Nghiên cứu về bình đẳng giới trong gia đình trí thức tại Hà Nội

Luận văn thạc sĩ phân tích bình đẳng giới trong gia đình trí thức ở thành phố hà nội hiện nay, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Trần Thị Hồng Loan
• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Thị Thạch
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chủ nghĩa xã hội khoa học
• Đề tài: Bình đẳng giới trong gia đình trí thức ở thành phố Hà Nội hiện nay
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1.1. BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG GIA ĐÌNH TRÍ THỨC HÀ NỘI - CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1.1. Quan niệm về bình đẳng giới và bình đẳng giới trong gia đình trí thức
• 1.1.2. Quan niệm và nội dung của bình đẳng giới
• 1.1.3. Bình đẳng giới trong gia đình trí thức
• 1.1.4. Tầm quan trọng của việc thực hiện bình đẳng giới trong gia đình trí thức hiện nay
• 1.1.4.1. Xuất phát từ vị trí quan trọng của gia đình đối với phát triển cá nhân và xã hội
• 1.1.4.2. Xuất phát từ vai trò của trí thức đối với phát triển xã hội
• 1.1.4.3. Xuất phát từ vị trí, vai trò của thành phố Hà Nội trong phát triển đất nước, thực hiện bình đẳng giới
• 1.2. THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI VIỆC THỰC HIỆN BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG GIA ĐÌNH TRÍ THỨC Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI HIỆN NAY
• 1.2.1. Đặc điểm gia đình trí thức Thành phố Hà Nội
• 1.2.1.1. Gia đình trí thức ở Hà Nội xuất thân từ nhiều nguồn khác nhau
• 1.2.1.2. Gia đình trí thức ở thành phố Hà Nội thường là gia đình ít thế hệ cùng sinh sống
• 1.2.1.3. Gia đình trí thức ở thành phố Hà Nội có địa bàn cư trú trải khắp thành phố nhưng tập trung nhiều ở các quận nội thành
• 1.2.1.4. Mô hình nhà ở của gia đình trí thức ở thành phố Hà Nội đa dạng
• 1.2.2. Thực trạng thực hiện bình đẳng giới trong gia đình trí thức ở thành phố Hà Nội hiện nay
• 1.2.2.1. Trong việc thực hiện các chức năng cơ bản của gia đình
• 1.2.2.2. Trong việc tiếp cận, kiểm soát các nguồn lực và tham gia các quyết định của gia đình
• 1.2.3. Một số vấn đề đặt ra đối với việc thực hiện bình đẳng giới ở gia đình trí thức thành phố Hà Nội hiện nay
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM CƠ BẢN VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU GÓP PHẦN THÚC ĐẨY BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG GIA ĐÌNH TRÍ THỨC Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI HIỆN NAY
• 3.1. Quan điểm cơ bản góp phần thúc đẩy bình đẳng giới trong gia đình trí thức ở Thành phố Hà Nội hiện nay
• 3.1.1. Thực hiện bình đẳng giới trong gia đình trí thức gắn liền với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của thành phố Hà Nội
• 3.1.2. Thực hiện bình đẳng giới trong gia đình trí thức thành phố Hà Nội gắn liền với chiến lược xây dựng gia đình văn hóa và vì sự tiến bộ của phụ nữ của Thành phố
• 3.1.3. Thực hiện bình đẳng giới trong gia đình trí thức ở thành phố Hà Nội là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và của toàn xã hội đặc biệt Hội liên hiệp phụ nữ, Ban vì sự tiến bộ phụ nữ các cấp, các ngành, các đơn vị nơi các trí thức làm việc
• 3.2. Những giải pháp chủ yếu góp phần thúc đẩy bình đẳng giới trong gia đình trí thức ở Thành phố Hà Nội hiện nay
• 3.2.1. Tuyên truyền nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của bình đẳng giới trong gia đình trí thức đối với bình đẳng giới trong toàn Thành phố
• 3.2.2. Tăng cường các dịch vụ y tế, giáo dục, gia đình nhằm tạo điều kiện thuận lợi chăm sóc sức khỏe, chia sẻ việc nhà cho nữ trí thức
• 3.2.3. Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy Đảng đồng thời đẩy mạnh sự tham gia của các tổ chức xã hội đặc biệt là Hội liên hiệp phụ nữ các cấp, Hội nữ trí thức trong việc thực hiện bình đẳng giới
• 3.2.4. Tăng cường việc thực hiện pháp luật và chính sách bình đẳng giới trong gia đình trí thức ở thành phố Hà Nội
• 3.2.5. Tạo điều kiện thuận lợi để nữ trí thức học tập, nâng cao trình độ từ đó có bình đẳng trong cống hiến ngoài xã hội tạo điều kiện cho bình đẳng giới trong gia đình
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về bình đẳng giới trong gia đình trí thức Hà Nội

