CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ CÔNG CHỨC HCNN CẤP HUYỆN 1. Lý luận chung về đội ngũ công chức HCNN 1. Khái niệm công chức Khái niệm “Cán bộ, công chức” được sử dụng khá lâu tại các nước xã hội chủ nghĩa và bao hàm một diện rất rộng các hình thức nhân sự thuộc khu vực Nhà nước và các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội. Khái niệm “công chức” ở Việt Nam ra đời năm 1950 và cũng được thay đổi qua các thời kỳ gắn với các mốc lịch sử khác nhau.
Cuối những năm 80 của thế kỷ trước, khái niệm “cán bộ, công chức” được gọi chung cho tất cả những người làm việc cho Nhà nước, không có sự phân biệt rõ ràng. Đến nay, để đáp ứng yêu cầu thực tiễn công tác quản lý đất nước thời kỳ CNH, HĐH và hội nhập quốc tế cũng như mục tiêu chương trình cải cách hành chính, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, ngày 13 tháng 11 năm 2008, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XII, kỳ họp thứ 4 thông qua “Luật cán bộ, công chức” - Luật số: 22/2008/QH12, quy định về cán bộ, công chức; bầu cử, tuyển dụng, sử dụng, quản lý cán bộ, công chức; nghĩa vụ, quyền của cán bộ, công chức và điều kiện bảo đảm thi hành công vụ. Điểm 2, Điều 4, Luật cán bộ, công chức năm 2008 quy định: “Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng cộng sản Việt Nam, Nhà nước, Tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng cộng sản Việt 6 Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật [13]. Khái niệm công chức HCNN Có thể hiểu: Công chức HCNN là những người hoạt động trong các cơ quan hành chính nhà nước từ trung ương đến địa phương đảm nhiệm chức năng quản lý điều hành của Nhà nước.
Đây là một bộ phận của đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước nói chung, lĩnh vực công tác của nhóm công chức này là quản lý nhà nước về kinh tế, xã hội, y tế, giáo dục… Có thể khái niệm Công chức hành chính nhà nước cấp huyện cụ thể như sau: “Công chức hành chính nhà nước cấp huyện là một bộ phận của đội ngũ cán bộ, công chức làm việc trong cơ quan, đơn vị hành chính nhà nước cấp huyện thực hiện một hoặc một số chức năng nhất định về quản lý nhà nước về kinh tế, xã hội, y tế, giáo dục…” Như vậy, công chức hành chính nhà nước cấp huyện trước hết phải là CBCC nhà nước, phải có đầy đủ những tiêu chí đã được quy định trong Luật CBCC (2008). Ngoài ra Công chức hành chính nhà nước cấp huyện được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh và làm việc trong các cơ quan hành chính nhà nước cấp huyện. Trong luận văn này đội ngũ công chức hành chính nhà nước của huyện là những công chức làm việc trong các phòng, ban chuyên môn thuộc UBND huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng bao gồm các phòng, ban chuyên môn: Văn phòng UBND, phòng Tài chính - Kế hoạch, phòng Nội vụ, phòng Tư pháp, Thanh tra, phòng Tài nguyên và Môi trường, phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, phòng Văn hóa Thông tin, phòng Giáo dục và Đào tạo, phòng Y tế, phòng Lao động Thương binh và xã hội, phòng Kinh Tế - Hạ tầng (ko bao gồm công chức lãnh đạo, quản lý làm việc trong các đơn vị sự 7 nghiệp công lập). Đặc điểm của đội ngũ công chức HCNN - Đội ngũ công chức Việt Nam nói chung và đội ngũ công chức HCNN nói riêng, được hình thành và phát triển gắn liền với quá trình cách mạng của nước ta, trải qua các thời kỳ khác nhau.
- Đội ngũ công chức HCNN là một bộ phận nguồn nhân lực quan trọng trong hệ thống chính trị do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo. Theo quy định hiện hành những người làm việc thuộc khối Nhà nước (làm công tác quản lý nhà nước) là công chức hành chính nhà nước. - Lao động của đội ngũ công chức HCNN là loại lao động trí tuệ phức tạp trong hệ thống quản lý nhà nước. Do đặc thù của lĩnh vực quản lý nhà nước đa ngành, đa lĩnh vực nên đội ngũ công chức HCNN ở mỗi ngành, mỗi lĩnh vực có đặc thù quản lý khác nhau.
