phần mở đầu, nội dung, kết luận và tài liệu tham khảo Trong phần nội dung gồm có ba chƣơng: Chƣơng 1: Những vấn đề chung Chƣơng 2: Bi kịch về tình yêu trong Bến không chồng của Dƣơng Hƣớng Chƣơng 3: Một số biện pháp nghệ thuật biểu hiện bi kịch tình yêu trong Bến không chồng 4 Phần 2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHƢƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 1. Một vài nét về tác giả, tác phẩm 1.1 Dương Hướng Nhà văn Dƣơng Hƣớng họ và tên khai sinh là Dƣơng Văn Hƣớng, sinh ngày 8 tháng 7 năm 1949 tại thôn An Lệnh, xã Thuỵ Liên, huyện Thái Thuỵ, tỉnh Thái Bình.
Tháng 9 năm 1965, ông tình nguyện đi công nhân quốc phòng làm nhiệm vụ vận chuyển hàng hoá lƣơng thực trên tuyến Khu 4 phục vụ cho chiến trƣờng miền Nam. Năm 1971, ông vào bộ đôi chiến đấu tại chiến trƣờng Quân khu 5. Năm 1976, ông ra quân chuyển ngành về Cục Hải quan Quảng Ninh và đã nghỉ hƣu năm 2008. Hiện nay, ông đang làm biên tập báo Hạ Long tại thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh.
Nhà văn Dƣơng Hƣớng bắt đầu viết văn từ năm 1985, là một trong những gƣơng mặt tiêu biểu của văn học Việt Nam thời kỳ đổi mới. Ông chỉ bén duyên với nghiệp văn vào cuối thập niên 80 của thế kỉ XX. Các tác phẩm của ông nhƣ: Gót son (tập truyện ngắn - 1989), Bến không chồng (tiểu thuyết - 1990), đƣợc dịch ra tiếng Pháp, tiếng Ý: giải thƣởng hội nhà văn Việt Nam 1991. Đƣợc chuyển thể thành phim nhựa dự liên hoan phim quốc tế “Thái Bình Dƣơng” và liên hoan phim Đức.
Trần gian đời người (tiểu thuyết - 1991). Người đàn bà trên bãi tắm (tập truyện ngắn). Tuyển chọn Dương Hướng (1997). Dưới chín tầng trời (tiểu thuyết - 2007).
Cùng với đó ông nhận đƣợc khá nhiều giải thƣởng nhƣ: Giải thƣởng Hội Nhà văn Việt Nam 1991 với tiểu thuyết Bến không chồng. Giải thƣởng Tạp chí Văn Nghệ Quân Đội với truyện ngắn Đêm trăng. Giải A văn nghệ Hạ Long với tập truyện Người đàn bà trên bãi tắm. Tặng thƣởng truyện ngắn hay tạp chí Đất Quảng với truyện ngắn Quãng đời còn lại năm 1987.
Tặng thƣởng truyện ngắn hay Tạp chí Văn Nghệ Quân Đội với tác phẩm Người mắc bệnh tâm thần năm 1989. Tặng thƣởng truyện ngắn hay Tạp chí Văn Nghệ Quân Đội với tác phẩm Bến khách năm 2007. Giải thƣởng văn học Hạ Long với tiểu thuyết Dưới chín tầng trời năm 2012. Bến không chồng Nhắc đến Dƣơng Hƣớng chúng ta không thể không nhắc đến tiểu thuyết đã làm nên tên tuổi của ông đó là Bến không chồng.
Tiểu thuyết Bến không chồng của nhà văn Dƣơng Hƣớng đƣợc trao giải thƣởng của Hội nhà văn năm 1991 cùng với hai tác phẩm khác của Bảo Ninh và Nguyễn Khắc Tƣờng. Tiểu thuyết Bến không chồng đã đƣa nhanh Dƣơng Hƣớng lên một vị trí cao trong thành tựu văn học đổi mới. Bến không chồng đã góp đƣợc cái nhìn mới về bức tranh đất nƣớc trong thời chiến và hậu chiến. Nó có đƣợc một vẻ đẹp khác trong khuôn hình cổ điển: mộc mạc và chân phƣơng trong cốt truyện, trong cách dẫn dắt và ngôn ngữ, một ngôn từ không lấp lánh tài hoa mà giản dị, tự nhiên, và với ƣu thế đó, Bến không chồng đã khẳng định ngay đƣợc vị trí của nó trong lòng độc giả mà không hề gây tranh cãi.
