CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BỔ NHIỆM CÔNG CHỨC LÃNH ĐẠO, QUẢN LÝ CÁC CƠ QUAN CHUYÊN MÔN THUỘC ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN 1. Khái quát công chức lãnh đạo, quản lý các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện 1. Khái quát về cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện 1.
Khái niệm cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện Theo Đại từ điển tiếng Việt, CQCM là "cơ quan chuyên trách một ngành cụ thể của nhà nước" [36, tr. Theo Từ điển tiếng Việt, CQCM là "cơ quan chuyên trách một ngành công tác của nhà nước" [34, tr. Theo Từ điển Luật học của Viện Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp thì CQCM thuộc UBND là: “Cơ quan có nhiệm vụ tham mưu, giúp UBND cùng cấp thực hiện chức năng quản lý nhà nước ở địa phương và thực hiện một số nhiệm vụ, quyền hạn theo sự ủy quyền của UBND cùng cấp và theo quy định của pháp luật, góp phần bảo đảm sự thống nhất quản lý của ngành hoặc lĩnh vực công tác từ trung ương đến cơ sở. CQCM thuộc UBND chịu sự chỉ đạo và quản lý về tổ chức, biên chế và công tác của UBND cùng cấp, đồng thời chịu sự chỉ đạo, kiểm tra về nghiệp vụ của CQCM thuộc UBND cấp trên.Tổ chức và hoạt động của CQCM thuộc UBND do Chính phủ quy định CQCM thuộc UBND được thành lập ở cấp tỉnh và cấp huyện.
Trong hệ thống văn bản luật của nước ta hiện nay, tại khoản 1 và khoản 2 Điều 9 Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 quy định CQCM thuộc UBND như sau: “1. Cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân được tổ chức ở cấp tỉnh, 10 cấp huyện, là cơ quan tham mưu, giúp Ủy ban nhân dân thực hiện chức năng quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực ở địa phương và thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn theo sự phân cấp, ủy quyền của cơ quan nhà nước cấp trên. Cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân chịu sự chỉ đạo, quản lý về tổ chức, biên chế và công tác của Ủy ban nhân dân, đồng thời chịu sự chỉ đạo, kiểm tra về nghiệp vụ của cơ quan quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực cấp trên.” Những khái niệm được đưa ra trong từ điển và các quy định pháp luật phần lớn tiếp cận trên phương diện hoạt động thực hiện chức năng, nhiệm vụ của CQCM thuộc UBND. Tiếp cận dưới góc độ tổ chức bộ máy thì CQCM là một bộ phận cấu thành của nhà nước.
Nhà nước là một tổ chức quyền lực chính trị đặc biệt. Nhà nước thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình thông qua bộ máy nhà nước. Bộ máy nhà nước là một hệ thống các cơ quan nhà nước được tổ chức từ trung ương đến địa phương, với sự sắp xếp chặt chẽ, tuân thủ theo những nguyên tắc thống nhất và quy định chung nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của nhà nước. Cơ quan hành chính nhà nước là một bộ phận của bộ máy nhà nước, thực hiện quyền hành pháp.
Trong cơ cấu tổ chức của các cơ quan hành chính nhà nước (trừ UBND cấp xã) có các CQCM trực thuộc. Sự khác biệt mấu chốt, rõ ràng nhất giữa cơ quan hành chính nhà nước cũng như CQCM so với các tổ chức khác (tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức kinh tế,.) nằm ở việc tổ chức này được sử dụng quyền lực nhà nước, thực hiện chức năng quản lý nhà nước hoặc giúp cơ quan hành chính nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà nước. Như vậy, trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, kết hợp giữa việc tiếp cận dưới góc độ tổ chức bộ máy và phương diện hoạt động trên thực tế của CQCM, có thể hiểu CQCM thuộc UBND cấp huyện là bộ máy giúp việc của UBND cấp huyện, có nhiệm vụ tham mưu giúp UBND cấp huyện thực hiện chức năng quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực trong phạm vi của địa phương và thực hiện một số nhiệm vụ, quyền hạn nhất định của ngành, lĩnh vực được giao phụ trách theo sự phân cấp, 11 ủy quyền của cơ quan nhà nước cấp trên và của UBND cấp huyện, bảo đảm sự thống nhất quản lý từ trung ương đến địa phương. Vai trò của cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện Nhiệm vụ, quyền hạn của CQCM thuộc UBND cấp huyện được quy định tại Điều 4 Nghị định số 37/2014/NĐ-CP ngày 05/05/2014 của Chính phủ quy định tổ chức các CQCM thuộc UBND huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (được sửa đổi, bổ sung tại khoản 1 Điều 1 Nghị định số 108/2020/NĐ-CP ngày 14/9/2020) như sau: - Thứ nhất, trình UBND cấp huyện dự thảo quyết định; quy hoạch, kế hoạch phát triển trung hạn và hàng năm; chương trình, biện pháp tổ chức thực hiện các nhiệm vụ cải cách hành chính nhà nước thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước được giao; dự thảo văn bản quy định cụ thể chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của CQCM thuộc UBND cấp huyện.
