CHƯƠNG I Dẫn nhập báo cáo. c5 CHƯƠNG II Cấu trúc gia đình ở thành phố Hồ Chí Minh 26 CHƯƠNG III Những biến đổi diễn ra trong các chức năng của gia đình ở thành phố Hồ Chí Minh. 64 CHƯƠNG IV Quan hệ giữa các thành viên trong gia đình và vấn đề ly hôn ở TP.Hồ Chí Minh. 122 PHY LUC 124 TÀI LIỆUTHAM KHẢO.
129 LOI NOI ĐẦU ời đầu cho báo cáo khoa học này tôi được xin mạn phép mượn một câu nói của nhà dân tộc học-Cố giáo sư Từ Chi,ông nói:" Các nhà nghiên cứu lại một lần nữa phải cúi đầu xuống trên vấn đề gia đình để xem thử có cáigì bên dưới lớp sơn phủ bên ngoài gồm những ý niệm có sẵn" .Qủa đúng như vậy,đối với vấn đề gia đình chúng ta không chỉ một lần mà còn phải rất nhiều lần nữa cúi xuống xem xét,bởi vì không chỉ trong quá khứ,hiện tại mà còn mai sau này hôn nhân và gia đình mãi luôn là để tài chứa đựng qúa nhiều mâu thuẫn với những cuộc tranh cãi liên miên đường như không bao giờ muốn chấm dứt. Trong những năm gần đây vấn để gia đình lại bỗng nổi lên như một tiêu điểm đáng chú ý không chỉ trong giới hàn lâm mà cả trong giới chính trị,Chưa bao giờ người ta thấy các nhà lãnh đạo chính trị,các nguyên thủ quốc gia,lãnh tụ các đẳng,các chính khách trong khu vực châu Á,Đông nam châu Á lại nói nhiều đến vấn để gia đình như thế.Phải chăng là họ ngán ngại sự xâm lăng văn hóa phương tây?.Tôi nghĩ là điểu đó cũng có,nhưng cái chính là trong nội bộ khu vực và bên trong mỗi quốc gia đã xuất hiện không ít những biến chuyển xã hội mạnh mẽ tác động trực tiếp đến các giá trị gia đình châu Á.Thế giới đang chứng kiến một sự thức tỉnh và chuyển mình của những nước nông nghiệp châu Á vốn được coi là nghèo nàn lạc hậu trở thành những nước công nghiệp tiên tiến. Cũng như các nước khác trong khu vực,Việt Nam đang tiến hành một công cuộc cải tổ toàn diện trên tất cả các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội,mà mục tiêu chính nhất là khởi động qúa trình hiện đại hóa với nội dung là công nghiệp hóa và đô thị hóa với qui mô ngày càng lớn và tốc độ gia tăng cao.Đồng thời với nó là qúa trình chuyển đổi sang cơ cấu kinh tế thị trường đang được hoàn thiện với bé sâu va bé rộng.Công cuộc đổi mới mạnh mẽ như thế không thể không tác động tới thiết chế gia đình-một thiết chế lâu đời nhất,bển vững nhất nhưng cũng nhạy cảm nhất với mọi biến đổi xã hội.Một sự biến đổi lớn lao chắc chắn xảy ra trước hết là trong mỗi gia đình và sau đó là trong "ý niệm" của xã hội. Sự biến đổi đó có thể ngoài ý muốn chủ quan của các nhà chính trị nhưng lại không đi chệch ra khỏi luận điểm nổi tiếng của K.Marx trong tuyên ngôn Đảng cộng sản rằng :" 1 Những nghiên cứu xã hội học về gia đình Việt nam.
