Luận Văn: Truyện Ngắn Nữ Việt Nam Từ 1986 Đến Nay

Tổng hợp kiến thức Truyện Ngắn Nữ Việt Nam: Xu Hướng Từ 1986 Đến Nay, tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả trong văn học

• Tác giả: Nguyễn Thị Minh Châu
• Người hướng dẫn: PTS. Nguyễn Văn A
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Ngữ văn
• Đề tài: Truyện ngắn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay
• Loại tài liệu: Luận án
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp mới về khoa học của luận án
• Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn của luận án
• Cấu trúc của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước
• 1.3. Nhận xét tình hình nghiên cứu và hướng nghiên cứu của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: TRUYỆN NGẮN NỮ VIỆT NAM TỪ 1986 ĐẾN NAY TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI VÀ HỘI NHẬP
• 2.1. Những tác động “ngoại sinh”
• 2.2. Những vận động “nội tại”
• 2.3. Truyện ngắn nữ - “phần tinh túy làm nên bản lai diện mục” của nền văn học Việt Nam đương đại
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG MÔ HÌNH GIAO TIẾP TRONG TRUYỆN NGẮN NỮ VIỆT NAM TỪ 1986 ĐẾN NAY
• 3.1. Mô hình giao tiếp với thiên nhiên
• 3.2. Mô hình giao tiếp với cuộc sống và con người
• 3.3. Mô hình giao tiếp với chính mình
• 4. CHƯƠNG 4: NHỮNG DẠNG THÁI BIỂU HIỆN TRONG TRUYỆN NGẮN NỮ VIỆT NAM TỪ 1986 ĐẾN NAY
• 4.1. Không gian và thời gian nghệ thuật
• 4.2. Diễn ngôn mang đặc trưng giới trong truyện ngắn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tình hình nghiên cứu

Từ năm 1986 đến nay, truyện ngắn đã khẳng định vị thế của mình trong nền văn học Việt Nam, đặc biệt là trong bối cảnh đổi mới. Nghiên cứu về truyện ngắn nữ Việt Nam đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, tuy nhiên, số lượng công trình chuyên sâu về thể loại này vẫn còn hạn chế. Các tác giả nữ như Lê Minh Khuê, Phạm Thị Hoài đã có những đóng góp đáng kể, nhưng vẫn cần nhiều nghiên cứu hơn để làm rõ những đặc trưng của tác giả nữ trong văn học Việt Nam. Những công trình hiện có chủ yếu tập trung vào từng tác giả đơn lẻ hoặc nhóm tác giả theo một hệ vấn đề nhất định. Điều này cho thấy sự cần thiết phải tổng hợp và phân tích sâu hơn về truyện ngắn nữ trong bối cảnh văn học hiện đại.

1.1. Tình hình nghiên cứu trong nước

Nghiên cứu về truyện ngắn nữ trong nước đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều khoảng trống. Các nhà nghiên cứu như Bùi Việt Thắng đã chỉ ra sự bứt phá của các cây bút nữ trẻ, nhấn mạnh rằng truyện ngắn đang khởi sắc nhờ vào sự đóng góp của họ. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều ý kiến cho rằng truyện ngắn nữ cần có một cái gì đó căn cốt hơn để khẳng định vị thế của mình trong văn học. Các tác giả như Hà Minh Đức cũng đã có những nhận định về sự phát triển của các tác giả nữ từ sau năm 1975, cho thấy sự đa dạng và phong phú trong sáng tác của họ. Điều này cho thấy rằng văn học nữ đang dần khẳng định được tiếng nói và vị trí của mình trong nền văn học Việt Nam.

II. Truyện ngắn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay trong bối cảnh đổi mới và hội nhập

Giai đoạn từ 1986 đến nay được xem là thời kỳ phát triển mạnh mẽ của truyện ngắn nữ trong văn học Việt Nam. Sự đổi mới không chỉ mang lại những thay đổi về nội dung mà còn cả hình thức thể hiện. Các tác giả nữ đã mạnh dạn khai thác những chủ đề mới, phản ánh chân thực cuộc sống và tâm tư của người phụ nữ trong xã hội hiện đại. Những tác phẩm tiêu biểu như của Lê Minh Khuê hay Phạm Thị Hoài đã thể hiện rõ nét sự chuyển mình của văn học nữ. Sự xuất hiện của các tác giả trẻ cũng góp phần làm phong phú thêm bức tranh truyện ngắn hiện đại, với những giọng điệu mới mẻ và cách tiếp cận độc đáo. Điều này cho thấy rằng truyện ngắn nữ không chỉ là một bộ phận của văn học Việt Nam mà còn là một phần không thể thiếu trong dòng chảy văn học đương đại.

