CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TRONG CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC 1. Cơ sở lý luận về công tác quản lý tài chính trong cơ quan hành chính nhà nước 1. Khái niệm, đặc điểm công tác quản lý tài chính 1. Khái niệm Quản lý tài chính là một hoạt động quan trọng trong bất kỳ tổ chức nào.
Là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, kiểm soát và giám sát các nguồn tài chính nhằm đạt được các mục tiêu và mục tiêu của tổ chức. Đây là một thực tiễn lý tưởng để kiểm soát các hoạt động tài chính của một tổ chức như mua sắm ngân quỹ, sử dụng ngân quỹ, kế toán, thanh toán, đánh giá rủi ro và mọi thứ khác liên quan đến tài chính. - Quản lý về tài chính đối với cơ quan HCNN là việc tác động bằng chính sách, chế độ tài chính lên cơ quan HCNN để đạt được hiệu quả kinh tế xã hội đặt ra [3]. - Quản lý tài chính trong các cơ quan HCNN là quá trình áp dụng các công cụ và phương pháp quản lý nhằm tạo lập và sử dụng các quỹ tài chính trong các cơ quan HCNN để đạt những mục tiêu đã định.
Đối tượng quản lý của Quản lý tài chính trong các cơ quan, đơn vị, đó chính là hoạt động tài chính của những cơ quan, đơn vị này. Đó là các mối quan hệ kinh tế trong phân phối gắn liền với quá trình hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ trong mỗi cơ quan HCNN. Cụ thể là việc quản lý các nguồn tài chính như nguồn kinh phí được cấp từ NSNN, nguồn do đơn vị sự nghiệp tự khai thác, … cũng như những khoản chi đầu tư hoặc các khoản chi thường xuyên của các cơ quan HCNN. Để quản lý tài chính, các cơ quan HCNN sử dụng nhiều phương pháp cũng như nhiều công cụ quản lý khác nhau nhưng mục đích hướng đến chính là tính hiệu quả trong hoạt động tài chính, nhằm đạt đến những mục tiêu đã định.
6 Như vậy, quản lý tài chính tại cơ quan HCNN công là việc quản lý các khoản thu, các khoản chi phát sinh tại đơn vị nhằm thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của đơn vị để cung cấp dịch vụ sự nghiệp tốt hơn cho xã hội [3]. Để thực hiện tốt các yêu cầu mang tính nguyên tắc trong quản lý tài chính tại các cơ quan HCNN, Nhà nước đã nghiên cứu và đặt ra một số phương pháp quản lý tài chính để các cơ quan HCNN thực hiện như: quản lý NSNN theo dự toán, quản lý theo phương thức khoán kinh phí, quản lý theo khoản mục, theo công việc thực hiện, theo chương trình…. Đặc điểm công tác quản lý tài chính Quản lý tài chính trong các cơ quan HCNN luôn chú trọng đến tính tiết kiệm và hiệu quả chi tiêu. Các cơ quan HCNN trong hoạt động chi tiêu của mình luôn phải đề ra mục tiêu đạt hiệu quả, hoàn thành các nhiệm vụ đề ra trong khả năng tiết kiệm nguồn kinh phí nhất.
Tiết kiệm, hiệu quả trong chi tiêu không chỉ làm giảm phần NSNN cấp, nguồn kinh phí khác của đơn vị sự nghiệp mà nó liên quan trực tiếp đến phần kinh phí tiết kiệm được cho đơn vị, tăng nguồn thu nhập và các quỹ phúc lợi của người lao động. Đối tượng của quản lý tài chính trong các cơ quan HCNN là các hoạt động thu chi gắn liền với việc tạo ra các hàng hóa, dịch vụ phục vụ nhu cầu của xã hội và sự phát triển kinh tế đất nước. Chất lượng các sản phẩm này chịu ảnh hưởng trực tiếp từ nguồn lực tài chính. Vấn đề cốt lõi trong quá trình quản lý là cần khai thác tối đa nguồn lực tài chính và tập trung chi tiêu cho những nội dung cần thiết, tránh lãng phí và không hiệu quả.
