CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu 1.1 Các công trình trong nước Tác giả Đinh Hoài Nam. (2016) “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại các doanh nghiệp trong Tổng Công Ty Đầu Tư Nhà và Phát Triển Đô Thị”, luận án tiến sĩ Học Viện Tài Chính. Tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu như: Thực nghiệm, quan sát, phỏng vấn để tìm hiểu, phân tích và đánh giá hệ thống KSNB của các doanh nghiệp trong tập đoàn. Từ đó đưa ra các giải pháp hoàn thiện hệ thống KSNB tại các doanh nghiệp trong Tổng Công Ty Đầu Tư Nhà và Phát Triển Đô Thị.
Tác giả Nguyễn Thị Lan Anh. (2013) “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Tập Đoàn Hóa Chất Việt Nam”, luận án tiến sĩ Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân. Tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính để tìm hiểu, phân tích và đánh giá hệ thống KSNB của các tập đoàn. Từ đó đưa ra các giải pháp hoàn thiện hệ thống KSNB tại Tập Đoàn Hóa Chất Việt Nam.
Tác giả Nguyễn Thị Bích Phượng. (2014) “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Tổng công ty Bến Thành”, luận văn thạc sĩ Trường Đại Học Tôn Đức Thắng. Tác giả tìm hiểu, phân tích và đánh giá hệ thống KSNB Tổng công ty Bến Thành. Từ đó đưa ra các giải pháp hoàn thiện hệ thống KSNB tại Tổng công ty Bến Thành.
Tác giả Lê Phương Oanh. (2017) “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ Công ty TNHH Một Thành Viên Xổ Số Kiến Thiết Thành Phố Hồ Chí Minh theo hướng quản trị rủi ro”, luận văn thạc sĩ Trường Đại Học Công Nghiệp Thành Phố Hồ Chí Minh. Tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng để rút ra các nhân tố ảnh hưởng đến hệ thống KSNB theo hướng quản trị rủi ro. Từ đó tác giả đưa ra các giải pháp và kiến nghị hoàn thiện hệ thống KSNB Công ty TNHH Một Thành Viên Xổ Số Kiến Thiết Thành phố Hồ Chí Minh.
4 Tác giả Nguyễn Thị Mỹ Hạnh. (2019) “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Công ty TNHH Một thành viên Dịch vụ công ích quận Bình Thạnh, TP. Hồ Chí Minh”, bài báo trên Tạp chí Công Thương. Tác giả sử dụng phương pháp khảo sát để tìm hiểu, phân tích và đánh giá hệ thống KSNB của Công ty TNHH Một thành viên Dịch vụ công ích quận Bình Thạnh, TP.
Hồ Chí Minh. Từ đó đưa ra các giải pháp hoàn thiện hệ thống KSNB tại Công ty TNHH Một thành viên Dịch vụ công ích quận Bình Thạnh, TP. Hồ Chí Minh.2 Các công trình nước ngoài Theodoridou Paraskevi. (2016) “The Effectiveness of Internal Audit and Internal Control Systems in Greek Banks - Hiệu quả của Hệ thống Kiểm toán Nội bộ và Kiểm soát Nội bộ tại các Ngân hàng Hy Lạp”.
Luận văn Thạc sĩ này là làm nổi bật tầm quan trọng của chức năng kiểm soát nội bộ, cũng như cách trình bày chi tiết của chúng như đã in dấu và được kinh nghiệm trong các nhân viên trong ngân hàng, nhằm cố gắng đưa ra quan điểm khách quan, rút ra một số kết luận và đưa ra những cải tiến có thể có và đề xuất về kiểm toán nội bộ. Phương pháp tiếp cận định lượng của dữ liệu được thực hiện bằng phân tích thống kê và đồ họa sử dụng Microsoft Office Excel 2016. Kết quả của cuộc khảo sát này hướng dẫn rút ra một số kết luận như là hướng dẫn để cải thiện kiểm soát nội bộ và tăng hiệu quả của kiểm soát nội bộ tại các ngân hàng Hy Lạp. Ndalahwa Musa Masanja, PhD; Aneth Masimba, MBA.
