Biến Đổi Hình Thái và Chức Năng Tim ở Bệnh Nhân Beta Thalassemia

Nghiên cứu biến đổi hình thái và chức năng tim ở bệnh nhân beta thalassemia điều trị tại bệnh viện Trung ương Thái Nguyên năm 2020.

• Tác giả: Phạm Ngọc Linh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Trọng Hiếu
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nội khoa
• Đề tài: Biến Đổi Hình Thái và Chức Năng Tim ở Bệnh Nhân Beta Thalassemia Tại Bệnh Viện Trung Ương Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Các khái niệm về beta thalassemia
• 1.2. Beta Thalassemia, các thể beta thalassemia
• 1.3. Chẩn đoán bệnh beta Thalassemia
• 1.4. Ứ đọng sắt ở bệnh nhân Thalassemia
• 1.5. Các phương pháp chẩn đoán biến chứng tim mạch trên bệnh nhân beta thalassemia
• 1.6. Một số nghiên cứu về biến đổi chức năng tim ở bệnh nhân beta thalassemia
• 1.7. Một số yếu tố liên quan đến biến đổi chức năng tim ở bệnh nhân beta thalassemia
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Tiêu chuẩn lựa chọn đối tượng
• 2.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5. Địa điểm nghiên cứu
• 2.6. Thời gian nghiên cứu
• 2.7. Thiết kế nghiên cứu
• 2.8. Mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 2.9. Biến số, chỉ số nghiên cứu
• 2.10. Kỹ thuật và công cụ thu thập số liệu
• 2.11. Quy trình thu thập số liệu
• 2.12. Kỹ thuật xử lý và phân tích số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Biến đổi hình thái và chức năng tim trên siêu âm ở bệnh nhân β thalassemia tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên năm 2020
• 3.3. Một số yếu tố liên quan đến biến đổi hình thái và chức năng tâm trương thất trái trên siêu âm tim ở bệnh nhân beta thalassemia tại bệnh viện Trung ương Thái Nguyên năm 2020
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Một số đặc điểm chung của nhóm nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm về tuổi, giới và lâm sàng
• 4.3. Đặc điểm về huyết học và sinh hóa
• 4.4. Đặc điểm hình thái và chức năng trên siêu âm tim của nhóm nghiên cứu
• 4.4.1. Đặc điểm về hình thái
• 4.4.2. Đặc điểm về chức năng
• 4.5. Một số yếu tố liên quan đến biến đổi hình thái và chức năng trên siêu âm tim ở bệnh nhân beta thalassemia tại bệnh viện Trung ương Thái Nguyên năm 2020
• BỆNH ÁN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Beta Thalassemia Nguyên Nhân Triệu Chứng

Beta Thalassemia là một rối loạn huyết sắc tố di truyền, gây ra do sự suy giảm tổng hợp chuỗi beta globulin, dẫn đến thiếu máu huyết tán mạn tính. Ước tính khoảng 7% dân số thế giới mang gen bệnh. Tại Việt Nam, có khoảng hơn 5 triệu người mang gen bệnh và khoảng 20.000 bệnh nhân cần điều trị. Điều trị chủ yếu là truyền máu và thải sắt. Bệnh tim là nguyên nhân chính gây tử vong ở bệnh nhân Beta Thalassemia. Suy tim thứ phát do quá tải sắt là đặc điểm lâm sàng nổi bật và là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu. Việc phát hiện sớm các biến chứng tim mạch giúp bác sĩ có chiến lược điều trị sớm và tích cực, kéo dài thời gian sống cho bệnh nhân.

1.1. Định Nghĩa và Phân Loại Beta Thalassemia Các Thể Bệnh

Beta Thalassemia là bệnh di truyền liên quan đến nguồn gốc dân tộc, phân bố khắp toàn cầu. Bệnh xảy ra do đột biến gen làm giảm hoặc không tổng hợp được chuỗi β-globin của phân tử Hb. Trên lâm sàng, bệnh được chia thành 3 thể chính: thể nặng (major), thể trung gian (intermedia) và thể nhẹ (thể ẩn). Mỗi thể bệnh có biểu hiện lâm sàng và mức độ thiếu máu khác nhau. Việc chẩn đoán chính xác thể bệnh giúp định hướng điều trị phù hợp. Theo Liên đoàn Thalassemia quốc tế (2005) ước tính có 1,5% dân số thế giới, 80- 90 triệu người mang gen β-thalassemia, mỗi năm có thêm 60.000 trường hợp mới sinh mang gen bệnh.

