Luận Văn Thạc Sĩ Về Biến Đổi Từ Vựng Ngữ Nghĩa Tiếng Việt Từ 1930 Đến 1960

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh góp phần tìm hiểu sự biến đổi của từ vựng ngữ nghĩa tiếng việt từ 1930 đến 1960, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải

• Tác giả: Nguyễn Thị Hà
• Người hướng dẫn: GS. PTS Lê Quang Thiêm
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý Luận Ngôn Ngữ
• Đề tài: Biến Đổi Từ Vựng Ngữ Nghĩa Tiếng Việt (1930-1960): Nghiên Cứu và Phân Tích
• Loại tài liệu: Luận Án Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 1998
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: SỰ BIẾN ĐỔI VỀ SỐ LƯỢNG CỦA VỐN TỪ TIẾNG VIỆT (TỪ 1930 ĐẾN 1960)
• 1.1. NHẬN XÉT CHUNG
• 1.2. MỘT VÀI NÉT VỀ SỰ BIẾN ĐỔI
• 1.3. NHỮNG BIỂU HIỆN BIẾN ĐỔI VỀ SỐ LƯỢNG
• 1.3.1. NHẬN TỔNG QUÁT VỀ SỰ BIẾN ĐỔI
• 1.3.2. SỰ XUẤT HIỆN TỪ MỚI
• 1.3.3. MỘT VÀI THẺNG KÉ VỀ SỰ BIẾN ĐỔI
• 1.3.4. SỰ THAY ĐỔI, PHÁT TRIỂN CỦA THUẬT NGỮ
• 1.3.5. SO SÁNH SỰ PHÁT TRIỂN CỦA MỘT SỐ TỪ
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỂU HIỆN PHÁT TRIỂN VỀ MẶT CẤU TẠO
• 2.1. THÀNH TẾ CẤU TẠO VÀ SỰ HOẠT ĐỘNG CỦA NÓ
• 2.1.1. CÁC CƠN ĐƯỜNG CẤU TẠO
• 2.1.2. VẤN ĐỀ ĐỀ CẬP KHI NGHIÊN CỨU CẤU TẠO TỪ
• 2.1.3. CÁC LOẠI THÀNH TẾ CẤU TẠO CỦA TỪ NGỮ
• 2.1.4. CƠ CẤU VẬT LIỆU VÀ KHẢ NĂNG CẢI TẠO CỦA TỪ NGỮ
• 2.2. NHỮNG BIỂU HIỆN CỤ THỂ
• 2.2.1. NHỮNG BIỂU HIỆN Ở MÔ HÌNH CẤU TẠO
• 2.2.2. SỰ SẢN SINH CỦA MỘT SỐ MÔ HÌNH
• 2.2.3. VÀI NÉT LOẠI BIỆT VỀ CHÍNH TẢ
• 2.3. MỘT VÀI NHẬN XÉT VỀ SỰ BIẾN ĐỔI
• 2.3.1. CÁC CHẾ HOẠT ĐỘNG CỦA BỘ MÁY CẤU TẠO
• 2.3.2. VAI TRÒ TÍCH CỰC CỦA CÁC YẾU TỐ
• 2.3.3. LOẠI BIỆT VỀ CHÍNH TẢ
• 2.3.4. SỰ BIẾN ĐỔI TOÀN DIỆN
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BIỂU HIỆN VỀ SỰ BIẾN ĐỔI NGHĨA TỪ VỰNG
• 3.1. NGHĨA CỦA TỪ VÀ MỘT SỐ BIẾN ĐỔI THỂ HIỆN Ở TỪ ĐA NGHĨA
• 3.1.1. NGHĨA CỦA TỪ VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA NÓ
• 3.1.2. BIẾN ĐỔI SỐ LƯỢNG TỪ ĐA NGHĨA
• 3.2. SỰ BIẾN ĐỔI NGHĨA CỦA TỪ
• 3.2.1. CHẤP NHẬN QUAN NIỆM VỀ NGHĨA LÀM CHỖ DỰA
• 3.2.2. BIẾN ĐỔI NGHĨA VÀ NHẬN TÁC ĐỘNG
• 3.2.3. THU HẸP NGHĨA
• 3.2.4. CÁC HÌNH THỨC CỦA SỰ CHUYỂN NGHĨA
• 3.3. SỰ MỞ RỘNG TRƯỜNG TỪ VỰNG NGỮ NGHĨA
• 3.3.1. BIỂU HIỆN VỀ TRƯỜNG CHI CON NGƯỜI
• 3.3.2. TỔNG HỢP VỀ TRƯỜNG KHOA HỌC
• KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Biến Đổi Từ Vựng Ngữ Nghĩa Tiếng Việt 1930 1960

Giai đoạn từ 1930 đến 1960 là thời kỳ quan trọng trong lịch sử phát triển của tiếng Việt. Trong thời gian này, biến đổi từ vựng ngữ nghĩa diễn ra mạnh mẽ, phản ánh sự thay đổi trong xã hội, văn hóa và chính trị. Sự ra đời của các phong trào cách mạng, sự ảnh hưởng của các ngôn ngữ khác, đặc biệt là tiếng Pháp, đã tạo ra những thay đổi đáng kể trong từ vựng tiếng Việt. Nghiên cứu về biến đổi ngữ nghĩa trong giai đoạn này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về ngôn ngữ mà còn về lịch sử và văn hóa Việt Nam.

