Luận văn: Cách mạng công nghiệp 4.0 - Cơ hội và thách thức với Việt Nam

Chuyên khảo phân tích Luận văn cách mạng công nghiệp 4 0 cơ hội và thách thức với việt nam, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Trường học: Đại học Tài nguyên và Môi trường
• Chuyên ngành: Địa lí kinh tế xã hội
• Đề tài: Cách mạng công nghiệp 4.0: Cơ hội & Thách thức cho Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CMCN 4.0
• 1.1. Nhận thức chung
• 1.2. Cách mạng công nghiệp trong tiến trình phát triển kinh tế của một quốc gia
• 1.3. Cơ sở thực tiễn trong một thế giới thay đổi
• 1.4. Nhận diện các tiên đề vật chất để tiếp cận CMCN 4.0
• 1.5. Tiểu kết
• 2. CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH CMCN 4.0 MỘT SỐ NƯỚC VÀ KHU VỰC TRÊN THẾ GIỚI
• 2.1. Châu Âu và cuộc CMCN 4.0
• 2.2. Một số nước đi tiên phong trong CMCN 4.0
• 2.3. Một số nước tiêu biểu trong phát triển công nghiệp sáng tạo
• 2.4. Công nghiệp sáng tạo - xu hướng tất yếu
• 2.5. Anh - nơi khởi nguồn của công nghiệp sáng tạo
• 2.6. Nhật Bản với chiến lược tập trung vào công nghiệp sáng tạo
• 2.7. Hàn Quốc - quốc gia dẫn đầu về sáng tạo
• 2.8. Singapore - từ quốc đảo nghèo trở thành con rồng châu Á
• 2.9. Sự sẵn sàng của các nước ASEAN đối với cuộc CMCN 4.0
• 2.10. Cộng đồng ASEAN
• 2.11. Sự sẵn sàng bứt phá của Việt Nam trước CMCN 4.0
• 2.12. Tiểu kết
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY CMCN 4.0
• 3.1. Những cơ hội và thách thức từ CMCN 4.0 đối với Việt Nam
• 3.2. Cơ hội và thách thức
• 3.3. Phương châm hành động: Bây giờ hoặc không bao giờ
• 3.4. Định hướng và một số giải pháp phát triển các ngành và lĩnh vực then chốt của Việt Nam trong CMCN 4.0
• 3.5. Tổng quan về định hướng tái cơ cấu nền kinh tế trong CMCN 4.0
• 3.6. Phát triển ngành nông - lâm nghiệp - thủy sản trong CMCN 4.0
• 3.7. Phát triển khu vực kinh tế công nghiệp - xây dựng trong CMCN 4.0
• 3.8. Phát triển khu vực dịch vụ trong CMCN 4.0
• 3.9. Phát triển nguồn nhân lực trong CMCN 4.0
• 3.10. Một số giải pháp đột phá
• 3.11. Chuyển đổi số 5G: không tuần tự / không truyền thống
• 3.12. Xây dựng Bản đồ quốc gia số
• 3.13. Một số giải pháp xây dựng hình ảnh của quốc gia khởi nghiệp Việt Nam trong tinh thần CMCN 4.0
• 3.14. Ứng phó với biến đổi khí hậu
• 3.15. Tiểu kết
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và thực tiễn CMCN 4

Cách mạng công nghiệp 4.0 (CMCN 4.0) là một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử phát triển kinh tế toàn cầu. Nó không chỉ đơn thuần là sự chuyển mình từ công nghiệp truyền thống sang công nghiệp hiện đại mà còn là sự kết hợp giữa công nghệ sinh học, công nghệ số và công nghệ vật lý. Theo Klaus Schwab, người sáng lập Diễn đàn Kinh tế Thế Giới, CMCN 4.0 sẽ thay đổi hoàn toàn cách thức sản xuất, tiêu dùng và giao tiếp của con người. Các yếu tố cốt lõi như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet kết nối vạn vật (IoT) và dữ liệu lớn (BigData) sẽ tạo ra một hệ sinh thái thông minh, nơi mọi thứ được kết nối và tự động hóa. Điều này không chỉ mang lại cơ hội phát triển mà còn đặt ra nhiều thách thức cho các quốc gia, đặc biệt là Việt Nam trong việc thích ứng và phát triển bền vững.