1.2. Cơ Chế Bệnh Sinh của Beta Thalassemia Ảnh Hưởng Đến Tim Mạch

Cơ chế bệnh sinh của Beta Thalassemia liên quan đến sự mất cân bằng giữa chuỗi alpha và beta globin, dẫn đến hồng cầu bị phá hủy sớm. Tình trạng thiếu máu mạn tính kích thích tủy xương tăng sinh, gây biến dạng xương. Truyền máu lặp lại dẫn đến quá tải sắt, gây tổn thương các cơ quan, đặc biệt là tim. Quá tải sắt ở tim gây ra suy tim, rối loạn nhịp tim và tăng nguy cơ tử vong. Cung lượng tim cao do thiếu oxy mô mạn tính và tăng sức cản mạch máu là những yếu tố chính dẫn đến bệnh tim ở bệnh nhân thalassemia thể trung gian, sau đó mới là quá tải sắt.

II. Thách Thức Biến Đổi Tim Mạch ở Bệnh Nhân Beta Thalassemia

Bệnh tim là một trong những biến chứng nghiêm trọng nhất của Beta Thalassemia. Biến đổi hình thái tim và chức năng tim thường gặp ở bệnh nhân Beta Thalassemia, bao gồm phì đại thất trái, giãn thất trái, rối loạn chức năng tâm trương và tâm thu. Quá tải sắt là nguyên nhân chính gây ra các biến đổi này. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời các biến đổi tim mạch có thể cải thiện tiên lượng và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Theo Aessopos và cộng sự báo cáo giãn tâm thất hai bên và rối loạn chức năng liên quan đến tăng áp phổi là những biến đổi tim mạch chính ở bệnh nhân Beta Thalassemia.

2.1. Các Loại Biến Đổi Hình Thái Tim Thường Gặp Phì Đại Dãn Thất

Các biến đổi hình thái tim thường gặp ở bệnh nhân Beta Thalassemia bao gồm phì đại thất trái, dãn thất trái, và bất thường van tim. Phì đại thất trái là hậu quả của tình trạng tăng gánh nặng thể tích do thiếu máu mạn tính. Dãn thất trái xảy ra khi tim không thể bơm đủ máu để đáp ứng nhu cầu của cơ thể. Bất thường van tim có thể do quá tải sắt hoặc do các yếu tố khác. Những bất thường tim mạch ở bệnh nhân Beta Thalassemia còn được ghi nhận có liên quan đến thời gian mắc bệnh, độ tuổi thải sắt và truyền máu.

2.2. Rối Loạn Chức Năng Tim Tâm Thu Tâm Trương và Hậu Quả

Rối loạn chức năng tim ở bệnh nhân Beta Thalassemia có thể ảnh hưởng đến cả chức năng tâm thu và tâm trương. Rối loạn chức năng tâm thu làm giảm khả năng bơm máu của tim, dẫn đến suy tim. Rối loạn chức năng tâm trương làm giảm khả năng đổ đầy máu của tim, cũng góp phần vào suy tim. Các rối loạn này có thể dẫn đến các triệu chứng như khó thở, mệt mỏi, phù và tăng nguy cơ tử vong. Sự lắng đọng sắt trong cơ tim có thể được giảm thiểu với liệu pháp thải sắt sớm và tích cực.

III. Phương Pháp Đánh Giá Biến Đổi Tim ở Bệnh Nhân Thalassemia

Đánh giá biến đổi tim ở bệnh nhân Beta Thalassemia bao gồm các phương pháp không xâm lấn và xâm lấn. Siêu âm tim là phương pháp không xâm lấn phổ biến, giúp đánh giá hình thái tim, chức năng tim và áp lực động mạch phổi. MRI tim là phương pháp chính xác hơn để đánh giá quá tải sắt ở tim và các biến đổi hình thái tim. Các phương pháp xâm lấn như thông tim có thể được sử dụng trong một số trường hợp để đánh giá áp lực buồng tim và chức năng van tim. Danish và cộng sự khuyến cáo siêu âm Doppler là một phương pháp an toàn, đơn giản và có thể lặp lại cho những bệnh nhân bị Beta Thalassemia thể nặng, nhất là ở những nước có tỷ lệ mắc bệnh thalassemia cao, so với phương pháp MRI-T2.

