Chương 1: Cơ sở lý luận về công tác quản lý thị trường. Chương 2: Phân tích thực trạng công tác quản lý thị trường tại quận Ngô Quyền, Hải Phòng. Chương 3: Một số biện pháp hoàn thiện công tác quản lý thị trường tại quận Ngô Quyền, Hải Phòng. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG 1.
Tổng quan về thị trường và quản lý thị trường 1. Khái niệm về thị trường và quản lý thị trường 1. Khái niệm thị trường [2] Thị trường là nơi chuyển giao quyền sở hữu sản phẩm, dịch vụ hoặc tiền tệ, nhằm thỏa mãn nhu cầu của hai bên cung và cầu về một loại sản phẩm nhất định theo các thông lệ hiện hành, từ đó xác định rõ số lượng và gi cả cần thiết của sản phẩm, dịch vụ. Thực chất, thị trường là tổng thể các khách hàng tiềm năng cùng có một yêu cầu cụ thể nhưng chưa được đáp ứng và có khả năng tham gia trao đổi để thỏa mãn nhu cầu đó.
Theo marketing, thị trường bao gồm tất cả khách hàng hiện có và tiềm năng có cùng một nhu cầu hay mong muốn cụ thể, có khả năng và sẵn sàng tham gia trao đổi để thỏa mãn nhu cầu hoặc mong muốn đó. Thị trường là một tập hợp những người mua và người bán tác động qua lại lẫn nhau, dẫn đến khả năng trao đổi. Thị trường là nơi diễn ra các hoạt động mua và bán một thứ hàng hóa nhất định nào đó. Với nghĩa này, có thị trường gạo, thị trường cà phê, thị trường chứng khoán, thị trường vốn, v.
Cũng có một nghĩa hẹp khác của thị trường là một nơi nhất định nào đó, tại đó diễn ra các hoạt động mua bán hàng hóa và dịch vụ. Với nghĩa này, có thị trường Hà Nội, thị trường miền Trung. Còn trong kinh tế học, thị trường được hiểu rộng hơn, là nơi có các quan hệ mua bán hàng hóa, dịch vụ giữa vô số những người bán và người mua có quan hệ cạnh tranh với nhau, bất kể là ở địa điểm nào, thời gian nào. Thị trường trong kinh tế học được chia thành ba loại: thị trường hàng hóa - dịch vụ (còn gọi là thị trường sản lượng), thị trường lao động, và thị trường tiền tệ.
Khái niệm về quản lý thị trường [13] Bản chất của hoạt động quản lý là cách thức tác động hợp quy luật của 5 chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý trong một tổ chức trong môi trường bất định nhằm làm cho tổ chức vận hành đạt hiệu quả mong muốn và đạt mục tiêu đã đề ra. Có nhiều cách định nghĩa khái niệm quản lý khác nhau tùy theo cách tiếp cận khác nhau. Nhìn chung, quản lý là một khái niệm gắn liền với quyền lực ở một mức độ nhất định. Từ đó có thể đưa ra khái niệm: quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý lên đối tượng và khách thể quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các nguồn lực có thời cơ của tổ chức để đạt được mục tiêu đặt ra trong điều kiện môi trường luôn biến đổi.
Theo Nghị định số 17/VBHN-BCT của Bộ Công Thương ban hành ngày 25/4/2014 về tổ chức, nhiệm vụ và quyền hạn của Quản lý thị trường có quy định hệ thống tổ chức quản lý thị trường theo điều 1 như sau: “Quản lý thị trường là lực lượng chuyên trách được tổ chức từ Trung ương đến huyện, có chức năng kiểm tra, kiểm soát thị trường, đấu tranh chống các vi phạm pháp luật trong hoạt động thương mại ở thị trường trong nước”. Như vậy, từ khái niệm thị trường, khái niệm quản lý và khái niệm về hệ thống tổ chức quản lý thị trường thì công tác quản lý thị trường được hiểu là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của cơ quan quản lý thị trường lên thị trường nhằm kiểm tra, kiểm soát thị trường, đấu tranh chống các vi phạm pháp luật trong hoạt động thương mại ở thị trường trong nước. Khuyết tật của thị trường và vai trò của chính phủ trong nền kinh tế thị trường [1] 1. Khuyết tật thị trường Thị trường có liên quan chặt chẽ tới đời sống của con người.
Nó trở thành khâu then chốt trong hoạt động kinh tế gắn liền với quy trình sản xuất, trao đổi, phân phối và tiêu dùng ở cấp vi mô và quản lý, điều tiết cho cân đối cung- cầu bằng những chính sách, chiến lược, trong đó bao gồm cả hoạt động xuất nhập khẩu của hoạt động ngoại thương… ở cấp vĩ mô. Các hoạt động 6 này diễn ra trong một quốc gia còn gọi là nền kinh tế quốc gia. Thuật ngữ nền “kinh tế quốc gia” mô tả mối quan hệ của quốc gia với sản xuất và tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ và giá cả. Ngày nay, mọi người đều nhìn nhận rằng thị trường tự do không phải là một thị trường hoàn hảo.