Bình đẳng giới trong gia đình trí thức ở Hà Nội là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh xã hội hiện đại. Gia đình trí thức không chỉ là nơi nuôi dưỡng thế hệ tương lai mà còn là môi trường hình thành các giá trị văn hóa và xã hội. Việc thực hiện bình đẳng giới trong gia đình trí thức không chỉ giúp nâng cao vị thế của phụ nữ mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của xã hội. Nghiên cứu này sẽ phân tích các khía cạnh của bình đẳng giới trong gia đình trí thức, từ quan niệm đến thực trạng và các giải pháp cần thiết.

1.1. Khái niệm và vai trò của bình đẳng giới

Bình đẳng giới được hiểu là sự công bằng trong quyền lợi và nghĩa vụ giữa nam và nữ. Trong gia đình trí thức, vai trò của phụ nữ ngày càng được khẳng định, tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những định kiến và rào cản trong việc thực hiện bình đẳng giới.

1.2. Tầm quan trọng của bình đẳng giới trong gia đình trí thức

Bình đẳng giới không chỉ mang lại lợi ích cho phụ nữ mà còn cho cả gia đình và xã hội. Gia đình trí thức có trách nhiệm tạo ra môi trường bình đẳng, từ đó góp phần vào sự phát triển của xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống.

II. Thực trạng bình đẳng giới trong gia đình trí thức Hà Nội hiện nay

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong việc thực hiện bình đẳng giới, nhưng thực trạng vẫn cho thấy nhiều vấn đề cần giải quyết. Phụ nữ trí thức thường phải gánh vác nhiều trách nhiệm trong gia đình, từ công việc đến việc chăm sóc con cái. Điều này dẫn đến sự bất bình đẳng trong việc chia sẻ công việc và quyền lực trong gia đình.

2.1. Phân chia công việc trong gia đình trí thức

Trong nhiều gia đình trí thức, công việc nhà vẫn chủ yếu do phụ nữ đảm nhận. Điều này không chỉ gây áp lực cho phụ nữ mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển cá nhân của họ.

2.2. Quyền lợi và sự tham gia của phụ nữ trong quyết định gia đình

Phụ nữ trí thức thường ít có tiếng nói trong các quyết định quan trọng của gia đình. Điều này phản ánh sự bất bình đẳng trong quyền lực và ảnh hưởng đến sự phát triển của gia đình.

III. Những thách thức trong việc thực hiện bình đẳng giới ở gia đình trí thức

Gia đình trí thức ở Hà Nội đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc thực hiện bình đẳng giới. Những định kiến xã hội, áp lực từ công việc và trách nhiệm gia đình là những yếu tố cản trở sự tiến bộ trong vấn đề này.

3.1. Định kiến xã hội và ảnh hưởng đến bình đẳng giới

Định kiến về vai trò của nam và nữ trong gia đình vẫn còn tồn tại, ảnh hưởng đến cách nhìn nhận và thực hiện bình đẳng giới trong gia đình trí thức.

3.2. Áp lực công việc và trách nhiệm gia đình

Nhiều phụ nữ trí thức phải đối mặt với áp lực từ công việc và trách nhiệm gia đình, dẫn đến tình trạng căng thẳng và khó khăn trong việc duy trì sự cân bằng giữa công việc và gia đình.

IV. Giải pháp thúc đẩy bình đẳng giới trong gia đình trí thức Hà Nội

Để thúc đẩy bình đẳng giới trong gia đình trí thức, cần có những giải pháp đồng bộ từ chính sách đến thực tiễn. Việc nâng cao nhận thức về bình đẳng giới và tạo điều kiện thuận lợi cho phụ nữ trong công việc và gia đình là rất cần thiết.

4.1. Tuyên truyền và nâng cao nhận thức về bình đẳng giới

Cần có các chương trình tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức về vai trò và quyền lợi của phụ nữ trong gia đình trí thức, từ đó tạo ra sự thay đổi tích cực trong xã hội.

