Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG CÁN BỘ QUẢN LÝ TRƯỜNG THPT THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC THỰC HIỆN 1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu đề tài 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài Năm 1968, chính quyền Liên bang Mỹ yêu cầu các trường đại học, cao đẳng tham gia biên soạn chương trình và tài liệu bồi dưỡng CBQL dựa trên NLTH.
Đến 1970 ở Bắc Mỹ, đào tạo theo NLTH đã được chấp nhận và vận dụng một cách phổ biến. Cuối thập kỷ 70 đầu thập kỷ 80 ở Mỹ và Canada, giáo dục – đào tạo dựa trên NLTH được áp dụng. Tuy nhiên, cho đến đầu thập kỷ 80 vẫn chưa đưa được một định nghĩa về đào tạo dựa trên NLTH cũng như các tiêu chí của chương trình đào tạo dựa trên NLTH được mọi người chấp nhận. Năm 1995, John W Burke đã xuất bản tài liệu “Giáo dục và đào tạo dựa trên năng lực thực hiện”, trong tài liệu này tác giả đã trình bày nguồn gốc của GD và ĐT dựa trên NLTH, quan điểm về NLTH và tiêu chuẩn NLTH, về vấn đề đánh giá dựa trên NLTH và cải tiến chương trình đào tạo dựa trên NLTH.
Ngoài ra, nhiều công trình nghiên cứu của các học giả nước ngoài đã phân tích, đánh giá, tổng kết và gợi mở những khả năng vận dụng phương thức đào tạo theo NLTH vào GD và ĐT [6]. Ở một số nước, các viện đào tạo nhà quản lý giáo dục được thành lập nhằm mục đích nghiên cứu phát triển chương trình cùng với chỉ dẫn trực tiếp các hoạt động cung cấp đội ngũ lãnh đạo của các trường. Các phương pháp xây dựng tiêu chuẩn, xác định những yêu cầu về trình độ và đánh giá những ảnh hưởng của người quản lý trường học đang được xem xét, cân nhắc và rà soát. Dưới nhiều góc độ khác nhau, rất nhiều nghiên cứu tập trung vào các vấn đề như: - Huber, Stephan gerhand và cùng các tác giả khác đã xuất bản tài liệu “Chuẩn bị các nhà lãnh đạo trường học cho thế kỷ 21: so sánh quốc gia của các chương trình phát triển của 15 quốc gia taylor” của Nhà xuất bản Francis, Hà Lan đã trình bày về đổi mới đào tạo, bồi dưỡng hiệu trưởng mà chủ chốt là phát triển chương trình bồi Luan van 9 dưỡng để đáp ứng với sự phát triển của khoa học – công nghệ trong xu thế hội nhập quốc tế và toàn cầu hóa.L đã xuất bản tài liệu “Đào tạo kỹ năng quản lý, Prentice Hall, Upper Saddle River, New Jersey 07458” tác giả đã trình bày về chỉ đạo xây dựng, phát triển chương trình bồi dưỡng, cung cấp cho hiệu trưởng những kiến thức, kĩ năng cần thiết để lãnh đạo nhà trường trong bối cảnh nhiều thay đổi gắn với điều kiện cụ thể của đất nước.
Đã có nhiều báo cáo tổng kết về đào tạo dựa trên NLTH phát triển mạnh mẽ trong những năm 1990 với hàng loạt các tổ chức có tầm cỡ ở Mỹ, Anh, Úc, New Zealand, xứ Wales v. và ở nhiều nước châu Á như Singapore, Ấn Độ, Philippin, Bruney, Malaysia,… Mỗi quốc gia, mỗi tổ chức triển khai vận dụng phương thức đào tạo dựa trên NLTH với các mức độ khác nhau tùy thuộc điều kiện thực tế. Gần đây, Bộ GD&ĐT Singapore đã xây dựng mô hình trường học ưu việt (SEM). Từ năm 2000, tất cả các trường sẽ thực hiện việc tự đánh giá sử dụng mô hình trường học ưu việt.
Các trường sẽ xem xét một cách đều đặn, hệ thống và toàn diện các qui trình và kết quả của mình đối chiếu với mô hình trường học ưu việt. Qua những nghiên cứu trên có thể nhận thấy: đào tạo theo NLTH là một xu hướng được nhiều quốc gia, nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau và ứng dụng vào quá trình dạy học ở các trường đại học, chuyên nghiệp và dạy nghề. Lý thuyết về đào tạo theo NLTH được vận dụng phù hợp tùy theo đặc điểm của mỗi quốc gia. Trong luận văn và phạm vi tìm hiểu của tác giả chưa thể đề cập đến được hết các khía cạnh nghiên cứu về vấn đề đào tạo bồi dưỡng CBQL trường học ở mỗi quốc gia nhưng một số phân tích trên cho thấy tầm quan trọng của việc bồi dưỡng CBQL trên thế giới.
Đào tạo theo NLTH là một phương thức đào tạo không mới đối với thế giới nhưng ở Việt Nam mới chủ yếu được vận dụng vào lĩnh vực dạy nghề chưa có nghiên cứu đề cập đến việc quản lý hoạt động bồi dưỡng cán bộ quản lý trường THPT theo tiếp cận năng lực thực hiện trong giai đoạn đổi mới giáo dục. Các nghiên cứu ở trong nước Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức là vấn đề được hầu hết các nước trên thế giới đặc biệt quan tâm. Đối với Việt Nam, công tác đào tạo, huấn luyện cán bộ đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh, người sáng lập, lãnh đạo và rèn luyện Đảng đặc biệt quan tâm và khẳng định “cán bộ là cái gốc của mọi công việc” và “huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng” [17]. Quan điểm của Người là những định hướng quan trọng góp phần thực hiện thành công nhiệm vụ xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ qua các thời kỳ cách mạng.
