Chương 1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu và cơ sở lý luận về các yếu tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp. Nêu ra các khái niệm, các lý thuyết có liên quan đến bài nghiên cứu. Đồng thời, nêu ra các kết quả thực nghiệm của những nghiên cứu có trong và ngoài nước, liên quan đến vấn đề khởi nghiệp của sinh viên, từ đó rút ra nhận xét, so sánh, đề xuất mô hình và giả thuyết cho đề tài nghiên cứu.
Phương pháp nghiên cứu. Trình bày phương pháp luận bao gồm các bước quy trình nghiên cứu, phương pháp thu thập dữ liệu. Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Trình bày về phân tích dữ liệu và kết quả phân tích dữ liệu, thảo luận kết quả nghiên cứu.
Kết luận và đề xuất giải pháp. Tóm tắt kết quả nghiên cứu, đóng góp của đề tài, ý nghĩa thực tiễn của đề tài và đề xuất một số giải pháp áp dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, hạn chế của đề tài và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo. TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN Ý ĐỊNH KHỞI NGHIỆP. Tổng quan tài liệu nghiên cứu 1.
Tình hình nghiên cứu ngoài nước Nghiên cứu của Wongnaa và cộng sự (2014) đã xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định khởi nghiệp sau khi ra trường của sinh viên đại học Bách khoa Kumasi. Kết quả nghiên cứu cho thấy các yếu tố tính cách, trợ giúp từ các thành viên gia đình và bạn bè, nghề nghiệp của cha mẹ, giáo dục khởi nghiệp, giới tính và khả năng tài chính có tác động tích cực đến ý định khởi nghiệp của sinh viên đại học Bách khoa Kumasi. Mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh viên đại học Bách khoa Kumasi (Nguồn: Wongnaa và cộng sự, 2014) Theo nghiên cứu, sinh viên hướng ngoại, có cảm xúc ổn định thì khả năng khởi nghiệp sẽ cao hơn những người khác. Bên cạnh đó, sự trợ giúp từ các thành viên trong gia đình và bạn bè cũng vô cùng quan trọng, trực tiếp ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh 5 viên.
Những sinh viên xuất thân từ gia đình có nghề nghiệp liên quan đến kinh doanh có khả năng khởi nghiệp cao hơn những sinh viên có xuất thân từ công việc làm công ăn lương. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các sinh viên nam có ý định khởi nghiệp cao hơn các sinh viên nữ. Ngoài ra, những sinh viên có nguồn lực tài chính cao hơn sẽ có xu hướng trở nên nhiệt tình, tham vọng và có mong muốn khởi nghiệp hơn so với những sinh viên có nguồn lực còn hạn chế. Nghiên cứu cũng nêu rõ, việc thiếu giáo dục khởi nghiệp sẽ dẫn đến ý định khởi nghiệp của sinh viên Bách khoa Kumasi đang ở mức độ thấp.
Dựa trên các mô hình trước đây của Shapero và Ajzen (1982), nghiên cứu của Mat và cộng sự (2015) nhấn mạnh đến tiềm năng của việc tự kinh doanh. Tác giả đã nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh viên công nghệ kỹ thuật thuộc đại học Kuala Lumpur. Kết quả cho thấy có 4 yếu tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh viên: Nhận thức kiểm soát hành vi, nhu cầu thành đạt, chuẩn chủ quan, hỗ trợ khởi nghiệp. Mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh viên công nghệ kỹ thuật thuộc đại học Kuala Lumpur 6 (Nguồn: Mat và cộng sự, 2015) Nghiên cứu tiến hành khảo sát 554 sinh viên ngành kỹ thuật tại trường đại học và đưa ra kết luận rằng sinh viên có thái độ tích cực và coi việc khởi nghiệp như là một sự lựa chọn nghề nghiệp và ủng hộ việc làm chủ thay vì làm công ăn lương.
Với việc xác định rằng khuyến khích ý định khởi nghiệp của sinh viên là một yếu tố vô cùng quan trọng giúp nền kinh tế quốc gia phát triển, Haris và cộng sự (2016) đã nghiên cứu về ý định khởi nghiệp của sinh viên đại học Kuala Lumpur. Nghiên cứu tiến hành khảo sát 81 sinh viên và kết quả cho thấy có 5 yếu tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh viên: Yếu tố tài chính, cơ hội nghề nghiệp, nhận thức về tính khả thi, yếu tố gia đình và bạn bè, môi trường giáo dục. Mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh viên đại học Kuala Lumpur (Nguồn: Haris và cộng sự, 2016) 7 Nghiên cứu cho thấy, sinh viên có mối bận tâm đến vấn đề tài chính trong quá trình khảo sát. Ngoài ra, mối quan tâm lớn thứ hai là cơ hội nghề nghiệp.
Bên cạnh đó, theo tác giả, môi trường giáo dục khởi nghiệp có tác động tích cực đối với sinh viên. Trong quá trình học tập, việc tiếp xúc với các khóa học khởi nghiệp góp phần nâng cao ý định khởi nghiệp của sinh viên. Nghiên cứu của Naimatullah và Bahadur (2017) đã nghiên cứu về ý định khởi nghiệp của đại học công lập Pakistan. Bài nghiên cứu dựa trên khung lý thuyết hành vi dự định của Ajzen (1991) – TPB.
Theo tác giả, ý định khởi nghiệp sẽ dựa trên ba yếu tố: Thái độ đối với hành vi, chuẩn chủ quan và kiểm soát hành vi cảm nhận. Mô hình về ý định khởi nghiệp của đại học công lập Pakistan (Nguồn: Naimatullah và Bahadur, 2017) Theo kết quả nghiên cứu của tác giả, thái độ đối với hành vi và chuẩn chủ quan có tác động tích đến ý định khởi nghiệp. Ngoài ra, có mối liên hệ tiêu cực giữa kiểm soát hành vi cảm nhận và ý định khởi nghiệp. Điều này cho thấy, sinh viên Pakistan sẵn sàng khởi 8 nghiệp sau khi hoàn thành bằng cấp nhưng họ vẫn cần sự hỗ trợ của gia đình, bạn bè, giáo viên và chuyên ra để đưa ra lựa chọn về nghề nghiệp.