4.2. Chính sách hỗ trợ phụ nữ trong gia đình và công việc

Cần có các chính sách hỗ trợ phụ nữ trong việc chia sẻ công việc gia đình và tạo điều kiện cho họ phát triển sự nghiệp, từ đó góp phần vào việc thực hiện bình đẳng giới.

V. Kết luận và triển vọng tương lai về bình đẳng giới trong gia đình trí thức

Bình đẳng giới trong gia đình trí thức ở Hà Nội là một vấn đề cần được quan tâm và giải quyết. Việc thực hiện bình đẳng giới không chỉ mang lại lợi ích cho phụ nữ mà còn cho cả gia đình và xã hội. Tương lai của bình đẳng giới trong gia đình trí thức phụ thuộc vào sự nỗ lực của cả cộng đồng.

5.1. Tương lai của bình đẳng giới trong gia đình trí thức

Với sự phát triển của xã hội, hy vọng rằng bình đẳng giới sẽ được thực hiện một cách đầy đủ hơn trong gia đình trí thức, tạo ra môi trường sống và làm việc tốt hơn cho tất cả mọi người.

5.2. Vai trò của cộng đồng trong việc thúc đẩy bình đẳng giới

Cộng đồng cần có những hành động cụ thể để hỗ trợ và thúc đẩy bình đẳng giới trong gia đình trí thức, từ đó tạo ra sự thay đổi tích cực trong xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bình đẳng giới là một trong những tiêu chí quan trọng đánh giá sự phát triển xã hội hiện đại, được quan tâm sâu sắc từ cuối thế kỷ XX trên phạm vi toàn cầu. Tại Việt Nam, bình đẳng giới đã được khẳng định trong Hiến pháp và các văn kiện của Đảng, Nhà nước, đặc biệt là Luật Bình đẳng giới (2006) và Luật Phòng chống bạo hành gia đình. Tuy nhiên, bất bình đẳng giới vẫn tồn tại rõ nét, đặc biệt trong gia đình, nơi nam giới thường được đề cao hơn phụ nữ. Gia đình trí thức, với đặc điểm trình độ học vấn cao và vai trò quan trọng trong phát triển xã hội, được xem là môi trường có mức độ bình đẳng giới cao hơn so với các loại hình gia đình khác. Song thực tế cho thấy, phụ nữ trí thức vẫn phải đảm nhận phần lớn các chức năng gia đình và chịu nhiều hình thức bạo hành, đặc biệt là bạo hành tinh thần.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng bình đẳng giới trong gia đình trí thức tại thành phố Hà Nội từ năm 1986 đến nay, chủ yếu khảo sát các gia đình trí thức sống ở các quận nội thành. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ cơ sở lý luận, phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp thúc đẩy bình đẳng giới trong gia đình trí thức, góp phần xây dựng gia đình văn hóa, thúc đẩy sự tiến bộ của phụ nữ và bình đẳng giới toàn xã hội. Hà Nội, với vị trí trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa và là nơi tập trung đông đảo gia đình trí thức, là địa bàn nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn và khoa học lớn, góp phần định hướng chính sách phát triển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các chính sách của Đảng, Nhà nước về bình đẳng giới. Khái niệm giới được hiểu là sự khác biệt về vai trò, trách nhiệm và quyền lợi xã hội giữa nam và nữ, không chỉ dựa trên đặc điểm sinh học mà còn chịu ảnh hưởng của văn hóa, xã hội và lịch sử. Bình đẳng giới được định nghĩa là sự đối xử ngang bằng về vị trí, vai trò, cơ hội phát huy năng lực và hưởng thụ thành quả phát triển giữa nam và nữ.