3.1. Siêu Âm Tim Đánh Giá Hình Thái và Chức Năng Tim

Siêu âm tim là một công cụ quan trọng để đánh giá hình thái tim và chức năng tim ở bệnh nhân Beta Thalassemia. Siêu âm tim có thể phát hiện các biến đổi hình thái như phì đại thất trái, dãn thất trái, và bất thường van tim. Nó cũng có thể đánh giá chức năng tâm thu và tâm trương của tim, cũng như áp lực động mạch phổi. Siêu âm tim là một phương pháp an toàn, không xâm lấn và có thể lặp lại, làm cho nó trở thành một công cụ hữu ích để theo dõi biến đổi tim theo thời gian.

3.2. MRI Tim Phương Pháp Chẩn Đoán Quá Tải Sắt và Biến Đổi Tim

MRI tim là phương pháp chính xác nhất để đánh giá quá tải sắt ở tim và các biến đổi hình thái tim. MRI tim có thể định lượng lượng sắt trong cơ tim, giúp đánh giá mức độ quá tải sắt. Nó cũng có thể phát hiện các biến đổi hình thái như phì đại thất trái, dãn thất trái, và sẹo cơ tim. MRI tim là một phương pháp xâm lấn tối thiểu, nhưng nó đắt tiền hơn và không phải lúc nào cũng có sẵn.

IV. Nghiên Cứu Biến Đổi Tim ở Bệnh Nhân Thalassemia Thái Nguyên

Nghiên cứu tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên năm 2020 tập trung vào việc mô tả biến đổi hình thái và chức năng tim ở bệnh nhân Beta Thalassemia. Nghiên cứu cũng phân tích một số yếu tố liên quan đến biến đổi tim, như tuổi, giới tính, mức độ thiếu máu, và mức độ quá tải sắt. Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin quan trọng về tình trạng tim mạch của bệnh nhân Beta Thalassemia tại Thái Nguyên, giúp cải thiện chiến lược điều trị và theo dõi. Hiện nay tại Thái Nguyên chưa có nghiên cứu đánh giá những bất thường tim mạch, đặc biệt là phát hiện sớm biến chứng tim mạch trên bệnh nhân Beta Thalassemia.

4.1. Mục Tiêu Nghiên Cứu Mô Tả và Phân Tích Biến Đổi Tim

Mục tiêu chính của nghiên cứu là mô tả biến đổi hình thái và chức năng tim ở bệnh nhân Beta Thalassemia điều trị tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên năm 2020. Mục tiêu thứ hai là phân tích một số yếu tố liên quan đến biến đổi tim, như tuổi, giới tính, mức độ thiếu máu, và mức độ quá tải sắt. Nghiên cứu sử dụng các phương pháp như siêu âm tim và xét nghiệm máu để thu thập dữ liệu.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Tỷ Lệ Biến Đổi Tim và Các Yếu Tố Liên Quan

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ biến đổi tim ở bệnh nhân Beta Thalassemia tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên là khá cao. Các biến đổi tim thường gặp bao gồm phì đại thất trái, dãn thất trái, và rối loạn chức năng tâm trương. Nghiên cứu cũng xác định một số yếu tố liên quan đến biến đổi tim, như mức độ quá tải sắt và thời gian truyền máu. Việc kiểm tra và theo dõi các biến chứng tim mạch, trên nhóm bệnh nhân Beta Thalassemia đang được quản lý và điều trị tại bệnh viên Trung ương Thái Nguyên chưa được được làm thường quy.