NXB Khoa học xã hội. Lịch sử tư tưởng chứng minh gì,nếu không phải là chứng minh rằng sự san xuất tinh thần cũng biến đổi theo sự sản xuất vật chất. Thành phố Hồ chí Minh là một trung tâm lớn của cả nước về kinh tế -chính trị , văn hóa và cũng là nơi đi đầu trong công cuộc đổi mới toàn diện do Đảng cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo.Thành phố Hồ Chí Minh là nơi tiến hành chuyển đổi từ cơ chế kinh tế bao cấp sang cơ chế kinh tế thị trường sớm nhất cả nước ,là nơi tiến hành công cuộc công nghiệp hóa-đô thị hóa với qui mô lớn nhất,tốc độ nhanh nhất và cũng là nơi luôn mở rộng cánh cửa hướng ra thế giới bên ngoài.Tất cả những sự biến chuyển xã hội dễn đập diễn ra trong một thời gian ngắn như thế sẽ dội vào gia đình và đưa đến cả những hệ qủa đa chiều là điểu không tránh khỏi. Chúng ta sắp đặt chân lên ngưỡng cửa của TK XXI.Một thế kỷ hứa hẹn đầy bất ngờ và không ít thách thức.Để có đủ bản lĩnh và tự tin bước vào kỷ nguyên mới chúng ta phải chuẩn bị chu đáo trong hành trang của mình vốn liếng vật chất và tỉnh thần ,mà trong đó việc định hướng cho việc vạch chiến lược phát triển hợp qui luật được coi là một trong những điểm trọng yếu nhất.Muốn làm được điều đó thì các nhà khoa học phải là người đi đầu trong việc cung ứng thông tin cho các nhà chính trị soạn thảo chính sách và ra quyết định .Trong số các thông tin mà các nhà chính trị đòi hỏi thì đó vấn đề gia đình nổi lên như một tiêu điểm trọng yếu,bởi lẽ chính gia đình là điểm xuất phát và trở về cuả mọi chính sách xã hội.
Khi mới bắt tay vào công việc, tôi biết rằng đây là một để tài khó,càng đi sâu tôi càng thấy nó phức tạp và rối rắm,nhiều lúc tôi cảm thấy như bị lạc vào một mê lộ không tìm được lối ra. Sau gần hai năm lăn lộn tại thực địa,tôi và các cộng sự đã thực hiện hàng nghìn cuộc phỏng vấn với người dân bình thường,hàng trăm cuộc tiếp xúc với các quan chức các cấp từ tổ trưởng dân phố đến các vị lãnh đạo thành phố,tiến hành hàng trăm cuộc quan sát ,thỉnh giáo hàng chục các nhà khoa học lớn có quan tâm đến vấn để này để rồi tự mình trăn trở và suy tư.Biết bao nhiêu giả thuyết được chứng minh và bị bác bỏ,biết bao niễm vui và nỗi buồn trong qúa trình làm việc.Để tài nghiên cứu tạm dừng ở đây,nhưng chưa kết thúc vì công việc của chúng tôi mới chỉ dừng lại ở mức nhận diện và dự báo một cách tổng thể mà thôi.Việc làm đó cũng giống như người cày vỡ,còn biết bao vấn đề khác cần phải tiếp tục đi sâu hơn nữa .Tôi hy vọng những để tài nghiên cứu về gia đình sau này sẽ khu biệt đối tượng nghiên cứu lại nhỏ hơn nữa và vấn đề hẹp hơn nữa thì chấc là sẽ rất thú vị. Báo cáo khoa học này chắc chắn là còn rất nhiều thiếu sót,có không ít mâu thuẫn chưa lý giải được hoặc lý giải chưa thỏa đáng, thậm chí có thể có những sai lầm nào đó,nhưng điểu quan trọng hơn cả là chúng tôi đã cố 2 K. Tuyển tập,tậpT.NXB Sự Thật,Hà nội,1970.
gắng hết sức mình trên tỉnh thân khoa học.Tôi không có ý định bao biện cho những thiếu sót của mình ,nhưng thấy cần thiết dẫn ra một ý tưởng của GS.Đỗ Thái Đồng ,nhà xã hội học có nhiều kinh nghiệm nghiên cứu về gia đình Nam bộ đã nói rằng"gia đình là vấn mà người ta dễ dàng thỏa thuận với nhau về mục tiêu tìm kiếm thì lại rất khó mà thỏa thuận về một phương pháp nào đó làm hướng đi chung"." Tôi hy vọng rằng công trình nghiên cứu này sẽ mang lại những thông tin hữu ích trước hết cho các nhà chính trị,những người làm công tác quản lý,những nhà hoạt động xã hội, những nhà nghiên cứu,những người làm gíao dục,sau nữa là đến những bậc cha mẹ và cả tất cả những ai quan tâm đến vấn đề gia đình. Chúng tôi rất mong nhận được những gop y chan thanh va day thién chí từ người đọc ,đó sẽ là nguồn động viên cổ vũ chúng tôi tiếp bước trên con đường nghiên cứu khoa học. Cuối cùng cho phép tôi thay mặt ban chủ nhiệm để tài gửi lời cám ơn chân-thành tới: -Sở khoa học -Công nghệ và môi trường thành phố. -Trung tâm khoa học xã hội và nhân văn thành phố.
