Chương 1 luận văn sẽ khảo sát tổng quan về chuyển đối số, mô hình và giải pháp chuyển đổi số, lợi ích của chuyển đổi số và thực tế triển khai chuyển đối số tại Việt Nam cùng các vấn đề liên quan.1 Khái niệm về chuyển đổi số 1.1 Định nghĩa chuyển đổi số Chuyển đổi số (Digital Transformation) đang dần trở thành bước đi mang tính chiến lược của các doanh nghiệp, tổ chức trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0 đang ở độ chín muồi. Theo khảo sát năm 2018 của IDC, gần 90% doanh nghiệp đã bắt đầu chuyển đổi số ở các giai đoạn khác nhau từ tìm hiểu, nghiên cứu, cho tới triển khai, thực hiện. Hơn 30% lãnh đạo doanh nghiệp xác định chuyển đổi số là vấn đề sống còn, mang lại hiệu quả nhất định trên nhiều khía cạnh như thấu hiểu khách hàng, tăng năng suất lao động, tăng giá trị sáng tạo …. Đến nay, tuy chưa có định nghĩa chính thức cho “Chuyển đổi số” xong đã có nhiều khái niệm khác nhau xoay quanh thuật ngữ này.
Mỗi quốc gia tùy theo chiến lược phát triển kinh tế và xã hội có những định nghĩa về chuyển đổi số khác nhau. Ngoài ra, định nghĩa chuyển đổi số giữa doanh nghiệp và chính phủ cũng có sự khác biệt nhất định. Theo OECD: Digitisation is the conversion of analogue data and processes into a machine-readable format. Digitalisation is the use of digital technologies and data as well as interconnection that results in new or changes to existing activities.
Digital transformation refers to the economic and societal effects of digitisation and digitalisation. 5 Tạm dịch là: Số hóa là quá trình chuyển đổi thông tin từ dạng analogue sang dạng kỹ thuật số. Tin học hóa (ứng dụng CNTT) là việc sử dụng công nghệ và dữ liệu kỹ thuật số để kết nối tạo ra kết quả mới hoặc thay đổi so với các hoạt động đang tồn tại. Chuyển đổi số là việc đề cập đến các ảnh hưởng tới nền kinh tế và xã hội của công nghệ kỹ thuật số.
Theo According to Business Finland: Digital transformation of industries and society is a key element for growth, entrepreneurship, job creation and welfare. Digital transformation enables speeding up the development of innovative responses not only to local economic and societal challenges, but for reaching the Sustainable Development Goals. Tạm dịch là: chuyển đổi kỹ thuật số của các ngành công nghiệp và xã hội là yếu tố chính cho tăng trưởng, tinh thần kinh doanh, tạo việc làm và phúc lợi. Chuyển đổi kỹ thuật số cho phép đẩy nhanh sự phát triển của các phản ứng đổi mới không chỉ đối với các thách thức kinh tế và xã hội địa phương, mà còn đạt được các Mục tiêu Phát triển Bền vững.
Theo GovTech Singapore: The use of digital technologies to change a business model and provide new revenue and value-producing opportunities; it is the process of moving to a digital business. Trong đó: Business model changes + Digital Technologies = Digital transformation. Tạm dịch là: Việc sử dụng các công nghệ kỹ thuật số để thay đổi mô hình kinh doanh và cung cấp doanh thu và cơ hội sản xuất giá trị mới; đó là quá trình chuyển đổi thành doanh nghiệp số. Theo DTA: 'Digital' means using online technologies to improve services for people and business.
It also means using data and technology to redesign how government works. We will use data and technology to redesign how government works. We will use data and technology to rethink how we deliver value, how we operate and how we strengthen our organisational culture. 6 Through the digital transformation of our business model, the government can become: • easy to deal with • informed by you • digitally capable Tạm dịch là: ‘Kỹ thuật số’ có nghĩa là sử dụng các công nghệ trực tuyến để cải thiện dịch vụ cho mọi người và doanh nghiệp.