1.1. Lịch Sử và Bối Cảnh Xã Hội Ảnh Hưởng Đến Ngôn Ngữ

Thời kỳ 1930-1960 chứng kiến nhiều biến động lớn trong xã hội Việt Nam. Sự ra đời của Đảng Cộng sản và các phong trào cách mạng đã tạo ra một bối cảnh mới cho biến đổi ngữ nghĩa. Các từ ngữ mới xuất hiện để phản ánh những khái niệm chính trị và xã hội mới, từ đó làm phong phú thêm từ vựng tiếng Việt.

1.2. Những Đặc Điểm Chính Của Biến Đổi Từ Vựng

Trong giai đoạn này, biến đổi từ vựng không chỉ diễn ra ở việc tạo ra từ mới mà còn ở việc thay đổi nghĩa của từ cũ. Nhiều từ ngữ đã được sử dụng với nghĩa mới, phù hợp với bối cảnh xã hội và chính trị. Điều này cho thấy sự linh hoạt và khả năng thích ứng của ngôn ngữ tiếng Việt.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Nghiên Cứu Biến Đổi Ngữ Nghĩa

Nghiên cứu về biến đổi ngữ nghĩa trong tiếng Việt giai đoạn 1930-1960 gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn là thiếu tài liệu và nguồn tư liệu đáng tin cậy. Nhiều từ ngữ và cách sử dụng đã bị lãng quên hoặc không được ghi chép lại. Điều này làm cho việc phân tích và tổng hợp thông tin trở nên khó khăn hơn.

2.1. Thiếu Tài Liệu và Nguồn Tư Liệu

Nhiều tài liệu từ giai đoạn này không còn tồn tại hoặc không được lưu giữ cẩn thận. Điều này gây khó khăn cho việc nghiên cứu và phân tích biến đổi từ vựng. Các nhà nghiên cứu phải tìm kiếm và tổng hợp thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, điều này có thể dẫn đến sự thiếu chính xác trong kết quả.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Phân Tích Ngữ Nghĩa

Việc phân tích ngữ nghĩa từ vựng trong bối cảnh lịch sử phức tạp là một thách thức lớn. Các từ có thể mang nhiều nghĩa khác nhau tùy thuộc vào ngữ cảnh sử dụng. Do đó, việc xác định nghĩa chính xác của từ trong từng trường hợp là rất quan trọng nhưng cũng rất khó khăn.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Biến Đổi Từ Vựng Ngữ Nghĩa

Để nghiên cứu biến đổi từ vựng ngữ nghĩa, các nhà nghiên cứu thường sử dụng nhiều phương pháp khác nhau. Một trong những phương pháp phổ biến là phân tích lịch sử so sánh, giúp xác định sự thay đổi của từ qua các thời kỳ khác nhau. Ngoài ra, việc sử dụng các tài liệu từ điển và văn bản cổ cũng rất quan trọng.

3.1. Phân Tích Lịch Sử So Sánh

Phương pháp phân tích lịch sử so sánh cho phép các nhà nghiên cứu theo dõi sự thay đổi của từ vựng qua thời gian. Bằng cách so sánh các tài liệu từ các giai đoạn khác nhau, có thể nhận diện được những xu hướng và đặc điểm của biến đổi ngữ nghĩa.

3.2. Sử Dụng Tài Liệu Từ Điển

Tài liệu từ điển là nguồn thông tin quý giá trong việc nghiên cứu biến đổi từ vựng. Các từ điển cổ có thể cung cấp thông tin về nghĩa của từ trong quá khứ, từ đó giúp xác định sự thay đổi nghĩa của từ theo thời gian.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Biến Đổi Ngữ Nghĩa

Nghiên cứu về biến đổi ngữ nghĩa không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong việc giảng dạy ngôn ngữ, phát triển từ điển, và cải tiến chương trình học. Ngoài ra, việc hiểu rõ về biến đổi từ vựng cũng giúp nâng cao khả năng giao tiếp và hiểu biết văn hóa.

4.1. Ứng Dụng Trong Giảng Dạy Ngôn Ngữ

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong việc giảng dạy tiếng Việt, giúp học viên hiểu rõ hơn về sự phát triển và biến đổi của ngôn ngữ. Điều này không chỉ giúp nâng cao khả năng ngôn ngữ mà còn giúp học viên hiểu sâu hơn về văn hóa và lịch sử Việt Nam.