Gia đình trí thức được hiểu là cộng đồng người có trình độ học vấn từ đại học trở lên, có quan hệ hôn nhân, huyết thống hoặc nuôi dưỡng được pháp luật và xã hội thừa nhận, cùng hướng tới thực hiện các chức năng gia đình. Nội dung bình đẳng giới trong gia đình trí thức bao gồm: phân công lao động theo giới, tiếp cận và kiểm soát các nguồn lực, tham gia quyết định các công việc gia đình. Bình đẳng giới trong gia đình trí thức có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng gia đình văn hóa, thúc đẩy sự tiến bộ của phụ nữ và phát triển xã hội bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu tổng hợp dựa trên phương pháp luận Mác-xít, kết hợp các phương pháp phân tích, tổng hợp, lôgic, lịch sử, so sánh và điều tra xã hội học. Nguồn dữ liệu chính bao gồm khảo sát thực trạng gia đình trí thức tại các quận nội thành Hà Nội, với cỡ mẫu khoảng vài trăm gia đình được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện. Phân tích dữ liệu sử dụng các công cụ thống kê mô tả và so sánh tỷ lệ phần trăm giữa các nhóm đối tượng nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2012 đến 2014, tập trung vào các gia đình trí thức sinh sống và làm việc tại Hà Nội từ năm 1986 đến nay.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm gia đình trí thức Hà Nội: Gia đình trí thức tại Hà Nội đa dạng về nguồn gốc, gồm các gia đình truyền thống lâu đời tập trung ở quận Hoàn Kiếm, Ba Đình và các gia đình trí thức trẻ đến từ nhiều vùng khác sống tại quận Long Biên, Cầu Giấy, Hoàng Mai. Gia đình trí thức chủ yếu là gia đình ít thế hệ (2 thế hệ chiếm khoảng 57-71% tùy quận), với mô hình nhà ở đa dạng: sống cùng cha mẹ (28,5-81,3%), nhà riêng (12,5-31,5%) và thuê nhà (12-40%).

2. Thu nhập và phân công lao động kinh tế: Khoảng 60,5-76% gia đình trí thức có thu nhập do cả vợ và chồng cùng tạo ra, trong đó tỉ lệ chồng đóng góp nhiều hơn vợ dao động từ 17-24%. Thu nhập bình quân của nữ trí thức khoảng 3,42 triệu đồng/tháng, thấp hơn nam trí thức (4 triệu đồng/tháng). Nữ trí thức làm thêm trung bình 13 giờ/tuần, thấp hơn nam (15 giờ/tuần).

3. Thực hiện chức năng sinh sản: 65% gia đình trí thức quyết định sử dụng biện pháp tránh thai dựa trên sự đồng thuận của cả vợ và chồng. Biện pháp tránh thai chủ yếu là vòng tránh thai (38-42%), thuốc tránh thai (12-14%) và bao cao su (26-32%). Quyết định số con phần lớn do cả vợ và chồng cùng bàn bạc (92-93,5%). Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 12-25% gia đình có tư tưởng quyết tâm có con trai, đặc biệt cao ở quận Long Biên (25,5%).

4. Bình đẳng trong ra quyết định và tiếp cận nguồn lực: Phụ nữ trí thức vẫn chịu áp lực lớn trong việc đảm nhận các công việc nội trợ và chăm sóc con cái, dù có sự tham gia của nam giới. Việc tham gia quyết định các vấn đề gia đình có sự chênh lệch nhẹ nghiêng về nam giới, đặc biệt trong các gia đình xuất thân từ vùng nông thôn hoặc có tư tưởng truyền thống.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy, mặc dù gia đình trí thức ở Hà Nội có mức độ bình đẳng giới cao hơn so với các loại hình gia đình khác, bất bình đẳng giới vẫn tồn tại dưới nhiều hình thức. Thu nhập của nữ trí thức thấp hơn nam giới và thời gian dành cho công việc gia đình nhiều hơn tạo ra sự mất cân bằng trong quyền lực và quyết định gia đình. Việc sử dụng biện pháp tránh thai và quyết định số con có sự đồng thuận cao, phản ánh nhận thức tiến bộ, song tư tưởng trọng nam khinh nữ vẫn còn ảnh hưởng, đặc biệt ở các gia đình có xuất thân nông thôn.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này phù hợp với xu hướng chung của xã hội Việt Nam, trong đó bình đẳng giới được cải thiện nhưng chưa đạt mức lý tưởng. Biểu đồ phân bố thu nhập, mô hình nhà ở và tỷ lệ quyết định số con có thể được trình bày qua bảng và biểu đồ cột để minh họa sự khác biệt giữa các quận và nhóm gia đình. Ý nghĩa của nghiên cứu nhấn mạnh vai trò của gia đình trí thức như một hạt nhân lan tỏa giá trị bình đẳng giới trong xã hội, đồng thời chỉ ra những thách thức cần giải quyết để nâng cao hiệu quả thực hiện bình đẳng giới.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của bình đẳng giới trong gia đình trí thức, tập trung vào các quận có tỷ lệ bất bình đẳng cao như Long Biên. Chủ thể thực hiện: các cơ quan quản lý xã hội, Hội Liên hiệp Phụ nữ, các tổ chức xã hội. Thời gian: 1-2 năm tới.

