 Ưu điểm của phương pháp so sánh là đơn giản, dễ vận dụng, có thể rút ra được xu hướng của các chỉ tiêu; tuy nhiên hạn chế của phương pháp này là không đánh giá được chất lượng của thông tin sử dụng để phân tích, chỉ mới dừng lại ở việc đánh giá chung sự biến đổi của các chỉ tiêu mà chưa đi sâu làm rõ các nguyên nhân gây nên biến động đó.
b, Phương pháp phân tổ Một hiện tượng kinh tế do nhiều bộ phận cấu thành, nếu chỉ nghiên cứu hiện tượng kinh tế qua chỉ tiêu tổng hợp thì không thể hiểu sâu sắc hiện tượng kinh tế đó. Do vậy, cần có những chỉ tiêu chi tiết để nghiên cứu từng bộ phận, từng mặt cụ thể của hoạt động sản xuất kinh doanh, hay nói các khác phải sử dụng phương pháp phân tổ. Phân tổ là phân chia sự kiện nghiên cứu, các kết quả kinh tế thành nhiều bộ phận, nhiều tổ theo những tiêu thức nhất định. Thông thường trong phân tích, người ta có thể phân chia theo các tiêu thức như thời gian, không gian và bộ phận cấu thành.
c, Phương pháp phân tích tỷ số Phương pháp truyền thống được áp dụng phổ biến trong phân tích tài chính KHDN tại NHTM là phương pháp tỷ số. Phương pháp tỷ số là phương pháp trong đó các tỷ số được sử dụng để phân tích. Đó là các tỷ số đơn được thiết lập bởi chỉ tiêu này so với chỉ tiêu khác. Đây là phương pháp có tính hiện thực cao với các điều kiện áp dụng ngày càng được bổ sung và hoàn thiện.
Bởi lẽ, thứ nhất, nguồn thông tin kế toán và tài chính được cải tiến và được cung cấp đầy đủ hơn.