4.2. Phát Triển Từ Điển và Tài Liệu Ngôn Ngữ

Nghiên cứu về biến đổi từ vựng cũng có thể hỗ trợ trong việc phát triển từ điển và tài liệu ngôn ngữ. Việc cập nhật nghĩa của từ theo thời gian sẽ giúp từ điển trở nên chính xác và hữu ích hơn cho người sử dụng.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Nghiên Cứu Biến Đổi Ngữ Nghĩa

Nghiên cứu về biến đổi ngữ nghĩa trong tiếng Việt giai đoạn 1930-1960 đã chỉ ra rằng ngôn ngữ là một thực thể sống động, luôn thay đổi và phát triển. Tương lai của nghiên cứu này cần tiếp tục được mở rộng, không chỉ trong phạm vi ngôn ngữ mà còn trong các lĩnh vực liên quan như văn hóa và xã hội.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Ngôn Ngữ

Nghiên cứu ngôn ngữ không chỉ giúp hiểu rõ về ngôn ngữ mà còn về văn hóa và xã hội. Việc tiếp tục nghiên cứu sẽ giúp bảo tồn và phát triển ngôn ngữ Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa.

5.2. Hướng Đi Tương Lai Trong Nghiên Cứu

Tương lai của nghiên cứu về biến đổi từ vựng cần được mở rộng sang các lĩnh vực khác nhau, bao gồm cả công nghệ thông tin và truyền thông. Việc áp dụng công nghệ vào nghiên cứu ngôn ngữ sẽ mở ra nhiều cơ hội mới cho việc hiểu và phát triển ngôn ngữ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 30 năm từ năm 1930 đến năm 1960 là thời kỳ bản lề trong tiến trình lịch sử hiện đại Việt Nam, chứng kiến những biến động to lớn về chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội. Sự ra đời của Đảng Cộng sản Đông Dương năm 1930, thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc sau năm 1954 đã tác động sâu sắc đến bức tranh ngôn ngữ dân tộc. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là nhận diện, thống kê và lý giải quy luật vận động của hệ thống từ vựng - ngữ nghĩa tiếng Việt trong bước chuyển mình từ ngôn ngữ thuộc địa sang ngôn ngữ quốc gia độc lập.

Mục tiêu cụ thể của đề tài tập trung vào ba nhiệm vụ then chốt: khảo sát sự biến đổi về số lượng mục từ qua các cột mốc từ điển học chuẩn mực; phân tích cơ chế cấu tạo từ mới cùng sự phát triển của hệ thống thuật ngữ chuyên ngành; và làm sáng tỏ quy luật chuyển biến ngữ nghĩa cũng như sự mở rộng các trường từ vựng. Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian văn hóa ngôn luận trên toàn quốc trong khung thời gian từ năm 1930 đến năm 1960, lấy ngữ liệu từ các văn kiện chính trị, tác phẩm văn học và hệ thống từ điển tiêu biểu.

Ý nghĩa của công trình được thể hiện qua việc lượng hóa bức tranh phát triển của hơn 32.672 đơn vị từ vựng, xác lập các dẫn chứng khoa học tin cậy về sức sản sinh của tiếng Việt. Nghiên cứu không chỉ đóng góp cứ liệu quan trọng cho ngành từ vựng học lịch sử mà còn cung cấp cơ sở lý luận vững chắc cho công tác chuẩn hóa thuật ngữ và biên soạn từ điển tiếng Việt hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết từ vựng học lịch sử và xã hội học ngôn ngữ để phân tích mối quan hệ biện chứng giữa biến đổi xã hội và sự tiến hóa của ngôn ngữ. Mô hình nghiên cứu đặt từ vựng trong hệ thống động, nơi các yếu tố ngoại cảnh như thể chế chính trị, phong trào văn hóa và sự phát triển khoa học kỹ thuật trực tiếp thúc đẩy sự thanh lọc và làm giàu vốn từ. Nghiên cứu tập trung vào ba khái niệm then chốt: đơn vị từ vựng cơ sở, phương thức cấu tạo từ (từ đơn tiết, từ đa tiết, từ ghép chính phụ và đẳng lập), và trường từ vựng - ngữ nghĩa. Bên cạnh đó, các khái niệm về chuyển nghĩa, mở rộng nghĩa, thu hẹp nghĩa và thuật ngữ hóa được khai thác triệt để nhằm làm rõ cơ chế thích ứng của tiếng Việt trước đòi hỏi biểu đạt những khái niệm khoa học, chính trị mới.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được cấu thành từ hai trục ngữ liệu chính. Trục thứ nhất là hệ thống 3 bộ từ điển mang tính mốc thời gian: "Việt Nam tự-điển" của Hội Khai trí Tiến đức xuất bản năm 1931 với khoảng 22.000 mục từ; "Việt Nam tân từ điển" của Thanh Nghị xuất bản năm 1952 với khoảng 27.000 mục từ; và "Từ điển tiếng Việt" do Văn Tân chủ biên xuất bản năm 1968 với 32.672 mục từ. Trục thứ hai là nguồn ngữ liệu thực tế trích xuất từ các văn kiện chính trị, báo chí và tác phẩm văn học giai đoạn 1930 - 1960 như "Vấn đề dân cày" (năm 1936), "Tuyên ngôn Độc lập" (năm 1945), "Kháng chiến nhất định thắng lợi" (năm 1947), cùng các tờ báo Tiếng Dân, Đông Phương.