Trình Chủ tịch UBND cấp huyện dự thảo các văn bản thuộc thẩm quyền ban hành của Chủ tịch UBND cấp huyện theo phân công. - Thứ hai, tổ chức thực hiện các văn bản pháp luật, quy hoạch, kế hoạch sau khi được phê duyệt; thông tin, tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý được giao; theo dõi thi hành pháp luật. - Thứ ba, giúp UBND cấp huyện thực hiện và chịu trách nhiệm về việc thẩm định, đăng ký, cấp các loại giấy phép thuộc phạm vi trách nhiệm và thẩm quyền của CQCM theo quy định của pháp luật và theo phân công của UBND cấp huyện; quản lý nhà nước đối với tổ chức kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân, các hội và tổ chức phi chính phủ hoạt động trên địa bàn thuộc các lĩnh vực quản lý của CQCM theo quy định của pháp luật. - Thứ tư, hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ về lĩnh vực quản lý của CQCM cho cán bộ, công chức xã, phường, thị trấn.
- Thứ năm, tổ chức ứng dụng tiến bộ khoa học, công nghệ; xây dựng hệ thống thông tin, lưu trữ phục vụ công tác quản lý nhà nước và chuyên môn nghiệp 12 vụ của CQCM cấp huyện. - Thứ sáu, thực hiện công tác thông tin, báo cáo định kỳ và đột xuất về tình hình thực hiện nhiệm vụ được giao theo quy định của UBND cấp huyện và sở quản lý ngành, lĩnh vực. - Thứ bảy, kiểm tra theo ngành, lĩnh vực được phân công phụ trách đối với tổ chức, cá nhân trong việc thực hiện các quy định của pháp luật; giải quyết khiếu nại, tố cáo; phòng, chống tham nhũng, lãng phí theo quy định của pháp luật và phân công của UBND cấp huyện. - Thứ tám, quản lý tổ chức bộ máy, vị trí việc làm, biên chế công chức, cơ cấu ngạch công chức, thực hiện chế độ tiền lương, chính sách, chế độ đãi ngộ, khen thưởng, kỷ luật, đào tạo và bồi dưỡng về chuyên môn nghiệp vụ đối với công chức thuộc phạm vi quản lý theo quy định của pháp luật, theo phân công của UBND cấp huyện.
- Thứ chín, quản lý và chịu trách nhiệm về tài chính của CQCM theo quy định của pháp luật và phân công của UBND cấp huyện. Ngoài ra, thực hiện một số nhiệm vụ khác do UBND cấp huyện giao hoặc theo quy định của pháp luật. Như vậy, CQCM thuộc UBND cấp huyện có vị trí, vai trò quan trọng, là một bộ phận hợp thành của cơ cấu tổ chức cơ quan hành chính ở cấp huyện. Tùy theo từng giai đoạn lịch sử với những điều kiện, đặc thù về kinh tế, văn hóa, xã hội mà CQCM có sự thay đổi phù hợp về tên gọi, số lượng, cơ cấu tổ chức cũng như những nhiệm vụ, quyền hạn được giao.
Đặc điểm cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện CQCM thuộc UBND cấp huyện là loại cơ quan có thẩm quyền chuyên môn thuộc cơ quan hành chính nhà nước ở cấp huyện, có chức năng, nhiệm vụ tham mưu, giúp việc cho UBND cấp huyện, Chủ tịch UBND cấp huyện quản lý về ngành, lĩnh vực công tác thuộc phạm vi quản lý của UBND cấp huyện. Vì vậy, các CQCM 13 không phải là cơ quan hiến định, mà là cơ quan thuộc bộ máy hành chính nhà nước ở cấp huyện, được thành lập trên cơ sở các văn bản quy phạm pháp luật, chủ yếu là từ Nghị định của Chính phủ; chỉ thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn quản lý nhà nước theo ngành, lĩnh vực trong phạm vi quản lý của UBND cấp huyện. Nhìn chung, CQCM thuộc UBND cấp huyện có những đặc điểm cơ bản sau: - Được thành lập trên cơ sở các văn bản quy phạm pháp luật của Chính phủ. - Chấp hành sự lãnh đạo, quản lý về tổ chức, biên chế và công tác của UBND cấp huyện.
Đồng thời chấp hành sự chỉ đạo, kiểm tra, hướng dẫn về chuyên môn, nghiệp vụ của CQCM thuộc UBND cấp tỉnh. - Bảo đảm chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước của UBND cấp huyện được bao quát đầy đủ. Đồng thời duy trì tính thống nhất và thông suốt trong quản lý ngành, lĩnh vực từ trung ương đến địa phương. - Tổ chức phòng quản lý đa ngành, đa lĩnh vực; bảo đảm tinh gọn, hợp lý, hiệu quả; không nhất thiết phải có tổ chức tương ứng với các Sở cấp tỉnh.
- Phù hợp với từng loại hình đơn vị hành chính cấp huyện, điều kiện tự nhiên, dân số, tình hình phát triển kinh tế - xã hội và yêu cầu cải cách hành chính nhà nước của mỗi địa phương. - Không chồng chéo chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn với các tổ chức của Bộ, Sở tại cấp huyện. Công chức lãnh đạo, quản lý các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện 1. Khái niệm công chức lãnh đạo, quản lý các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện Mặc dù chế độ công vụ đã tồn tại và phát triển hơn 3 thế kỷ kể từ khi thuật ngữ “công chức” xuất hiện ở Anh vào năm 1859, nhưng đến nay vẫn chưa có một quan niệm thống nhất về công chức trên toàn thế giới.
Sự khác biệt về quan niệm công chức thể hiện qua các khía cạnh như: phạm vi, đặc điểm và chế độ công vụ. Về 14 phạm vi công chức, có một số quan niệm chính như sau: Theo quy định Quy chế công chức (2006) của Anh và Luật về cải cách công chức (1978) của Hoa Kỳ, công chức là những người làm việc trong bộ máy Chính phủ trung ương, được tuyển dụng và bổ nhiệm vào vị trí công tác thông qua cạnh tranh công bằng.