BỘ CÔNG CỤ HƯỚNG DẪN XÂY DỰNG CÁC MỐI QUAN HỆ TÔN TRỌNG VÀ BÌNH ĐẲNG TRONG TRƯỜNG HỌC Chương trình Phòng ngừa bạo lực học đường trên cơ sở giới cho Học sinh trung học cơ sở (trong độ tuổi 11 - 14) (Bản cập nhật và được nghiệm thu bởi Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam năm 2020) Xuất bản năm 2021 bởi Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc, 7 place de Fontenoy, 75352 Paris 07 SP, Pháp và UNESCO Băng Cốc và UN Women Viet Nam Xuất bản lần thứ nhất: 2016 Xuất bản lần thứ hai: 2021 © UNESCO 2021 ISBN: 978-92-9223-686-1 Ấn phẩm này có thể truy cập tại Open Access theo giấy phép Attribution-ShareAlike 3.0 IGO (CC-BY-SA 3.0 IGO) (http:// creativecommons.org/licenses/by-sa/3. Với việc sử dụng nội dung ấn phẩm này, người sử dụng chấp nhận tuân theo điều khoản sử dụng của UNESCO Open Access Repository (http://www.org/open-access/terms-use-ccbysa-en). Tiêu đề gốc: Connect with Respect: Preventing Gender-Based Violence in Schools. Xuất bản năm 2016 bởi Văn phòng UNESCO Băng Cốc.
Bản dịch tiếng Việt đầu tiên được xuất bản bởi Văn phòng UNESCO Băng Cốc năm 2016. Bản dịch hiệu đính lần thứ hai được xuất bản bởi Văn phòng UNESCO Băng Cốc và UN Women Việt Nam. Tên gọi và tài liệu được sử dụng trong ấn phẩm này không thể hiện quan điểm của UNESCO về tính pháp lý của bất kì quốc gia, lãnh thổ, thành phố hoặc khu vực nào, cũng như tính pháp lý của chính phủ hoặc biên giới lãnh thổ. Tác giả chịu hoàn toàn trách nhiệm về việc lựa chọn và trình bày thông tin trong cuốn sách này và quan điểm được thể hiện không phản ánh quan điểm của UNESCO và đối tác của Tổ chức.
Báo cáo này được xuất bản nhờ có sự đóng góp tài chính của UNICEF, UN Women và nguồn vốn thuộc khuôn khổ Ngân sách thống nhất, trách nhiệm giải trình và kết quả (UBRAF) của UNAIDS cho UNESCO. Biên dịch: Trần Trung Thiết kế: Vũ Châu Ngọc/ Luck House Minh họa: freepik.com TH/C3-1346/IQE-HWT/21-042-Rev. BỘ CÔNG CỤ HƯỚNG DẪN XÂY DỰNG CÁC MỐI QUAN HỆ TÔN TRỌNG VÀ BÌNH ĐẲNG TRONG TRƯỜNG HỌC Chương trình Phòng ngừa bạo lực học đường trên cơ sở giới cho Học sinh trung học cơ sở (trong độ tuổi 11 - 14) (Bản cập nhật và được nghiệm thu bởi Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam năm 2020) 4 LỜI CẢM ƠN Tài liệu này là kết quả của nỗ lực hợp tác giữa các đối tác trong nhóm làm việc về Bạo lực học đường trên cơ sở giới (SRGBV) thuộc Sáng kiến Giáo dục cho Trẻ em gái của Liên Hợp Quốc khu vực Nam Á - Thái Bình Dương (UNGEI), bao gồm tổ chức Plan Quốc tế, Cơ quan Liên Hợp Quốc về Bình đẳng giới và Trao quyền cho Phụ nữ (UN Women), Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) và Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO). Đặc biệt còn phải kể đến sự hướng dẫn và trợ giúp trong quá trình phát triển tài liệu này từ Laura Devos, Karen Humphries-Waa, Joanna Herat, Anna-Karin Jatfors, Alexander Munive, Elina Nikulainen, Andrea Nyberg, Chemba Raghavan, Justine Sass và Alessandra Tranquilli.