V. Điều Trị và Phòng Ngừa Biến Chứng Tim Mạch Thalassemia

Điều trị biến chứng tim mạch ở bệnh nhân Beta Thalassemia bao gồm điều trị thiếu máu, thải sắt và điều trị suy tim. Truyền máu giúp cải thiện tình trạng thiếu máu, nhưng cần theo dõi sát để tránh quá tải sắt. Thải sắt là biện pháp quan trọng để giảm quá tải sắt ở tim và các cơ quan khác. Điều trị suy tim bao gồm sử dụng thuốc lợi tiểu, thuốc ức chế men chuyển và thuốc chẹn beta. Phòng ngừa biến chứng tim mạch bao gồm sàng lọc bệnh nhân có nguy cơ cao, theo dõi định kỳ chức năng tim và điều trị sớm các biến đổi tim.

5.1. Thải Sắt Phương Pháp Giảm Quá Tải Sắt và Bảo Vệ Tim

Thải sắt là một phần quan trọng trong điều trị Beta Thalassemia, giúp giảm quá tải sắt và bảo vệ tim. Các thuốc thải sắt thường được sử dụng bao gồm deferoxamine, deferiprone và deferasirox. Việc lựa chọn thuốc thải sắt phụ thuộc vào mức độ quá tải sắt, khả năng dung nạp thuốc và chi phí. Thải sắt sớm giúp giảm ứ đọng sắt ở tim, gan và các cơ quan khác giúp cải thiện chức năng tim và tăng tuổi thọ của bệnh nhân mắc Beta Thalassemia.

5.2. Theo Dõi Tim Mạch Định Kỳ Phát Hiện Sớm Biến Đổi Tim

Theo dõi tim mạch định kỳ là rất quan trọng để phát hiện sớm biến đổi tim ở bệnh nhân Beta Thalassemia. Theo dõi bao gồm siêu âm tim, MRI tim và xét nghiệm máu để đánh giá chức năng tim và mức độ quá tải sắt. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời các biến đổi tim có thể cải thiện tiên lượng và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Aessopos và cộng sự báo cáo rằng bệnh tim là nguyên nhân chính gây tử vong ở bệnh nhân thalassemia và khuyến cáo siêu âm tim và chụp cộng hưởng từ tim (MRI) là công cụ hữu ích trong đánh giá sớm biến đổi chức năng tim ở những bệnh nhân này.

VI. Tương Lai Nghiên Cứu và Cải Thiện Điều Trị Beta Thalassemia

Nghiên cứu về Beta Thalassemia tiếp tục phát triển, tập trung vào việc cải thiện phương pháp điều trị và phòng ngừa biến chứng tim mạch. Các nghiên cứu đang được tiến hành để phát triển các liệu pháp gen và các phương pháp điều trị mới để giảm quá tải sắt và cải thiện chức năng tim. Hy vọng rằng những tiến bộ này sẽ giúp cải thiện tiên lượng và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân Beta Thalassemia trong tương lai.

6.1. Liệu Pháp Gen Hướng Đi Mới Trong Điều Trị Beta Thalassemia

Liệu pháp gen là một hướng đi đầy hứa hẹn trong điều trị Beta Thalassemia. Liệu pháp gen nhằm mục đích sửa chữa các đột biến gen gây ra bệnh, giúp bệnh nhân tự sản xuất hemoglobin bình thường. Các nghiên cứu về liệu pháp gen đang được tiến hành và có thể mang lại hy vọng cho bệnh nhân Beta Thalassemia trong tương lai.

6.2. Cập Nhật Hướng Dẫn Điều Trị Tối Ưu Hóa Chăm Sóc Bệnh Nhân

Các hướng dẫn điều trị Beta Thalassemia liên tục được cập nhật dựa trên các nghiên cứu mới nhất. Việc tuân thủ các hướng dẫn điều trị giúp tối ưu hóa chăm sóc bệnh nhân và cải thiện tiên lượng. Các bác sĩ cần cập nhật kiến thức và kỹ năng để cung cấp dịch vụ chăm sóc tốt nhất cho bệnh nhân Beta Thalassemia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Beta thalassemia là một rối loạn huyết sắc tố di truyền gây ra do sự tổng hợp bị suy yếu (ức chế một phần hoặc toàn bộ) chuỗi beta globulin, dẫn đến thiếu máu huyết tán mạn tính.[30] Ước tính, khoảng 7% dân số thế giới mang gen bệnh thalassemia; nước ta ở vào khu vực có nguy cơ cao với khoảng hơn 5 triệu người mang gen bệnh, khoảng hơn 20.000 bệnh nhân cần điều trị, mỗi năm có khoảng 2.000 trẻ sinh ra bị bệnh[5]. Cho đến hiện nay điều trị chủ yếu bệnh beta thalassemia vẫn là truyền máu và thải sắt. Thải sắt sớm giúp giảm ứ đọng sắt ở tim, gan và các cơ quan khác giúp cải thiện chức năng tim và tăng tuổi thọ của bệnh nhân mắc beta thalassemia [32]. Bệnh tim là nguyên nhân chính gây tử vong ở bệnh nhân beta thalassemia.

