mở đầu của thiên niên kỷ mới, hầu h ết t ất c ả các nước trên thế giới, không phân biệt giàu nghèo, phát tri ển hay đang phát triển phải đối diện một cách gay gắt với căn bệnh nan y nh ức nh ối, đó là nạn tham nhũng. ở nhiều nước, tham nhũng đã trở thành quốc nạn, không chỉ gây những hiệu quả to lớn về mặt kinh tế mà còn để lại những hậu quả xã hội nặng nề, làm băng hoại đến nền tảng đạo đức và tinh th ần xã h ội. Với quy mô rộng lớn, tính chất phức tạp và nhiều tác d ụng tiêu c ực mang tính đa chiều của nó, tham nhũng đang thực sự nổi lên như một đại dịch - một vấn đề mang tính toàn cầu xuyên thế kỷ. Bởi vậy cuộc chi ến ch ống tham nhũng đòi hỏi những nỗ lực to lớn và kiên quyết không chỉ trên phạm vi một quốc gia mà cả sự phối hợp trên quy mô toàn cầu.
Theo đánh giá của ngân hàng phát triển châu á (ADB), tham nhũng đang có xu hướng gia tăng tại nhiều châu lục, ở nhiều nước số thiệt hại do tham nhũng gây ra 4 vượt quá tổng số nợ nước ngoài của họ. Nhiều nước Đông Nam á v ốn đã phải gồng mình vật lộn với cơn bão táp khủng hoảng tài chính - tiền tệ lại phải đương đầu với sự tàn phá không kém của tệ nạn tham nhũng, h ối l ộ và rửa tiền, khiến cho công cuộc phục hưng kinh tế đang trở ngại lại càng thêm phần gian nan. Đối với Việt Nam, Đảng và Chính phủ ta luôn khẳng định chống tham nhũng một cách kiên quyết và triệt để. Nhằm làm trong sạch bộ máy đảng, chính quyền và đoàn thể.
Báo cáo Chính trị Ban chấp hành TW Đảng khoá VIII, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đ ảng ti ếp t ục nh ấn mạnh tham nhũng quan liêu là một trong những nguy cơ không th ể xem thường. Với sự gia tăng của tệ nạn tham nhũng hiện nay thì cuộc đấu tranh chống tham nhũng phải được tiếp cận như là cuộc đấu tranh loại trừ một quốc nạn nguy hiểm. Và trong sự nghiệp CNH, HĐH ở nước ta hiện nay, Đảng cũng dành sự quan tâm đặc biệt đến việc giải quyết vấn nạn này. Văn kiện Đại hội IX ĐCSVN nêu rõ: "Hiện nay, cán bộ, đảng viên và nhân dân ta đang hết sức quan tâm đến cuộc đấu tranh chống tham nhũng.
N ạn tham nhũng diễn ra nghiêm trọng kéo dài gây bất bình trong nhân dân và là một nguy cơ lớn đe doạ sự sống còn của chế độ ta. Phải tăng cường về tổ chức và cơ chế, tiếp tục đẩy mạnh cuộc đấu tranh chống tham nhũng trong bộ máy Nhà nước và toàn bộ hệ thống chính trị, ở các cấp, các ngành, t ừ TW đến cơ sở? 1. Tụt hậu xa hơn về kinh tế, mặt yếu kém của sự phát triển Việt Nam chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung chuyển sang nền kinh tế thị trường trong bối cảnh kinh tế - chính trị thế giới đang trong quá trình cơ cấu lại một cách sâu sắc. Hơn nữa, Việt Nam n ằm trong khu vực châu á với nền văn minh Trung Hoa đặc sắc và có sự phát triển kinh tế năng động nhất trong thập kỷ qua.