1.1. Nhận thức chung về CMCN 4.0

CMCN 4.0 được hiểu là sự kết hợp giữa công nghệ thông tin và sản xuất, tạo ra một môi trường sản xuất thông minh. Các nhà máy hiện đại không chỉ tự động hóa mà còn có khả năng tự học hỏi và cải tiến quy trình sản xuất. Điều này giúp tăng cường hiệu quả sản xuất và giảm thiểu chi phí. Tuy nhiên, để tận dụng được những lợi ích này, Việt Nam cần phải đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực. Việc này sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.

1.2. Cơ hội phát triển từ CMCN 4.0

CMCN 4.0 mở ra nhiều cơ hội cho Việt Nam, đặc biệt trong việc phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo. Các doanh nghiệp có thể áp dụng công nghệ mới để cải thiện quy trình sản xuất, từ đó nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ. Hơn nữa, việc chuyển đổi số sẽ giúp Việt Nam rút ngắn quá trình công nghiệp hóa, tạo ra những bước nhảy vọt trong phát triển kinh tế. Chính phủ cần có những chính sách phát triển phù hợp để khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ mới, từ đó tạo ra một nền kinh tế số mạnh mẽ.

1.3. Thách thức đối với Việt Nam trong CMCN 4.0

Mặc dù CMCN 4.0 mang lại nhiều cơ hội, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cho Việt Nam. Một trong những thách thức lớn nhất là đào tạo nguồn nhân lực. Nhu cầu về lao động có kỹ năng cao sẽ tăng lên, trong khi đó, hiện tại, lực lượng lao động Việt Nam vẫn còn thiếu hụt về kỹ năng công nghệ. Ngoài ra, việc đầu tư vào hạ tầng công nghệ cũng cần được chú trọng để đáp ứng yêu cầu của CMCN 4.0. Nếu không có những bước đi đúng đắn, Việt Nam có thể bị tụt lại phía sau trong cuộc đua công nghiệp hóa.

II. Tình hình CMCN 4

Trên thế giới, nhiều quốc gia đã nhanh chóng nắm bắt và triển khai CMCN 4.0. Các nước như Mỹ, Đức, Nhật Bản và Hàn Quốc đã đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ mới, từ đó tạo ra những bước đột phá trong sản xuất và dịch vụ. CMCN 4.0 không chỉ là một xu hướng mà còn là một yêu cầu tất yếu để các quốc gia duy trì vị thế cạnh tranh trên thị trường toàn cầu. Việt Nam cần học hỏi từ những kinh nghiệm này để xây dựng một chiến lược phát triển phù hợp.

2.1. Các nước đi tiên phong trong CMCN 4.0

Nhiều quốc gia đã trở thành hình mẫu trong việc áp dụng CMCN 4.0. Đức, với chiến lược Industrie 4.0, đã dẫn đầu trong việc tích hợp công nghệ số vào sản xuất. Nhật Bản và Hàn Quốc cũng không ngừng đổi mới công nghệ để nâng cao năng lực cạnh tranh. Những quốc gia này đã chứng minh rằng việc đầu tư vào công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực là chìa khóa để thành công trong CMCN 4.0.

2.2. Sự sẵn sàng của các nước ASEAN

Các nước ASEAN cũng đang nỗ lực để chuẩn bị cho CMCN 4.0. Sự hợp tác giữa các quốc gia trong khu vực sẽ tạo ra một nền tảng vững chắc để phát triển. Việt Nam cần tận dụng cơ hội này để thúc đẩy sự phát triển của mình, đồng thời học hỏi từ những kinh nghiệm của các nước láng giềng. Việc xây dựng một cộng đồng ASEAN mạnh mẽ sẽ giúp các quốc gia trong khu vực cùng nhau phát triển và đối phó với những thách thức từ CMCN 4.0.

III. Định hướng và giải pháp thúc đẩy CMCN 4

Để tận dụng được những cơ hội từ CMCN 4.0, Việt Nam cần có những định hướng và giải pháp cụ thể. Việc xây dựng một chiến lược phát triển công nghiệp 4.0 là cần thiết để đảm bảo rằng đất nước có thể thích ứng với những thay đổi nhanh chóng trong công nghệ. Chính phủ cần có những chính sách hỗ trợ cho các doanh nghiệp trong việc đầu tư vào công nghệ mới và đào tạo nguồn nhân lực.