Trong Bến không chồng Dƣơng Hƣớng đã rất thành công với việc phác họa nông thôn miền Bắc thời hậu chiến, xây dựng xã hội chủ nghĩa. Nhà văn đã xoáy sâu vào mối quan hệ họ tộc, bi kịch của ngƣời lính với Nguyễn Vạn là nhân vật trung tâm. Cùng với đó là số phận, là nỗi đau của những ngƣời phụ nữ làng Đông mà tiêu điểm là mẹ con chị Nhân – Hạnh. Vấn đề tâm linh, tính dục, đạo đức cũng đƣợc tác giả đặt ra và giải quyết một cách rốt ráo, thấm đƣợm giá trị nhân văn, nhân bản.
Với Bến không chồng, Dƣơng Hƣớng bỗng trở thành một tên tuổi, và quan trọng hơn, trở thành gƣơng mặt tiêu biểu trong công cuộc đổi mới văn học vào nửa đầu những năm 90 thế kỉ XX. Khái niệm về bi kịch 1. Khái niệm cái bi Cái bi (tiếng Nga: tragicheskoe; tiếng Pháp: tragique) là phạm trù mỹ học phản ánh một hiện tƣợng có tính quy luật của thực tế đời sống xã hội thƣờng diễn ra trong cuộc đấu tranh không ngang sức giữa cái thiện với cái ác, cái mới với cái cũ, cái tiến bộ với cái phản động,… trong điều kiện những cái sau còn mạnh hơn những cái trƣớc. Đó là sự trả giá tự nguyện cho những chiến thắng và sự bất tử về tinh thần bằng nỗi đau và cái chết của nhân vật chính diện.
Cái bi là một phạm trù mỹ học tồn tại bên cạnh cái cao cả, cái hài, là sự phản ánh một phẩm chất 6 thẩm mỹ của thực tại khách quan, là một phƣơng diện đặc biệt trong quan hệ thẩm mỹ của con ngƣời. Cái bi đƣợc thể hiện một cách tập trung và điển hình nhất trong bi kịch. Nếu cái đẹp, cái cao cả có mặt trong tự nhiên, trong đời sống xã hội và trong nghệ thuật thì cái bi là một hiên tƣợng thẩm mỹ đặc biệt, không có trong tự nhiên, chỉ tồn tại trong xã hội và trong nghệ thuật, bởi nó là một tình huống của con ngƣời trong cuộc sống xã hội loài ngƣời. Trong cuộc sống cái bi cũng đến với các vị anh hùng, các vĩ nhân, những con ngƣời tài hoa xuất chúng nhƣng do những tình huống ngẫu nhiên đột ngột do tai họa bất ngờ, do bệnh hiểm nghèo giữa lúc khả năng sáng tạo đang ở độ sung mãn, giữa lúc họ đang cống hiến đƣợc nhiều nhất cho xã hội.
Trong văn học – nghệ thuật, cái bi qua mỗi thời đại vừa không thay đổi (ví dụ cảm hứng duy nhất về mặt loại hình), lại vừa dễ thay đổi (về mặt bản chất xã hội – lịch sử thể hiện ở tính chất, hình thái xung đột). Chẳng hạn trong bi kịch của Sếch-xpia, cái bi là cái xung đột giữa ý thức cá nhân của con ngƣời với thời đại và thiết chế xã hội cũng nhƣ chính bản thân mình. Còn trong bi kịch của chủ nghĩa cổ điển thì nó lại là xung đột giữa dục vọng, khát vọng cá nhân với tinh thần nghĩa vụ quốc gia. Trong văn học – nghệ thuật ngày nay, cái bi đƣợc khám phá và thể hiện trên nhiều khía cạnh và từ trong cội nguồn lịch sử – xã hội của nó.
