Luận văn: Các yếu tố tác động đến xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU

Luận văn phân tích sâu các yếu tố vĩ mô và vi mô tác động đến xuất khẩu Việt Nam sang thị trường EU, cung cấp số liệu, đánh giá và giải pháp thực tiễn.

• Tác giả: Võ Minh Vương
• Người hướng dẫn: Ts. Trần Thanh Long
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế - Luật
• Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
• Đề tài: Các Yếu Tố Tác Động Đến Xuất Khẩu Của Việt Nam Sang Thị Trường Eu
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ kinh tế
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Toàn cảnh thương mại Việt Nam EU và những cơ hội vàng

Liên minh châu Âu (EU) là một trong những đối tác thương mại hàng đầu của Việt Nam. Với GDP đạt gần 18 nghìn tỷ USD và dân số hơn 500 triệu người, đây là một thị trường khổng lồ với sức mua thị trường EU rất lớn. Mối quan hệ thương mại giữa hai bên mang tính bổ sung cao, ít cạnh tranh trực tiếp, tạo điều kiện thuận lợi cho hàng hóa Việt Nam thâm nhập. Nghiên cứu của Võ Minh Vương (2019) đã chỉ ra rằng các yếu tố về quy mô kinh tế và dân số của cả Việt Nam và các nước EU đều có tác động cùng chiều đến kim ngạch xuất khẩu. Cụ thể, khi GDP và dân số của các nước nhập khẩu tăng, nhu cầu tiêu dùng và nhập khẩu hàng hóa cũng tăng theo, mở ra tiềm năng to lớn cho xuất khẩu Việt Nam sang EU. Đặc biệt, kể từ khi Hiệp định EVFTA có hiệu lực, dòng chảy thương mại song phương đã chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc. Hiệp định này không chỉ mang lại ưu đãi thuế quan mà còn thúc đẩy cải cách thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh tại Việt Nam, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt. Các ngành hàng thế mạnh như xuất khẩu dệt may, xuất khẩu thủy sản, và xuất khẩu đồ gỗ được hưởng lợi trực tiếp từ việc xóa bỏ phần lớn các dòng thuế. Đây là cơ hội vàng để doanh nghiệp Việt Nam đẩy mạnh xuất khẩu, đa dạng hóa thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

1.1. Tổng quan về sức mua và quy mô thị trường EU

Thị trường EU bao gồm 27 quốc gia thành viên, là một khối kinh tế thống nhất với các quy định chung về thương mại. Đây là thị trường nhập khẩu lớn thứ hai thế giới, với nhu cầu đa dạng về chủng loại và chất lượng sản phẩm. Người tiêu dùng châu Âu có thu nhập cao và yêu cầu khắt khe về tiêu chuẩn chất lượng châu Âu, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến an toàn vệ sinh thực phẩm, môi trường và phát triển bền vững. Sức mua của thị trường không đồng đều giữa các quốc gia, tập trung chủ yếu ở các nền kinh tế lớn như Đức, Pháp, Hà Lan, Ý. Tuy nhiên, các thị trường ngách ở Đông Âu và Nam Âu cũng đang cho thấy tiềm năng tăng trưởng đáng kể. Việc hiểu rõ đặc điểm tiêu dùng và văn hóa của từng quốc gia thành viên là yếu tố then chốt để xây dựng chiến lược thâm nhập hiệu quả.

1.2. Phân tích kim ngạch xuất khẩu Việt Nam sang EU

Kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU đã tăng trưởng ấn tượng trong thập kỷ qua. Theo dữ liệu từ UN Comtrade được trích dẫn trong nghiên cứu của Võ Minh Vương, kim ngạch xuất khẩu đã tăng gần 4,5 lần trong giai đoạn 2007-2017. Sau khi Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) được ký kết, tốc độ tăng trưởng này càng được củng cố. Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực bao gồm điện thoại và linh kiện, máy vi tính, sản phẩm điện tử, giày dép, dệt may, cà phê, thủy sản và đồ gỗ. Mặc dù vậy, thị phần hàng hóa Việt Nam tại EU vẫn còn khá khiêm tốn, cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn. Việc tận dụng các cam kết trong EVFTA, đặc biệt là các ưu đãi thuế quan và quy tắc xuất xứ linh hoạt, sẽ là đòn bẩy quan trọng để gia tăng thị phần trong thời gian tới.

