LỜI MỞ ĐẦU 1. Vấn đề nghiên cứu Nghèo đói đã, đang và trong tƣơng lai vấn có thể tiếp tục hoàn hành thế giới này. Nghèo đói tƣ nhân nó không có giới hạn, tồn tại mọi nơi và đặc biệt nghiêm trọng hơn ở các nƣớc đang phát triển, trong đó có nƣớc Công hoà dân chủ nhân Lào. Hậu qủa của nghèo đói, tất nhiên là nghiêm trọng, nó không ảnh hƣởng trục tiếp đến số phận của những ngƣời dân bị lâm vào tình trạng cùng khổ mà còn làm suy yếu sự thịnh vƣợng của một quốc gia.
Đó là ít, do mà tất cả quốc gia trên Thế giới, từ giàu đến nghèo đều xem mục tiêu xoá đói giảm nghèo là quốc sách nhằm tạo ra sự phát triển bên vững. Mục tiêu này càng trở nên quan trọng hơn đối với các nƣớc đang theo đuổi con đƣờng Xã hội chủ nghĩa nhƣ Lào. Chính vì thế giải quyết vấn đề nghèo đói luôn đƣợc Đảng và Nhà nƣớc Lào đặt song hành với quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc. “Cùng với đẩy mạnh phát triển kinh tế, Đảng đã chủ trƣơng giải quyết tốt các vấn đề xã hội, coi đây là một hƣớng chiến lƣợc thể hiện bản chất ƣu việt của chế độ ta”.
Trong đó phải “thực hiện chƣơng trình xoá đói giảm nghèo thông qua những biện pháp cụ thể, sát với tình hình từng địa phƣơng, sớm đạt đƣợc mục tiêu không còn hộ đói, giảm mạnh các hộ nghèo “tiến tới” cơ bản xoá hộ đói, giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống còn 50% vào năm 2006 và xoá bỏ đói nghèo đƣợc vào năm 2011. Chuyển từ nền kinh tế tự cấp tự cung sang nền kinh tế thị trƣờng, cùng với những tiến bộ về mặt kinh tế, nghèo đói và sự phân hoá giàu nghèo là một thực tế tất yếu mà Lào không thể tránh khỏi. Tuy nhiên với đƣờng lối đổi mới của Đảng là phát triển nền kinh tế thị trƣờng theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của Nhà nƣớc, tức là phát triển kinh tế nhƣng cần phải đảm bảo các mục tiêu xã hội, từng bƣớc nâng cao đời sống của các tầng lớp 2 dân cƣ, nhất là làm thế nào để giảm đƣợc số lƣợng nghèo đói. Thực tiễn qua hơn 10 năm đổi mới cho thấy Lào đã đạt đƣợc những thành tựu đáng kể trong phát triển nền kinh tế, đồng thời đã không ngừng cải thiện đời sống kinh tế cho ngƣời dân, thực hiện có hiệu quả các chƣơng trình xoá đói giảm nghèo.
Công tác xoá đói giảm nghèo trong những năm qua chƣa đƣợc đồng đều ở các địa phƣơng, đói nghèo vẫn là thách thức lớn đối với nƣớc Lào, số hộ nghèo đói còn khá lớn và khó giải quyết hơn vi hơn 60% tập trung ở nông thôn, nhất là vùng sâu, vùng xa, vùng núi cao và đồng bào dân tộc thiểu số, là những nơi kinh tế kém phát triển, trình độ dân trí thấp, cơ sở hạ tầng hết sức yếu kém, và những nơi lại thƣờng xuyên gặp thiên tai, môi trƣờng bị xuống cấp nghiêm trọng. Vì thế việc tiến công vào đói nghèo là rất khó khăn phức tạp, mà toàn bộ xã hội phải đặc biệt quan tâm, tập trung mọi nhân lực thực hiện bằng đƣợc mục tiêu xoá đói giảm nghèo nhằm góp phần cải thiện đời sống nhân dân, ổn định và phát triển bền vững đất nƣớc. Tỉnh Champassak ở phía Nam của Lào nên cũng chịu ảnh hƣởng rất lớn của khí hậu thời tiết khắc nghiệt, bị chiến tranh tàn phá nặng nề và thƣờng xuyên bị thiên tai đe doạ. Thực trạng đời sống nhân dân còn thấp kém, nhất là một số nơi vùng núi và trung dù, các điều kiện về đƣờng xá, văn hoá giáo dục, y tế đang gặp rất nhiều khó khăn.