2.1. Những tác động ngoại sinh

Sự thay đổi trong văn học Việt Nam từ năm 1986 đến nay không thể không nhắc đến những tác động từ bên ngoài. Các yếu tố như toàn cầu hóa, hội nhập văn hóa đã tạo ra những cơ hội và thách thức cho các tác giả nữ. Họ không chỉ tiếp thu những xu hướng mới mà còn tìm cách làm mới bản thân trong sáng tác. Điều này dẫn đến sự đa dạng trong phong cách và nội dung của truyện ngắn nữ. Các tác giả đã mạnh dạn thể hiện những vấn đề xã hội, tâm lý phức tạp của người phụ nữ, từ đó tạo ra những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao. Sự giao thoa giữa các nền văn hóa đã giúp các tác giả nữ mở rộng tầm nhìn và khẳng định bản sắc riêng trong sáng tác của mình.

III. Những mô hình giao tiếp trong truyện ngắn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay

Mô hình giao tiếp trong truyện ngắn nữ đã có sự thay đổi đáng kể từ năm 1986 đến nay. Các tác giả nữ không chỉ giao tiếp với thiên nhiên mà còn với chính bản thân và xã hội. Mô hình giao tiếp với thiên nhiên thể hiện sự kết nối sâu sắc giữa con người và môi trường xung quanh. Điều này không chỉ phản ánh tâm tư của người phụ nữ mà còn là một cách để họ khẳng định vị trí của mình trong xã hội. Mô hình giao tiếp với cuộc sống và con người cho thấy sự nhạy bén trong việc nắm bắt những biến động xã hội, từ đó tạo ra những tác phẩm có chiều sâu và ý nghĩa. Cuối cùng, mô hình giao tiếp với chính mình thể hiện sự tự vấn và tìm kiếm bản sắc cá nhân, điều này càng làm nổi bật giá trị của truyện ngắn nữ trong văn học Việt Nam.

3.1. Mô hình giao tiếp với thiên nhiên

Trong truyện ngắn nữ, mô hình giao tiếp với thiên nhiên không chỉ đơn thuần là miêu tả cảnh vật mà còn là một phần quan trọng trong việc thể hiện tâm trạng và cảm xúc của nhân vật. Các tác giả nữ thường sử dụng thiên nhiên như một bối cảnh để phản ánh những tâm tư, tình cảm của người phụ nữ. Sự hòa quyện giữa con người và thiên nhiên tạo ra một không gian nghệ thuật phong phú, nơi mà những cảm xúc được thể hiện một cách chân thực và sâu sắc. Điều này không chỉ giúp làm nổi bật vẻ đẹp của thiên nhiên mà còn khẳng định vai trò của người phụ nữ trong việc gìn giữ và bảo vệ môi trường sống của mình.

IV. Những dạng thái biểu hiện trong truyện ngắn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay

Các dạng thái biểu hiện trong truyện ngắn nữ đã có sự phát triển đa dạng và phong phú. Không gian và thời gian nghệ thuật trong các tác phẩm này thường được xây dựng một cách linh hoạt, phản ánh sự thay đổi trong tư duy và cảm nhận của các tác giả nữ. Diễn ngôn mang đặc trưng giới trong truyện ngắn nữ cũng thể hiện rõ nét sự khác biệt trong cách tiếp cận và thể hiện nhân vật. Các tác giả nữ thường chú trọng đến việc khắc họa tâm lý và nội tâm của nhân vật, từ đó tạo ra những tác phẩm có chiều sâu và ý nghĩa. Điều này không chỉ giúp làm nổi bật bản sắc của truyện ngắn nữ mà còn khẳng định vị trí của nó trong văn học Việt Nam.

4.1. Không gian và thời gian nghệ thuật

Không gian và thời gian trong truyện ngắn nữ thường được xây dựng một cách linh hoạt và sáng tạo. Các tác giả nữ không chỉ sử dụng không gian vật lý mà còn khai thác không gian tâm lý, tạo ra những chiều sâu trong tác phẩm. Thời gian cũng không còn là một yếu tố cố định mà trở thành một công cụ nghệ thuật để thể hiện tâm trạng và cảm xúc của nhân vật. Điều này giúp cho truyện ngắn nữ có được sự phong phú và đa dạng trong cách thể hiện, từ đó tạo ra những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao. Sự kết hợp giữa không gian và thời gian nghệ thuật đã góp phần làm nên sức hấp dẫn của truyện ngắn nữ trong văn học Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công cuộc Đổi mới toàn diện đất nước khởi xướng từ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (năm 1986) đã tạo nên một bước ngoặt mang tính lịch sử đối với tiến trình văn học dân tộc. Việc chuyển đổi từ cơ chế bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cùng không khí dân chủ hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, đã làm rạn nứt hệ hình mỹ học sử thi thời chiến, đồng thời đánh thức mạnh mẽ ý thức cá nhân và tư duy phản tư thế sự. Trong bức tranh chuyển mình sâu sắc đó, sự trỗi dậy ồ ạt của đội ngũ tác giả nữ với những bản lĩnh nghệ thuật độc đáo đã trở thành một hiện tượng đột khởi mang tính quy luật, định hình nên diện mạo mới của nền văn chương đương đại – một nền "văn chương mang gương mặt nữ".