II. Top 5 rào cản kỹ thuật khi xuất khẩu hàng Việt sang EU

Dù tiềm năng rất lớn, thị trường EU cũng nổi tiếng với hệ thống rào cản thương mại phức tạp và nghiêm ngặt. Đây là thách thức lớn nhất đối với các doanh nghiệp Việt Nam khi muốn tiếp cận thị trường này. Các hàng rào kỹ thuật EU không chỉ đơn thuần là các quy định về chất lượng, mà còn bao gồm các yêu cầu về quy trình sản xuất, trách nhiệm xã hội, và bảo vệ môi trường. Các quy định về Vệ sinh và Kiểm dịch động thực vật (SPS) đặc biệt khắt khe đối với các mặt hàng xuất khẩu nông sản và xuất khẩu thủy sản. Doanh nghiệp phải tuân thủ giới hạn dư lượng tối đa cho phép (MRLs) đối với thuốc trừ sâu và kháng sinh. Bên cạnh đó, các yêu cầu về quy tắc xuất xứ để được hưởng ưu đãi thuế quan theo EVFTA cũng là một bài toán không hề đơn giản. Doanh nghiệp cần đảm bảo tỷ lệ nội địa hóa và có chứng nhận C/O form EUR.1 hợp lệ. Việc không đáp ứng được các tiêu chuẩn này không chỉ khiến lô hàng bị từ chối mà còn ảnh hưởng đến uy tín của doanh nghiệp và cả ngành hàng xuất khẩu của Việt Nam. Do đó, việc đầu tư vào hệ thống quản lý chất lượng và nắm vững các quy định pháp lý của EU là yêu cầu bắt buộc để thành công.

2.1. Vượt qua hàng rào kỹ thuật TBT và an toàn thực phẩm SPS

Hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT) và các biện pháp vệ sinh an toàn thực phẩm và kiểm dịch động thực vật (SPS) là hai trong số những rào cản lớn nhất. EU liên tục cập nhật các quy định về an toàn vệ sinh thực phẩm, yêu cầu sản phẩm phải có khả năng truy xuất nguồn gốc, dán nhãn minh bạch và tuân thủ các tiêu chuẩn sản xuất an toàn như GlobalG.A.P. Đối với hàng thủy sản, việc chống khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) là yêu cầu bắt buộc. Các doanh nghiệp cần xây dựng một chuỗi cung ứng khép kín, kiểm soát chặt chẽ từ khâu nguyên liệu đầu vào đến sản phẩm cuối cùng để đáp ứng các yêu cầu này.

2.2. Đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng châu Âu và quy tắc xuất xứ

Để được hưởng ưu đãi thuế quan từ Hiệp định EVFTA, hàng hóa phải đáp ứng quy tắc xuất xứ nghiêm ngặt. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải chứng minh được nguồn gốc của nguyên vật liệu. Đối với các ngành như dệt may, vốn phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu, đây là một thách thức lớn. Doanh nghiệp cần chủ động tìm kiếm nguồn cung trong nước hoặc từ các quốc gia thành viên EVFTA để đáp ứng yêu cầu. Việc xin cấp chứng nhận C/O form EUR.1 cũng cần được thực hiện một cách chính xác và đầy đủ. Sai sót trong quá trình này có thể dẫn đến việc lô hàng không được hưởng thuế suất ưu đãi, làm giảm sức cạnh tranh về giá.