Về cỡ mẫu, tác giả tiến hành khảo sát chọn mẫu phân tầng có chủ đích đối với 8 vần chữ cái tiêu biểu (A, B, C, D, Đ, G...) với tổng quy mô hơn 30.000 lượt mục từ đối chiếu. Phương pháp nghiên cứu chủ đạo là phương pháp lịch sử - so sánh kết hợp với thống kê định lượng và phân tích định tính. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đảm bảo tính khách quan trong việc đo lường tỷ lệ tăng trưởng số lượng từ vựng, đồng thời phân tích sâu sắc các quy luật nội tại về hình thái và ngữ nghĩa qua từng giai đoạn lịch sử 10 năm, 20 năm và 30 năm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, vốn từ vựng tiếng Việt ghi nhận tốc độ tăng trưởng vượt bậc về quy mô số lượng qua các mốc thời gian. So sánh giữa "Việt Nam tự-điển" (năm 1931) và "Việt Nam tân từ điển" (năm 1952), dung lượng từ vựng tăng 22%. Đến ấn bản "Từ điển tiếng Việt" (năm 1968), số lượng mục từ tăng tiếp 28% so với năm 1952, nâng tổng số đơn vị khảo sát lên 32.672 từ.

Thứ hai, kết quả thống kê chi tiết trên 8 vần chữ cái cho thấy tỷ lệ từ mới xuất hiện chiếm tới 28,6% (8.772 đơn vị), trong khi tỷ lệ từ cổ hoặc từ bị đào thải chỉ chiếm 12,7% (3.899 đơn vị). Tốc độ gia tăng mục từ phân hóa rõ nét theo từng nhóm vần: vần G tăng 107% trong giai đoạn 1931 - 1952 và tăng 161% trong toàn kỳ 1931 - 1968; vần B tăng 83% và vần C tăng 71,5% trong giai đoạn 1931 - 1968.

Tăng trưởng mục từ qua 3 mốc từ điển (1931 - 1968):
- Năm 1931 (Việt Nam tự-điển):      22.000 từ (Mốc cơ sở)
- Năm 1952 (Việt Nam tân từ điển):  27.000 từ (Tăng +22%)
- Năm 1968 (Từ điển tiếng Việt):    32.672 từ (Tăng +28% so với 1952)

Thứ ba, cơ cấu hình thái có sự dịch chuyển mạnh mẽ từ cấu trúc đơn tiết sang đa tiết. Số lượng từ đa âm tiết tăng nhanh từ 5.438 đơn vị năm 1931 lên 8.364 đơn vị năm 1952 và đạt 8.928 đơn vị năm 1968. Điều này chứng minh phương thức ghép là con đường tạo từ năng sản nhất, đáp ứng hơn 90% nhu cầu định danh các sự vật, hiện tượng mới.

Thứ tư, hệ thống thuật ngữ chuyên ngành có bước phát triển nhảy vọt. Bên cạnh 1.064 thuật ngữ khoa học đầu thế kỷ 20, giai đoạn 1930 - 1960 chứng kiến sự định hình hoàn chỉnh của hàng loạt thuật ngữ chính trị - xã hội, kinh tế và kỹ thuật như "hợp tác xã", "công nghiệp hóa", "áp suất", "điện từ", "du kích", "chiến dịch".

Thảo luận kết quả

Sự biến đổi mạnh mẽ của vốn từ bắt nguồn trực tiếp từ các sự kiện lịch sử mang tính bước ngoặt. Việc tiếng Việt được công nhận là ngôn ngữ hành chính và giáo dục chính thức từ bậc đại học sau năm 1945 đã giải phóng tiềm năng của ngôn ngữ dân tộc, thay thế hoàn toàn vị trí độc tôn của tiếng Pháp trước đó.