Suy tim thứ phát do quá tải sắt là đặc điểm lâm sàng nổi bật và là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở bệnh nhân beta thalassemia thể nặng, tỷ lệ tử vong do bệnh tim mạch lên đến 53,4% [64] .Khi không được điều trị thải sắt hiệu quả, cơ tim sẽ bị tổn thương do ứ sắt kéo dài dẫn đến suy tim, rối loạn nhịp tim, suy tim sung huyết tiến triển hay đột tử. Sự lắng đọng sắt trong cơ tim có thể được giảm thiểu với liệu pháp thải sắt sớm và tích cực [29]. Trong khi đó cung lượng tim cao do tình trạng thiếu oxy mô mạn tính và tăng sức cản mạch máu là những yếu tố chính dẫn đến bệnh tim ở bệnh nhân thalassemia thể trung gian, sau đó mới là quá tải sắt [13]. Những bất thường tim mạch ở bệnh nhân beta thalassemia còn được ghi nhận có liên quan đến thời gian mắc bệnh, độ tuổi thải sắt và truyền máu.

Aessopos và cộng sự báo cáo giãn tâm thất hai bên và rối loạn chức năng liên quan đến tăng áp phổi là những biến đổi tim mạch chính ở bệnh nhân beta thalassemia. Họ cũng báo cáo rằng bệnh tim là nguyên nhân chính gây tử vong ở bệnh nhân thalassemia và khuyến cáo siêu âm tim và chụp cộng hưởng từ tim (MRI) là công cụ hữu ích trong đánh giá sớm biến đổi chức 2 năng tim ở những bệnh nhân này [11]. Danish và cộng sự khuyến cáo siêu âm Doppler là một phương pháp an toàn, đơn giản và có thể lặp lại cho những bệnh nhân bị beta thalassemia thể nặng, nhất là ở những nước có tỷ lệ mắc bệnh thalassemia cao, so với phương pháp MRI-T2 [39]. Trên lâm sàng việc phát hiện sớm những trường hợp beta thalassemia có biến chứng tim mạch, kể cả khi chưa có triệu chứng lâm sàng, sẽ giúp các bác sĩ có chiến lược điều trị sớm và tích cực, làm chậm quá trình tiến triển đến nặng, kéo dài thời gian sống cho bệnh nhân.

Hiện nay tại Thái Nguyên chưa có nghiên cứu đánh giá những bất thường tim mạch, đặc biệt là phát hiện sớm biến chứng tim mạch trên bệnh nhân beta thalassemia. Việc kiểm tra và theo dõi các biến chứng tim mạch, trên nhóm bệnh nhân beta thalassemia đang được quản lý và điều trị tại bệnh viên Trung ương Thái Nguyên chưa được được làm thường quy. Vì vậy chúng tôi thực hiện nghiên cứu đề tài: “Biến đổi hình thái và chức năng tim ở bệnh nhân beta thalassemia điều trị tại bệnh viện Trung ương Thái Nguyên năm 2020” với các mục tiêu sau: 1. Mô tả biến đổi hình thái và chức năng tim ở bệnh nhân beta thalassemia điều trị tại bệnh viện Trung ương Thái Nguyên năm 2020 2.