2. Phát triển các dịch vụ hỗ trợ gia đình như chăm sóc sức khỏe, giáo dục, dịch vụ gia đình nhằm giảm gánh nặng công việc nội trợ cho nữ trí thức, tạo điều kiện chia sẻ công việc gia đình. Chủ thể thực hiện: chính quyền địa phương, các tổ chức xã hội, doanh nghiệp dịch vụ. Thời gian: 2-3 năm.

3. Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy Đảng và sự tham gia của các tổ chức xã hội trong việc thực hiện bình đẳng giới, đặc biệt là Hội Liên hiệp Phụ nữ và Hội Nữ trí thức. Chủ thể thực hiện: Đảng ủy, các tổ chức đoàn thể. Thời gian: liên tục, ưu tiên giai đoạn 2024-2026.

4. Thực hiện nghiêm túc pháp luật và chính sách bình đẳng giới trong gia đình trí thức, đồng thời xây dựng các chương trình đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ cho nữ trí thức để tăng cường khả năng cống hiến và tham gia quyết định trong gia đình và xã hội. Chủ thể thực hiện: cơ quan pháp luật, các cơ sở đào tạo, tổ chức xã hội. Thời gian: 3-5 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Sử dụng luận văn làm cơ sở khoa học để xây dựng, điều chỉnh chính sách về bình đẳng giới, gia đình và phát triển nguồn nhân lực trí thức tại Hà Nội và các địa phương khác.

2. Các tổ chức xã hội và Hội Liên hiệp Phụ nữ: Áp dụng các giải pháp đề xuất để triển khai các chương trình tuyên truyền, hỗ trợ gia đình trí thức thực hiện bình đẳng giới, nâng cao vai trò của phụ nữ trong gia đình và xã hội.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên các ngành xã hội học, triết học, luật học, phát triển con người: Tham khảo luận văn để nghiên cứu chuyên sâu về bình đẳng giới trong gia đình trí thức, phục vụ giảng dạy và nghiên cứu khoa học.

4. Gia đình trí thức và cộng đồng trí thức: Nhận thức rõ hơn về thực trạng và vai trò của bình đẳng giới trong gia đình, từ đó áp dụng các biện pháp nâng cao chất lượng cuộc sống gia đình, tạo môi trường bình đẳng, tiến bộ.

Câu hỏi thường gặp

1. Bình đẳng giới trong gia đình trí thức khác gì so với các gia đình khác?
   Gia đình trí thức có trình độ học vấn cao, nhận thức về bình đẳng giới tốt hơn, thu nhập ổn định hơn, do đó mức độ bình đẳng trong phân công lao động và ra quyết định cao hơn. Tuy nhiên, bất bình đẳng vẫn tồn tại do ảnh hưởng của văn hóa truyền thống và áp lực xã hội.

2. Phụ nữ trí thức có đóng góp kinh tế như thế nào trong gia đình?
   Phần lớn phụ nữ trí thức cùng chồng tạo ra thu nhập cho gia đình, chiếm khoảng 60-76% gia đình khảo sát. Thu nhập trung bình của nữ trí thức là khoảng 3,42 triệu đồng/tháng, thấp hơn nam giới nhưng họ vẫn đóng vai trò quan trọng trong kinh tế gia đình.

3. Tại sao tư tưởng trọng nam khinh nữ vẫn còn tồn tại trong gia đình trí thức?
   Do ảnh hưởng của văn hóa truyền thống, đặc biệt ở các gia đình xuất thân từ nông thôn hoặc có nhiều thế hệ cùng sinh sống, tư tưởng trọng nam khinh nữ vẫn còn tồn tại, thể hiện qua mong muốn có con trai và vai trò quyết định của nam giới trong gia đình.

4. Các biện pháp tránh thai được sử dụng phổ biến trong gia đình trí thức là gì?
   Vòng tránh thai là biện pháp phổ biến nhất (38-42%), tiếp theo là thuốc tránh thai (12-14%) và bao cao su (26-32%). Việc sử dụng biện pháp tránh thai thường được cả vợ và chồng bàn bạc và quyết định chung.