Điều đó được thể hiện qua một số đặc điểm của lao động công chức HCNN như sau: + Do tính chất lao động trí tuệ phức tạp theo từng loại của hệ thống bao gồm: Công chức lãnh đạo, quản lý là những người thực hiện chức năng quản lý, điều hành công việc của những công chức dưới quyền. Công chức chuyên môn, nghiệp vụ là những người thực hiện một công việc đòi hỏi có sự hiểu biệt trong lĩnh vực chuyên môn mà người công chức đó được phân công. Công chức phục vụ (công chức thừa hành) là những người làm công tác chuẩn bị, thu thập thông tin và tài liệu phục vụ cho lãnh đạo ra quyết định quản lý (Thư ký, nhân viên đánh máy, văn thư…) + Tính chất ngạch công chức bao gồm: Chuyên viên cao cấp Là công chức hành chính có yêu cầu chuyên môn nghiệp vụ cao nhất về một hoặc một số lĩnh vực trong các cơ quan, tổ chức hành chính từ cấp tỉnh trở lên, có trách nhiệm chủ trì tham mưu, tổng hợp và 8 hoạch định chính sách, chiến lược có tính vĩ mô theo ngành, lĩnh vực hoặc địa phương; tổ chức chỉ đạo, triển khai thực hiện các chế độ, chính sách. [3] Chuyên viên chính Là công chức hành chính có yêu cầu chuyên môn nghiệp vụ cao về một hoặc một số lĩnh vực trong các cơ quan, tổ chức hành chính từ cấp huyện trở lên, có trách nhiệm thực hiện một hoặc một số nhiệm vụ phức tạp trong cơ quan, đơn vị; tham mưu, tổng hợp xây dựng hoặc tổ chức thực hiện chế độ, chính sách theo ngành, lĩnh vực hoặc địa phương.
[3] Chuyên viên Là công chức hành chính có yêu cầu chuyên môn nghiệp vụ cơ bản về một hoặc một số lĩnh vực trong các cơ quan, tổ chức hành chính từ cấp huyện trở lên, có trách nhiệm tham mưu, tổng hợp và triển khai thực hiện chế độ, chính sách theo ngành, lĩnh vực hoặc địa phương. [3] - Đội ngũ công chức HCNN cấp huyện có những đặc điểm đáng chú ý như sau: + Đội ngũ công chức HCNN cấp huyện là đội ngũ những người làm việc trong bộ máy QLNN cấp huyện; là công chức thuộc các cơ quan trực tiếp QLNN về lĩnh vực kinh tế, xã hội, y tế, giáo dục…; thực thi nhiệm vụ đại diện chủ sở hữu tài nguyên, tài sản, ngân sách nhà nước cấp… để xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội của huyện. + Đội ngũ công chức HCNN cấp huyện đảm nhiệm chức năng, nhiệm vụ mang tính tổng hợp, trước những thay đổi hàng ngày của thực tiễn, công việc QLNN về kinh tế, xã hội, y tế, giáo dục… Đặc biệt, trong điều kiện xã hội phát triển với tốc độ nhanh sẽ tạo cho công chức HCNN nhiều áp lực công tác, đòi hỏi về trình chuyên môn và những kiến thức tổng hợp, hiểu biết rộng về các lĩnh vực liên quan. Vai trò của đội ngũ công chức HCNN Tư tưởng khái quát nhất của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của công chức là "Công chức phải vừa là người lãnh đạo, vừa là người đày tớ thật trung thành của nhân dân”.
Hiệu lực, hiệu quả của bộ máy Nhà nước nói riêng và của toàn bộ hệ thống chính trị nói chung, xét đến cùng được quyết 9 định bởi phẩm chất, năng lực và hiệu quả công tác của đội ngũ công chức. Vai trò của đội ngũ công chức thể hiện qua những mối quan hệ: Quan hệ với đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; Quan hệ với bộ máy tổ chức lãnh đạo quản lý; Quan hệ với công việc; Quan hệ với quần chúng nhân dân. - Đội ngũ công chức hành chính nhà nước thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước đối với mọi mặt của đời sống xã hội, thực chất là thực hiện quyền hành pháp, thi hành và chấp hành pháp luật. Thể hiện cụ thể ở việc giúp Nhà nước thực hiện việc quản lý và điều hòa các hoạt động kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội theo đúng pháp luật.
- Công chức HCNN có trách nhiệm và bổn phận trong việc phục vụ nhân dân đáp ứng yêu cầu đó. Hiện nay chúng ta đang xây dựng một nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng XHCN, ngày càng mở rộng quan hệ đối ngoại đa phương, đa dạng, do đó vai trò của đội ngũ công chức HCNN lại càng thể hiện rõ sự quan trọng trong việc đưa nước ta từng bước thích ứng với luật pháp, tập quán và trình độ quốc tế mà vẫn giữ vững độc lập tự chủ, bảo vệ lợi ích quốc gia. - Đội ngũ công chức HCNN không có quyền lập pháp và tư pháp, nhưng chính họ lại là những người góp phần quan trọng vào quy trình lập pháp và tư pháp bởi họ là những người thực thi quyền hành pháp. Phân loại công chức HCNN Theo quy định tại Điều 34 của Luật Cán bộ công chức năm 2008, đội ngũ công chức nói chung được phân loại như sau: - Căn cứ vào ngạch được bổ nhiệm, công chức được phân loại như sau: + Loại A gồm những người được bổ nhiệm vào ngạch chuyên viên cao cấp hoặc tương đương; + Loại B gồm những người được bổ nhiệm vào ngạch chuyên viên chính hoặc tương đương; 10 + Loại C gồm những người được bổ nhiệm vào ngạch chuyên viên hoặc tương đương; + Loại D gồm những người được bổ nhiệm vào ngạch cán sự hoặc tương đương và ngạch nhân viên.