III. Yếu tố vĩ mô quyết định thành công xuất khẩu sang EU

Thành công của hoạt động xuất khẩu Việt Nam sang EU không chỉ phụ thuộc vào nỗ lực của doanh nghiệp mà còn chịu tác động mạnh mẽ từ các yếu tố vĩ mô. Hiệp định EVFTA là yếu tố có tác động sâu rộng nhất, tạo ra một khuôn khổ pháp lý ổn định và minh bạch cho thương mại song phương. Các cam kết về xóa bỏ thuế quan lên tới 99% biểu thuế đã trực tiếp nâng cao sức cạnh tranh về giá cho hàng hóa Việt Nam. Ngoài ra, các yếu tố kinh tế như tỷ giá hối đoái EUR/VND và tình hình lạm phát tại EU cũng ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị và khối lượng xuất khẩu. Nghiên cứu của Võ Minh Vương (2019) đã sử dụng mô hình trọng lực và chỉ ra rằng tỷ giá hối đoái thực có tương quan cùng chiều với kim ngạch xuất khẩu. Khi đồng VND giảm giá so với EUR, hàng hóa Việt Nam sẽ trở nên rẻ hơn một cách tương đối, kích thích nhu cầu nhập khẩu từ EU. Ngược lại, khi lạm phát tại EU tăng cao, sức mua thị trường EU có thể suy giảm, ảnh hưởng tiêu cực đến các đơn hàng xuất khẩu. Bên cạnh đó, các chính sách thương mại EU như chính sách chống bán phá giá, các quy định về môi trường cũng cần được theo dõi sát sao để có những điều chỉnh kịp thời.

3.1. Hiệp định EVFTA Đòn bẩy từ ưu đãi thuế quan

EVFTA được xem là một hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, toàn diện và chất lượng cao. Lợi ích lớn nhất mà hiệp định này mang lại là việc xóa bỏ gần như toàn bộ thuế nhập khẩu theo lộ trình. Điều này tạo ra lợi thế cạnh tranh vượt trội cho hàng Việt Nam so với các đối thủ không có FTA với EU. Ngoài ưu đãi thuế quan, EVFTA còn bao gồm các cam kết về mở cửa thị trường dịch vụ, đầu tư, bảo hộ sở hữu trí tuệ và mua sắm của chính phủ. Việc tận dụng hiệu quả các cam kết này sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào thị trường và chuỗi cung ứng của EU.

3.2. Ảnh hưởng của tỷ giá hối đoái EUR VND và lạm phát

Biến động của tỷ giá hối đoái EUR/VND là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến lợi nhuận của doanh nghiệp xuất khẩu. Một tỷ giá có lợi (VND giảm giá) có thể thúc đẩy xuất khẩu, nhưng cũng làm tăng chi phí nhập khẩu nguyên vật liệu. Doanh nghiệp cần có các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá để ổn định hoạt động kinh doanh. Tương tự, tình hình lạm phát tại EU ảnh hưởng đến chi tiêu của người tiêu dùng. Khi lạm phát cao, người tiêu dùng có xu hướng thắt chặt chi tiêu, ưu tiên các mặt hàng thiết yếu, điều này có thể tác động đến các ngành hàng xuất khẩu không thiết yếu của Việt Nam như xuất khẩu đồ gỗ hay hàng dệt may cao cấp.

IV. Bí quyết cải thiện năng lực cạnh tranh cho hàng Việt tại EU

Để chinh phục thị trường EU, việc cải thiện năng lực cạnh tranh nội tại là yếu tố sống còn đối với các doanh nghiệp Việt Nam. Năng lực này không chỉ thể hiện ở giá bán, mà còn ở chất lượng sản phẩm, khả năng giao hàng đúng hẹn và tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế. Tối ưu hóa chuỗi cung ứng và logistics xuất khẩu là bước đi đầu tiên. Việc giảm chi phí vận tải, rút ngắn thời gian giao hàng và đảm bảo an toàn cho hàng hóa sẽ giúp nâng cao hiệu quả kinh doanh. Nghiên cứu của Võ Minh Vương (2019) đã nhấn mạnh vai trò của cơ sở hạ tầng và công nghệ đối với hoạt động xuất khẩu. Một hệ thống cảng biển, đường bộ và kho bãi hiện đại sẽ hỗ trợ đắc lực cho logistics xuất khẩu. Bên cạnh đó, đầu tư vào công nghệ sản xuất tiên tiến không chỉ giúp tăng năng suất mà còn đảm bảo chất lượng sản phẩm đồng đều, đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng châu Âu. Đặc biệt, đối với ngành nông thủy sản, việc áp dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc và quản lý an toàn vệ sinh thực phẩm theo tiêu chuẩn quốc tế là yêu cầu không thể thiếu để xây dựng lòng tin với người tiêu dùng EU.