Lúc đầu, khi còn nhỏ hẹp về quy mô kích thước ít thay đổi, ít biến động trong một quốc gia khép kín, đơn giản về sản xuất, thấp kém về tiêu dùng với hệ thống lưu thông phân phối thoải mái nhưng dần dần về sau, khi mọi ngành kinh tế mở đã hội nhập vào khu vực và thế giới với sự xuất hiện của vô số công ty, tập đoàn thương mại đa quốc gia, xuyên quốc gia khổng lồ có sức mạnh bao trùm, có nhiều quyền lực trên cả nhà nước về tài chính cũng như hàng hóa, năng lực quản lý thì nền kinh tế thị trường tự do nói chung ở mỗi quốc gia đã trở nên phức tạp, làm ảnh hưởng và gây tác động sâu sắc tới nhà nước, chế độ chính trị khác nhau. Do đó, thị trường tự do ngày càng bộc lộ những khuyết tật của nó. Dưới đây là những khuyết tật hay nhược điểm chủ yếu: - Tạo ra sự cách biệt ngày càng lớn giữa người giàu và người nghèo, đôi lúc trở nên bất công, bất bình đẳng trong một quốc gia hay các quốc gia với nhau. - Chu kỳ kinh tế xảy ra trong nước hay trên thế giới và khu vực do cạnh tranh và do cách thức giải quyết chưa phù hợp nên làm phát sinh các cuộc khủng hoảng nhỏ hay lớn.
- Cạnh tranh không hoàn hảo: Tình trạng độc quyền trong kinh tế, độc quyền sản xuất, phân phối, tiêu thụ… xảy ra trong một quốc gia hay trên thế giới. Các loại độc quyền này gây nhiều tác hại vì nó không khuyến khích cải tiến, đổi mới như sản xuất ít để bán giá cao trong một thị trường “một mình một chợ” nhằm thu siêu lợi nhuận. Thông tin không đầy đủ: Trong thế giới hiện thực, thông tin thường là không đầy đủ vì thu thập chúng rất tốn kém. Điều này dẫn đến những sự phân bố không hiệu quả về mặt xã hội.
7 Bất bình đẳng trong phân phối: Trong tự do kinh doanh, cạnh tranh không hoàn hảo sẽ đưa đến sự bất bình đẳng lớn về tiền lương, thu nhập và tài sản. Người ta lợi dụng sự hiện đại của các phương tiện truyền thông liên lạc để gây nhiều và lệch lạc thông tin về thị trường, tiêu diệt lẫn nhau giữa các đối thủ và gây hại tới người tiêu dùng như: mua hàng giá cao chất lượng kém v.v… Nhà nước chọn lựa áp dụng mô hình kinh tế tiên tiến như nền kinh tế thị trường không ngoài mục đích phát triển kinh tế đem lại sự hưng thịnh cho đất nước, ấm no hạnh phúc cho nhân dân. Tuy nhiên, với những khuyết tật đặc trưng của nó thì lại tạo nguy cơ cho Nhà nước hơn là thuận lợi như người ta mong đợi. Do các nguy cơ của thị trường luôn luôn xảy ra khiến cho Nhà nước phải đối phó liên miên như xảy ra nên thất nghiệp, lạm phát, suy thoái kinh tế làm tổn hại tới sự nghiệp xây dựng kết cấu h tầng hoặc các công trình phúc lợi cho nhân dân.
Vì chạy theo lợi nhuận mà các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân sản xuất chỉ tập trung chế biến ra nhiều hàng hóa mà bỏ qua công tác bảo vệ môi trường, gây ô nhiễm đời sống xã hội như thải ra chất độc hại, gây tiếng ồn, khai thác bừa bãi các nguồn tài nguyên làm hủy hoại sự cân bằng sinh thái v.v… Riêng ở nước ta, trong bước đầu chuyển sang nền kinh tế thị trường, các mâu thuẫn vốn có lại càng bộc lộ rõ nét giữa và trong các thành phần kinh tế, nhất là biểu hiện ở việc kinh doanh kém lành mạnh, một số tiêu cực nảy sinh như: buôn lậu, gian lận thương mại, sản xuất kinh doanh hàng giả, hàng vi phạm sở hữu trí tuệ, hàng không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, trốn thuế, khai man thuế, cạnh tranh không lành mạnh nó bắt nguồn từ sự mất cân đối trong sản xuất kinh doanh, vi phạm hợp đồng, quan hệ thanh toán chiếm dụng vốn lẫn nhau gây ra nhiều vụ vỡ nợ, phá sản hoặc tham ô, móc ngoặt làm thiệt hại tới tài sản nhà nước và nhân dân. Vai trò của chính phủ trong nền kinh tế thị trường Trong hai thế kỷ gần đây, thị trường đã chứng tỏ là một cỗ máy hùng mạnh để thúc đẩy nền kinh tế của các nước công nghiệp. Tuy vậy, khoảng 8 hơn một thế kỷ trước, Chính phủ trong tất cả các nước châu Âu và Bắc Mỹ đã bắt đầu can thiệp vào hoạt động kinh tế để sữa chữa những nhược điểm thấy rõ trên thị trường. Sự tham gia ngày càng sâu của Chính phủ đã làm gia tăng nhanh chóng ảnh hưởng của nhà nước đến đời sống kinh tế, cả về tỷ lệ thu nhập quốc dân dành cho các khoản thanh toán chuyển nhượng và hỗ trợ thu nhập, lẫn về sự kiểm soát pháp luật và các định chế đối với hoạt động kinh tế.
Chức năng của Chính phủ - Nâng cao hiệu quả kinh tế: Mục tiêu kinh tế trung tâm của Chính phủ là hỗ trợ phân bổ nguồn lực như mong muốn của xã hội. Đây là khía cạnh kinh tế vi mô của các chính sách của Chính phủ. Chính sách kinh tế vi mô giữa các nước khác nhau tùy thuộc vào phong tục tập quán và tư tưởng chính trị. Một số nước nhấn mạnh đến con đường tự do kinh doanh và thả nổi, để thị trường tự quyết định hầu hết các vấn đề.
Các nước khác lại đi theo hướng Chính phủ điều tiết mạnh, thậm chí đối với cả hình thức sở hữu của doanh nghiệp, trong đó quyết định sản xuất là do nhà lập kế hoạch của Chính phủ đưa ra. - Cạnh tranh hoàn hảo bị phá vỡ.