3.1. Định hướng phát triển các ngành then chốt

Việt Nam cần xác định các ngành công nghiệp then chốt để tập trung phát triển trong bối cảnh CMCN 4.0. Các ngành như công nghệ thông tin, chế biến thực phẩm và sản xuất chế tạo cần được ưu tiên. Việc đầu tư vào hạ tầng công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực sẽ giúp các ngành này phát triển mạnh mẽ, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

3.2. Giải pháp đột phá cho CMCN 4.0

Để thúc đẩy CMCN 4.0, Việt Nam cần có những giải pháp đột phá. Việc xây dựng bản đồ quốc gia số sẽ giúp các doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận công nghệ mới. Hơn nữa, việc khuyến khích khởi nghiệp sáng tạo sẽ tạo ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp trẻ. Chính phủ cần có những chính sách hỗ trợ để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp này phát triển, từ đó đóng góp vào sự phát triển chung của nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0) đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực kinh tế - xã hội. Theo báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), CMCN 4.0 không chỉ thay đổi cách thức sản xuất, giao tiếp và tiêu dùng mà còn tạo ra một xã hội thông minh với các hệ sinh thái tích hợp công nghệ AI, IoT và BigData. Từ năm 2012 đến 2019, nhiều quốc gia phát triển như Đức, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc đã triển khai các chiến lược công nghiệp 4.0 nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và đổi mới sáng tạo. Việt Nam, với dân số trẻ và tiềm năng phát triển, đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá trong kỷ nguyên số, tuy nhiên vẫn còn nhiều thách thức về năng lực công nghệ, nguồn nhân lực và thể chế.

Mục tiêu nghiên cứu là phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn của CMCN 4.0, đánh giá kinh nghiệm quốc tế, nhận diện cơ hội và thách thức đối với Việt Nam, từ đó đề xuất các định hướng và giải pháp thúc đẩy phát triển công nghiệp 4.0 phù hợp với điều kiện trong nước. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2012-2019, so sánh tình hình CMCN 4.0 tại một số quốc gia điển hình và liên hệ với thực tiễn Việt Nam. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ hoạch định chính sách, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thúc đẩy phát triển kinh tế số bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết và mô hình nghiên cứu sau:

• Lý thuyết cách mạng công nghiệp: Trình bày sự phát triển tuần tự của các cuộc cách mạng công nghiệp từ 1.0 đến 4.0, nhấn mạnh sự chuyển đổi từ sản xuất cơ khí, điện năng, tự động hóa đến hệ thống liên kết thực - ảo và công nghệ số.
• Mô hình hệ thống và quan điểm tổng hợp: Phân tích CMCN 4.0 như một hệ thống phức hợp gồm các yếu tố công nghệ, kinh tế, xã hội và chính sách, nhằm đánh giá tác động đa chiều và mối quan hệ tương tác giữa các thành phần.
• Khái niệm công nghiệp sáng tạo (Creative Industry): Định nghĩa và phân loại các ngành công nghiệp sáng tạo, nhấn mạnh vai trò của sáng tạo và sở hữu trí tuệ trong phát triển kinh tế hiện đại.
• Phân tích SWOT: Công cụ đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của Việt Nam trong bối cảnh CMCN 4.0, làm cơ sở cho đề xuất chiến lược phát triển.

Các khái niệm chính bao gồm: Trí tuệ nhân tạo (AI), Internet kết nối vạn vật (IoT), Dữ liệu lớn (BigData), Công nghiệp 4.0, Năng lực sáng tạo, và Kinh tế số.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khoa học kết hợp định tính và định lượng:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu thứ cấp từ các báo cáo quốc tế (WEF, EU, OECD), tài liệu chính phủ Việt Nam, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, cùng các số liệu thống kê về chỉ số đổi mới sáng tạo (GII), năng lực cạnh tranh và ứng dụng công nghệ thông tin.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phân tích SWOT để đánh giá tổng thể tình hình CMCN 4.0 tại Việt Nam; phân tích so sánh quốc tế để rút ra bài học kinh nghiệm; lập biểu đồ, bản đồ minh họa các chỉ số và xu hướng phát triển.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Tập trung vào các quốc gia điển hình trong CMCN 4.0 như Đức, Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore và các nước ASEAN, đồng thời phân tích dữ liệu trong giai đoạn 2012-2019 nhằm đảm bảo tính cập nhật và phù hợp.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ năm 2019 đến 2020, với các giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích và tổng hợp kết quả.