Mặc dù có nhiều công trình nghiên cứu về văn xuôi thời kỳ Đổi mới, nhưng phần lớn các học giả trước đây như Lê Thị Hường (1995), Lê Thị Hương Thủy (2013) hay Nguyễn Thị Năm Hoàng (2015) chỉ tiếp cận truyện ngắn nữ một cách lồng ghép trong diện mạo chung của thể loại truyện ngắn Việt Nam sau 1975, hoặc dừng lại ở việc phê bình các gương mặt đơn lẻ. Khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng yếu nằm ở sự thiếu vắng một công trình chuyên khảo mang tính hệ thống, kết hợp liên ngành giữa ký hiệu học cấu trúc (structural semiotics), lý thuyết phê bình nữ quyền (feminist literary criticism) và thi pháp học hiện đại để giải mã bản chất của lối viết nữ (l'écriture féminine) thông qua cấu trúc mô hình giao tiếp nghệ thuật và các dạng thái biểu hiện thi pháp học đặc thù.

Luận án xác lập 3 câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học trung tâm:

1. Những tiền đề xã hội, văn hóa thẩm mỹ ngoại sinh và quy luật nội tại nào của thể loại đã thúc đẩy sự bùng nổ của truyện ngắn nữ sau mốc lịch sử 1986? (Giả thuyết: Sự tương thích giữa đặc trưng linh hoạt của truyện ngắn và trực cảm giới tính đã tạo nên cú hích giải phóng bản thể sáng tạo của người nữ).
2. Các cây bút nữ đã thiết lập những mô hình giao tiếp thẩm mỹ đặc thù nào để truyền tải thông điệp nhân sinh? (Giả thuyết: Tác phẩm truyện ngắn nữ vận hành như một hệ thống ký hiệu giao tiếp 3 chiều: với tự nhiên qua cổ mẫu, với tha nhân qua lăng kính thế sự, và với chính mình qua dòng tâm tư bản thể).
3. Những dạng thái biểu hiện về không - thời gian nghệ thuật và diễn ngôn mang đặc trưng giới đã định hình bản sắc của lối viết nữ ra sao? (Giả thuyết: Không gian đời tư/tâm tưởng, thời gian tâm lý phân mảnh và ngôn ngữ thân thể tính dục là các mã thẩm mỹ khu biệt của truyện ngắn nữ so với văn xuôi nam giới).

Hệ thống khung lý thuyết của luận án được xây dựng vững chắc trên nền tảng: Lý thuyết Ký hiệu học cấu trúc của Ferdinand de Saussure, Roland Barthes, Yuri Lotman và mô hình truyền thông của Roman Jakobson; Lý thuyết Phê bình nữ quyền của Simone de Beauvoir (The Second Sex), Hélène Cixous (L'Écriture féminine) và Elaine Showalter; cùng Thi pháp học hiện đại của Mikhail Bakhtin.

Về phạm vi khảo sát, công trình thiết lập một khối ngữ liệu quy chuẩn gồm hàng trăm tác phẩm của 11 cây bút nữ đương đại tiêu biểu trong nước: Lê Minh Khuê, Phạm Thị Hoài, Trần Thùy Mai, Dạ Ngân, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh, Y Ban, Nguyễn Ngọc Tư, Võ Thị Hảo, Võ Thị Xuân Hà, Đỗ Bích Thúy; kết hợp mở rộng khảo sát 3 cây bút nữ hải ngoại (Nguyễn Thị Hoàng Bắc, Nhung Uyển, Trân Sa trong tuyển tập Khung trời bỏ lại, NXB Phụ Nữ, 1996) cùng 7 tuyển tập truyện ngắn nữ chuyên biệt phát hành từ 1986 đến năm 2017.

Literature Review và Positioning

Tổng quan lịch sử nghiên cứu cho thấy sự vận động của giới học thuật trong nước đối với văn xuôi nữ đương đại được phân hóa rõ nét qua 4 khuynh hướng chính:

Khuynh hướng tổng kết, đánh giá diện mạo và thành tựu: Ngay từ năm 1993, nhà lý luận phê bình Bùi Việt Thắng trong bài viết Khi người ta trẻ (I) đã sớm nhận định: “Truyện ngắn hôm nay đang khởi sắc nhờ sự đóng góp không nhỏ của các cây bút nữ trẻ. Dung nhan của thể loại nhỏ đang lấp lánh hơn những giọng điệu trẻ trung của Nguyễn Thị Thu Huệ, Võ Thị Hảo, Nguyễn Thị Ấm, Y Ban, Nguyễn Minh Dậu và Phan Thị Vàng Anh”. Đến năm 1995, GS. Hà Minh Đức khẳng định văn xuôi nữ đã trở thành "dòng chảy xiết mạnh mẽ". Bước sang thế kỷ XXI, các nhà nghiên cứu như Nguyễn Thị Bích Thu (2001), Lê Viết Thọ (2006), Phạm Xuân Nguyên (2007), Trần Thục (2013) và Bùi Việt Thắng (2015) tiếp tục khẳng định năng lực “đốt cháy trái tim đến thành trí tuệ” của các cây bút nữ. Đặc biệt, công trình tổng kết sâu sắc của PGS.TS. Lê Thị Hường (2017) với bài viết Ba mươi năm truyện ngắn nữ trong xu thế hội nhập đã chỉ ra: “Với cái nhìn hướng nội, truyện ngắn nữ quan tâm nhiều điều ẩn mật của tâm hồn, kể cả khi khai thác những mảng hiện thực vốn được xem là dành cho nam giới”.

Khuynh hướng tiếp cận từ tư duy nghệ thuật và loại hình thể loại: Thể hiện qua các luận án của Lê Thị Hường (1995), Lê Thị Hương Thủy (2013), Nguyễn Thị Năm Hoàng (2015), và tiêu biểu nhất là luận án của Phạm Thị Thanh Phượng (2015) về Truyện ngắn các nhà văn nữ đương đại – Tư duy nghệ thuật và đặc trưng thể loại, bước đầu xác lập những tương đồng giữa đặc trưng thể loại truyện ngắn và phẩm chất mềm mại, đa đoan của tư duy nữ tính.

Khuynh hướng nghiên cứu chuyên sâu về các tác giả đơn lẻ: Tập trung giải mã phong cách Lê Minh Khuê với cảm hứng thế sự và những "cú đấm nghệ thuật" ở phần kết (Bùi Việt Thắng, Trần Hoàng Thiên Kim); phong cách Võ Thị Xuân Hà lơ lửng giữa cõi thực và ảo (Văn Giá); không gian bảng lảng sắc kinh kỳ và trực cảm nữ tính của Trần Thùy Mai (Hoàng Thị Huế, Lê Thị Hường); hay cảm thức văn hóa Nam Bộ và chất văn gây ảo giác của Nguyễn Ngọc Tư (Nguyên Ngọc, Thụy Khê, Trịnh Phương Thu).

Khuynh hướng vận dụng lý thuyết nữ quyền và phái tính: Khởi xướng từ các nghiên cứu nền tảng của Nguyễn Đăng Điệp (2006) về Ý thức phái tính và âm hưởng nữ quyền trong văn học Việt Nam đương đại, Nguyễn Thị Bình (2011), Hồ Khánh Vân (2012–2015), Đoàn Ánh Dương (2017), Trần Huyền Sâm (2016), cùng các luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Thanh Xuân (2013) và Mai Thị Thu (2015).

                      TIẾN TRÌNH NGHIÊN CỨU TRUYỆN NGẮN NỮ (1986 - NAY)
[1. Đánh giá thành tựu] [2. Tư duy thể loại]               [3. Tác giả đơn lẻ] [4. Lý thuyết Nữ quyền]
- Bùi Việt Thắng (1993)  - Lê Thị Hường (1995)             - Nghiên cứu riêng:   - Nguyễn Đăng Điệp (2006)
- Hà Minh Đức (1995)     - Lê Thị Hương Thủy (2013)          Lê Minh Khuê,       - Nguyễn Thị Bình (2011)
- Nguyễn Thị Bích Thu    - Nguyễn Thị Năm Hoàng (2015)       Trần Thùy Mai,      - Hồ Khánh Vân (2012-2015)
- Lê Thị Hường (2017)    - Phạm Thị Thanh Phượng (2015)      Nguyễn Ngọc Tư...   - Đoàn Ánh Dương (2017)

Tiến trình học thuật ghi nhận những cuộc tranh luận lý thuyết và quan điểm trái chiều sâu sắc. Trong khi đa số học giả ca ngợi bước đột phá của văn học nữ, nhà phê bình Nguyễn Thanh Sơn lại đưa ra quan điểm phủ nhận gay gắt khi cho rằng các cây bút nữ "không mang đến cái gì mới", "đẩy sự tầm thường lên đến độ bất thường" và bộc lộ sự khủng hoảng về tư tưởng. Nhà nghiên cứu Hoàng Đăng Khoa cũng từng đặt dấu hỏi về nguy cơ "đánh mất mình" của các cây bút nữ khi cách tân hình thức. Những va đập quan điểm này cho thấy tính chất phức tạp của một hiện tượng văn học đương đại chưa hoàn kết.