Việc giải quyết vấn đề nghèo đói để tiến tới xoá đói giảm nghèo không phải là việc làm một sớm một chiều, mà đó là vấn đề lớn mang tính toàn cầu, có tính lâu dài, một công việc gay gõ, phức tạp. Do vậy, nghiên cứu về thực trạng nhằm tìm ra những giải pháp xoá đói giảm nghèo có tính khả thi đối với điều kiện kinh tế xã hội ở các địa phƣơng là vấn đề có ý nghĩa trong chiến lƣợc phát triển kinh tế của tỉnh Champassak. Xuất phát từ tình hình cấp thiết nói trên, vì vậy tôi chọn đế tài là “ Các nhân 3 tố tác động đến nghèo đói ở huyện Mƣơng Không tỉnh Chămpasăc nƣớc Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào” 2. Ý nghĩa của đề tài: Tại huyện Mƣơng Không, từ trƣớc đến giờ chƣa có công trình nào ứng dụng phƣơng pháp phân tích thống kê và mô hình kinh tế lƣợng để đánh giá thực trạng nghèo và định lƣợng các nhân tố tác động đến xác suất lâm vào cảnh nghèo đói của hộ gia đình.
Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần nhỏ bé vào việc đẩy nhanh công cuộc xóa đói giảm nghèo tại địa phƣơng. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài: Tìm hiểu và phân tích thực trạng nghèo đói của các hộ gia đình trên địa bàn nghiên cứu, xác định những yếu tố ảnh hƣởng đến nghèo đói của hộ gia đình đồng thời đề xuất những giải pháp cho những chính sách phù hợp ở huyện Mƣơng Không 4. Câu hỏi nghiên cứu: 1. Để cải thiện tình trạng nghèo của một bộ phận dân cƣ thì chúng ta nên làm gì ? 2.
Các nhân tố nào đã ảnh hƣởng đến nghèo đói ở huyện Mƣơng Không tỉnh Chămpasăc nƣớc Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào ? 5. Phạm vi nghiên cứu: Đề tài trục tiếp nghiên cứu thực trạng nghèo đói và các giải pháp đói nghèo tại tỉnh Champassak nƣớc Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào. Thu thập số liệu: Tiến hành điều tra trực tiếp 220 hộ gia đình thuộc 3 xã: xã Don sang pai (80 hộ), xã Don sadam (60 hộ) và xã kar mao ( 80 hộ). Tác giả đã phối hợp với phòng xây dựng cơ sở hạ tẩng và Phát triển Nông thôn huyện Mƣơng Không tỉnh Chămpasăc, trong viêc thu thập dự liệu.
Nội dung của luận văn: Chƣơng 1: Cơ sở lý thuyết và các nghien cứu thực tiễn về nghèo đói: Chƣơng 2: Thực trạng nghèo đói ở huyện Mƣơng Không. Chƣơng 3: Mô hình kinh tế lƣợng Chƣơng 4: Một số giải pháp xóa đói giảm nghèo tại Huyện Mƣơng Không. 4 CHƢƠNG I: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN VỀ NGHÈO ĐÓI. Một số khái niệm nghèo đói: Cho đến nay có rất nhiều quan điểm khác nhau về vấn đề nghèo đói, tuỳ theo góc độ nghiên cứu và quản lý có những khái niệm khác nhau.
Thực tế cho thấy các chỉ số xác định đói nghèo và giàu - nghèo luôn luôn di động, thay đổi theo không gian và thời gian, ở một thời điểm, một vùng, một nƣớc nào đó thì chỉ số đo đƣợc là đói nghèo hoặc giàu, nhƣng sang một thời điểm khác, so sánh với một vùng khác, nƣớc khác, cộng đồng dân cƣ khác, thì chỉ số đo có thể mất nghĩa. Theo ngân hàng Thế giới, sự dụng những phƣơng pháp đánh giá nghèo đói dựa vào mức tiêu dùng, duy trì cuộc sống hàng ngày và để mua những sản phẩm cơ bản nhƣ lƣơng thực, thực phẩm. Nó có giãn tuy theo điều kiện kinh tế của từng quốc gia, mà nó có những mức quy định phù hợp. Nghèo đói là một vấn đề mang tính toàn cầu.