(2020) “The Effectiveness of Internal Control System on The Efficiency of Financial Management for Selected Training Institutions In Arusha Tanzania - Hiệu quả của Hệ thống Kiểm soát Nội bộ về Hiệu quả của Quản lý Tài chính đối với các Cơ sở Đào tạo được Chọn ở Arusha Tanzania”. Nghiên cứu này xem xét tính hiệu quả của hệ thống kiểm soát nội bộ đối với hiệu quả quản lý tài chính trong các cơ sở đào tạo được lựa chọn. Nghiên cứu áp dụng cách tiếp cận nghiên cứu định lượng và thiết kế nghiên cứu mang tính chất mô tả và tương quan. Nghiên cứu được thực hiện tại MS-TCDC và Đại học Arusha.
Ngoài ra, nghiên cứu đã sử dụng thống kê mô tả và suy luận để phân tích kết quả từ dữ liệu thu thập được. Nghiên cứu khuyến nghị rằng nên dành nhiều nỗ lực và nguồn 5 lực hơn cho hệ thống kiểm soát nội bộ vì điều này là cấp thiết để nâng cao hiệu quả quản lý tài chính. Kornchai PHORNLAPHATRACHAKORN, Khajit NA KALASINDHU. (2020) “Internal Control Effectiveness and Business Survival: Evidence from Thai Food Businesses - Hiệu quả Kiểm soát Nội bộ và Sự tồn tại của Doanh nghiệp: Bằng chứng từ các Doanh nghiệp Thực phẩm Thái Lan”.
Nghiên cứu này nhằm mục đích điều tra tác động của hiệu quả kiểm soát nội bộ đối với sự tồn tại trong kinh doanh của các doanh nghiệp thực phẩm ở Thái Lan thông qua các trung gian của việc cải thiện năng suất và tạo ra giá trị. Kết quả cho thấy hiệu quả của kiểm soát nội bộ có ảnh hưởng đáng kể đến việc cải thiện năng suất và tồn tại của doanh nghiệp. Nghiên cứu đưa ra một số kiến nghị nâng hiệu quả hệ thống kiểm soát nội bộ. Bên cạnh các luận án tiến sỹ, đến nay cũng có khá nhiều các luận văn thạc sỹ nghiên cứu về hệ thống KSNB.
Tuy nhiên qua nghiên cứu tác giả nhận thấy vẫn còn có những khoảng trống để đề tài tiếp tục nghiên cứu và khai thác, cụ thể là: - Phạm vi nghiên cứu và khảo sát, đánh giá thực trạng hệ thống KSNB trong nhiều luận văn mới chỉ dừng lại ở một số lĩnh vực, hoặc một quá trình, quy trình trong một đơn vị cụ thể. - Chưa có nhiều luận văn nghiên cứu về hệ thống kiểm soát nội bộ ngành ô tô, đặc biệt là nghiên cứu các công ty dịch vụ mua bán và sữa chữa xe ô tô trên một khu vực hay một tỉnh thành. Từ các nhận xét trên, tác giả cho rằng khoảng trống để tác giả nghiên cứu đề tài: “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại các công ty dịch vụ mua bán và sửa chữa xe ô tô trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh” là hoàn toàn phù hợp và cần thiết.2 Hệ thống kiểm soát nội bộ trong doanh nghiệp 1.1 Khái quát về hệ thống kiểm soát nội bộ 1.1 Các định nghĩa về hệ thống kiểm soát nội bộ Theo Luật Kế toán năm 2015 thì: “Kiểm soát nội bộ là việc thiết lập và tổ chức thực hiện trong nội bộ đơn vị kế toán các cơ chế, chính sách, quy trình, quy định nội bộ phù hợp với quy định của pháp luật nhằm bảo đảm phòng ngừa, phát hiện, xử lý kịp thời rủi ro và đạt được yêu cầu đề ra”. 6 Theo Ủy ban thuộc Hội đồng quốc gia Hoa Kỳ (The Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission – COSO 2013) về chống gian lận khi lập báo cáo tài chính thì: “Kiểm soát nội bộ là một quá trình bị chi phối bởi người quản lý, hội đồng quản trị và các nhân viên của đơn vị chi phối, nó được thiết lập để cung cấp một sự đảm bảo hợp lí nhằm thực hiện mục tiêu về hoạt động, báo cáo và tuân thủ.2 Qui trình kiểm soát nội bộ trong doanh nghiệp 1.
