CHƯƠNG I tổng quan lý luận về hoạt động nhập khẩu hàng hoá I/ Hoạt động nhập khẩu đối với sự phát triển của kinh tế đất nước: 1/ Tính tất yếu khách quan của thương mại quốc tế. Mỗi quốc gia không thể sản xuất ra tất cả những thứ mà quốc gia đó cần nhưng nhu cầu tiêu dùng lại rất đa dạng và phong phú. Nếu mỗi quốc gia không mở cửa và giao lưu với các nước khác trên thế giươí thì sẽ không thể đaps ứng được nhu cầu tiêu dùng của mình và sẽ không thể phát triển được nền kinh tế cũng như mọi mặt chính trị, văn hoá, xã hội. Nhận biết được điều này ông cha ta từ ngàn xưa đã biÕt mở cửa, giao lưu buôn bán với các nước ở khu vực khác nhau trên thế giới.
Ngày nay Đảng ta và Nhầ nước cũng đã kế thừa và biết phát huy phù hợp với sự phát triển của tình hình đất nước. Mỗi quan hệ trao đổi hàng hoá dịch vụ giữa một quốc gia với một quốc gia khác là một bộ phận quan trọng của quan hệ kinh tế và kinh doanh quốc tế. Sự trao đổi đó là một hình thức của mối quan hệ xã hội phản ánh sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế của những hoạt động sản xuất hàng hoá riêng biệt. Nói đến thương mại quốc tế là nói đến lĩnh vực phân phối lưu thông hàng hoá và dịch vụ nước ngoài.
Lĩnh vực này htuộc hai khâu của quá trình tái sản xuất mở rộng, chắp nối sản xuất và tiêu dùng của nước ta với sản xuất và tiêu dùng nước ngoài. Nếu quá trình này mà hoạt động tốt đẹp sẽ ảnh hưởng rất lớn đến quá trình sản xuất và đời sống của nhân dân ta. 3 Nguyễn Đức Trung - Quản trị KDQT 40A Thưong mại xuất hiện được sự đa dạng về điều kiện tự nhiên của sản xuất giữa các nước, các khu vực. Vì điều kiện sản xuất rất khác nhau giữa các nước cho nên mỗi dựa vào điều kiện thuận lợi của mình chuyên môn hoá hoá sản xuất những mặt hàng cụ thể phù hợp với điều kiện tài nguyên thiên nhiên và nhân lực của mình.
Trong thời gian hiện nay TMQT lại càng trở nên quan trọng bởi nó luôn tác động đến phân công lao động quốc tế và chuyên môn hoá sâu để có thể đạt được hiệu quả kinh tế cao trong nhiều ngành công nghiệp hiện đại. Chuyên môn hoá quy mô lớn làm cho chi phí sản xuất giảm và hiệu quả theo qui mô kinh tế sẽ được thực hiện. Mặt khác sự khác nhau về sở thích và nhu cầu của người dân ở các quốc gia khác nhau cũng là một nguyên nhân để có buôn bán quốc tế, ngay cả trong trường hợp hiệu quả tuyệt đối ở hai nơi sản xuất giống nhau cũng có thể diễn ra sù trao đổi buôn bán do sở thích khác nhau. Thương mại quốc tế làm tăng khả năng thương mại của mỗi quốc gia, mỗi nước chỉ có thể sản xuất ra một vài thứ và dùng cái đó có thể đổi lấy cái khác.
Mỗi nước có các nguồn lực về tài nguyên thiên nhiên như: đất đai, khoáng sản, biển. khác nhau, có nguồn lực về lao động khác nhau, có nguồn vốn khác nhau như: các nước có lực lượng sản xuất phát triển, có kỹ thuật công nghệ tiến tiến sản xuất ra nhiều mặt hàng khác nhau và có chất lượng tốt hơn. Sự khác biệt về lợi thế và nguồn lực đã làm cho chi phí sản xuất ra mỗi sản phẩm có sự khác nhau giữu nước này với nước khác. Do đó trao đổi hàng hoá trong TMQT làm cho mỗi nước có nhiều loại hàng hoá lưu, có thể có đời sống cao hơn.