Kinh phí để xây dựng tài liệu này được UNICEF, UN Women và UNESCO hỗ trợ. UNESCO cũng đóng vai trò điều phối các hoạt động xây dựng, thiết kế và xuất bản tài liệu này. Ngoài ra, lời cảm ơn đặc biệt xin được dành cho các tài giả của tài liệu này, Phó Giáo sư Helen CaHill, Sally Beadle, Michelle Davis và Anne Farrelly đến từ Trung tâm Nghiên cứu Thanh thiếu niên, Trường Giáo dục Melbourne, Đại học Melbourne, Úc. Bản tiếng Việt cập nhật này được xuất bản trong khuôn khổ Hợp tác giữa Vụ Giáo dục Chính trị, Công tác Học sinh - Sinh viên (Bộ Giáo dục và Đào tạo) và UN Women Việt Nam Nam để triển khai một Hợp phần của Chương trình cấp khu vực: Tăng cường các giải pháp nhằm xóa bỏ bạo lực với phụ nữ và trẻ em gái ở Khu vực châu Á - Thái Bình Dương giai đoạn 2017-2021 (Stepping Up Solutions to Eliminate Violence Against Women and Girls in Asia and the Pacific 2017-2021) do Chính phủ Úc và Chính phủ Hàn Quốc tài trợ.
Chúng tôi xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo và các cán bộ nhân viên của Vụ Giáo dục Chính trị, Công tác Học sinh- Sinh viên, nhóm chuyên gia của Viện Khoa học Giáo dục, Ban Giám hiệu, các thầy cô giáo và các em học sinh của 5 trường THCS (Chiến Phố tại Hà Giang, Thực Nghiệm tại Hà Nội, Đỗ Thúc Tịnh tại Đà Nẵng, Nguyễn Du và Nguyễn Văn Tố tại thành phố Hồ Chí Minh) đã tham gia vào quá trình thử nghiệm và hoàn thiện tài liệu tại Việt Nam. Chúng tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới tất cả các giáo viên và cán bộ nhà trường thuộc khu vực châu Á - Thái Bình Dương nói riêng và trên thế giới nói chung, những người sẽ sử dụng tài liệu hướng dẫn này trong nỗ lực thực hiện cam kết hướng tới bình đẳng giới. Chúng tôi hy vọng bạn sẽ sử dụng hướng dẫn này và các tài liệu khác nhằm giúp cung cấp các kiến thức, hình thành thái độ và kỹ năng cần thiết cho học sinh để xây dựng các mối quan hệ tôn trọng lẫn nhau. 5 MỤC LỤC GIẢI THÍCH THUẬT NGỮ.11 PHẦN 1: HƯỚNG DẪN CHO GIÁO VIÊN VÀ BAN GIÁM HIỆU NHÀ TRƯỜNG.15 Cơ sở lý luận và các gợi ý hữu ích dành cho giáo viên và ban giám hiệu nhà trường.
16 Nắm vững các khái niệm và vấn đề chính. 40 Trắc nghiệm nhỏ để kiểm tra kiến thức của bạn. 41 Các tư liệu hữu ích cho trường học. 43 Tài liệu tham khảo.
45 PHẦN 2: HƯỚNG DẪN XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH.51 Cách sử dụng tài liệu. 52 Chủ đề 1: Giới và bình đẳng. 68 Chủ đề 2: Bình đẳng giới và các hình mẫu tích cực. 85 Chủ đề 3: Nhận thức về bạo lực trên cơ sở giới.
111 Chủ đề 4: Trọng tâm bạo lực học đường trên cơ sở giới. 129 Chủ đề 5: Kỹ năng giao tiếp trong mối quan hệ tôn trọng lẫn nhau. 142 Chủ đề 6: Kỹ năng cho người chứng kiến bạo lực. 156 Chủ đề 7: Kỹ năng tìm kiếm sự giúp đỡ và trợ giúp bạn bè.181 6 GIẢI THÍCH THUẬT NGỮ Giới: Dùng để chỉ thái độ, cảm xúc và hành vi gắn giọng nói, hành vi và cách xưng hô.
với giới tính khi sinh của một người. Những hành vi được coi là phù hợp với các kỳ vọng của một nền văn Bản dạng giới: Việc một người tự nhận mình là nam, hóa cụ thể thì được gọi là hành vi tuân theo chuẩn nữ, cả nam và nữ, hoặc hỗn hợp, và việc tự nhận này mực giới, và ngược lại hành vi không phù hợp với các có thể tương ứng hoặc không tương ứng với giới tính mong đợi văn hóa thì được gọi là không tuân theo khi sinh của họ. Khác với biểu hiện giới, bản dạng giới chuẩn mực giới. Những hành vi đó có thể là cách ăn thường không thể hiện ra ngoài.