Dữ liệu khảo sát có thể được mô tả trực quan qua bảng tổng hợp 3 trục thời gian và biểu đồ phân bố trường từ vựng. Đường cong tăng trưởng phản ánh sự bùng nổ của các nhóm từ ngữ chính trị - quân sự trong kháng chiến, tiếp nối bởi sự gia tăng của nhóm từ quản lý kinh tế, công nghiệp hóa sau năm 1954 tại miền Bắc. Ngược lại, đồ thị thoái trào thể hiện sự tiêu biến tất yếu của lớp từ ngữ phong kiến, nghi lễ cổ hủ (như "đầu thăng", "bộc", "bà viết") khi cơ cấu xã hội cũ sụp đổ. Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các quy luật phát triển từ điển học thế giới được nhà ngữ học Budagov ghi nhận tại Pháp và Nga, khẳng định sức sống nội sinh và khả năng tự chuẩn hóa mạnh mẽ của tiếng Việt.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả nghiên cứu lịch sử từ vựng giai đoạn 1930 - 1960, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể nhằm định hướng công tác nghiên cứu và chuẩn hóa ngôn ngữ:

1. Chuẩn hóa hệ thống thuật ngữ khoa học công nghệ: Viện Ngôn ngữ học phối hợp cùng các bộ, ngành chuyên môn đẩy mạnh rà soát, thống nhất và chuẩn hóa 100% các thuật ngữ khoa học mới du nhập trước năm 2030, kế thừa kinh nghiệm cấu tạo từ ghép thuần Việt và chuyển tự thuật ngữ quốc tế từ giai đoạn trước.
2. Số hóa và xây dựng ngân hàng ngữ liệu lịch sử: Các trường đại học khối khoa học xã hội cùng Thư viện Quốc gia hoàn thành số hóa 50.000 trang tư liệu báo chí, văn kiện và từ điển giai đoạn 1930 - 1960 trong khung thời gian 3 năm, tạo nền tảng tra cứu mở cho giới học thuật.
3. Đổi mới chương trình đào tạo chuyên ngành: Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo các cơ sở giáo dục đại học cập nhật chuyên đề Từ vựng học lịch sử vào chương trình giảng dạy của 100% sinh viên ngành Ngôn ngữ học và Sư phạm Ngữ văn nhằm nâng cao năng lực phân tích lịch đại.
4. Định kỳ kiểm kê và biên soạn từ điển mới: Hội đồng Từ điển học quốc gia thiết lập chu kỳ đánh giá 5 năm một lần để kịp thời bổ sung khoảng 15% đến 20% lượng từ ngữ và thuật ngữ mới phát sinh trong đời sống kinh tế số vào hệ thống từ điển chuẩn quốc gia.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Ngôn ngữ học: Luận văn cung cấp phương pháp luận nghiên cứu lịch đại chuẩn mực, khung lý thuyết cấu tạo từ chặt chẽ cùng bộ dữ liệu đối chiếu hơn 30.000 mục từ mẫu.
2. Các nhà biên soạn từ điển và chuyên gia thuật ngữ học: Kế thừa những bài học thực tiễn về kỹ thuật phân loại mục từ, giải nghĩa từ ngữ chính trị - xã hội và quy chuẩn hóa thuật ngữ khoa học tự nhiên.
3. Giáo viên Ngữ văn tại các trường trung học phổ thông và cao đẳng: Nắm vững nguồn gốc, hoàn cảnh xuất hiện của các tầng từ vựng trong văn học hiện thực phê phán 1930 - 1945 và văn học cách mạng kháng chiến, phục vụ trực tiếp công tác giảng dạy tác phẩm văn học.
4. Nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa và báo chí truyền thông: Sử dụng các tư liệu ngôn ngữ như một chỉ số văn hóa phản ánh chân thực tâm thức xã hội và sự chuyển biến tư tưởng của dân tộc Việt Nam giữa thế kỷ 20.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao giai đoạn 1930 - 1960 lại tạo ra bước ngoặt biến đổi từ vựng lớn nhất thế kỷ 20?
Giai đoạn này chứng kiến sự thay đổi toàn diện về thể chế chính trị và xã hội qua Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Tiếng Việt chính thức trở thành ngôn ngữ quốc gia trong mọi lĩnh vực hành chính, khoa học và giáo dục đại học, đòi hỏi vốn từ phải mở rộng nhanh chóng để đáp ứng nhu cầu giao tiếp mới.

Phương thức cấu tạo từ nào đóng vai trò chủ đạo trong việc sản sinh từ mới?
Phương thức ghép từ là con đường chủ đạo, tạo ra hơn 8.900 đơn vị từ đa tiết vào năm 1968. Các mô hình ghép chính phụ và đẳng lập giúp tiếng Việt tận dụng triệt để chất liệu thuần Việt và gốc Hán để định danh các khái niệm hiện đại như "công nghiệp hóa", "vô tuyến truyền hình".

Những lớp từ ngữ nào bị đào thải mạnh mẽ nhất trong giai đoạn này?
Lớp từ chỉ chức sắc phong kiến, nghi lễ tôn giáo lạc hậu và sinh hoạt gia đình cổ hủ (như "án vi", "cao phong", "dĩ dịch", "đầu thăng") bị thu hẹp hoặc biến mất hoàn toàn do cơ cấu xã hội phong kiến thực dân bị triệt giải sau năm 1945.