Điều đó có nghĩa là sử dụng dữ liệu và công nghệ để thiết kế lại cách thức hoạt động của Chính phủ. Chúng tôi sẽ sử dụng dữ liệu và công nghệ để thiết kế lại cách thức hoạt động của Chính phủ. Chúng tôi sẽ sử dụng dữ liệu và công nghệ để suy nghĩ lại về cách chúng tôi cung cấp giá trị, vận hành và củng cố văn hóa tổ chức của mình. Thông qua chuyển đổi số của mô hình kinh doanh, Chính phủ có thể trở nên: dễ dàng thực hiện, người dân chủ động nắm bắt được tình hình và có năng lực kỹ thuật số.
Theo Bowersox và cộng sự “Chuyển đổi kinh doanh kỹ thuật số (Digital Business Transformation) là một quá trình định hình lại một doanh nghiệp để số hóa các hoạt động và hình thành các mối quan hệ, mở rộng chuỗi cung ứng”. Trong nghiên cứu “Digital transformation: A roadmap for billion-dollar organizations”, Westerman cùng các cộng sự cũng đưa ra một khái niệm khác cho chuyển đổi số: “Chuyển đổi số là việc sử dụng công nghệ để cải thiện triệt để hiệu suất hoặc phạm vi tiếp cận của các doanh nghiệp. Bộ phận lãnh đạo trong tất cả các ngành nghề đang sử dụng các tiến bộ kỹ thuật số như di động, các phương tiện xã hội và thiết bị nhúng thông minh để cải thiện các thức vận hành doanh nghiệp truyền thống, nhằm thay đổi mối quan hệ khách hàng, quy trình nội bộ và tạo thêm giá trị.” Mazzone định nghĩa “Chuyển đổi số là sự phát triển kỹ thuật số có chủ ý, đang diễn ra tại một công ty, một mô hình kinh doanh, cả về chiến lược, ý tưởng và phương pháp.” Theo Gartner, chuyển đổi số là việc sử dụng các công nghệ số để thay đổi mô hình kinh doanh, tạo ra những cơ hội, doanh thu và giá trị mới. 7 Microsoft cho rằng chuyển đổi số là việc tư duy lại cách thức các tổ chức tập hợp mọi người, dữ liệu và quy trình để tạo những giá trị mới.
PwC đưa ra khái niệm: “Chuyển đổi số là sự chuyển đổi cơ bản của toàn bộ quy trình kinh doanh thông qua việc thiết lập các công nghệ mới dựa trên internet và có khả năng tác động đến toàn xã hội.” Giáo sư Hồ Tú Bảo của Viện Nghiên cứu Cao cấp về Toán thì định nghĩa “Chuyển đổi số là quá trình con người thay đổi phương thức sản xuất, thay đổi cách sống và cách làm việc với các công nghệ số”. Từ góc độ một tập đoàn công nghệ tại Việt Nam, FPT nhận định chuyển đổi số trong tổ chức, doanh nghiệp là quá trình thay đổi từ mô hình truyền thống sang doanh nghiệp số bằng các áp dụng các công nghệ mới như dữ liệu lớn, IoT, điện toán đám mây … để thay đổi phương thức điều hành, lãnh đạo, quy trình làm việc, văn hóa công ty. Chuyển đổi số mang lại nhiều lợi ích như cắt giảm chi phí vận hành, tiếp cận được nhiều khách hàng hơn trong thời gian dài hơn, lãnh đạo ra quyết định nhanh chóng và chính xác hơn nhờ hệ thống báo cáo thông suốt kịp thời. Qua đó, hiệu quả hoạt động và tính cạnh tranh của tổ chức, doanh nghiệp được nâng cao.
Khái quát lại, thuật ngữ “Chuyển đổi số” có thể được hiểu một cách cơ bản như sau: ‘Chuyển đổi số’ không chỉ là công nghệ kỹ thuật số, mà là bước chuyển đổi mà công nghệ kỹ thuật số giúp cho mọi người giải quyết những vấn đề truyền thống; khi đó mọi người thường ưu tiên giải pháp số thay vì giải pháp truyền thống. “Chuyển đổi số’ cũng có thể được định nghĩa là tác động xã hội toàn diện và tổng thể của quá trình số hóa. Bước chuyển công nghệ kỹ thuật số, quá trình số hóa và tác động chuyển đổi số có khả năng tăng tốc và dẫn lối cho quá trình chuyển đổi xã hội toàn cầu. Chuyển đổi số là một khái niệm mới, chưa được chuẩn hóa.