Xác định những rủi ro có thể gặp; 2. Phân tích các rủi ro; 3. So sánh với các qui định của doanh nghiệp; 4. Hoàn thiện qui trình kiểm soát; 5.
Thực hiện kiểm soát theo qui trình, sau đó đánh giá và sửa đổi.3 Lợi ích của hệ thống kiểm soát nội bộ Một hệ thống Kiểm soát nội bộ vững mạnh sẽ giúp đem lại các lợi ích sau cho công ty: - Bảo vệ tài sản, sổ sách và thông tin - Đơn vị luôn tuân thủ pháp luật - Tăng cường tính hiệu lực, hiệu quả về mặt điều hành và sử dụng các nguồn lực trong đơn vị - Cung cấp thông tin đáng tin cậy - Lập BCTC trung thực và hợp lý. Việc thiết kế, thực hiện và duy trì hệ thống kiểm soát nội bộ có thể thay đổi theo quy mô và mức độ phức tạp của đơn vị. Các mục tiêu chi tiết của hệ thống kiểm soát nội bộ đối với báo cáo tài chính: - Các nghiệp vụ kinh tế ghi sổ phải thực sự phát sinh - Các nghiệp vụ kinh tế, các tài sản hiện có phải được đánh giá và tính toán đúng đắn - Các nghiệp vụ kinh tế đã phát sinh, các tài sản hiện có phải được ghi sổ đầy đủ 7 - Các nghiệp vụ kinh tế phải được phân loại đúng đắn - Các nghiệp vụ kinh tế phải được phản ảnh kịp thời, đúng kỳ - Các nghiệp vụ kinh tế phải được ghi đúng đắn vào các sổ chi tiết và phải được tổng hợp chính xác. Thông thường, khi công ty phát triển lên thì lợi ích của một hệ thống KSNB cũng trở nên to lớn hơn vì người chủ và người quản lý công ty sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc giám sát và kiểm soát các rủi ro này nếu chỉ dựa vào kinh nghiệm giám sát trực tiếp của bản thân.
Đối với những công ty mà có sự tách biệt lớn giữa người quản lý và cổ đông, một hệ thống KSNB vững mạnh sẽ góp phần tạo nên sự tin tưởng cao của cổ đông. Xét về điểm này, một hệ thống KSNB vững mạnh là một nhân tố của một hệ thống quản trị doanh nghiệp vững mạnh, và điều này rất quan trọng đối với công ty có nhà đầu tư bên ngoài. Các nhà đầu tư sẽ thường trả giá cao hơn cho những công ty có rủi ro thấp hơn.4 Những yếu tố quan trọng để thực hiện thành công các biện pháp KSNB Việc thực hiện thành công các biện pháp Kiểm soát nội bộ đòi hỏi một số nguyên tắc chung: - Một môi trường văn hoá nhấn mạnh đến sự chính trực, giá trị đạo đức và phân công trách nhiệm rõ ràng; - Quy trình hoạt động và quy trình KSNB được xác định rõ ràng bằng văn bản và được truyền đạt rộng rãi trong nội bộ công ty; - Các hoạt động rủi ro được phân tách rõ ràng giữa những nhân viên khác nhau; - Tất cả các giao dịch phải được thực hiện với sự uỷ quyền thích hợp; - Mọi nhân viên đều phải tuân thủ hệ thống KSNB; - Trách nhiệm kiểm tra và giám sát được phân tách rõ ràng; - Định kỳ tiến hành các biện pháp kiểm tra độc lập; - Mọi giao dịch quan trọng phải được ghi lại dưới dạng văn bản; - Định kỳ phải kiểm tra và nâng cao hiệu quả của các biện pháp KSNB.