Thương mại quốc tế góp phần mở rộng thị trường của mỗi quốc gia, mỗi nước có thể sản xuất nhiều sản phẩm hơn, có thể sử dụng công nghệ tiên tiến có năng xuất cao lao động cao, có thể phát huy tính kinh tế về quy 4 Nguyễn Đức Trung - Quản trị KDQT 40A mô để giảm giá thành của mỗi đơn vị sản phẩm, để hạ giá bán trên thị trường trong nước và quốc tế, tức là thúc đẩy khả năng phát triển sản xuất trong nước. Thông qua TMQT mét nước sở tại có thể mua hàng hoá từ nước khác với mức giá thấp hơn so với chi phí sản xuất ra loại hàng hoá đó ở trong nước với chất lượng sản phẩm tốt hơn. Nhưng sự cạnh tranh của sản phẩm, chất lượng cao và giá rẻ nhiều khi là một thách thức đối với sản xuất trong nước và có thể gây ra những khó khăn cho một tầng lớp dân cư đặc biệt là ngành hàng nhập ngoại có giá rẻ và chất lượng cao hơn. Ngoài ra thông qua TMQT còng du nhập vào trong nước nhưng nền văn hoá, phong tục tập quán khác nhau.
Chính vì vậy chính phủ các nước đều có chính sách đối với quan hệ kinh tế và KDQT của nước mình. 2/ Vai trò của nhập khẩu hàng hoá nói chung và nhập khẩu máy móc, vật tư, thiết bị nói riêng trong nền kinh tế nước ta hiện nay: Xuất nhập khẩu nói chung và nhập klhẩu nói riềng là hoạt động kinh doanh buôn bán ở phạm vi quốc tế. Nó không phải là những hành vi mua bán riêng lẻ mầ là cả một hệ thống các quan hệ mua bán trong một nền thương mại có tổ chức cả bên trong và bên ngoài nhằm mục đích đẩy mạnh sản xuất hàng hoá phát triển, chuyển đổi cơ cấu kinh tế trong nước, ổn định và từng bước nâng cao mức sống của nhân dân. Do đó xuất nhập khẩu nói chung và nhập khẩu nói riêng là hoạt động kinh tế rất cao hoặc có thể gây thiệt hại vì nó phải đương đầu với một hệ thống kinh tế khác từ bên ngoài mà các chủ thể tham gia nhập khẩu không dễ dàng khống chế được.
Nhập khẩu là một hoạt động qua trọng của ngoại thương, nó tác động một cách trực tiếp và quyết định đến sản xuất và đời sống trong nước. Nhập khẩu để bổ sung các hàng hoá mà trong nước không sản xuất được hoặc sản xuất mà không đáp ứng được nhu cầu. Nhập khẩu còn để thay thế nghĩa 5 Nguyễn Đức Trung - Quản trị KDQT 40A là để nhập về hàng hoá mà sản xuất trong nước sẽ không có lợi bằng nhập khẩu. Hai mặt hàng nhập khẩu bổ sung và nhập khẩu thay thế nếu được thực hiện tốt sẽ tác động tích cực đến sự phát triển của nền kinh tế trong nước, trong đó cân đối trực tiếp ba yếu tố sản xuất: công cụ lao động, đối tượng lao động và lao động đóng vai trò quan trọng nhất.
Trong điều kiện nền kinh tế hiện nay của nước ta vai trò quan trọng nhất của nhập khẩu được thể hiện ở các khía cạnh sau: - Nhập khẩu tạo điều kiện thúc đẩy mạnh quá trình xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng từng bước công nghiệp hoá đất nước. - Nhập khẩu góp phần cải thiện và nâng cao mức sống của nhân dân. Nhập khẩu vừa thoả mãn nhu cầu trực tiếp của nhân dân về hàng tiêu dùng, vừa đảm bảo đầu vào cho sản xuất, tạo việc làm ổn định cho người lao động. - Nhập khẩu có vai trò tích cực thúc đẩy sản xuất, thể hiện ở chỗ nhập khẩu tạo đầu vào cho hàng xuất khẩu, tạo môi trường thuận lợi cho việc xuất khẩu hnàg Việt Nam ra nước ngoài.
