Chương 1: CỞ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÀO TẠO NHÂN SỰ TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm Nhân sự và đào tạo nhân sự là một trong những vấn đề cốt lõi của sự nghiệp phát triển kinh tế – xã hội ở mỗi quốc gia. Đặc biệt trong thời đại ngày nay, đối với các nước đang phát triển, giải quyết vấn đề này đang là yêu cầu được đặt ra hết sức bức xúc, vì nó vừa mang tính thời sự, vừa mang tính chiến lược xuyên suốt quá trình phát triển kinh tế – xã hội của mỗi nước.1 Khái niệm nhân sự Hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về nhân sự và chưa có sự thống nhất. Tuy nhiên, nhân sự và nguồn nhân lực là hai phạm trù tương đồng nhau về mặt bản chất.
Do đó, ta có thể xem xét nhân sự dưới góc độ nguồn nhân lực. "Nguồn lực con người" hay "nguồn nhân lực”, là khái niệm được hình thành trong quá trình nghiên cứu, xem xét con người với tư cách là một nguồn lực, là động lực của sự phát triển: Các công trình nghiên cứu trên thế giới và trong nước gần đây đề cập đến khái niệm nguồn nhân lực hay nhân sự với các góc độ khác nhau. Theo giáo trình Nguồn nhân lực của trường Đại Học Lao Động- Xã Hội do PGS. Nguyễn Tiệp chủ biên, in năm 2005 thì: "Nguồn nhân lực bao gồm toàn bộ dân cư có khả năng lao động" [9,tr32].
Khái niệm này chỉ nguồn nhân lực với tư cách là nguồn cung cấp sức lao động cho xã hội. "Nguồn nhân lực được hiểu theo nghĩa hẹp hơn, bao gồm nhóm dân cư trong độ tuổi lao động có khả năng lao động". Khái niệm này chỉ khả năng đảm đương lao động chính của xã hội. Tiếp cận dưới góc độ của Kinh tế Chính trị trị ta có thể hiểu: "Nguồn nhân lực là tổng hòa thể lực và trí lực tồn tại trong toàn bộ lực lượng lao động xã hội của một quốc gia, trong đó kết tinh truyền thống và kinh nghiệm lao động sáng tạo của một dân tộc trong lịch sử được vận dụng để sản xuất ra của cải vật chất và tinh thần LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phục vụ cho nhu cầu hiện tại và tương lai của đất nước" [10, tr25] Nhân sự được xem xét và đánh giá theo hai góc độ là số lượng và chất lượng.
Về số lượng: Số lượng nhân sự được tính bằng tổng số người đang có việc làm, số người thất nghiệp và số người lao động dự phòng. Nhưng đối với doanh nghiệp thì nhân sự không bao gồm những người trong độ tuổi lao động của toàn xã hội mà chỉ tính những người trong độ tuổi lao động đang làm việc tại doanh nghiệp. Về chất lượng: Chất lượng nhân sự được biểu hiện thông qua thể lực, trí lực, kỹ năng lao động, tinh thần, thái độ, ý thức lao động và phong cách làm việc. Nó luôn có sự vận động và phản ánh trình độ, năng lực về nhân sự của doanh nghiệp.
Trong bối cảnh những thành tựu đạt được không ngừng của khoa học công nghệ và toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ có tác động thúc đẩy phát triển nhanh quá trình kinh tế- xã hội thì chất lượng nhân sự doanh nghiệp cũng luôn cần có sự vận động, đổi mới phát triển đi lên theo hướng tích cực và đó cũng là thách thức đặt ra đối với chiến lược phát triển nhân sự của doanh nghiệp. Như vậy, có rất nhiều khái niệm về nhân sự nhưng ta có thể xem khái niệm nhân sự trên hai góc độ: - Nguồn nhân lực xã hội: nguồn nhân lực xã hội là dân số trong độ tuổi lao động có khả năng lao động. - Nguồn nhân lực doanh nghiệp: là lực lượng lao động của doanh nghiệp, chính là số người có tên trong danh sách của doanh nghiệp và được doanh nghiệp trả lương.2 Khái niệm đào tạo nhân sự Nhân sự của doanh nghiệp là những người lao động trong doanh nghiệp được tổ chức theo những cơ cấu nhất định. Với những chức năng nhiệm vụ được phân công, quy định trong quá trình tham gia hoạt động sản xuất kinh doanh tại doanh nghiệp trong từng thời kỳ.
Theo giáo trình Quản trị nhân lực của Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân do PGS. Nguyễn Ngọc Quân thì khái niệm đào tạo nguồn nhân lực hay nhân sự được hiểu như sau: "Đào tạo ( hay còn gọi là đào tạo kỹ năng) được hiểu là các hoạt LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com động học tập nhằm giúp người lao động có thể thực hiện có hiệu quả hơn chức năng, nhiệm vụ của mình. Đó chính là quá trình học tập làm cho người lao động nắm vững hơn về công việc của mình, là những hoạt động học tập để nâng cao trình độ, kỹ năng của người lao động để thực hiện nhiệm vụ lao động có hiệu quả hơn. Theo tác giả Nguyễn Hữu Thân trong Quản trị nhân sự (2008): "Danh từ đào tạo bao gồm các hoạt động nhằm mục đích nâng cao tay nghề hay kỹ năng của một cá nhân đối với công việc hiện hành.