Vì vậy, việc đưa ra khái niệm chuyển đổi số là rất quan trọng, dựa trên nghiên cứu, phân 8 tích kỹ lưỡng khái niệm do các cơ quan, tổ chức trên thế giới đưa ra và thực tiễn Việt Nam.2 Bản chất của chuyển đổi số Theo cách hiểu nêu trên thì IoT, Big Data, AI… hay khái niệm Cách mạng công nghiệp 4.0 vẫn còn nằm trong cấp độ số hóa; còn chuyển đổi số là cấp độ cao hơn một bậc, giống như một pha hoàn thiện của số hóa. Cuộc cách mạng kỹ thuật số ảnh hưởng đến một loạt các lĩnh vực kinh doanh. Lĩnh vực đầu tiên rất dễ nhận thấy là vận tải. Sự xuất hiện của Uber, Grab đã thay đổi hoàn toàn về mô hình hoạt động dịch vụ taxi.
Uber, Grab đem đến cho người dùng trải nghiệm dịch vụ taxi một cách thuận tiện, thông tin minh bạch và tối ưu hóa chi phí nhất cho các tài xế và khách hàng. Trong lĩnh vực bán lẻ, có thể kể đến Amazon, Alibaba với khả năng giúp người dân mua sắm bất kỳ lúc nào trên môi trường Internet và đảm bảo giao hàng một cách đáng tin cậy, chi phí rẻ hơn. Chính sự thay đổi về mô hình kinh doanh này đã kích thích sự bùng nổ mạnh mẽ trong lĩnh vực bán lẻ. Một ví dụ khác là trong lĩnh vực viễn thông, với sự phát triển của mạng xã hội, các ứng dụng giao tiếp như: messenger, facebook, viber, zalo… đang làm thay đổi phương thức liên lạc của con người.
Thay vì thực hiện những cuộc gọi điện, mọi người đang dần chuyển qua phương thức giao tiếp bằng tin nhắn, email. Các cuộc gọi thường chỉ được thực hiện khi có tình trạng khẩn cấp hoặc cấp thiết. Hiện nay, nhiều quốc gia đã thực hiện số hóa trong nhiều ngành nghề, lĩnh vực nhưng chưa phát huy được tối đa các tiện ích và ứng dụng của việc số hóa này nên chưa thể gọi là ‘Chuyển đổi số’. Qua các ví dụ trên có thể thấy, để gọi là ‘Chuyển đổi số’, không chỉ đơn thuần là việc ứng dụng công nghệ kỹ thuật số mà quan trọng nhất vẫn là việc chuyển đổi, thay đổi tư duy, cách tiếp cận và ứng dụng để tạo ra mô hình kinh doanh, cách thức hoạt động một cách hiệu quả, tiện lợi và mang tính đột phá hơn so với mô hình cũ.
9 Quá trình ‘Chuyển đổi số’ không chỉ ảnh hưởng đến các doanh nghiệp mà còn nhiều lĩnh vực khác của xã hội bao gồm cả nghệ thuật, khoa học, truyền thông đại chúng, chính phủ và giáo dục. ‘Chuyển đổi số’ đang tạo ra những cơ hội nhanh hơn mỗi ngày. Tất cả các doanh nghiệp trong mọi ngành cần sử dụng những tiến bộ công nghệ không chỉ để cạnh tranh mà còn để tồn tại bền vững mãi trong tương lai. Chuyển đổi số không có nghĩa là thay thế phủ định một cách sạch trơn và triệt để (theo quan điểm triết học) về những công nghệ cũ, doanh nghiệp hoặc tổ chức vẫn cần giữ lại những công nghệ phù hợp, giá trị văn hóa và tinh thần phù hợp.