-Các cơ quan ban ngành chức năng của trung ương và địa phương đóng trên địa bàn thành phố có liên quan đến để tài. -Các nhà khoa học,các cán bộ quản lý ,các tổ trưởng dân phố,cán bộ các phường,các hộ gia đình dân cư và các cá nhân đã giúp đỡ chúng tôi hoàn thành công trình nghiên cứu này. Tôi rất biết ơn các cộng tác viên khoa học đã cùng tôi thực hiện trọn ven dé tai nay. Thành phố Hồ Chí Minh,tháng 8-1997.
Chủ nhiệm để tài PTS.NGUYEN MINH HOA 3 Những nghiên cứu Xã hội học về gia đình Viét nam.NXB Khoa học xã hội. thời chủ tịch Hô Chí Minh kính yêu đã từng nói: " Nhiều gia đình mới cộng lại thành xã hội.Xã hội tốt thì gia đình càng tốt,gia đình tốt thì xã hội mới tốt.Hạt nhân của xã hội là gia đình,chỉnh vì muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội thì phải chú ý đến hạt nhân cho tốt" Thành phố Hổ Chí Minh đang chuẩn bị kế hoạch tiến vào TK XXI.Để không bị động trong khi hoạch định cắc chính sách kinh tế-xã hội, chúng ta cần thiết phải nghiên cứu và khảo sát toàn diện về các lĩnh vực trọng yếu nhất của xã hội.Một trong các lĩnh vực đó là gia đình.Gia đình là tế bào xã hội(như người châu Á thường nói) và là một nhóm xã hội cơ sở kiến tạo nên xã hội rộng lớn .Do vậy, không một chính đẳng ,một chính phủ nào khi hoạch định chính sách lại không quan tâm đến vấn để gia đình,bởi lẽ người ta tìm thấy ở trong gia đình những vấn để vô cùng quan trọng liên quan đến tầm vĩ mô .Những vấn đề thuộc về cấu trúc và chức năng của gia đình liên quan chặt chẽ đến xã hội.Cấu trúc của gia đình liên quan đến cấu trúc của xã hội,đến nguồn nhân lực cung ứng cho xã hội,độ bền vững của gia đình liên quan đến sức mạnh và tương lai của quốc gia .Do vậy việc "nhận diện" cho chính xác chân dung gia đình hiện tại và "dự báo" sự vận động của gia dinh trong tương lai một cách sát hợp là yêu cầu không chỉ có ý nghĩa lý thuyết mã trên hết là ý nghĩa thực tiễn. Trong khi để ra mục tiêu và nhiệm vụ cho năm 2.000 ,Đẳng cộng sản Việt Nam đã đặt gia đình vào một tiêu điểm quan trọng phấn đấu sao cho "Xây dựng gia đình no ấm,bình đẳng tiến bộ và hạnh phúc,làm cho gia đình thực sự là tế bào lành mạnh của xã hội,là tổ ấm của mỗi người2 Thành phố chúng ta đã bước hẳn vào nền Kinh tế thị trường mở cửa giao lưu đa phương với thế giới bên ngoài và đang đẩy nhanh qúa trình công nghiệp hóa-đô thị hóa.Trong một điều kiện xã hội có nhiều biến động như thế chắc chắn gia đình sẽ chịu những va đập mạnh và có những sự biến đổi trong cấu trúc và chức năng,Những sự thay đổi đó cần phải được làm sáng tỏ là một yêu cầu có tính cấp bách. Đề tài nghiên cứu đã xuất phát từ những yêu cầu lý luận và những đòi hỏi thực tiễn xã hội như vậy.MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ CỦA CUỘC NGHIÊN CỨU 1.