4.1. Tối ưu hóa chuỗi cung ứng và logistics xuất khẩu

Một chuỗi cung ứng hiệu quả giúp giảm chi phí và thời gian đưa sản phẩm ra thị trường. Doanh nghiệp cần xây dựng mối liên kết chặt chẽ giữa các khâu từ sản xuất, đóng gói, lưu kho đến vận chuyển. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý logistics xuất khẩu giúp theo dõi đơn hàng, quản lý tồn kho và tối ưu hóa lộ trình vận chuyển. Hợp tác với các đơn vị logistics chuyên nghiệp, có kinh nghiệm tại thị trường EU cũng là một giải pháp thông minh để đảm bảo hàng hóa được thông quan nhanh chóng và giao đến tay khách hàng đúng hẹn.

4.2. Nâng cao năng lực đáp ứng an toàn vệ sinh thực phẩm

Với các mặt hàng nông sản và thủy sản, an toàn vệ sinh thực phẩm là yếu tố quyết định. Doanh nghiệp cần xây dựng các vùng trồng, vùng nuôi đạt chuẩn, áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng như HACCP, ISO 22000. Việc kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, kháng sinh và các chất cấm là bắt buộc. Chủ động kiểm nghiệm sản phẩm tại các phòng thí nghiệm được EU công nhận trước khi xuất khẩu sẽ giúp giảm thiểu rủi ro lô hàng bị trả về, gây thiệt hại lớn về kinh tế và uy tín.

V. Hướng tới xuất khẩu bền vững và thích ứng kinh tế xanh EU

Xu hướng tiêu dùng tại EU đang dịch chuyển mạnh mẽ sang các sản phẩm thân thiện với môi trường và có trách nhiệm xã hội. Phát triển bền vững và kinh tế xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc để tồn tại và phát triển tại thị trường này. Chính sách thương mại EU ngày càng tích hợp các tiêu chí về môi trường, lao động và xã hội. Một trong những quy định mới và có tác động lớn nhất là Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM). Cơ chế này sẽ áp thuế carbon đối với một số hàng hóa nhập khẩu vào EU dựa trên cường độ phát thải khí nhà kính trong quá trình sản xuất. Ban đầu, CBAM sẽ áp dụng cho các ngành như sắt thép, xi măng, phân bón, nhôm, điện và hydro, nhưng dự kiến sẽ mở rộng ra các ngành khác trong tương lai, có thể ảnh hưởng đến xuất khẩu dệt may hay xuất khẩu đồ gỗ. Để thích ứng, doanh nghiệp Việt Nam cần phải chuyển đổi sang mô hình sản xuất sạch hơn, giảm phát thải carbon, sử dụng năng lượng tái tạo và quản lý tài nguyên hiệu quả. Việc xây dựng thương hiệu gắn liền với phát triển bền vững sẽ là một lợi thế cạnh tranh quan trọng trong dài hạn.

5.1. Đối mặt Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon CBAM

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) là một phần quan trọng trong Thỏa thuận Xanh châu Âu (EU Green Deal), nhằm ngăn chặn rò rỉ carbon. Doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu các mặt hàng thuộc phạm vi điều chỉnh của CBAM sẽ phải kê khai lượng phát thải trong sản phẩm và mua chứng chỉ phát thải tương ứng. Điều này sẽ làm tăng chi phí và giảm sức cạnh tranh nếu doanh nghiệp không có biện pháp cắt giảm phát thải. Việc chủ động kiểm kê khí nhà kính, áp dụng công nghệ sản xuất tiết kiệm năng lượng và chuyển đổi sang nguyên liệu xanh là những bước đi cần thiết để chuẩn bị cho quy định này.