Nếu vấn đề nghèo đói không giải quyết đƣợc thì không mục tiêu nào mà cộng đồng quốc tế, quốc gia đặt ra nhƣ hoà bình, ổn định, công bằng xã hội có thể giải quyết đƣợc. Nghèo đói là vấn đề kinh tế xã hội có quá trình hình thành gắn với lịch sử phát triển của ngoài ngƣời và tuy vào từng giai đoạn phát triển cụ thể mà ngƣời ta có những định nghĩa về nghèo đói khác nhau. Các quan điểm khác nhau về nghèo đói của con ngƣời đƣợc trình bày dƣới đây sẽ cho thấy một bức tranh rộng lớn hơn về tình trạng thiếu thốn, trong đó bao gồm nhiều yếu tố khác nhau. Vào cuối những năm 1980 và đầu năm 1990, nhà xã hội học Wilson đã đƣa ra thuật ngữ Underclass (tầng lớp hay giai cấp dƣới), để chỉ nhóm xã hội của những ngƣời nghèo.
Theo đó họ đƣợc gọi là những ngƣời không có trình độ và kỹ năng, luôn chịu sự tách biệt xã hội, không có khả năng tiếp cận hoặc không có đƣợc các mỗi quan hệ với cá nhân khác, với những thể chế có thể đem lại cho họ nguồn lợi về kinh tế và các vị thế xã hội. Theo một cách nhìn khác Sogages (1996) đã cho rằng nghèo khổ cùng cực là một điều kiện sống bị hạn chế bởi suy dinh dƣỡng, mù chữ, bệnh tật, môi trƣờng bị 5 ô nhiễm, tỷ lệ tủ vỏng của trẻ sơ sinh cao và tuổi thọ thấp, còn tệ hạn hơn so với bất kỳ định nghĩa nào khả dĩ chấp nhận đƣợc về một cuộc sông bình dị nhất của một con ngƣời. Theo WB (1998), đã đƣa ra một khái niệm đói nghèo mang tính khái quát tƣơng đối cao. Theo đó nghèo không chỉ là thu nhập thấp mà còn có điều kiện sống, sức khoẻ,giáo dục, điều kiện vệ sinh ở mức thấp, không có quyền lực và nghề nghiệp.
Đối với Lào mặc du trong nhiều năm qua, các nhà khoa học và xã hội có những nổ lực trong việc đƣa ra một định nghĩa chính xác về nghèo, nhƣng do tính tƣơng đối về mặt thời gian và không gian, cũng nhƣ tính nhiều mặt của nhiều vấn đề nghèo mà những định nghĩa mới chỉ đứng lại ở mức tƣơng đối. Nghèo là tình trạng của một số bộ phận dân cƣ có điều kiện vật chất và tình thần để duy trì cuộc sống gia đình dƣới mức tối thiểu trong điềi kiện chung của cộng đồng. Mức sống tối thiểu ở đây đƣợc hiểu là điều kiện ăn, ở, mặc và các nhu cầu khác về văn hoá, y tế, giáo dục, giao tiếp, đi lại chỉ đạt mức duy trì cuộc sống bình thƣờng. Mức sống tối thiểu của mỗi nƣớc sẽ khác nhau tuỳ thuộc vào điêu kiện khí hậu, những đăc điểm tự nhiên và một phần lớn tuy thuộc vào mức độ văn minh đã đạt đƣợc của từng thời đại mà của mỗi quốc gia, nhƣ Mar năm 1960 đã kết luận: “Đối với một nƣớc và một thời đại nhất định, mức độ cần thiết về những tƣ liệu sinh hoạt cũng nhất định” Về cơ bản ngƣời nghèo là ngƣời phải sống dƣới mức đƣợc định nghĩa nhƣ là chuẩn thấp nhất có thể chấp nhận đƣợc trong một khoảng thời gian và không gian nhất định, cốt lõi của khái niệm này là thiếu một mức độ tối thiểu về nhân lực và vật lực để có thể đạt đƣợc một mức sống hợp lý.