Những quan điểm trên của Bác đã trở thành những bài học vô cùng giá trị, làm nền tảng tư tưởng giúp Đảng và Nhà nước ta trên con đường xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ phục vụ cho sự nghiệp cách mạng của đất nước. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDÐT), để thật sự nâng cao chất lượng đội ngũ CBQL cơ sở giáo dục phổ thông phải tổ chức bồi dưỡng và đánh giá CBQL cơ sở giáo dục phổ thông theo chuẩn năng lực. Vấn đề đặt ra là hệ thống năng lực của CBQL cơ sở giáo dục phổ thông bao gồm những năng lực cụ thể nào? Cần có các giải pháp nào để bồi dưỡng đội ngũ CBQL cơ sở giáo dục phổ thông đáp ứng đổi mới chương trình GDPT? Hiện nay, để nâng cao chất lượng giáo dục, ngành GD và ĐT đã đặt ra yêu cầu trong công tác đào tạo, bồi dưỡng phải được thực hiện thường xuyên và coi đây là một trong những nhiệm vụ trong tâm của mỗi cán bộ quản lý trong toàn ngành. Theo bài báo Giáo dục và Thời đại ngày 18/5/2017 của tác giả Nguyễn Hiếu có bài “Đổi mới bồi dưỡng CBQL trường phổ thông đáp ứng chương trình mới” có nêu.
"Trong bất kì nền giáo dục nào con người phải được xem là một cá thể có những đặc trưng riêng về năng lực, sở trường, thói quen…không giống bất kì người nào khác. Sứ mạng cao cả của giáo dục là giúp mỗi học sinh bộc lộ hết những tiềm năng vốn có, để học sinh đó có thể sống có ích cho bản thân, cho gia đình và xã hội”. Còn theo tác giả Nguyễn Liên Châu (Học viện Quản lý giáo dục) “Đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục phổ thông trước hết cần được học tập lý luận nội dung đổi mới quản lý giáo dục phổ thông để đổi mới, sáng tạo trong tư duy nhằm xác định rõ nội dung đổi mới quản lý giáo dục phổ thông, nhất là việc xây dựng và thực thi chương trình giáo dục phổ thông tổng thể gắn với vị trí việc làm, chức trách, nhiệm vụ, trách nhiệm của mình. Việc mở các lớp bồi Luan van 11 dưỡng cán bộ quản lý giáo dục phổ thông hiện nay cần tổ chức lớp theo vị trí việc làm và chức danh quản lý”.
Trong những năm qua, nhiều công trình nghiên cứu về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. Một số hội thảo khoa học bàn luận về bồi dưỡng theo tiếp cận năng lực thực hiện đã được các nhà nghiên cứu dưới các góc độ khác nhau. Một số công trình Luận án Tiến sĩ, Luận văn Thạc sỹ Khoa học giáo dục, bài báo nghiên cứu chuyên sâu về việc nâng cao năng lực của đội ngũ CBQL các trường phổ thông như: Một số giải pháp bồi dưỡng nâng cao năng lực QL quá trình dạy học của Hiệu trưởng trường Trung học cơ sở tỉnh Quảng Ninh của tác giả Hà Văn Cung, năm 2000; Các biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ CB QL trường THCS huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh của tác giả Phạm Đức Tưởng, năm 2007; Một số giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ CBQL các trường Trung học cơ sở huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa của tác giả Trịnh Hồng Sơn, năm 2010. Giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục các trường THCS Quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh của tác giả Trần Thế Lưu, năm 2011.
Quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ CBQL trung học phổ thông ở Thành phố Hồ Chí Minh của tác giả Trần Duy Nam, năm 2013. Quản lý đào tạo theo năng lực thực hiện nghề kỹ thuật xây dựng ở các trường cao đẳng xây dựng của tác giả Đào Việt Hà, năm 2014. Tác giả Phạm Ngọc Hải viết về tầm quan trọng của việc phát triển đội ngũ CBQL trường THPT vì đây là cấp học nền tảng để đào tạo nhân lực. Đội ngũ CBQL trường THPT là một bộ phận của đội ngũ CBQLGD, bao gồm hiệu trưởng, phó hiệu trưởng các trường THPT.
Nội dung phát triển được qui tụ vào ba vấn đề chính là số lượng, chất lượng, cơ cấu. Một trong những biện pháp cần tiến hành là đào tạo, định kỳ đào tạo lại và bồi dưỡng cho đội ngũ CBQL trường THPT theo yêu cầu đã đặt ra [25]. Tác giả Huỳnh Hồng Giang viết về phát triển CBQL trường THPT là giải pháp có tính đột phá để giải quyết bài toán chất lượng giáo dục THPT hiện nay. Một trong những giải pháp là đổi mới công tác đào tạo - bồi dưỡng, tăng cường giáo dục đạo đức nghề nghiệp, trình độ lý luận chính trị, trình độ chuyên môn nghiệp vụ, trình độ ngoại ngữ tin học cho đội ngũ CBQL trường THPT [20].
Tác giả Hoàng Văn Dương viết về Luan van 12 những yêu cầu đối với phẩm chất, trình độ, năng lực của đội ngũ CBQLGD trước yêu cầu đổi mới giáo dục [19]. Tại Việt Nam, các nghiên cứu tập trung vào bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ CBQLGD, bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý nói chung; tuy nhiên về quản lý hoạt động bồi dưỡng CBQL trường THPT theo tiếp cận năng lực thực hiện chưa có, vì vậy, đó là một hướng đi mới góp phần triển khai có hiệu quả đào tạo theo NLTH trong hoạt động bồi dưỡng CBQL trường THPT theo tiếp cận năng lực thực hiện.