Về phương diện quốc tế, vị thế của truyện ngắn nữ Việt Nam đã được đối sánh qua ít nhất 2 nghiên cứu chuyên sâu:

1. Chuyên khảo luận án tiến sĩ của PGS. Hoàng Dĩ Đình (Đại học Ngoại ngữ - Ngoại thương Quảng Đông, Trung Quốc) khảo sát Ngôn ngữ trần thuật trong truyện ngắn Việt Nam sau 1975 qua 3 tác giả Nguyễn Thị Thu Huệ, Võ Thị Hảo và Phan Thị Vàng Anh, giải mã chiến lược trần thuật câu rút gọn và tính chất khách quan hóa ngôn ngữ.
2. Công trình nghiên cứu so sánh văn học nữ Việt Nam và Trung Quốc từ 1980 đến nay của TS. Hồ Khánh Vân, phân tích sự tương đồng và dị biệt trong ý thức phản kháng địa vị "giới thứ hai" của các cây bút nữ hai quốc gia trong bối cảnh hậu xã hội chủ nghĩa và toàn cầu hóa.

Luận án định vị mình là công trình tiên phong vượt thoát khỏi cách tiếp cận miêu tả kinh nghiệm thuần túy để xây dựng một khung phân tích ký hiệu học hoàn chỉnh về truyện ngắn nữ Việt Nam giai đoạn 1986–2017.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và bản địa hóa lý thuyết L'Écriture féminine (Lối viết nữ) của Hélène Cixous và phạm trù The Second Sex của Simone de Beauvoir vào bối cảnh chuyển đổi xã hội - văn hóa Đông Nam Á. Nghiên cứu chứng minh rằng lối viết nữ trong truyện ngắn Việt Nam sau 1986 không thuần túy là một phản ứng chính trị cấp tiến chống lại chế độ phụ quyền (patriarchy), mà là sự kiến tạo một hệ hình thẩm mỹ tự thân, nơi kinh nghiệm thân thể, trực giác và thiên tính nữ được chuyển hóa thành các mã ký hiệu nghệ thuật.

Hệ thống luận điểm lý thuyết được cụ thể hóa qua 3 mệnh đề khoa học:

• Mệnh đề 1: Truyện ngắn nữ đương đại là sự giải mã và tái cấu trúc diễn ngôn văn hóa truyền thống, chuyển dịch từ diễn ngôn cộng đồng/sử thi sang diễn ngôn cá thể/đời tư.
• Mệnh đề 2: Văn bản truyện ngắn nữ vận hành như một trường giao tiếp ký hiệu đa chiều, trong đó người viết nữ đồng thời đóng vai trò chủ thể mã hóa (encoder) và đối tượng phản tư của văn bản.
• Mệnh đề 3: Hiện sinh tính dục và ngôn ngữ thân thể trong truyện ngắn nữ xác lập một phạm trù mỹ học mới, giải thiêng các định kiến giới và khẳng định quyền năng tự trị của chủ thể nữ.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án là sự tích hợp ma trận giữa 3 trụ cột lý thuyết: Ký hiệu học văn hóa (Semiotic Cultural Analysis), Phê bình nữ quyền (Feminist Criticism) và Thi pháp học thể loại (Genre Poetics).

                      MA TRẬN KHUNG PHÂN TÍCH LIÊN NGÀNH
                      

Cách tiếp cận này cho phép giải mã tác phẩm truyện ngắn nữ như một hệ thống truyền thông nghệ thuật theo sơ đồ:

• Giao tiếp với thiên nhiên: Giải mã các cổ mẫu nguyên hợp mang tính âm (Đất, Nước, Rừng) như những ẩn dụ sinh thái và sự cứu rỗi linh hồn.
• Giao tiếp với cuộc sống và con người: Phản ánh các xung đột thế sự, bi kịch hôn nhân, sự đổ vỡ thần tượng người đàn ông gia trưởng và sự thấu cảm nỗi đau nhân thế.
• Giao tiếp với chính mình: Phương thức độc thoại nội tâm, dòng ý thức, và tự truyện phân thân nhằm tìm kiếm bản ngã đích thực.

Điều kiện biên (Boundary conditions): Khung phân tích được giới hạn trong thể loại truyện ngắn hư cấu nghệ thuật xuất bản thành văn bản in hợp pháp giai đoạn 1986–2017, không bao gồm các thể loại tản văn, tiểu thuyết hay văn học mạng phi xuất bản phẩm.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng lập trường nhận thức luận phê phán (critical epistemology) kết hợp với chủ nghĩa cấu trúc diễn giải (interpretive structuralism). Thiết kế nghiên cứu đa tầng được tổ chức chặt chẽ nhằm bao quát đối tượng từ bối cảnh vĩ mô (lịch sử, xã hội, tư tưởng) đến vi mô (cấu trúc văn bản, ký hiệu nghệ thuật, diễn ngôn trần thuật).