5. Làm thế nào để nâng cao bình đẳng giới trong gia đình trí thức?
   Cần tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức, phát triển dịch vụ hỗ trợ gia đình, thực hiện nghiêm túc pháp luật về bình đẳng giới, đồng thời tạo điều kiện cho nữ trí thức học tập, nâng cao trình độ và tham gia quyết định trong gia đình và xã hội.

Kết luận

• Bình đẳng giới trong gia đình trí thức ở Hà Nội đã có nhiều tiến bộ nhưng vẫn tồn tại bất bình đẳng dưới nhiều hình thức, đặc biệt trong phân công lao động và quyền quyết định.
• Thu nhập của nữ trí thức thấp hơn nam giới, thời gian dành cho công việc gia đình nhiều hơn, tạo ra sự mất cân bằng quyền lực trong gia đình.
• Tư tưởng trọng nam khinh nữ vẫn còn ảnh hưởng, đặc biệt ở các gia đình xuất thân nông thôn hoặc có nhiều thế hệ cùng sinh sống.
• Việc thực hiện bình đẳng giới trong gia đình trí thức có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng gia đình văn hóa, thúc đẩy sự tiến bộ của phụ nữ và phát triển xã hội bền vững.
• Cần triển khai đồng bộ các giải pháp tuyên truyền, hỗ trợ dịch vụ, nâng cao trình độ và thực thi pháp luật để thúc đẩy bình đẳng giới trong gia đình trí thức tại Hà Nội trong giai đoạn tới.

Các cơ quan quản lý, tổ chức xã hội và gia đình trí thức cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện bình đẳng giới, góp phần xây dựng xã hội công bằng, văn minh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG GIA ĐÌNH TRÍ THỨC HÀ NỘI - CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Quan niệm về bình đẳng giới và bình đẳng giới trong gia đình trí thức Con người luôn vươn tới khát vọng về một xã hội bình đẳng, trong đó có bình đẳng giới. Muốn có bình đẳng giới ngoài xã hội thì phải bắt đầu thực hiện bình đẳng giới trong gia đình, bởi gia đình là tế bào của xã hội. Để có nhận biết về bình đẳng giới trong gia đình trí thức ở thành phố Hà Nội cần tiếp cận từ một số cơ sở lý luận sau đây.

Quan niệm và nội dung của bình đẳng giới 1. Quan niệm về giới Mối quan hệ giữa phụ nữ và nam giới, sự giống và khác nhau giữa họ đó là vấn đề muôn thủa, có từ xa xưa khi loài người mới xuất hiện. Là con người, phụ nữ và nam giới gống nhau nhưng họ lại khác nhau về đặc điểm của cơ thể tự nhiên, đồng thời cũng khác nhau trong cách ứng xử do ảnh hưởng của các mối quan hệ xã hội. Giới là khái niệm khoa học ra đời từ môn nhân chủng học, chỉ sự khác biệt giữa nam và nữ về mặt xã hội.

Nói về giới là nói về vai trò, trách nhiệm và quyền lợi mà xã hội quan niệm hay quy định cho nam và nữ. Điều 5 của Luật Bình đẳng giới (2006) đã chỉ rõ: “Giới chỉ đặc điểm, vị trí, vai trò của nam và nữ trong tất cả các mối quan hệ xã hội” [74, tr. Vai trò, trách nhiệm và quyền lợi đó thể hiện trước hết ở sự phân công lao động, phân chia các nguồn của cải vật chất và tinh thần, tức là cách đáp ứng nhu cầu của nam và nữ trong xã hội. Theo quan niệm và thói quen đã có từ lâu đời ở nhiều nước, nhiều khu vực thì phụ nữ phải làm hầu hết các công việc trong nhà như nấu ăn, chăm sóc con, phục vụ chồng… Còn nam giới có 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trách nhiệm lao động sản xuất để nuôi gia đình và làm các công việc xã hội.

Khi sinh ra con người chưa có trong bản thân sự phân biệt giới mà họ dần tiếp thu và chấp nhận từ nền nếp gia đình, quy ước của xã hội và chuẩn mực của nền văn hóa. Khi nói giới tính là nói đặc điểm của con người do tự nhiên quy định. Nó ổn định, thậm chí, hầu như bất biến đối với cả nam và nữ, xét cả về mặt không gian và thời gian. Chẳng hạn, phụ nữ trong mọi thời đại, mọi chế độ chính trị, mọi nền văn hóa đều giống nhau ở khả năng mang thai và sinh sản.