Phương pháp quản lý tài chính trong các cơ quan HCNN có sự kết hợp của nhiều phương pháp khác nhau: phương pháp tổ chức, hành chính, phương pháp kinh tế. Việc sử dụng các phương pháp nhằm tạo tính chủ động trong khai thác nguồn thu, tự chủ trong chi tiêu. Cơ chế tự chủ tài chính: là cơ chế Nhà nước phân cấp cho đơn vị, cơ quan được chủ động và chịu trách nhiệm trước Nhà nước trong việc tạo nguồn thu và 7 chi tiêu trong đơn vị, cơ quan; tự chủ, tự chịu trách nhiệm về sử dụng biên chế và kinh phí quản lý hành chính nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ được giao. Cơ chế khoán chi đặc thù: Căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ, kế hoạch và chỉ tiêu biên chế được giao, Nhà nước giao kinh phí khoán (thường xuyên) ổn định theo giai đoạn (thường là 3 năm) cho đơn vị thực hiện.
Đơn vị thực hiện hiệu quả sẽ tiết kiệm được kinh phí. Phần chênh lệch giữa kinh phí được giao khoán với chi thực tế được gọi là tiết kiệm. Đơn vị được chủ động chi tiêu phần tiết kiệm theo quy định. Vai trò, sự cần thiết phải hoàn thiện công tác quản lý tài chính Thứ nhất, quản lý tài chính góp phần quản lý chặt chẽ các khoản thu của đơn vị như những khoản thu: Nguồn thu sự nghiệp, nguồn kinh phí NSNN cấp, nguồn vốn viện trợ… Việc quản lý chặt chẽ này nhằm đảm bảo thu đúng, thu đủ các nguồn thu phát sinh tại đơn vị.
Chỉ khi đảm bảo được đầy đủ số lượng nguồn lực tài chính mới đủ khả năng đáp ứng các hoạt động của đơn vị. Nếu không có quản quản lý tài chính sẽ không thể bao quát và quản lý được các khoảnthu phát sinh, Thứ hai, quản lý tài chính giúp cho việc sử dụng có hiệu quả các khoản chi thường xuyên và chi không thường xuyên. Đảm bảo các khoản chi đúng mục đích, chi đúng định mức, chế độ, tiêu chuẩn, đảm bảo tiết kiệm các khoản chi, hiệu quảtạo điều kiện để nâng cao chất lượng hoạt động, chất lượng dịch vụ cung cấp. Thứ ba, quản lý tài chính giúp kiểm soát chặt chẽ các hoạt động của đơn vị của các chủ thể quản lý.
Thứ tư, quản lý tài chính góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của đơn vị, tăng chất lượng dịch vụ công cung cấp cho xã hội. Nội dung công tác quản lý tài chính - Lập dự toán thu, chi NSNN: Dự toán NSNN là quá trình phân tích đánh giá để soạt thảo ra bản kế hoạch tài chính của cơ quan và được thực hiện 8 trong vòng 1 năm. Dự toán NSNN ngoài phản ánh bức tranh tài chính của một quốc gia, còn phản ánh sự phân chia lợi ích của các cấp chính quyền. Lập dự toán Các nguồn lực Kết quả - Nhân lực - Đạt mục đích Phối hợp Phân bổ, - Tài lực Kiểm tra - Đạt mục tiêu hoạt động giao dự toán - Mục tiêu đúng - Vật lực - Thông tin - Hiệu quả cao Quyết toán Sơ đồ 1.1: Chu trình quản lý tài chính tại cơ quan HCNN Trong quản lý tài chính của đơn vị, lập dự toán là khâu khởi đầu và quan trọng nó có ý nghĩa quyết định đến chất lượng và hiệu quả của khâu chấp hành, kế toán và quyết toàn ngân sách nhà nước.