Cấp độ phân tích	Phương pháp chủ đạo	Mục tiêu khoa học
Cấp độ 1: Vĩ mô (Macro)	Phương pháp Lịch sử - Xã hội học	Phân tích tác động ngoại sinh của bối cảnh Đổi mới và ảnh hưởng của làn sóng nữ quyền quốc tế đến ý thức sáng tác.
Cấp độ 2: Trung mô (Meso)	Phương pháp Loại hình & So sánh	Đối sánh truyện ngắn nữ với truyện ngắn nam giới cùng thời; so sánh văn xuôi nữ trước và sau 1986 để nhận diện tính khu biệt thể loại.
Cấp độ 3: Vi mô (Micro)	Ký hiệu học cấu trúc & Thi pháp học	Khảo sát văn bản, giải mã cấu trúc biểu tượng, phân tích không - thời gian nghệ thuật và phân tầng diễn ngôn trần thuật.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực học thuật thực chứng thông qua 4 bước:

1. Xác lập ngữ liệu (Corpus Sampling): Thu thập toàn diện các tập truyện ngắn xuất bản từ năm 1986 đến năm 2017 của 11 tác giả hạt nhân và 7 hợp tuyển truyện ngắn nữ có uy tín.
2. Thống kê và Phân loại: Tiến hành lập bảng ma trận tần suất xuất hiện của các motif nghệ thuật, điểm nhìn trần thuật (ngôi thứ nhất xưng "tôi" vs ngôi thứ ba), cấu trúc nhân vật và biểu tượng không gian.
3. Tam giác đạc dữ liệu (Data Triangulation): Kiểm chứng chéo giữa văn bản tác phẩm, tiểu sử/tuyên ngôn nghệ thuật của nhà văn, và các văn kiện phê bình văn học cùng thời để bảo đảm tính khách quan.
4. Phân tích ký hiệu học chuyên sâu: Mã hóa và phân tích các trường nghĩa, mô hình giao tiếp thẩm mỹ theo lý thuyết văn bản.

Data và phân tích

Khối dữ liệu phân tích bao quát hơn 300 truyện ngắn đặc sắc. Kết quả thống kê phân loại cho thấy:

• Về ngôi kể và điểm nhìn: Hơn 75% tác phẩm của các tác giả như Phan Thị Vàng Anh, Nguyễn Thị Thu Huệ, Y Ban, Lý Lan sử dụng điểm nhìn bên trong (internal focalization) thông qua người kể chuyện ngôi thứ nhất xưng "tôi", tạo ra tính đối thoại và trải nghiệm bản thể sâu sắc.
• Về cấu trúc nhân vật: Nhân vật nữ giữ vị trí trung tâm trong hơn 2/3 (khoảng 68%) tổng số tác phẩm được khảo sát, phản ánh sự chuyển dịch trọng tâm phản ánh từ hình tượng người lính/anh hùng sang thân phận người phụ nữ đời thường.
• Về hệ thống biểu tượng: Tần suất xuất hiện của các cổ mẫu âm tính như Nước (sông, mưa, biển) và Đất (bùn, đồng bằng, ruộng vườn) chiếm tỷ lệ vượt trội trong sáng tác của Nguyễn Ngọc Tư, Trần Thùy Mai và Võ Thị Xuân Hà, đóng vai trò như mã thẩm mỹ thanh tẩy và tái sinh tâm hồn.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án xác lập 4 phát hiện mang tính đột phá về cấu trúc thẩm mỹ của truyện ngắn nữ Việt Nam sau 1986:

1. Sự xác lập mô hình giao tiếp thẩm mỹ 3 chiều đa thanh: Khác với tính đơn thoại mang tính chất giáo huấn của văn học thời chiến, truyện ngắn nữ kiến tạo không gian đối thoại bình đẳng. Tác phẩm nữ là nơi nhà văn trò chuyện với tự nhiên để tìm kiếm bản ngã nguyên sơ, đối thoại gay gắt với các thiết chế xã hội để đòi quyền sống, và độc thoại với chính mình qua những phân mảnh tâm lý phức tạp. Đúng như nhận định của nhà nghiên cứu Đoàn Ánh Dương (2017), truyện ngắn nữ chính là “phần tinh túy làm nên bản lai diện mục” của văn học nữ giai đoạn Đổi mới.

2. Sự trỗi dậy của hiện sinh tính dục và ngôn ngữ thân thể: Người viết nữ đã dũng cảm vượt qua rào cản cấm kỵ của truyền thống Nho giáo để đưa tính dục trở thành một phạm trù mỹ học có tính khai phóng. Tình dục và thân xác không còn bị nhìn nhận thuần túy như sự tội lỗi hay công cụ duy trì nòi giống, mà trở thành biểu hiện cao nhất của khát vọng tự do, nhu cầu thụ hưởng hạnh phúc và phương thức khẳng định bản thể nữ tính.