Phương pháp chuyên gia cũng được áp dụng để thu thập ý kiến đánh giá, dự báo từ các chuyên gia kinh tế, công nghệ và quản lý nhằm đảm bảo tính khách quan và thực tiễn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tình hình CMCN 4.0 trên thế giới: Các nước phát triển như Đức, Mỹ, Trung Quốc đã đầu tư hàng tỷ euro và USD cho nghiên cứu và phát triển công nghệ 4.0. Ví dụ, EU dành gần 80 tỷ euro cho chương trình Horizon 2020, Mỹ chi 2,9 tỷ USD cho hiện đại hóa sản xuất, Trung Quốc đầu tư 4 nghìn tỷ NDT cho 7 ngành công nghiệp chiến lược. Ba Lan, một nước đang phát triển trong EU, đã tăng GDP từ 36% lên 63% so với trung bình EU-15 trong 20 năm qua nhờ áp dụng công nghệ mới.

2. Chỉ số năng lực sáng tạo và công nghệ của Việt Nam còn thấp: Theo WEF, Việt Nam xếp thứ 90 về đổi mới công nghệ và sáng tạo, thứ 92 về công nghệ nền tảng, thứ 77 về năng lực sáng tạo trong 100 quốc gia được xếp hạng. Tỉ lệ sử dụng máy tính và internet trong các đơn vị kinh tế sự nghiệp mới đạt 36%, dịch vụ công mức độ 4 chỉ chiếm 1,2%, thấp nhất trong khu vực.

3. Cơ hội và thách thức đối với Việt Nam: Việt Nam có lợi thế dân số trẻ, lực lượng lao động dồi dào và tiềm năng phát triển kinh tế số. Tuy nhiên, thách thức lớn là năng lực công nghệ còn hạn chế, thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao, cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ và thể chế chưa hoàn thiện. Ngoài ra, nguy cơ mất việc làm do tự động hóa và robot cũng là vấn đề xã hội cần quan tâm.

4. Kinh nghiệm quốc tế về phát triển công nghiệp sáng tạo: Các quốc gia như Anh, Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore đã thành công trong việc phát triển công nghiệp sáng tạo như ngành phim, âm nhạc, trò chơi điện tử, công nghệ xử lý nước và các ngành văn hóa. Ví dụ, ngành công nghiệp sáng tạo của Anh đóng góp 5,2% tổng giá trị gia tăng nền kinh tế, tạo gần 2 triệu việc làm, tăng trưởng gần 20% trong 5 năm.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy CMCN 4.0 là xu thế tất yếu và mang lại nhiều cơ hội phát triển kinh tế bền vững cho Việt Nam nếu biết tận dụng và thích ứng kịp thời. Sự đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ số, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định thành công. So với các nước phát triển, Việt Nam còn nhiều hạn chế về hạ tầng công nghệ và năng lực sáng tạo, điều này được thể hiện qua các chỉ số GII và WEF.

Việc học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia đi đầu như Đức với chiến lược Industrie 4.0, Mỹ với sáng kiến AMP, Trung Quốc với kế hoạch Made in China 2025, cũng như các nước ASEAN như Singapore và Hàn Quốc, sẽ giúp Việt Nam xây dựng lộ trình phát triển phù hợp. Các biểu đồ so sánh chỉ số đổi mới sáng tạo và năng lực công nghệ giữa Việt Nam và các nước ASEAN cho thấy Việt Nam cần đẩy mạnh cải cách thể chế và đầu tư vào giáo dục, nghiên cứu khoa học.

Ngoài ra, thách thức về bất bình đẳng xã hội và nguy cơ mất việc làm do tự động hóa cần được quản lý chặt chẽ thông qua chính sách an sinh xã hội và đào tạo lại lao động. Việc phát triển công nghiệp sáng tạo cũng được xem là giải pháp hiệu quả để tạo ra giá trị gia tăng cao và việc làm bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư cho nghiên cứu và phát triển công nghệ 4.0: Chính phủ cần ưu tiên ngân sách cho các chương trình R&D về AI, IoT, BigData và công nghiệp sáng tạo, đặt mục tiêu tăng tỷ lệ đầu tư R&D lên khoảng 2% GDP trong vòng 5 năm tới. Các bộ ngành liên quan phối hợp xây dựng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ.

2. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và đào tạo kỹ năng số: Đẩy mạnh cải cách giáo dục, đào tạo kỹ thuật số và kỹ năng sáng tạo cho lực lượng lao động, đặc biệt là trong các ngành công nghiệp then chốt. Xây dựng các chương trình đào tạo liên kết doanh nghiệp - trường học, ưu tiên phát triển kỹ năng AI, lập trình và quản trị dữ liệu trong vòng 3 năm.