Liệu Việt Nam có phát tri ển v ượt lên 5 được theo con đường phương Đông, con đường Việt Nam riên c ủa mình hay không? So với nhiều nước trong khu vực, sự phát triển của Việt Nam đang bị chậm vài thập kỷ, Việt Nam đã bị tụt hậu khá xa về kinh t ế, là m ột trong những nước nghèo nhất thế giới và có nguy cơ tụt hậu mạnh hơn nữa nếu không có một đường lối, chiến lược thông minh và có một quyết tâm cao. Đó là sự nhìn nhận với nền kinh tế Việt Nam. Còn nhìn vào s ự t ụt hậu xa hơn về kinh tế giữa các nước trên thế giới. Với xu th ế càng ngày càng phát triển hiện nay thì khoảng cách giữa các n ền kinh t ế, các n ước ngày càng được gia tăng.
Song, có không ít những thăng tr ầm trong m ỗi giai đoạn phát triển của lịch sử. Với điểm xuất phát rất cao, các c ường quốc như Anh, Pháp, Mỹ, Đức, Nhật Bản (các nước phát triển) rất thuận lợi. Trong quá trình phát triển kinh tế nhưng với điểm xuất phát thấp như Việt Nam, Lào, Campuchia và một số nước châu Phi, châu Mỹ (các n ước chậm và kém phát triển) thì việc phát triển kinh t ế là v ấn đ ề r ất nan gi ải. Trong những năm 90, thế giới đã chứng kiến sự thay đổi lớn lao chưa từng có kể từ đầu thế kỷ đến nay.
Sự kiện nổi bật nhất là sự sụp đổ của mô hình xây dựng chủ nghĩa xã hội Xô viết, kéo theo đó là s ự s ụp đ ổ c ủa c ả h ệ thống xã hội chủ nghĩa. Tác động của những sự kiện đó đối với nền kinh tế thế giới rất to lớn, chúng đã, đang và sẽ diễn ra có thể cho đến nay chúng ta vẫn chưa lường trước được. Thực vậy, trong thập kỷ 90 chiều hướng giảm sút nhịp độ tăng kinh tế toàn cầu có thể tiếp tục. Bảng số liệu mức tăng tổng sản phẩm xã hội (% so với năm trước) sau đây cho ta rõ chiều hướng giảm sút đó.
Nước 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 - Các nước XHCN trước đây 2,9 2,0 4,1 1,3 -2,2 -9,7 -16,8 - Các nước phát triển 2,7 3,3 4,4 3,3 2,9 1,6 1,0 6 - Các nước đang phát triển 2,6 2,9 3,7 4,4 3,3 3,2 3,0 Theo đánh giá của cơ qua dự báo quốc tế, trong những năm tới, mức tăng tổng thu nhập quốc dân của hầu hết các n ước phát tri ển đ ều ch ỉ đ ạt 0,1% còn ở một số nước khác là âm còn mức tăng trưởng của các n ước đang phát triển và kém phát triển còn tồi tệ hơn nữa. Từ đó cho thấy, ngay trong những giai đoạn suy sụp nh ất của n ền kinh tế thế giới, nhưng các nước phát triển vẫn giữ được mức tăng trưởng dương dù là nhỏ. Còn các nước khác là âm. T ừ đó cho th ấy kho ảng cách (hay tụt hậu xa hơn về kinh tế) giữa các nước trên th ế giới là không th ể tránh khỏi.
Thực trạng và những vấn đề tồn tại của tham nhũng ở nước ta 1. Thực trạng của tham nhũng Từ trước đến nay Đảng và Nhà nước ta luôn chú trọng phòng, chống tham nhũng. Ngay từ năm 1945 sau khi dành được chính quy ền, Ch ủ t ịch Hồ Chí Minh đã chăm lo giáo dục cán bộ, đảng viên nâng cao đạo đức cách mạng, thực hành "cần kiệm, liêm chính". Người đã chỉ rõ : Tham ô lãng phí, quan liêu là giặc "nội xâm".
Trong thời kỳ xây d ựng XNXH ở mi ền B ắc. Đảng ta đã tiến hành cuộc vận động "3 xây, 3 chống". Bước vào công cuộc đổi mới, Đại hội Đảng VI của Đảng đã yêu cầu tiến hành cuộc vận động làm trong sạch và nâng cao hiệu lực quản lý của cán bộ bộ máy nhà nước, đẩy lùi và xoá bỏ các hiện tượng tiêu cực, làm lành manh hoá các quan h ệ xã hội. Bộ chính trị đã có Nghị quyết số: 04/NQ/TW (12-9-1987) để chỉ đạo cuộc vận động này.