mặc, hành động hàng ngày hoặc trong cách quan hệ với người khác. Vai trò và mong đợi giới là những điều Bạo lực trên cơ sở giới (hoặc bạo lực giới): Là hành mà một người hình thành dần dần, hoặc học được từ vi bạo lực nhắm tới cá nhân hoặc nhóm người trên cơ người khác xung quanh, nó có thể thay đổi theo thời sở giới của họ. Bạo lực trên cơ sở giới bao gồm bất kì gian, đồng thời có sự khác biệt trong và giữa các nền hành động nào gây ra, hoặc có khả năng gây ra, các văn hóa. tổn hại về thể chất, tình dục, tinh thần hoặc tâm lý của người khác dựa trên sự phân biệt đối xử giới, mong Bình đẳng giới: Sự coi trọng ngang nhau đối với tất đợi vai trò giới và khuôn mẫu giới.
cả mọi người không phân biệt giới của họ, và tạo điều kiện bình đẳng để họ phát huy đầy đủ quyền con Tính dục: Kiến thức, niềm tin, thái độ, giá trị và hành người và năng lực của mình cho sự phát triển kinh tế, vi tình dục của cá nhân. Các khía cạnh của tính dục xã hội, văn hóa, chính trị và thụ hưởng như nhau về bao gồm đặc điểm giải phẫu, sinh lý và hóa sinh của thành quả của sự phát triển đó. hệ thống phản hồi tình dục; bản dạng, xu hướng tính dục, vai trò, tính cách; suy nghĩ, cảm xúc và mối quan Công bằng giới: Là sự đối xử phù hợp đối với mọi hệ. Biểu hiện tính dục chịu ảnh hưởng của các tư người không phân biệt giới.
Để đảm bảo công bằng, tưởng về đạo đức, tinh thần và văn hóa. cần có các biện pháp khắc phục những yếu tố bất lợi về lịch sử và xã hội ngăn không cho tất cả mọi người Bản dạng tính dục: Cách cá nhân tự nhận tính dục có vị thế bình đẳng với nhau. Đảm bảo công bằng là của mình (thường dựa trên xu hướng tính dục). một biện pháp để đạt được bình đẳng.
Xu hướng tính dục: Cảm giác hấp dẫn về tâm lý và Coi trọng giới: Tất cả các giới đều được cho là quan tình dục đối với người khác có thể là người khác giới, trọng và được quan tâm, đối xử như nhau. cùng giới hoặc thuộc một bản dạng giới khác. Biểu hiện giới: Cách thức một người thể hiện giới Người đồng tính Người có cảm giác hấp dẫn hoặc/và của mình ra ngoài, bao gồm trang phục, kiểu tóc, quan hệ tình dục với người cùng giới. Thông thường 7 thuật ngữ này được dùng cho nam, nhưng cũng có đồng tính nam hay song tính hay không thể dùng cho nữ.
Phân biệt đối xử: Sự loại trừ hoặc đối xử không công Người đồng tính nữ: Phụ nữ có cảm giác thấy hấp bằng đối với một người hoặc một nhóm người dựa dẫn hoặc/và có quan hệ tình dục với phụ nữ khác. trên các đặc điểm khác biệt như giới tính, giới, tôn Người đồng tính nữ cũng có thể là người vô tính, giáo, dân tộc, sắc tộc (văn hóa), “chủng tộc” hoặc các chuyển giới,… đặc điểm cá nhân khác. Người chịu phân biệt đối xử bị ngăn cản không được hưởng các quyền và cơ hội Người song tính: Người có cảm giác thấy hấp dẫn bình đẳng như những người khác. Phân biệt đối xử đi hoặc/và có quan hệ tình dục với người thuộc nhiều ngược lại nguyên tắc cơ bản của quyền con người, đó hơn một giới.
là ai cũng có quyền bình đẳng về nhân phẩm và các quyền cơ bản. Người chuyển giới: Thuật ngữ chung dành cho những người có bản dạng hoặc biểu hiện giới khác với Kỳ thị: Cách nhìn hoặc quan điểm tiêu cực của cá giới tính được xác định khi sinh ra. Bản dạng chuyển nhân hoặc xã hội đối với một cá nhân hoặc một nhóm giới không phụ thuộc vào tác động của các biện pháp người.