Trên cơ sở khung lý thuyết hành vi dự định của Ajzen (1991), nghiên cứu của Rui và cộng sự (2019) đã phát triển thành mô hình ý định khởi nghiệp của sinh viên. Tác giả nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh viên đại học ở Brazil và Bồ Đào Nha. Bài nghiên cứu dựa trên các yếu tố: Đặc điểm tính cách, đào tạo và giáo dục, sự công nhận của xã hội, năng lực bản thân và thái độ. Mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh viên đại học ở Brazil và Bồ Đào Nha (Nguồn: Rui và cộng sự, 2019) Kết quả nghiên cứu cho thấy các đặc điểm tính cách, năng lực và thái độ khởi nghiệp là những yếu tố tác động mạnh mẽ đến ý định khởi nghiệp.
Đào tạo và giáo dục về khởi nghiệp cũng có ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp nhưng ở mức thấp hơn. Sinh viên nam có mong muốn khởi nghiệp cao hơn sinh viên nữ và sinh viên có thành viên trong gia 9 đình liên quan đến việc kinh doanh sẽ ý định khởi nghiệp cao hơn. Bài nghiên cứu cũng chỉ ra rằng sự công nhận của xã hội và quốc gia, xuất sứ có ảnh hưởng không đáng kể đến ý định khởi nghiệp. Nghiên cứu của Elena và cộng sự (2022) đã thông qua nghiên cứu được thực hiện bằng cách sử dụng mẫu của 313 sinh viên Rumani tại đại học Oradea để đánh giá những yếu tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh viên trong bối cảnh đại dịch Covid- 19.
Phân tích của tác giả dựa theo khuôn khổ TPB của Ajzen và dữ liệu theo chiều dọc được thu thập theo hai lần năm 2020 và 2021. Tác giả đã đưa ra bảy yếu tố tác động bao gồm: Thái độ đối với khởi nghiệp, Kiểm soát hành vi cảm nhận, chuẩn chủ quan, năng lực bản thân, vốn kiến thức, cảm hứng và nguồn lực. Mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh viên Rumani tại đại học Oradea (Nguồn: Elena và cộng sự, 2022) Kết quả bài nghiên cứu cho thấy ý định khởi nghiệp của sinh viên sau khi đăng ký tham gia các khóa học khởi nghiệp đã được nâng lên trong thời kỳ đại dịch Covid 19. 10 Có sự khác biệt về ý định khởi nghiệp giữa hai giới tính.
Và tác giả cũng nhận định rằng, khung lý thuyết TPB hoàn toàn có hiệu quả trong việc đánh giá ý định khởi nghiệp của sinh viên. Tình hình nghiên cứu trong nước Nghiên cứu của Bùi Huỳnh Tuấn Duy và cộng sự (2011) đã nghiên cứu ý định khởi nghiệp của sinh viên thông qua đối tượng khảo sát là sinh viên trường đại học Bách khoa ĐHQG thành phố Hồ Chính Minh. Các yếu tố tác động đến ý định khởi nghiệp được tác giả xem xét thông qua áp dụng mô hình Entrepreneur Scan của Driessen và Zwart (1999) và các công trình nghiên cứu về khởi nghiệp khác có liên quan. Kết quả nghiên cứu cho thấy ý định khởi nghiệp của sinh viên được giải thích bởi 7 yếu tố: Nhu cầu tự chủ, định hướng xã hội, sự tự tin, khả năng am hiểu thị trường, khả năng sáng tạo, khả năng thích ứng và nhu cầu thành đạt.
Mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh viên trường đại học Bách khoa ĐHQG thành phố Hồ Chính Minh 11 (Nguồn: Bùi Huỳnh Tuấn Duy và cộng sự, 2011) Nghiên cứu của Phan Anh Tú và Giang Thị Cẩm Tiên (2015) dựa trên mô hình TPB của Ajzen (1991). Nghiên cứu được thực hiện nhằm mục đích xác định các yếu tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh viên khoa Kinh tế và Quản trị kinh doanh của trường đại học Cần Thơ. Dựa trên lý thuyết TPB của Ajzen, nghiên cứu đã đưa ra kết quả bao gồm 5 nhóm nhân tố ảnh hưởng: Thái độ và tự hiệu quả, giáo dục và thời cơ khởi nghiệp, nguồn vốn, quy chuẩn chủ quan và nhận thức kiểm soát hành vi. Mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh viên khoa Kinh tế và Quản trị kinh doanh của trường đại học Cần Thơ (Nguồn: Phan Anh Tú và Giang Thị Cẩm Tiên, 2015) Nghiên cứu cho thấy ý định khởi nghiệp của sinh viên xếp theo thứ tự ảnh hưởng từ lớn đến thấp hơn bao gồm: (1) Thái độ và tự hiệu quả, (2) giáo dục và thời cơ khởi nghiêph, (3) nguồn vốn, (4) quy chuẩn chủ quan và (5) nhận thức kiểm soát hành vi.
Bên cạnh đó tác giả còn tìm thấy bằng chứng cho thấy ảnh hưởng điều tiết của biên giới tính 12 trong mối quan hệ giữa nguồn vốn và ý định khởi nghiệp. Cụ thể, ảnh hưởng của nguồn vốn đến ý định khởi nghiệp của sinh viên nữ cao hơn sinh viên nam.