5.2. Xây dựng chiến lược phát triển bền vững cho hàng Việt

Một chiến lược phát triển bền vững toàn diện cần bao gồm cả ba trụ cột: kinh tế, xã hội và môi trường. Về kinh tế, doanh nghiệp cần tối ưu hóa hiệu quả sản xuất. Về xã hội, cần đảm bảo điều kiện làm việc tốt cho người lao động, tuân thủ các tiêu chuẩn lao động quốc tế. Về môi trường, cần giảm thiểu tác động tiêu cực, bảo vệ đa dạng sinh học và sử dụng tài nguyên một cách bền vững. Các chứng nhận quốc tế về bền vững như Fair Trade, FSC (đối với đồ gỗ), hay ASC (đối với thủy sản) sẽ giúp nâng cao giá trị và uy tín của sản phẩm Việt Nam trên thị trường EU.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu.

Mục tiêu tổng quát. Mục tiêu cụ thể. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Nghiên cứu nước ngoài.

Nghiên cứu trong nước. Đánh giá tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Ý nghĩa và đóng góp của nghiên cứu. Bố cục luận văn. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU.

Các vấn đề cơ bản về xuất khẩu. Khái niệm xuất khẩu và kim ngạch xuất khẩu. Vai trò của xuất khẩu. Các lý thuyết về mô hình trọng lực hấp dẫn.

Mô hình nghiên cứu đề xuất. Cơ sở đề xuất mô hình nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu đề xuất. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Quy trình nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu định tính. Phương pháp phân loại và hệ thống hóa lý thuyết. Phương pháp phân tích - tổng hợp.

Phương pháp mô hình hoá. Phương pháp phỏng vấn chuyên gia. Phương pháp nghiên cứu định lượng. Phương pháp thống kê mô tả.

Phương pháp kinh tế lượng. Dữ liệu nghiên cứu. PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG EU GIAI ĐOẠN 2007-2017. Tình hình hoạt động xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU giai đoạn 2007-2017.

Khái quát về thị trường EU. Tình hình xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU giai đoạn 2007-2017. Tình hình các yếu tố tác động đến xuất khẩu của Việt Nam sang EU. Phân tích tác động các yếu tố tác động đến xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU, thông qua cách tiếp cận bằng mô hình trọng lực hấp dẫn.

Thống kê mô tả các biến. Kết quả mô hình ban đầu. Kiểm định lựa chọn loại mô hình và sự phù hợp của mô hình. Kiểm định các khuyết tật trong mô hình.

Kết quả mô hình sau khi khắc phục khuyết tật. So sánh kết quả nghiên cứu của luận văn với một số nghiên cứu trước. KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH. Cơ sở đề xuất hàm ý chính sách.

Hàm ý chính sách. Dựa vào yếu tố GDP bình quân đầu người thực gộp của Việt Nam và các nước nhập khẩu. Dựa vào yếu tố dân số gộp của Việt Nam và các nước nhập khẩu 76 5. Dựa vào yếu tố cơ sở hạ tầng của Việt Nam.

Dựa vào yếu tố độ mở thương mại gộp của Việt Nam và các nước nhập khẩu 77 5. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo của đề tài. Hạn chế của đề tài. Hướng nghiên cứu tiếp theo của đề tài .79 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU Trong chương này, tác giả sẽ lý giải việc chọn đề tài nghiên cứu “Các yếu tố tác động đến xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU”. Bên cạnh đó, tác giả sẽ đặt những câu hỏi nghiên cứu, tổng hợp những nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước trước đây, giới thiệu những phương pháp nghiên cứu và lựa chọn đối tượng và phạm vi nghiên cứu phù hợp để giải quyết được mục tiêu nghiên cứu của luận văn. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Vấn đề: Các yếu tố tác động đến xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU. Việt Nam hiện là nền kinh tế hướng về xuất khẩu.