Theo tác giả, đào tạo nhân sự là một hoạt động có tổ chức và được điều khiển bởi doanh nghiệp. Trong một thời gian xác định nhằm đem đến sự thay đổi về nhận thức, trình độ, kỹ năng, ý thức của người lao động đối với công việc của họ. Công tác đào tạo có liên quan đến tổ chức và cá nhân. Nội dung của đào tạo là định hướng cho con người về hành động theo một chuyên môn, một nghiệp vụ nào đó bao gồm: - Đào tạo kiến thức chuyên môn nghiệp vụ: là trang bị kiến thức về lý thuyết, kỹ năng về chuyên, nghề nghiệp.
- Đào tạo kiến thức phổ thông: là đào tạo những kiến thức liên quan đến nghề phổ thông. - Đào tạo nâng cao: là nhằm bồi dưỡng nâng cao kiến thức về lý thuyết, kỹ năng thực hiện, về nghề nghiệp chuyên môn của người lao động để họ có thể tiếp tục hoàn thành và hoàn thành tốt hơn nhiệm vụ được giao, đáp ứng kịp thời tiến bộ khoa học kỹ thuật. - Đào tạo mới: đào tạo những người chưa tham gia hoặc những người đã tham gia vào quá trình sản xuất nhưng chưa có nghề. - Đào tạo lại cho những người có nghề rồi nhưng nghề đó không phù hợp với quản lý sản xuất, yêu cầu kỹ thuật.2 Vai trò của công tác đào tạo nhân sự Mục tiêu chung của đào tạo nhân sự là nhằm sử dụng tối đa nguồn nhân lực hiện có và nâng cao tính hiệu quả của tổ chức thông qua việc giúp cho người lao LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com động hiểu rõ hơn về công việc, nắm vững hơn về nghề nghiệp của mình và thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình một cách tự giác hơn, cũng như nâng cao khả năng thích ứng của họ với công việc trong tương lai.
Có nhiều lý do để nói rằng công tác đào tạo nhân sự là quan trọng và được quan tâm đúng mức trong các tổ chức, doanh nghiệp. Trong đó có ba lý do chủ yếu là: -Đào tạo nhân sự để đáp ứng yêu cầu của tổ chức hay nói cách khác là để đáp ứng nhu cầu tồn tại và phát triển tổ chức. - Đào tạo nhân sự là giải pháp có tính chiến lược tạo ra lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp. - Đào tạo nhân sự để đáp ứng nhu cầu học tập, phát triển của người lao động.
Đào tạo là điều kiện quyết định để một doanh nghiệp, một tổ chức có thể tồn tại và đi lên trong cạnh tranh. Đào tạo nhân sự có vai trò đối với doanh nghiệp như sau: - Góp phần nâng cao năng suất lao động, hiệu quả thực hiện công việc. - Đào tạo và thường xuyên bồi dưỡng nhân sự giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất lao động và chất lượng, hiệu quả thực hiện công việc như: làm việc nhanh chóng và chính xác hơn, sáng tạo trong công việc, giảm chi phí thừa, giảm tai nạn lao động. Một lực lượng lao động được đào tạo tốt sẽ làm việc có hiệu quả, góp phần giúp doanh nghiệp tăng lợi nhuận, giảm chi phí trong những hoạt động của mình.
- Giảm bớt sự giám sát vì người lao động được đào tạo là người có khả năng tự giám sát. Khi một nhân viên mới vào làm việc hoặc khi một nhân viên hiện tại được giao công việc mới, thời gian để họ làm quen với công việc là đều khá quan trọng. Do đó, thời gian đầu người quản lý phải mất nhiều thời gian giám sát nhân viên mới để tránh sai sót. Ngày nay khi cạnh tranh ngày càng trở nên gay gắt thì doanh nghiệp càng mong muốn nhân viên hoàn thành công việc trong thời gian ngắn nhất, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chất lượng cao và đào tạo bồi dưỡng là giải pháp để thực hiện điều này.
Khi nắm được kiến thức, kĩ năng để thực hiện công việc, cá nhân có thể làm việc một cách độc lập mà không cần đến sự giám sát thường trực của cấp trên. Cá nhân có thể tự giám sát và tự chịu trách nhiệm đối với công việc của mình. Khi đó người quản lí có thể dành nhiều thời gian cho những công việc mang tính chiến lược hơn là cho những công việc phụ hàng ngày. - Nâng cao tính ổn định và năng động của tổ chức.
Đào tạo và bồi dưỡng nhân lực thường xuyên giúp chuẩn bị đội ngũ cán bộ quản lý, chuyên môn kế cận: giúp cho nhân viên có được những kĩ năng cần thiết cho các cơ hội thăng tiến và thay thế cho các cán bộ quản lý, chuyên môn khi cần thiết. Đào tạo nhân sự trực tiếp giúp nhân viên thực hiện công việc tốt hơn: Nhân viên mới thường gặp nhiều khó khăn, bỡ ngỡ trong những ngày đầu làm việc, các chương trình định hướng công việc đối với nhân viên mới sẽ giúp họ nhanh thích ứng với môi trường làm việc mới. Đào tạo và bồi dưỡng nhân sự tạo ra tính chuyên nghiệp và sự gắn bó giữa người lao động và doanh nghiệp mà thể hiện là niềm tin, mong muốn gắn bó lâu dài và xây dựng doanh nghiệp phát triển vững mạnh - Duy trì và nâng cao chất lượng của nguồn nhân lực. Trong điều kiện môi trường kinh doanh liên tục biến động, sự cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ, sự phát triển nhanh chóng của các ứng dụng khoa học công nghệ thì việc đào tạo và bồi dưỡng nhân sự thường xuyên có vai trò vô cùng quan trong trong việc duy trì và nâng cao chất lượng nhân sự.
Có đào tạo và bồi dưỡng thì người lao động trong doanh nghiệp mới tiếp thu được những yêu cầu mới trong công việc cũng như những tiến bộ trong khoa học kỹ thuật.