Sau đó Ban bí thư đã có chỉ thị số: 64-CT và H ội đ ồng Bộ trưởng có quyết định số: 240/HĐBT (26-6-1990) về đấu tranh chống tham nhũng: Đại hội VIII trong Văn kiện Đại hội ghi rõ nội dung của nhiệm vụ đấu tranh chống tham nhũng. Tháng 2-1998, Uỷ ban thường vụ quốc 7 hội đã thông qua Pháp lệnh chống tham nhũng. Tháng 2-1999 Hội nghị TW 6 (lần 2) khoá VIII đã đề ra nghị quyết về xây dựng và chỉnh đốn Đảng. Đại hội Đảng IX (tháng 4-2001) đã quyết định thực hiện nghị quy ết v ề xây dựng Đảng, nhất là Nghị quyết TW 6 (lần 2) khoá VIII, tập trung làm t ốt công tác giáo dục chính trị, rèn luyện đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân, đẩy mạnh cuộc đấu tranh chống tham nhũng.
Tháng11-2001 Hội nghị trung ương lần thứ 4 (khoá IX) đã ra kết luận số: 04/KL-TW về ti ếp tục thực hiện cuộc vận động xây dựng, chỉnh đốn Đảng, ngăn chặn đẩy lùi tệ nạn tham nhũng, lãng phí. Kết luận của Trung ương đã xác định ch ống tham nhũng lãng phí là nhiệm vụ trước mắt, đồng thời cần nhận rõ đây là cuộc đấu tranh khó khăn, quyết liệt lâu dài, gắn liền v ới s ự nghi ệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Trong quá trình thực hiện chủ trương chống tham nhũng c ủa Đ ảng và Nhà nước, các tổ chức, chính quyền đoàn thể TW - đ ịa ph ương đã b ền bỉ, tích cực đấu tranh và đạt được một số kết quả như: Đã phát hiện và xử lý được nhiệm vụ tham nhũng, trừng trị nghiêm khắc những kẻ đục khoét tài sản của Nhà nước, tập thể và của dân; thu hồi lại cho nhà n ước và tr ả lại cho dân một giá trị tài sản rất lớn, đã xây dựng và hoàn thiện nhiều cơ chế chính sách quản lý có tác dụng hạn chế một phần tệ quan liêu, c ửa quyền, tham nhũng. Những việc đó đã góp phần vào sự nghiệp đ ổi mới, xây dựng Đảng và kiện toàn bộ máy Nhà nước, đảm bảo an ninh chính tr ị xã hội đất nước.
Mặc dù có những cố gắng quyết tâm nh ưng cu ộc đ ấu tranh chống tham nhũng ở nước ta đạt kết quả còn thấp, hiệu quả rất hạn chế. Có nhiều lĩnh vực và thậm chí ngày càng nghiêm trọng h ơn tr ước. Tham nhũng xảy ra rộng khắp trong bộ máy nhà n ước, ở h ầu h ết các ngành các cấp từ trên xuống dưới với quy mô ngày càng l ớn, th ủ đo ạn ngày càng tinh vi xảo quyệt hơn. Đã có nhiều doanh nghi ệp nhà n ước, doanh nghiệp tư nhân thua lỗ, phá sản vì tệ nạn tham nhũng.
Tệ nạn tham 8 ô, ăn cắp của công, cố ý làm trái vì động cơ vụ lợi cá nhân, báo cáo sai s ự thật để thanh quyết toán khống, bòn rút công quỹ trong các lĩnh v ực đ ể làm giàu bất chính, lạm dụng chức quyền để nhũng nhiễu… đã lan r ộng khắp các lĩnh vực kinh tế, văn hoá, giáo dục, y tế, thương binh xã hội. Tham nhũng đã xâm nhập ngay vào các cơ quan bảo vệ, pháp luật, là những công cụ chủ yếu trong đấu tranh chống tham nhũng và giữ gìn an ninh tr ật t ự, xã hội.