Trước hết,thông qua việc lập dự toán để đánh giá khả năng và nhu cầu về tài chính của các cơ quan, đơn vị, từ đó phát huy tính hiệu quả đồng thời hạn chế những trở ngại trong quá trình sử dụng tài chính của các cơ quan, đơn vị.Thứ hai, theo nguyên tắc quản lý tài chính, chi phải dựa trên thu mà thu và chi trong các cơ quan Nhà nước không phải là đồng nhất với nhau về mặt thời gian, có những lúc có nhu cầu chi nhưng chưa có thu và ngược lại. o đó, cần có kế hoạch thu và chi để các nhà quản lý có thể chủ động điều hành cơ quan, đơn vị.Thứ ba, dự toán là cơ sở để cơ quan, đơn vị thực hiện. - Chấp hành dự toán ngân sách: Chấp hành dự toán là quá trình sử dụng tổng hợp các biện pháp kinh tế tài chính, hành chính nhằm biến các chỉ tiêu thu chi ghi trong dự toán ngân sách của đơn vị thành hiện thực. + Chấp hành dự toán thu: Đối với khoản kinh phí được cấp từ NSNN, đơn vị được cấp qua Kho bạc Nhà nước sẽ được Kho bạc nhà nước cấp các khoản thu trên cơ sở dự toán: các khoản chi được thực hiện chế độ tự chủ và những khoản chi không được thực hiện chế độ tự chủ, khoản chi thường xuyên và chi không thường xuyên theo dự toán đã được phê duyệt.
9 + Tổ chức thực hiện dự toán đối với các nguồn thu khác: Các khoản thu này phát sinh không thường xuyên và không lớn, nhưng có tính chất không hoàn trả nên chúng có tác dụng quan trọng trong bổ sung tăng cường thêm nguồn lực tài chính cho cơ quan, đơn vị. Đối với khoản thu từ hoạt động sản xuất kinh doanh, trong trường hợp thu vượt thì đơn vị được sử dụng toàn bộ số vượt thu để tăng thu nhập, tăng cường cơ sở vật chất và khi giảm thu đơn vị phải giảm chi tương ứng. Các khoản thu khác được tiến hành thu nộp trực tiếp vào kho bạc nhà nước hoặc thu nộp qua các cơ quan thu theo các quy định hiện hành đối với từng khoản thu + Chấp hành chi tài chính: Một số yêu cầu văn bản đối với quản lý và chấp hành chi trong các cơ quan HCNN là phải có hiệu quả và tiết kiệm. + Tổ chức thực hiện dự toán chi thường xuyên: Đối với kinh phí chi hoạt động thường xuyên: trong quá trình thực hiện, đơn vị được điều chỉnh các nội dung chi, các nhóm mục chi trong dự toán chi được cấp có thẩm quyền giao cho phù hợp với tình hình thực tế của đơn vị, đồng thời gửi cơ quan quản lý cấp trên và Kho bạc nhà nước nơi đơn vị mở tài khoản để theo dõi, quản lý, thanh toán và quyết toán.
Kết thúc năm ngân sách, kinh phí do ngân sách cấp chi hoạt động thường xuyên và các khoản thu sự nghiệp chưa sử dụng hết, đơn vị được chuyển sang năm sau tiếp tục sử dụng. + Tổ chức thực hiện dự toán chi không thường xuyên: Đối với chi không thường xuyên, hàng năm đơn vị được cấp trên phê duyệt một số hoạt động chi lớn như chi đầu tư xây dựng cơ bản, chi mua sắm tái ản cố định, chi việc thực hiện tinh giản biên chế, chi nhiệm vụ đặc thù của đơn vị… Việc thực hiện dự toán chi không thường xuyên phải theo từng loại vốn cấp cho từng hoạt động.