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam là một trong những những quốc gia có tốc độ tăng trưởng xuất khẩu rất cao. Theo số liệu từ UN Comtrade, trong giai đoạn 2007-2017, kim ngạch xuất khẩu (KNXK) của nước ta rất cao, giá trị xuất khẩu tăng gần 4,5 lần, từ 48 tỷ USD năm 2007 lên đến 215 tỷ USD năm 2017. Liên minh châu Âu (EU) là nền kinh tế lớn nhất thế giới với GDP đạt 18,82 nghìn tỷ USD, dân số 512 triệu người (2017) và là thị trường nhập khẩu hàng hoá lớn thứ hai của Việt Nam. Năm 2017, KNXK của nước ta vào thị trường EU là 38,31 tỷ USD, chỉ sau Mỹ (41,5 tỷ USD) và đứng trên Trung Quốc (35 tỷ USD).

Điểm đặc biệt trong quan hệ thương mại hai chiều giữa Việt Nam và EU là tính bổ sung cao, ít cạnh tranh. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu của Việt Nam. Có thể nói EU vẫn là thị trường đầy tiềm năng để tăng nhanh KNXK của Việt Nam. Tuy nhiên, vị trí xuất khẩu của Việt Nam tại EU vẫn còn khiêm tốn.

Theo số liệu UN Comtrade thì năm 2017 hàng xuất khẩu của Việt Nam chỉ chiếm 1,99% kim ngạch nhập khẩu (KNNK) của EU. Cụ thể, Việt Nam chỉ đứng thứ 10 trong danh sách các quốc gia xuất khẩu vào thị trường EU sau Trung Quốc, Mỹ, Nga, Thuỵ Sỹ, Thổ Nhĩ Kỳ, Nhật Bản, Na Uy, Hàn Quốc và Ấn Độ. Trong những năm gần đây, mô hình trọng lực hấp dẫn (mô hình gravity) được đánh giá là một trong những công cụ hữu ích nhất trong việc lượng hóa tác động của các yếu tố tới dòng thương mại. Tinbergen là người đầu tiên sử dụng mô hình trọng lực vào năm 1962.

Từ thập kỷ 70 trở lại đây, nhiều nhà kinh tế như Anderson (1979), 2 Bergstrand (1985), Haveman and Hummels (2004), tiếp tục hoàn thiện nền tảng lý thuyết của mô hình. Quan tâm đến lĩnh vực xuất khẩu, các nghiên cứu thực nghiệm đã nỗ lực bổ sung nhiều yếu tố mới vào mô hình. Chẳng hạn, Thai, T. (2006) sử dụng các yếu tố GDP gộp của Việt Nam và nước nhập khẩu, dân số gộp của Việt Nam và nước nhập khẩu để thay thế cho GDP và dân số riêng lẻ trong truyền thống.

Lehmann và cộng sự (2007) bổ sung thêm yếu tố chi phí vận chuyển theo đường biển. (2013) đã bổ sung thêm một yếu tố mới vào mô hình trọng lực truyền thống là FDI của nước xuất khẩu. Tuy vậy, các nghiên cứu thực nghiệm ở Việt Nam mới chỉ nghiên cứu các ngành hàng cụ thể xuất khẩu của Việt Nam như nông sản (Đỗ Thị Hoà Nhã (2019)), hoặc nghiên cứu chung về dòng thương mại của Việt Nam-EU (Thai, T. (2006)) chứ chưa có tác giả nào nghiên cứu vấn đề xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU dưới cách tiếp cận từ mô hình trọng lực.