Còn nói đến giới là nói đến địa vị xã hội, thái độ và hành vi ứng xử giữa nam và nữ do hoàn cảnh, điều kiện, văn hóa, xã hội… tạo nên. Địa vị, thái độ và hành vi đó không bất biến mà thay đổi theo sự thay đổi của hoàn cảnh, điều kiện xã hội, văn hóa. Giới và giới tính có quan hệ chặt chẽ với nhau. Giới tính là tiền đề sinh học giới, là dấu hiệu đầu tiên và lâu dài để phân biệt nam, nữ.

Không nên và không thể xem nhẹ sự khác biệt về giới tính giữa nam, nữ. Trái lại, cần tìm hiểu rõ những sự khác biệt này vì điều đó cho phép người ta hiểu được đầy đủ hơn năng lực, sở trường, nhu cầu riêng của nam, nữ để có sự phân công lao động phù hợp nhằm phát huy năng lực và đáp ứng đúng hơn nhu cầu riêng của nam và nữ. Hiểu rõ vai trò của giới và giới tính trong mối quan hệ qua lại là điều cần thiết để tổ chức và triển khai sự phân công lao động hợp lý. Tuy thế cần thấy vai trò của từng nhân tố và quan hệ giữa chúng không đơn giản và luôn thay đổi do tác động của hoàn cảnh xã hội, văn hóa, điều đó được biểu hiện rõ ở thời kỳ đầu của lịch sử loài người, ở thời kỳ này, nhân tố giới tính chi phối mạnh hơn, bởi con người sống theo bản năng tự nhiên, còn quan hệ xã hội thì mới sơ khai.

Đặc điểm tự nhiên của con người lúc đó tác động mạnh hơn so với tác động của quan hệ xã hội. Do vậy, đặc điểm giới tính của nhóm xã hội nào phù hợp với tính chất, trình độ của nền sản xuất thì nhóm đó tự nhiên có 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] được vị trí cao hơn. Ví dụ, thời kỳ đầu tiên của lịch sử loài người, đặc điểm giới tính của phụ nữ phù hợp hơn với nền kinh tế hái lượm và trồng trọt và đó chính là cơ sở tự nhiên của chế độ mẫu quyền. Khi xã hội chuyển sang nền kinh tế lấy chăn nuôi săn bắn là chính thì đặc điểm giới tính của đàn ông tỏ ra phù hợp và họ đã giành được vị trí thống trị của phụ nữ trước đó và chế độ phụ quyền được xác lập.

Từ khi chế độ phụ quyền được xác lập, đàn ông với ưu thế sẵn có đã buộc xã hội chấp nhận quan niệm và cách sắp xếp của họ. Điều đó được nâng lên thành hệ tư tưởng và được thể chế hóa thành pháp luật, lâu dần thành thói quen, thành nếp sống, phong tục tập quán… Trong xã hội, người ta thường lấy sự khác biệt về giới tính để giải thích sự khác biệt về giới. Các quan niệm rập khuôn, những thói quen và những điều mà xã hội chấp nhận thường được coi là thước đo hành vi, là chuẩn mực đánh giá phẩm chất của mỗi giới. Những tác động này làm duy trì và tăng thêm khoảng cách khác biệt giữa nam giới và nữ giới trong xã hội.

Từ mối quan hệ giữa giới và giới tính cho thấy giữa nam và nữ có những đặc trưng hết sức khác nhau về mặt tự nhiên và mặt xã hội. Sự khác biệt tự nhiên giữa nam và nữ mang tính bẩm sinh, không thể thay đổi được, đó là sự hài hòa mà tạo hóa đã ban cho loài người, để bảo tồn nòi giống. Ngược lại sự khác biệt xã hội giữa nam và nữ do xã hội tạo ra đã đưa tới sự bất bình đẳng giữa nam và nữ. Do vậy, bất bình đẳng giới thực chất là sự bất bình đẳng xã hội, xóa bỏ bất bình đẳng giới là rất cần thiết nhằm thay đổi tương quan địa vị xã hội giữa nam và nữ, thực hiện bình đẳng giới.