3. Xây dựng hạ tầng công nghệ thông tin hiện đại, đặc biệt là mạng 5G và điện toán đám mây: Triển khai nhanh chóng mạng 5G trên toàn quốc để kết nối hàng tỷ thiết bị IoT, tạo nền tảng cho kinh tế số phát triển. Đầu tư phát triển các trung tâm dữ liệu và nền tảng điện toán đám mây trong 2-3 năm tới.

4. Hoàn thiện thể chế, chính sách hỗ trợ phát triển công nghiệp 4.0 và công nghiệp sáng tạo: Xây dựng khung pháp lý linh hoạt, tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp công nghệ cao. Áp dụng mô hình sandbox để thử nghiệm các sản phẩm và mô hình kinh doanh mới trong phạm vi có kiểm soát. Thúc đẩy hợp tác công - tư và quốc tế trong lĩnh vực công nghệ.

5. Khuyến khích phát triển các doanh nghiệp dẫn đầu và liên kết chuỗi giá trị trong khu vực ASEAN: Hỗ trợ các doanh nghiệp công nghệ số mở rộng thị trường khu vực, xây dựng các trung tâm đổi mới sáng tạo ASEAN, tạo ra hệ sinh thái công nghiệp 4.0 liên kết chặt chẽ. Thực hiện các chương trình hỗ trợ tài chính và đào tạo trong vòng 5 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và quản lý nhà nước: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng chiến lược phát triển công nghiệp 4.0, hoàn thiện thể chế và chính sách hỗ trợ đổi mới sáng tạo.

2. Các doanh nghiệp công nghệ và sản xuất: Tham khảo các kinh nghiệm quốc tế và đề xuất giải pháp để nâng cao năng lực cạnh tranh, áp dụng công nghệ mới, phát triển sản phẩm sáng tạo và mở rộng thị trường.

3. Các nhà nghiên cứu và giảng viên trong lĩnh vực kinh tế, công nghệ và quản trị: Tài liệu tham khảo hữu ích cho nghiên cứu chuyên sâu về CMCN 4.0, công nghiệp sáng tạo và phát triển kinh tế số.

4. Sinh viên và học viên cao học ngành kinh tế, công nghệ thông tin, quản trị kinh doanh: Giúp hiểu rõ về xu hướng phát triển công nghiệp hiện đại, các thách thức và cơ hội trong kỷ nguyên số, từ đó định hướng học tập và nghiên cứu.

Câu hỏi thường gặp

1. CMCN 4.0 là gì và có điểm khác biệt gì so với các cuộc cách mạng công nghiệp trước?
   CMCN 4.0 là cuộc cách mạng công nghiệp dựa trên sự hội tụ của công nghệ số, vật lý và sinh học, với các yếu tố cốt lõi như AI, IoT và BigData. Khác với các cuộc cách mạng trước, CMCN 4.0 tạo ra hệ thống liên kết thực - ảo, tự động hóa cao và xã hội thông minh.

2. Việt Nam đang ở vị trí nào trong cuộc đua CMCN 4.0?
   Theo báo cáo WEF, Việt Nam còn ở mức thấp về năng lực đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ, xếp hạng khoảng 90 trong 100 quốc gia. Tuy nhiên, Việt Nam có lợi thế dân số trẻ và tiềm năng phát triển kinh tế số.

3. Những thách thức lớn nhất của Việt Nam khi tiếp cận CMCN 4.0 là gì?
   Thách thức gồm hạn chế về hạ tầng công nghệ, thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao, thể chế chưa hoàn thiện, nguy cơ mất việc làm do tự động hóa và bất bình đẳng xã hội gia tăng.

4. Các quốc gia đi đầu trong CMCN 4.0 đã làm gì để thành công?
   Các nước như Đức, Mỹ, Trung Quốc đầu tư mạnh cho R&D, xây dựng chính sách hỗ trợ đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật số và xây dựng hạ tầng công nghệ hiện đại như mạng 5G.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp Việt Nam tận dụng cơ hội từ CMCN 4.0?
   Doanh nghiệp cần đầu tư công nghệ mới, phát triển sản phẩm sáng tạo, hợp tác với các trung tâm nghiên cứu, nâng cao kỹ năng lao động và mở rộng thị trường trong khu vực ASEAN và quốc tế.