Ở đây, cái bất tử của nhân vật đƣợc thực hiện trong cái bất tử của nhân dân, vì thế cái bi mang tính chất lạc quan lịch sử. Tóm lại, từ tất cả những vấn đề đã trình bày trên có thể khái quát rằng: Với tƣ cách là một phạm trù mỹ học, cái bi gắn liền với những xung đột có ý nghĩa xã hội giữa cái đẹp với cái xấu, cái tích cực với cái tiêu cực mà kết quả là sự thất bại, tiêu vong của nhân vật tích cực những con ngƣời đã đấu tranh đến cùng vì khát vọng chân chính của con ngƣời, qua đó gợi lên những cảm xúc thẩm mỹ tích cực, khẳng định niềm tin của con ngƣời đối với giá trị chân chính của cuộc sống, kích thích con ngƣời hƣớng về phía trƣớc. Một số khái niệm về bi kịch Có rất nhiều khái niệm về bi kịch nhƣng nổi lên một số khái niệm chính nhƣ sau: 7 * Theo từ điển bách khoa toàn thƣ Việt Nam bi kịch là một hình thức kịch dựa trên sự đau khổ của con ngƣời, khiến cho khán giả cảm thấy bị thu hút hoặc hứng thú khi xem. Thể loại bi kịch thƣờng đƣợc vận dụng vào các loại hình hƣ cấu khác nhƣ phim ảnh, tiểu thuyết, truyện tranh,v.v nhằm tạo cho ngƣời xem những mối đồng cảm với hoàn cảnh của nhân vật và đạt đến mức độ xúc động sâu sắc.
Bi kịch có thể là yếu tố chủ đề của tác phẩm, hoặc ám chỉ đến một kết thúc mà sự mất mát to lớn về nhiều nghĩa là tâm điểm. * Theo từ điển văn học bi kịch là một thể loại kịch dựa vào xung đột bi đát của các nhân vật anh hùng, có kết cục bi thảm và tác phẩm đầy chất thống thiết. Bi kịch là một thể của loại hình chính kịch, đối lập với thể hài kịch. Bi kịch là thể loại nghiêm ngặt đến khắc nghiệt; nó miêu tả thực tại theo lối nhấn mạnh, cô đặc các mâu thuẫn bên trong, phơi bày những xung đột sâu sắc của thực tại dƣới dạng bão hòa và căng thẳng đến cực hạng, mang ý nghĩa tƣợng trƣng nghệ thuật.
* Cái bi kịch có 2 hình thức biểu hiện: Cái bi kịch trong lịch sử và cái bi kịch trong đời sống con ngƣời. - Cái bi kịch trong lịch sử gồm: Bi kịch của những nhân vật chết trong đêm trƣờng đen tối và bi kịch của những nhân vật chết trƣớc bình minh + Bi kịch của các nhân vật chết trong đêm trường đen tối: là một dạng nhận thức bi kịch lịch sử và có tính chất điển hình nhất, nhƣ Anghen nói: “ Đây là xung đột bi kịch tất yếu về mặt lịch sử và tình trạng không thể nào thực hiện đƣợc điều đó trong thực tiễn”. Nhƣ vậy, bi kịch ở đây là bi kịch của cái mới, cái tiến bộ, cái cách mạng, còn đang ở trong thế yếu. Nhân vật là những con ngƣời dám đón nhận sứ mệnh cao cả để đốt đuốc làm bừng tỉnh cả dân tộc đang ngủ triền miên.
Tấm gƣơng của họ trở nên trác tuyệt, cũng vì họ chết trong bối cảnh vận động của lịch sử tạo thành phong trào đối địch thông thƣờng của giai cấp lịch sử mà là cái chết trong bối cảnh vận động của lịch sử. + Bi kịch của những nhân vật chết trước bình minh: Bi kịch này vẫn là một dạng thức lịch sử, nhƣng là bi kịch của cái mới, cái tiến bộ, cách mạng đã ở thế thắng trong thế thắng toàn cục nhƣng một bộ phận nào đó còn lâm vào hoàn cảnh trở trêu, khiến cho ngƣời anh hùng tạm thời bị sa cơ và bị tiêu vong thảm 8 thƣơng. Hành động của nhân vật này là hành động anh hùng, phù hợp với tất yếu của lịch sử, khả năng thực hiện lý tƣởng đã đƣợc mở rộng. - Cái bi kịch trong đời sống con ngƣời : Bi kịch của cái cũ, cái xấu, của sự nhầm lẫn, kém hiểu biết hoặc dốt nát và bi kịch những khát vọng của con ngƣời.