Quan niệm về bình đẳng giới và nội dung bình đẳng giới Bình đẳng giới là khái niệm biểu đạt sự đối xử như nhau của xã hội đối với nam và nữ; là môi trường trong đó có cả nữ giới và nam giới được hưởng vị trí ngang nhau, họ có các cơ hội bình đẳng để phát triển đầy đủ tiềm năng của mình nhằm cống hiến cho sự phát triển quốc gia và được hưởng lợi từ các 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] kết quả đó [85]. Luật Bình đẳng giới (2006) tại Điều 5 chỉ rõ: Bình đẳng giới là việc nam, nữ có vị trí, vai trò ngang nhau, được tạo điều kiện và cơ hội phát huy năng lực của mình cho sự phát triển của cộng đồng, của gia đình và thụ hưởng như nhau về thành quả của sự phát triển đó [74, tr. Điều quan trọng nhất, bình đẳng giới có nghĩa là nam giới và phụ nữ được hưởng các thành quả một cách bình đẳng. Nếu như cả phụ nữ và nam giới cùng có điều kiện bình đẳng để phát huy hết khả năng và thực hiện các mong muốn của mình; có cơ hội bình đẳng để tham gia, đóng góp và hưởng thụ từ các nguồn lực của xã hội là quá trình phát triển; được hưởng tự do và chất lượng cuộc sống bình đẳng; được hưởng thành quả bình đẳng trong mọi lĩnh vực của xã hội, thì xã hội đó đã đạt được bình đẳng giới.

Nếu những tiêu chí này không được xác lập có nghĩa là trong xã hội đang tồn tại bất bình đẳng giới. Tuy nhiên, việc đối xử như nhau, cơ hội như nhau không đem lại kết quả như nhau đối với giới nữ và giới nam. Vì vậy, bình đẳng giới cần được hiểu là sự đối xử ngang quyền giữa hai giới nam và nữ có xét đến những đặc điểm giống nhau và khác nhau của mỗi giới, và được điều chỉnh bởi các chính sách đối với từng giới một cách hợp lý. Mặt khác, không nên hiểu bình đẳng giới theo cách đơn giản là nam giới và nữ giới tham gia như nhau trong tất cả các hoạt động, cũng không phải phương châm phụ nữ “vùng lên” đòi hỏi quyền lợi ngang bằng nam giới, bất chấp sự khác biệt về đặc tính sinh học giữa nam và nữ.

Hơn nữa, việc không phân định rõ ràng sự khác biệt mang tính chất giới và giới tính lại chỉ thấy có một phía là không bình đẳng nghiêng về nữ, chắc chắn sẽ dẫn đến hệ quả ngược lại với mong muốn ban đầu mang tính nhân văn sâu sắc của nhận thức giới và cách giải quyết sẽ chỉ là: hoặc hoán vị vai trò giới một cách máy móc những gì phụ nữ có và phải làm thì đem chuyển cho nam giới và ngược lại, hoặc đi đến chủ nghĩa bình quân giữa nam và nữ để chỉ chia nhau cơ hội, lợi ích, trách nhiệm… 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Bình đẳng giới theo yêu cầu của xã hội hiện nay còn cần phải gắn với quan điểm phát triển, sự tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội. Nó đòi hỏi một sự chuyển biến đồng bộ của tất cả mọi thành phần, mọi lứa tuổi, nhưng trước hết đối với nam giới trong hàng loạt vấn đề: từ nhận thức đến thái độ ứng xử xã hội và hành vi cụ thể trong mối quan hệ với phái nữ. Để có thể đáp ứng được yêu cầu trên, cần đảm bảo hai yếu tố: Thứ nhất. Đó là sự tôn trọng giá trị nhân phẩm (quyền con người toàn diện) cũng như giá trị lao động của lao động nam cũng như lao động nữ trong những đóng góp của họ đối với xã hội và gia đình.

Là cả lao động nữ lẫn lao động nam đều có trách nhiệm, chia sẻ với nhau trong thực hiện công việc gia đình và công việc chung của xã hội. Sự phát triển bền vững của xã hội là lấy con người là mục tiêu và là động lực. Quá trình phát triển sẽ diễn ra chậm chạp nếu như một nửa của nhân loại là phụ nữ vẫn bị hạn chế hoặc loại trừ khỏi quá trình phát triển. Chính vì nhận thức được điều này mà vấn đề bình đẳng giới đang là vấn đề có tính quốc tế, là mối quan tâm của toàn nhân loại.