Kết luận

• CMCN 4.0 là bước ngoặt lịch sử, tạo ra cơ hội phát triển kinh tế số và xã hội thông minh trên toàn cầu.
• Việt Nam có tiềm năng lớn nhưng còn nhiều hạn chế về công nghệ, nhân lực và thể chế cần khắc phục.
• Học hỏi kinh nghiệm quốc tế và áp dụng mô hình phù hợp là chìa khóa để Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên số.
• Đầu tư vào R&D, phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật số và hoàn thiện chính sách là các giải pháp then chốt.
• Các bước tiếp theo cần tập trung xây dựng hạ tầng công nghệ hiện đại, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển công nghiệp sáng tạo nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Hành động ngay hôm nay để không bỏ lỡ cơ hội vàng của CMCN 4.0, góp phần xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia khởi nghiệp sáng tạo và phát triển bền vững trong tương lai gần.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu kỉ nguyên sản xuất cơ khí trong lịch sử tiến bộ của nhân loại. Trên đất Anh và Tây Âu đã xuất hiện hệ thống đường sắt chạy bằng máy hơi nước; các nhà máy sản xuất bông vải được trang bị bằng động cơ hơi nước với năng suất cao, nhiều sản phẩm cung vượt cầu trong nước, dẫn tới mở rộng lãnh thổ thuộc địa tại các châu lục khác trên thế giới. Thành công vang dội của máy hơi nước là niềm kiêu hãnh của người Anh trong câu nói "Mặt trời không bao giờ lặn trên quốc kì nước Anh" (!). Cuộc CMCN trong lịch sử: (1) Cơ giới hóa, năng lượng nước, năng lượng hơi nước.

(2) Động cơ điện và dây chuyền sản xuất hàng loạt. (3) Máy tính và tự động hóa. (4) Các hệ thống liên kết thực - ảo. Nguồn: [26 (i)] Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn ` Trước CMCN 1.0 sinh kế của loài người chủ yếu bằng sản xuất nông nghiệp, thủ công nghiệp dựa trên các nguồn gỗ, than củi, sức mạnh cơ bắp, sức nước, sức gió với điển hình là cối xay gió và sử dụng sức nước.

Người dân miền núi Việt Nam sử dụng năng lượng dòng sông suối để giã gạo (cối nước) và vận chuyển nước lên cao (cọn). Vậy là sự thống trị hàng ngàn năm của nền văn minh nông nghiệp được thay thế bởi máy hơi nước, các loại vật liệu mới là sắt và than đá, khiến cho năng suất lao động tăng lên và sản phẩm tiêu dùng đa dạng đạt điểm cực thịnh. Những thành phố, những trung tâm thương mại, những hải cảng sầm uất xuất hiện. Các nhà sản xuất bắt tay với các nhà buôn, với các nhà chính trị coi đó là chiến thắng của chủ nghĩa tư bản, xét về quan hệ sản xuất, đó là chiến thắng của cách mạng công nghiệp thực chứng.0 diễn ra cho đến trước Thế chiến I bùng nổ (1914-1916) với việc phát minh ra năng lượng điện công nghiệp, nhanh chóng lan tỏa sang các ngành công nghiệp thép, hóa chất, cơ khí, giao thông trên quy mô lớn và chiếm lĩnh thị trường xuyên biên giới.

May mắn nhất trong lịch sử cận đại của Nhật Bản là tư tưởng cách tân của Nhật Hoàng Minh Trị, người đã cử một đoàn các nhà chính trị và chuyên gia đi Mĩ và phương Tây để học hỏi kinh nghiệm và tìm giải pháp mở cửa cho đất nước vốn đóng kín một cách bí hiểm. Trong cuốn sách "Cánh buồm xanh", người Nhật mô tả chuyến đi lịch sử này với lời nguyền thà chết một lần mở cửa đón nhận phương Tây còn hơn suốt đời núp dưới bóng người Tàu !. Những năm cuối TK XX, trên văn đàn Việt Nam, đã thể hiện niềm hối tiếc xót xa là Việt Nam đã bỏ lỡ cuộc cách mạng này. Gần đây một số nhà kinh tế và lịch sử, và ngay trong diễn đàn Quốc hội, đã thẳng thắn nói đến sự cần thiết không thể bỏ qua CMCN 4.0 nếu không sẽ có tội với lịch sử [26 (i)].0, bắt đầu từ phát minh ra chất bán dẫn, làm cơ sở sản xuất ra các điôt, rất phù hợp với hệ nhị phân, tức là chỉ dùng hai số 0 và 1.