- Nhập khẩu tăng khả năng tiêu dùng, đa dạng hoá mặt hàng, chủng loại, quy cách cho phép thoả mãn tốt hơn nhu cầu trong nước. Mặt khác nó còn làm tăng cường sự chuyển giao công nghệ, tạo ra sự phát triển vượt bậc của sản xuất xã hội, tiết kiệm được chi phí và thời gian. Đồng thời nhập khẩu cũng tạo ra động lực buộc các nhà sản xuất trong nước không ngừng vươn lên, thúc đẩy sản xuất trong nước. * Ngày nay thì nhập khẩu có những chức năng sau: 6 Nguyễn Đức Trung - Quản trị KDQT 40A - Tạo vốn và kỹ thuật bên ngoài cho quá trình tái sản xuất trong nước.
- Thay đổi cơ cấu vật chất của sản phẩm có lợi cho quá trình sản xuất. - Tăng hiệu quả của nền kinh tế thông qua lợi thế so sánh và tiếp thu áp dụng tiÕn bé khoa học kỹ thuật trên thế giới. * Tính hiệu quả kinh tế của hoạt động nhập khẩu được thể hiện ở chỗ: - Tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế, nâng cao thu nhập bình quân. - Sử dụng tốt mọi khả năng, tiềm tàng sản xuất.
- ổn định giá cả chống lạm phát. Nhà nước ta khuyến khích nhập khẩu các mặt hàng trong nước không sản xuất được. Trong tình hình đó, các doanh nhiệp trong nước muốn tồn tại và phát triển được phải quan tâm hơn đến chất lượng và giá thành sản phẩm. Hàng hoá nhập khẩu không những mở rộng khả năng sản xuất tiêu dùng trong nước mà còn góp phần không nhỏ vào việc nâng cao đời sống tinh thần, nâng cao tầm hiểu biết của nhân dân về sự phát triển không ngừng của thế giới.
Việt Nam là một nước nghèo và thiếu ngoại tệ để nhập khẩu máy móc, thiết bị nhằm mục đích công nghiệp hoá và hiện đại hoá. Thêo số liệu của bộ thương mại, xuất khẩu của Việt Nam hiện nay có thể lù đắp được 60% - 70% chỉ tiêu nhập khẩu. Trong tổng kim nghạch hiện nay thì có đến 80% - 90% là nhập khẩu tư liệu sản xuất nhập khẩu hàng hoá tiêu dùng chỉ chiếm một tỉ lệ không đáng kể. Tuy nhiên, để phát huy được hết vai trò của hoạt động nhập khẩu thì điều đó còn phụ thuộc rất nhiều vào đường lối, quan điểm của Đảng.
ở nước ta trong thời kỳ cơ chế quan liêu bao cấp tự cung, tự cấp quan hệ chỉ bó hẹp trong phạm vi một vài nước xã hội chủ nghĩa hoạt động nhập khẩu chỉ dựa trên các khoản viện trợ và mua bán theo nghị định thư là chính, sự 7 Nguyễn Đức Trung - Quản trị KDQT 40A quản lý quá cứng nhắc của Nhà nước đã làm mất đi tính linh hoạt uyển chuyển và tính hiệu quả của hoạt động nhập khẩu, không phát huy được hết vai trò của hoạt động nhập khẩu trong nền kinh tế. Bên cạnh đó chủ thể của hoạt động nhập khẩu là các doanh nghiệp nhà nước độc quyền, thụ động, cơ cấu cồng kềnh, trình độ cán bộ hạn chế, do đó việc nhập khẩu đã mang lại hiệu quả không cao đặc biệt là nhập khẩu máy móc thiết bị.