Tỷ lệ gia tăng số lượng từ vựng giữa các bộ từ điển được ghi nhận như thế nào?
Dung lượng từ vựng tăng trưởng liên tục: "Việt Nam tân từ điển" (năm 1952) tăng 22% so với "Việt Nam tự-điển" (năm 1931), và "Từ điển tiếng Việt" (năm 1968) tăng 28% so với năm 1952, nâng tổng dung lượng lên 32.672 từ.

Nghiên cứu biến đổi từ vựng 1930 - 1960 đóng góp gì cho công tác chuẩn hóa ngôn ngữ hiện nay?
Nghiên cứu làm sáng tỏ quy luật tự điều chỉnh của tiếng Việt khi tiếp nhận từ mượn gốc Âu và gốc Hán, cung cấp nguyên tắc cân bằng giữa yếu tố bản địa và quốc tế hóa cho công tác chuẩn hóa thuật ngữ trong thời kỳ hội nhập.

Kết luận

• Luận văn đã tái hiện toàn diện bức tranh biến đổi vượt bậc của từ vựng - ngữ nghĩa tiếng Việt trong 30 năm lịch sử bản lề (1930 - 1960).
• Minh chứng sự tăng trưởng dung lượng mục từ liên tục 22% và 28% qua 3 bộ từ điển chuẩn mực, đạt mốc 32.672 đơn vị vào năm 1968.
• Khẳng định ưu thế vượt trội của phương thức cấu tạo từ ghép đa tiết trong việc bổ sung hơn 28,6% lượng từ mới và định hình hệ thống thuật ngữ khoa học.
• Làm sáng tỏ quy luật biến đổi ngữ nghĩa gắn liền với tiến trình giải phóng dân tộc và xây dựng đời sống văn hóa, kinh tế mới.
• Đóng góp nguồn tư liệu lịch đại chuẩn xác, đặt nền tảng phương pháp luận cho các công trình nghiên cứu ngôn ngữ học và biên soạn từ điển tương lai.

Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và học viên quan tâm có thể khai thác sâu hơn hệ thống bảng biểu thống kê và phụ lục thuật ngữ chi tiết trong toàn văn luận văn để ứng dụng vào các đề tài khoa học liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

DAI HOC QUOC GIÀ HA NOI TRUÒNG DAI HOC KHOA HOC XÀ HÓI VA NHAN VÀN - —óoo - NGUYEN THI HA "GÓP PHAN TÌM HIÉU S U B I É N D Ó I C Ù A TìrvuNG - N G C N G H Ì A TIÉNG V I É T TÙ'1930DÉN1960" Chuyén ngành: Ly luàn ngòn ngù Ma sé: 50408 LUÀN ÀN THAC SÌ KHOA HOC NGCTVAN Ngi/ài htràng din: GS. PTS Le Quang Thiém HA NOI - 1998 AN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MUC LUC Trang Phàn mò dàu Chuong mot Su bién dèi ve sé luong cùa vén tu tiéng Viét (Tu 1930 dén 1960) 10 I. Nhutig nhàn té co ành huòng dén su bién dói cùa vén tu 10 2. Mot vài net ve su bién dÓi 12 IL NhOng biéu hién bién ddi ve sé lugmg 15 1.

Nhutig khài quàt ve su bién dói 15 2. Su xuà't hién tu mói 17 3. Mot vài théng ké ve su bién dÓi 23 4. Su thay dói, phàt trién cùa thuat ngO 37 5.

So sành su phàt trién cùa mot sé tu 45 Chuong hai Mot sé biéu hién phàt trién ve mat cà'u tao 49 L Thành té cà'u tao va su boat dóng cùa no 49 1. Càc con duòng ctfu tao 49 2. Và'n de de càp khi nghién cùu càu tao tu 49 3. Càc loai thành té cà'u tao cùa tu ngù 50 4.

Cd cà'u vàt liéu va khà nàng ca\i tao cùa tu ngù 58 IL Nhùng biéu hién cu thè 61 1. Nhùng biéu hién ò mò hình cà'u tao 61 2. Sue san sinh cùa mot sé mò hình 66 3. Vài net loai biét ve chinh tà 70 IIL Mot vài nhàn xét ve su bién dói 72 1.

Ca che' boat dóng cùa bò mày cà'u tao 72 2. Vai trò tich cuc cùa càc loai yéu té 72 N VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agma 3. Loai biét ve chinh tà 73 5. Su bién dói toàn dién 73 Chuong ba Mot sé biéu hién ve su bién dÓi nghìa tu vung 74 L Nghìa cùa tu va mot sé bién dói thè hién ò tu da nghia 7 1.

Nghìa cùa tu va tàm quan trong cùa nò 74 2. Bién dói sé luofng tu da nghìa 76 IL Su bién dói nghìa cùa tu 77 1. Chàp nhàn quan niém ve nghìa làm chò dira 77 2. Bién dói nghìa va nhàn té tàc dóng 78 2.