Trong liên kết chuỗi 0 / 1, đưa lạị hệ quả bất ngờ so với hệ thập phân (hệ đếm 10 con số, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn ` từ 0 đến 9). Vậy là xuất hiện máy tính cá nhân (PC) khoảng 1970 - 1980. Ngay sau đó, thập niên 1990, xuất hiện internet kết nối toàn cầu. Siêu máy tính của CMCN 3.0, máy móc tự động trong một dây chuyền / một công đoạn sản xuất đòi hỏi hàm lương trí tuệ cao, ít có sự can thiệp của lao động chân tay / cơ bắp.

Nhiều xí nghiệp trước đây cần nhiều lao động chân tay nay được tự động hóa một phần hay toàn phần, thì giờ đây người ta chỉ thấy sự vận hành liên tục các dây chuyền sản xuất. Nhờ đó năng suất lao động được nâng lên đáng kể, giá thành giảm tới mức thấp bất ngờ với sự can thiệp thông minh người điều hành và các nhà quản trị sản xuất và phân phối. Một điều bất ngờ nữa trong CMCN 3.0 là các nhà vật lí khám phá nguồn năng lượng tổng hợp nhiệt hạch, hệ quả cuối cùng là tìm ra nguồn năng lượng sạch lí tưởng năng lượng nhiệt hạch. Sự cố Tsecnobưn là một điển hình cảnh báo loài người trước nguy cơ rò rỉ phóng xạ từ các lò phản ứng hạt nhân.

Việc khắc phục hậu quả rất tốn kém và lâu dài.ở Fukushima Nhật Bản là một ví dụ điển hình. Khác với các cuộc cách mạng trước đó, CMCN 2.0 diễn ra chủ yếu ở Anh và Mĩ, cuộc CMCN 4.0 lại nổ ra ở Đức. Sự kiện này bắt nguồn từ Chiến lược phát triển công nghiệp của Chính phủ Đức với tên gọi Công nghiệp 4.0 mà sau này sức lan tỏa của nó dẫn tới sự ra đời của khái niệm CMCN 4.0 Khái niệm mới này được công bố tại Hội chợ Hannover, nhằm giới thiệu chương trình hiện đại hóa nền công nghiệp Đức trên cơ sở đổi mới căn bản nền công nghiệp truyền thống (CN 3. Tham vọng Đức là đưa ra một khuôn mẫu mới nhằm tạo lập cách tiếp cận mới trong nền kinh tế.

Và ai muốn, xin mời đến nhận sự trợ giúp của Đức. Nền kinh tế Đức dẫn đầu thế giới về điều kiện đầu tư và cung cấp kĩ thuật / công nghệ hiện đại cho cuộc cách mạng này. Nước Đức tổ chức hàng loạt hội thảo hấp dẫn để thu hút CMCN 4,0 nhằm quảng bá các nhà máy "thông minh". Trên phạm vi toàn cầu với những tùy biến sản phẩm theo nhu cầu khách hàng chứ không bị áp đặt bởi người vận Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn ` hành (operator) và địa điểm sản xuất cố định, nói cách khác, đó là sự ra đời một mô hình hoạt động mới về nguyên tắc.

Có lẽ điều này đã tác động đến các nhà khoa học luận mà tiêu biểu là Thomas Kuln đề xuất mô hình / khung tư duy mới trong thời đại chúng ta. Không dừng lại hệ thống THỰC / ẢO, các nhà lí thuyết đã phát triển khái niệm CN4.0, với tham vọng đi xa hơn nhiều, và với sức lan tỏa sang các lĩnh vực khác như mã hóa / giải mã ADN (chuỗi gen) cho tới công nghệ nano từ tính toán siêu lượng tử, làm nền tảng cho tương tác vật lí số và sinh học số. Đó chính là sự khác biệt cơ bản của CMCN 4.0 với các cuộc CMCN 2.0 trước đây. Người có công làm rõ nội hàm của CMCN 4.