Phân tích một số yếu tố liên quan đến biến đổi hình thái và chức năng tim ở bệnh nhân beta thalassemia điều trị tại bệnh viện bệnh viện Trung ương Thái Nguyên năm 2020 3 Chƣơng 1: TỔNG QUAN 1. Các khái niệm về beta thalassemia 1. Beta Thalassemia, các thể beta thalassemia Beta thalassemia là bệnh di truyền liên quan chặt chẽ với nguồn gốc dân tộc, phân bố khắp toàn cầu, song mang tính chất địa dư rõ rệt. Theo Liên đoàn Thalassemia quốc tế (2005) ước tính có 1,5% dân số thế giới, 80- 90 triệu người mang gen β-thalassemia, mỗi năm có thêm 60.000 trường hợp mới sinh mang gen bệnh.

Riêng khu vực Đông Nam Châu Á, số người mang gen β- thalassemia tới 50% người mang gen toàn cầu, khoảng 40 triệu người. Ở Việt Nam, bệnh có ở tất cả các tỉnh thành, ở nhiều dân tộc khác nhau. Bệnh phổ biến hơn ở dân tộc ít người miền núi và cao nguyên. Beta thalassemia phổ biến ở người dân tộc ít người miền Bắc hơn.

Hemoglobin E phổ biến ở miền Trung và miền Nam hơn. Ở Việt Nam, β0 -thalassemia phổ biến hơn β+- thalassemia. Bệnh Beta Thalassemia là một loại bệnh Hb xảy ra do các đột biến gen làm giảm hoặc không tổng hợp được chuỗi β-globin của phân tử Hb. Kết quả tạo nên các Hb bất thường dẫn đến giảm hoặc không thực hiện được chức năng vận chuyển khí cho cơ thể.

Nếu đột biến gen làm chuỗi -globin giảm hay không được tạo thành gọi là bệnh -Thalassemia. Cũng có trường hợp cả hai chuỗi β và α bị thiếu hụt hơn bình thường, trường hợp này gọi là thể phối hợp α/β thalassemia.Bệnh hemoglobin E (HbE do đột biến sai nghĩa tại vị trí nucleotide 129 củachuỗi -globin (bộ ba mã hoá thứ 26 trên exon 1: GAG bị thay bằng AAG,làm cho acid amin vị trí thứ 26 là Glutamic acid bị thay bằng Lysine, dẫn đến giảm số lượng chuỗi -globin. Như vậy, HbE cũng là -Thal thể nhẹ [30]. Hemoglobin bình thường gồm hai thành phần là hem và globin.

Globin gồm 4 mạch polypeptid, 2 mạch loại α, 2 mạch loại β. Ở người có 6 loại Hb 4 bình thường. Hb ở thời kỳ phôi thai là Hb Gower 1, Hb Gower 2 và Hb Portland. Hb ở thời kỳ thai nhi đến khi trưởng thành là HbA1, HbA2 và HbF.

Cấu trúc globin của HbA1 là α2β2. của HbA2 là α2δ2 và của HbF là α2γ1. Các gen mã hóa tổng hợp globin của hemoglobin Các gen mã hóa cho sự tổng hợp các globin của Hb người được sắp xếp thành 2 cụm. Các gen loại α ở nhiễm sắc thể 16, còn gen-loại β thấy ở nhiễm sắc thể 11.

Cụm gen globin α gồm 3 gen chức năng, một trong ba gen đó là gen ξ2 mã hóa cho mạch ξ, là thành phần Hb phôi thai Gower 1, hai gen còn lại là gen đôi α1 và α2 mã hóa cho mạch globin α. Cụm gen loại globin β gồm 5 gen chức năng, gen ε mã hóa cho globin ε có trong Hb Gower 1 và Hb Gower 2, gen γ mã hóa cho globin γ trong HbF, hai gen còn lại là gen δ cho globin δ và gen β cho globin β Các thể Beta thalassemia Trên lâm sàng bệnh được chia thành 3 thể chính: - Thể nặng (major): còn gọi là bệnh Cooley, thể đồng hợp tử. Bệnh nhân có thiếu máu, tan máu mạn tính mức độ nặng với các triệu chứng thiếu máu, lách to, gan to, da bị nhiễm sắc tố, biến dạng xương, chậm phát triển thể chất. - Thể trung gian (intermedia) : có thể là thể đồng hợp tử, thể dị hợp tử kép hay thể phối hợp.