Thu hep nghìa 86 2. Càc hình thùc cùa su chuyén nghìa 87 IIL Su mò ròng truòng tu vung ngù nghìa 91 1. Biéu hién ve truòng chi con nguòi 92 3. TÓng hap ve tiaròng khoa hoc 96 Kétluàn 100 Phuluc 103 Tài liéu thamkhào 105 N VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agma LÒI CAM DOAN Tdi xin Cam doan day là cóng trình cùa riéng tói.

Nlnlng tài liéu plìàn tich, trich dàn là trung thi/c. Càc so'liéu thóng ké, ket qua so sành dói chiéu, phàn tich, chiùìg minh su bien dai cùa vó'n tu trong càc giai doan khàc nhau ducrc ly giai cho de tài luàn àn là cùa tói. Tàc già Nguyén Thi Ha N VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agma PHÀN MÒ DAU L LÌ DO CHON DE TÀI Su phàt trién cùa mói mot ngòn ngù, déu chiù su tàc dòng rà't lón cùa diéu kién, hoàn cành xa hòi va lich su. Tiéng Viét cùa chùng ta cùng khòng nàm ngoài quy luàt dò.

Co thè nói ràng trong vòng 30 nàm tu 1930 - 1960 xà hòi Viét Nam da co nhiéu bién dòng to lòn trén nhiéu mat: chmh tri, kinh té, vàn hoà, xà hòi. Mot thè hién trong su bién dói to lòn à'y là su ra dòi cùa Dàng còng san Dòng Duong. Su kién lich su vi dai này dà làm thay dói hàn dòi séng chinh tri à Viét Nam. Tu day cuòc dàu tranh giai phóng dàn toc dà mang mot sinh khi mói.

Cuòc dà'u tranh do dà co ành huòmg lón dén dòi séng xà hòi Viét Nam. Dac biét là trong thòi gian này, nhiéu hlnh thùc bào chi cùa Dàng ra dòi, lién tue nhen nhóm co vQ phong trào dà'u tranh va dà co ành huòmg rat lòn tói quàn chùng lao dòng. Mat khàc dòng vàn hoc yéu nuóc, càch mang cung hình thành va ngày càng phàt trién va cùng chinh thòi kl này dà ra dòi va phàt trién trào luu tha mói làng man chù nghìa, vàn xuòi, tiéu thuyét Viét Nam phói thai tu giai doan truóc dò, dén thòi kl này dà phàt trién ruc rò. Su boat dòng manh me cùa bào chi quéc ngù, su hlnh thành va phàt trién cùa càc dòng vàn hoc; dòng vàn hoc yéu nuóc va càch mang; dòng vàn hoc làng man va dòng vàn hoc hién thuc phé phàn.

Co thè nói truòc day chua bao giò tiéng Viét lai co dip tung hoành, thù sue trén nhiéu loai hình boat dòng chùc nàng ròng lón nhu vày. Tà't cà càc diéu dò dành dà'u mot buòc phàt trién mòi trong nén quéc vàn nuóc nhà. Diéu dò thuc su dà co tàc dòng manh me dén su phàt trién cùa vón tu vimg - ngù nghìa tiéng Viét. N VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agma Su kién lich su vi dai thù hai cung co thè coi là nhan té quyèt dinh su phàt trién toàn dién va sàu sàc cùa tiéng Viét nói chung va tu vung - ngù nghìa tiéng Viét nói riéng là su kién càch mang thàng Tarn thành cóng nàm 1945.

Nuóc ta trò thành mot quéc già dòc làp tiéng Viét tra thành ugón ngil chinh thùc cùa nhà nuàc va cung tu day tiéng Viét dugc thùa nhan là phuang tién giao tié'p cùa nguòi Viét Nam trong tà't cà moi ITnh vuc boat dòng cùa xà bòi. Tu lình vuc hành chinh, khoa hoc dén vàn hoc nghé thuàt, tu giào due tiéu hoc cho dén bàc dai hoc, tu quàn su dén ngOtii giao. Dac biét là tiéng Viét dugfc dùng trong he théng giào due dai hoc va cao dàng ma truóc dò chi co tiéng Phàp. Mat khàc càch mang thàng Tàm thành cóng da làm thay dói hoàn toàn bò mat xà hòi Viét Nam.

Che dò phong kién thuc dàn bj xoà bò. Nhùng su kién tièp theo ma co thè goi là nhan to' thù ba co su ành huòng sàu ròng dén su phàt trién cùa ngòn ngù nói chung va \i\ vung - ngù nghìa nói riéng do là phong trào toàn quéc khàng chièn, vice cài càch ruóng dà't (1954) va cóng cuòc xày dimg chù nghìa xà hói ò mién Ràc va dà'u tranh giai phóng mién Nam dà làm cho xà bòi Viet Nam bién dói mot càch sàu sàc ve moi mat. Dóng thòi nhùng bién dòng xà hòi cung dà làm mà't di nhiéu su vàt, hién tucmg bay quan he lòi thòi lac hàu. Nhuiig ben canh dò cùng làm này sinh nhiéu su vàt, hién tuang, quan nicm mói.