0 là Klaus Schwab, và chính ông được coi là khai sinh ra khái niệm này, đã diễn giải CMCN 4. một cụm thuật ngữ cho các công nghệ và khái niệm của tổ chức trong chuỗi giá trị ” đi cùng với các hệ thống vật lý trong không gian ảo, Internet của vạn vật và Internet của các dịch vụ. Từ đây, chúng ta hiểu rằng CMCN 4.0 với nền tảng vật lí thông minh làm cơ sở để nền sản xuất mới trên nền nền tảng AI / IoT / BigData. trong chuỗi chuyển đổi các giá trị thực bằng chuỗi giá trị ảo, nhưng sản phẩm cuối cùng lại là sản phẩm thực.

Người Đức thấy trong CMCN 4.0 là cơ hội để tăng trưởng kinh tế trên nền tảng mới. Nếu các nền tảng cũ đã "đáo hạn" mà dừng lại thì chỉ chuốc lấy tụt hậu và nhanh chóng bị bỏ lại sau cuộc chơi. Nắm bắt cơ hội này, người Đức nỗ lực phổ biến /nói khác đi là quảng bá khái niệm CMCN 4.0 bằng việc soạn thảo chiến lực và thực thi trên quy mô cả nước với các tiêu chuẩn mới nhằm tạo ra các hình mẫu cho người khác phải noi theo. Hệ quả là CMCN 4 có bản quyền / thương hiệu Đức.

Từ "made in Germany 3.0", nước Đức bước ra sân khấu toàn cầu với "made in Germany 4. Ai cần thương hiệu mới này phải đến Đức mà học tập, tư vấn và mua công nghệ CMCN 4.0 của Đức ! Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn ` Từ Đức làn sóng CMCN 4.0 lan truyền đến Hàn Quốc. Chính phủ Hàn Quốc soạn thảo chiến lược tích hợp - CNTT&TT và các lĩnh vực có lợi nhuận cao như chế tạo ô tô, đóng tàu, thành lập các vườn ươm công nghệ mới nhằm hỗ trợ cho các khám phá THỰC / ẢO và đưa vào sản xuất và dịch vụ. 2000 doanh nghiệp cỡ vừa và nhỏ, nơi dễ tiếp thu làn sóng công nghệ mới đã nhanh nhạy trong việc xây dựng những nhà máy thông minh.

Lúc đầu tưởng như quá tốn kém, nhưng thật bất ngờ là, các sản phẩm Hàn Quốc trở thành có thương hiệu mạnh. Các máy móc, ô tô của Hàn Quốc có sức cạnh tranh ngang ngửa với Mĩ. Chớp thời cơ này, các nhà đầu tư tới tấp rót vốn cho Hàn Quốc. Hàn Quốc mạnh lên ngoài sức tưởng tượng ! Có điều lí thú cũng cần biết, Hàn Quốc nhanh chóng chuyển giao công nghệ cho Việt Nam như lắp ráp các điện thoại thông minh, các dây chuyền sản xuất ô tô, dây chuyền đóng tàu cỡ lớn cho Việt Nam.

Về thực chất là Hàn Quốc đẩy CMCN 3.0 sang Việt nam. Cũng đồng nghĩa là để dọn rác để xây dựng các nhà máy trên nền tảng mới 4.0 trên "đất nhà mình" (!?). Điều tương tự cũng diễn ra với nền công nghiệp ở Trung Quốc. Họ soạn thảo chiến lược "sản xuất tại" Trung Quốc 2025 không phải là Trung Quốc công xưởng thế giới, mà là một Trung Quốc chế tạo mới tại đất nước 1,5 tỉ dân này, ngay bây giờ đã nổi tiếng với các thương hiệu có khả năng cạnh tranh ngang ngửa như HUAWEI, ALIBABA.

Đồng thời, nước này tham vọng trở thành người khổng lồ về sản xuất robot. Được biết, từ năm 2020, Trung Quốc có dự định sản xuất 100 nghìn robot mỗi năm. Nhờ kết nối IoT và xử lí tức thời từ trung tâm điều hành, truyền đạt / nhận chỉ thị trực tuyến của người quản trị sản xuất mà qui mô công xưởng có cơ hội vượt ra ngoài khuôn khổ hiện hữu, xuyên vùng và xuyên quốc gia, mang tính toàn cầu. Đó không gì khác hơn là sự giao tiếp online mà không cần can thiệp trực tiếp của con người; lúc đó dây chuyền sản xuất tự vận hành giảm tải hoặc tăng tốc phù hợp với lượng đầu vào cũng như đầu ra đang tồn kho.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn ` Các doanh nghiệp sản xuất và cung ứng chi tiết tích hợp thống nhất trong một chuỗi liên hoàn và tự động.