Thể này có thiếu máu vừa hoặc nhẹ, bệnh tiến triển chậm và nhẹ, thường kèm theo vàng da, gan, lách to. Bệnh nhân không có thay đổi về thể trạng, chỉ bị thiếu máu mức độ trung bình và thỉnh thoảng mới cần truyền máu - Thể nhẹ - thể ẩn: còn gọi là thể dị hợp tử. Là một thể bệnh tương đối nhẹ, không có biểu hiện lâm sàng, cơ thể phát triển bình thường, không có biến dạng xương, thiếu máu thường rất nhẹ. Chẩn đoán bệnh beta Thalassemia Lâm sàng: Thalassemia là bệnh mạn tính, các triệu chứng xuất hiện từ từ, kéo dài liên tục suốt cuộc đời bệnh nhân.

Các hội chứng thường gặp: - Hội chứng thiếu máu mạn tính: 5 Mệt mỏi, chóng mặt, chậm lớn ( Trẻ nhỏ) Khó thở khi gắng sức, nhịp tim nhanh Da xanh, niêm mạc nhợt - Hội chứng tan máu mạn tính: Củng mạc mắt vàng, nước tiểu sẫm màu Lách to, gan to - Tăng sinh tủy xương tạo máu phản ứng: Phì đại các xương dẹt làm biến dạng đầu, mặt trán dô, mũi tẹt, bướu chẩm , ghò má cao, răng khấp khểnh - Quá tải sắt: Da xạm den, da khô Tổn thương các tổ chức do quá tải sắt: suy tuyến nội tiết như suy tuyến yên làm chậm phát triển thể chất, suy tuyến sinh dục làm dậy thì muộn. Mãn kinh sớm, suy tim, xơ gan, loãng xương, loét chân tay vô khuẩn Xét nghiệm: - Tổng phân tích tế bào máu ngoại vi: hồng cầu nhỏ (MCV < 85 fL), nhược sắc (MCH < 28 pg), kích thước không đều (RDW > 14 %), đa hình thái như hình bia bắn, hình giọt nước, có thể có hồng cầu non ra máu ngoại vi, số lượng hồng cầu lưới tăng. - Sức bền thẩm thấu hồng cầu (Osmotic Fragility - OF): tăng - Test DCIP (dichlorophenolindophenol): dương tính khi có huyết sắc tố E - Xác định thành phần HST: bằng điện di huyết sắc tố hoặc sắc ký cao lỏng áp thấy có Hb bất thườn hoặc thay đổi thành phần Hb cụ thể như sau: + Thể dị hợp tử: chỉ thiếu hụt 1 trên beta Huyết sắc tố thường không dưới 90g/l Điện di huyết sắc tố thường giảm Hb A1 và tăng Hb A2 > 3,5%. + Thể đồng hợp tử: Thiếu hụt cả 2 gen Biểu hiện từ rất sớm và vài tháng sau khi sinh, thiếu máu nặng Điện di huyết sắc tố: tăng Hb F và A2, Hb A1 vết hoặc không có.

6 - Xác định đột biến gen globin bằng kỹ thuật PCR, giải trình tự gen globin: là phương pháp xác định các đột biến gen globin. - Sinh hóa máu: Bilirubin toàn phần tăng, bilirubin gián tiếp tăng, sắt huyết thanh tăng, ferritin tăng, LDH tăng, khả năng gắn sắt toàn thể bình thường, độ bão hòa trasferrin tăng, transferrin bình thường hoặc giảm. Có thể có các chỉ số hormone thay đổi: tuyến yên, tuyến sinh dục, tuyến giáp, tuyến cận giáp, tụy nội tiết Có thể thay đổi các chỉ số: GOT, GPT, photphatase kiềm, GGT, ure, creatinin, acid uric, protein, albumin, globulin, canxi, photphate, magie, vitamin B12, acid folic - Những xét nghiệm để phát hiện và phòng ngừa biến chứng: Định nhóm máu hệ ABO, Rh trước khi truyền máu, Test coomb trực tiếp, gián tiếp. Siêu âm ổ bụng: Gan, lách, mật.

Chụp MRI gan, tim để đánh giá mức độ quá tải sắt tại gan và tim. Xquang xương, ECG, Siêu âm tim .