Từ đó, yêu cầu cấp bách từ thực tiễn là tìm ra và lượng hoá các yếu tố tác động đến xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU và trên cơ sở đó đưa ra các hàm ý chính sách phù hợp nhằm đẩy mạnh xuất khẩu để tăng được KNXK và từng bước cải thiện nền kinh tế. Do đó, tác giả đã lựa chọn đề tài luận văn “Các yếu tố tác động đến xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU”. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu tổng quát Dựa trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết và thực tiễn về các yếu tố tác động đến xuất khẩu, phân tích thực trạng xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU, thực trạng các yếu tố tác động đến xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU, luận văn đề xuất một số hàm ý chính sách nhằm đẩy mạnh xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này đến năm 2025.

Mục tiêu cụ thể • Hệ thống hóa và làm sáng tỏ các cơ sở lý thuyết, các nghiên cứu thực nghiệm về các yếu tố tác động đến xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU. • Đề xuất giả thuyết và mô hình lý thuyết lượng hoá các yếu tố tác động đến xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU. 3 • Phân tích thực trạng các yếu tố tác động đến xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU giai đoạn 2007-2017. • Đánh giá tác động của các yếu tố đến xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU dưới cách tiếp cận của mô hình trọng lực hấp dẫn.

• Đưa ra hàm ý chính sách trên cơ sở kết quả nghiên cứu của mô hình luận văn nhằm đẩy mạnh xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU đến năm 2025. Tổng quan tình hình nghiên cứu Trong phần này, luận văn tổng hợp một số nghiên cứu thực nghiệm từ trước đến nay của trong và ngoài nước đã sử dụng mô hình trọng lực hấp dẫn để nghiên cứu về các yếu tố tác động đến KNXK hoặc dòng thương mại của Việt Nam và các quốc gia trên thế giới (hoặc một ngành hàng hoá cụ thể) và từ đó đánh giá những kết quả đạt được và những hạn chế để tìm ra “khoảng trống” cho luận văn. Nghiên cứu nước ngoài Zarzoso và cộng sự (2003), đã nghiên cứu dòng chảy thương mại của Mercosur-EU. Nghiên cứu đã sử dụng mô hình FEM với dữ liệu bảng của 20 nước (4 nước chính thuộc khối Mercosur+Chile và 15 nước EU), giai đoạn 1988-1996.

Và kết quả nghiên cứu cho thấy trong ngắn hạn, các yếu tố tác động cùng chiều đến dòng chảy thương mại: thu nhập của nước xuất khẩu và nhập khẩu, dân số nước nhập khẩu, cơ sở hạ tầng của nước xuất khẩu và nhập khẩu, tỷ giá hối đoái thực, biến trễ tỷ giá hối đoái thực, biến giả EU và biến giả Mercosur. Ngược lại, các yếu tố tác động ngược chiều bao gồm: dân số nước xuất khẩu và chênh lệch GDP bình quân đầu người. (2005), nghiên cứu các yếu tố tác động đến thương mại của Hàn Quốc. Bài nghiên cứu sử dụng mô hình OLS, với số liệu của Hàn Quốc và 30 quốc gia có kim ngạch thương mại lớn nhất với Hàn Quốc.

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng các yếu tố GDP gộp của Hàn Quốc và đối tác và các biến giả TCI và APEC có tác động cùng chiều, trong khi khoảng cách địa lý là yếu tố tác động ngược chiều đến thương mại của Hàn Quốc. Lehman và cộng sự (2007), nghiên cứu tác động của liên minh thuế quan đến xuất khẩu các hàng hóa chủ lực của Thổ Nhĩ Kỳ vào thị trường EU trong giai đoạn 4 1988-2002. Theo đó, các hàng hóa này được chia thành 16 nhóm trong đó có 3 nhóm nông sản là: nhóm rau, nhóm quả và hạt có thể ăn được và nhóm rau, quả, hạt đã qua chế biến. Điểm mới của bài nghiên cứu là trong mô hình trọng lực, yếu tố chi phí vận chuyển được cụ thể hóa bằng chi phí vận chuyển theo đường biển mà không phải khoảng cách địa lý như mô hình cơ bản.

Đồng thời, tác giả sử dụng kết hợp nhiều kỹ thuật ước lượng như: SUR, GMM, OLS nhằm kiểm soát sự tương quan giữa các quan sát chéo.