Su nhàn thùc cùa con nguòi dèi vói su vàt hién tucmg xung quanh cùng mói me. Hcm thè nùa cung trong thòi gian này dà ra dòi hàng Ioat càc ngành khoa hoc kì thuàt, dac biét là càc quan niem mói, quan he mói. HC thuàt ngù mói ra dòi va phàt trién. Tu nhùng chuyén bién, thay dói cùa xà bòi cùa nhùng iihfui tó ina chùng tói vùa néu ra ò trén dà co ành huòng rat k'm dèn su bicn dói [IIKÌI trién cùa ngòn ngù.

Mot trong nhùng lình vuc nhay càm, the liicn lò ràng va khò nghién cùu nhàt là dia hat tu vung - ngù nghìa. DC góp phÀn \ào N VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agma nghién cùu sir phàt trién tiéng Viét nói chung, tu vung - ngù nghìa nói riéng chùng tói xin mao muòi tàp su nghién cùu lình vuc này. Phài nói ràng day là mot dja hat ròng lòn, bao hàm mot pham vi ròng, phùc tap ma phài màt nhiéu thòi gian, còng sue mói co thè làm duac. Tuy nhién cùng phài nói ràng - nghién cùu ve su bién dói cùa tu vung - ngù nghìa tiéng Viet khòng phài ngày nay mói duac chù ^.

Co thè nói truóc càch mang thàng Tàm dà co nguòi quan tàm nhung rat sa luac. Nhìn chung dia hat này chua duac nghién cùu, de càp dén mot càch day dù toàn dién. Co chàng cùng ehi ò mot vài quyén tu dién giai thich, tu dién thuàt ngù. Chù chua co mot còng trình nào bàn dén su bién dói cùa tu vung - ngù nghìa tiéng Viét.

Phài dcn sau càch mang thàng Tàm dia hat này mói dugc giói nghién cùu quan tàm. Dac biét trong thòi gian gàn day giói nghién cùu ngòn ngù hoc dà co nhiéu tàc già de càp dén nhu Nguyén Thién Giàp, Dò Hùu Chàu, Ngiiycn Vàn Tu, Nguyén Kim Tliàn, Nguyén Trong Bau, Nguyén Vàn Khang, Le Quang Thiém, Ha Quang Nàng, VQ Due Nghiéu. dà co mot so giào trình va mot sé bài viét quan tàm dèn vàn de này. Trong cóng trình nghién ci'ru cùa tàc già Nguyén Thién Giàp co de càp dèn su bién dói cùa vòn tu vung ticng Viét.

Su bién dói ve càch dùng, su bién dói ve ngù àm, ve nghìa. Dóng thòi tàc già cùng cho ràng nhùmg nhàn tó xà bòi, diéu kién lich su ~ vàn hoà dà co tàc dòng rat lòn dèn su bién dói cùa tu vung - ngù nghìa ticng Vici, dàc biét là su lem manh phi thuònng cùa tu vung tiéng Viet ve so lugng va cha't lucmg. Su cà'u tao thém nhiéu tu ngù mói bang càch dùng phuang thùc ghép, bang su vay mirgn va bang viéc tao thém tu da ngliTa. dà làm cho vòn tu co su thay dói rat ktn cà ve so lugng làn chat lugng (lif \iuì^ hnc tiéng Viét, 1985).

Tàc già Nguyén Vàn Tu trong bài viet "25 nàm phàt tiicn tu vimg cùa tiéng Viet" eó de càp dèn mot so dac diém sau: N VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agma * Tu vung tiéng Viét tàng lén vòn vot, dù de dién dat moi khài niém càn thiét trong moi ngành khoa hoc. * Nhùng thuàt ngù chinh tri xà bòi trò thành nhùng tu ngù thuòng dùng cùa toàn dàn khòng con là cùa riéng cùa nhùng nhà khoa hoc. * Vén tu cùa ngòn ngù nói va ngòn ngù viét xich lai vói nhau, xen ké vói nhau, bó sung cho nhau. * Vén tu tiéng Viét dà dugc tiéu chuSn hoà thém mot biróc dàc biét là co su bién dói ve nghìa, phàt trién ve cà'u tao tu.

Xem xét hàng Ioat càc bài viét, nhùng còng trình nghién cùu ve tu vung tiéng Viét co thè tbà'y càc nhà nghién cùu trén nhiéu góc dò khàc nhau dà de càp dén su thay dói phàt trién cùa nò. Co nhiéu mat dà di sàu tlm biéu. Nhung nhìn chung chua dua ra dugc mot bue tranh toàn cành ve bé ròng de chùng tò su phàt trién ve sé lugng cùng nhu mot so mat ve chat lugng.