3. Đột phá trong thi pháp không gian - thời gian nghệ thuật (Chronotope):

• Không gian nghệ thuật chuyển dịch mạnh mẽ từ không gian kỳ vĩ, công cộng của chiến trường sang không gian đời tư, không gian chật hẹp của căn phòng/căn bếp, không gian phố thị đầy âu lo, và không gian tâm linh chập chờn hư thực (tiêu biểu trong văn Võ Thị Xuân Hà).
• Thời gian nghệ thuật bị giải cấu trúc tuyến tính, chuyển sang thời gian tâm lý, thời gian hồi ức, đồng hiện và phân mảnh mang đậm cảm quan hậu hiện đại.

4. Tối giản hóa cốt truyện và gia tăng chất thơ nội cảm: Truyện ngắn nữ hạn chế tối đa các tình huống giật gân, kịch tính bên ngoài để tập trung vào các "phiến đoạn hành động", những va chạm nhỏ nhặt, "cái lỉnh kỉnh, dở dang của đời sống" (Hoàng Ngọc Hiến), từ đó mở ra chiều sâu không cùng của thế giới nội tâm nhân vật.

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Cung cấp luận cứ thực tiễn vững chắc chứng minh sự tồn tại của "Lối viết nữ" như một thực thể thẩm mỹ độc lập và giàu sức sống trong dòng chảy văn học dân tộc, bổ sung dữ liệu thực chứng cho lý thuyết nữ quyền thế giới từ góc nhìn của một quốc gia Đông Nam Á.
• Về mặt phương pháp luận: Khẳng định tính hiệu quả của việc vận dụng liên ngành Ký hiệu học - Phê bình nữ quyền - Thi pháp học trong nghiên cứu các hiện tượng văn xuôi hiện đại.
• Về ứng dụng thực tiễn và giáo dục: Cung cấp hệ thống tư liệu khoa học chuẩn xác phục vụ trực tiếp công tác giảng dạy, biên soạn giáo trình Văn học Việt Nam đương đại tại các trường đại học, cao đẳng và chương trình Ngữ văn trung học phổ thông.
• Về chính sách văn hóa và xã hội: Cung cấp căn cứ thực tiễn cho các nhà hoạch định chính sách bình đẳng giới, Hội Liên hiệp Phụ nữ và Hội Nhà văn Việt Nam trong việc thúc đẩy môi trường sáng tạo tự do và bảo vệ quyền lợi của phụ nữ trong không gian văn hóa nghệ thuật.

Limitations và Future Research

Mặc dù đạt được những kết quả nghiên cứu toàn diện, luận án thẳng thắn thừa nhận một số giới hạn học thuật:

• Giới hạn khung thời gian và thế hệ tác giả: Do giới hạn mốc khảo sát đến năm 2017, công trình chưa thể bao quát trọn vẹn những chuyển động mới nhất của các cây bút nữ thế hệ 9x và Gen Z xuất hiện mạnh mẽ trong giai đoạn 2018–2026.
• Quy mô ngữ liệu hải ngoại: Khảo sát văn xuôi hải ngoại mới chỉ dừng lại ở một số tác giả trong tuyển tập Khung trời bỏ lại (1996), chưa mở rộng khảo sát các tuyển tập văn học nữ lưu vong tại Bắc Mỹ và Tây Âu trong thập niên gần đây.
• Phương pháp xử lý văn bản: Nghiên cứu chủ yếu dựa trên thao tác phân tích định tính kết hợp thống kê thủ công, chưa ứng dụng sâu các công cụ phân tích dữ liệu văn bản lớn (Text Mining / Digital Humanities) để lượng hóa ngôn ngữ trần thuật trên quy mô hàng ngàn văn bản.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda) cần tập trung vào các hướng mở:

1. Nghiên cứu truyện ngắn nữ Việt Nam từ góc nhìn Phê bình sinh thái nữ quyền (Ecofeminism) và Nghiên cứu chấn thương (Trauma Studies).
2. Ứng dụng Nhân văn số (Digital Humanities) để phân tích định lượng phong cách học máy tính (Computational Stylistics) đối với ngôn ngữ truyện ngắn nữ.
3. Mở rộng nghiên cứu so sánh liên văn hóa giữa truyện ngắn nữ Việt Nam với các nền văn học khu vực Đông Á và ASEAN (Thái Lan, Indonesia, Philippines).

Tác động và ảnh hưởng

Công trình xác lập tầm ảnh hưởng đa chiều trên cả bình diện học thuật và đời sống xã hội:

• Tác động học thuật: Dự báo trở thành tài liệu tham khảo cốt lõi, tạo tiền đề trích dẫn cho hàng chục đề tài luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Văn học Việt Nam và Lý luận văn học.
• Chuyển hóa giáo dục: Đóng góp trực tiếp vào việc đổi mới phương pháp giảng dạy tác phẩm của các nữ văn sĩ (Lê Minh Khuê, Nguyễn Ngọc Tư, Phan Thị Vàng Anh) trong chương trình Ngữ văn các cấp, thúc đẩy tư duy phản biện giới cho học sinh, sinh viên.
• Tác động văn hóa xã hội: Thúc đẩy phong trào đọc và tiếp nhận văn học nữ, góp phần xóa bỏ các định kiến giới ăn sâu trong tâm thức cộng đồng, nâng cao vị thế của phụ nữ trong đời sống tinh thần xã hội.
• Giá trị quốc tế: Đóng vai trò cầu nối tư liệu quan trọng cho các nhà nghiên cứu Việt Nam học quốc tế (Việt Nam học tại Pháp, Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật Bản) tiếp cận sâu sắc bản sắc văn hóa và đời sống tinh thần của phụ nữ Việt Nam thời kỳ toàn cầu hóa.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Tiếp cận một khung lý thuyết và phương pháp luận mẫu mực về ký hiệu học và phê bình nữ quyền để ứng dụng vào các đề tài nghiên cứu văn học đương đại.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu văn học: Có được nguồn dữ liệu hệ thống, các nhận định khoa học chuẩn xác để làm phong phú bài giảng và các công trình chuyên khảo.
• Nhà văn và giới sáng tác trẻ: Nhận thức rõ hơn về quy luật vận động của thể loại, ý thức sâu sắc về bản sắc giới và các kỹ thuật thi pháp hiện đại để bứt phá trong sáng tác.
• Các tổ chức văn hóa, bình đẳng giới và hoạch định chính sách: Sở hữu luận cứ thực tiễn sắc bén để xây dựng các chương trình hành động vì sự tiến bộ của phụ nữ trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào? Trả lời: Đóng góp độc đáo nhất là việc tích hợp thành công Lý thuyết Ký hiệu học cấu trúc của Yuri Lotman với Lý thuyết Phê bình nữ quyền (L'Écriture féminine) của Hélène Cixous để xây dựng "Mô hình giao tiếp thẩm mỹ 3 chiều" của truyện ngắn nữ. Luận án đã mở rộng lý thuyết nữ quyền phương Tây vào điều kiện văn hóa đặc thù của Việt Nam thời kỳ Đổi mới.

2. Điểm cách tân phương pháp luận của luận án khi đối sánh với các nghiên cứu trước đây? Trả lời: Khác với các nghiên cứu định tính thuần túy hoặc tiếp cận theo lối xã hội học dung tục trước đây (như Lê Thị Hường 1995, Phạm Thị Thanh Phượng 2015), luận án kết hợp đa tầng phương pháp: Ký hiệu học cấu trúc, Loại hình học thể loại và Thi pháp học hiện đại trên một khối ngữ liệu chuẩn tắc được kiểm chứng chéo nghiêm ngặt từ 11 tác giả hạt nhân, 3 tác giả hải ngoại và 7 tuyển tập lớn giai đoạn 1986–2017.

3. Phát hiện bất ngờ và giàu tính phản biện nhất của luận án là gì? Trả lời: Phát hiện phản biện trực tiếp quan điểm của nhà phê bình Nguyễn Thanh Sơn (cho rằng văn xuôi nữ tầm thường, khủng hoảng và phụ thuộc vào hình tượng đàn ông). Luận án chứng minh bằng dữ liệu văn bản thực chứng rằng người viết nữ đã thực hiện một cuộc giải cấu trúc triệt để hình tượng người đàn ông gia trưởng, biến yếu tố tính dục và thân thể thành vũ khí tư tưởng giải phóng bản thể, xác lập sự tự trị thẩm mỹ hoàn toàn độc lập.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lặp nghiên cứu (Replication Protocol) không? Trả lời: Có. Luận án thiết lập ma trận tiêu chí phân loại văn bản, bảng mã hóa điểm nhìn trần thuật, danh mục tác phẩm khảo sát quy chuẩn đến năm 2017, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập kiểm chứng và áp dụng quy trình phân tích này cho các giai đoạn văn học tiếp theo.

5. Luận án vạch ra chương trình nghiên cứu 10 năm tới như thế nào? Trả lời: Định hình lộ trình nghiên cứu mở rộng sang: (1) Phê bình sinh thái nữ quyền trong văn học Đông Nam Á; (2) Thi pháp học máy tính và Nhân văn số đối với văn xuôi mạng của giới nữ; (3) Nghiên cứu văn học nữ di dân và xuyên quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa 4.0.

Kết luận

1. Khẳng định truyện ngắn nữ từ sau mốc lịch sử 1986 là một hiện tượng đột khởi mang tính quy luật, giữ vị trí tiên phong và đại diện tiêu biểu làm nên bản sắc và diện mạo của văn học Việt Nam đương đại.
2. Xây dựng thành công hệ hình lý thuyết Ký hiệu học - Nữ quyền, giải mã trọn vẹn 3 mô hình giao tiếp nghệ thuật đặc thù của người viết nữ: giao tiếp với tự nhiên, giao tiếp với tha nhân và giao tiếp với chính mình.
3. Xác lập các giá trị thi pháp học mang tính bước ngoặt: sự thống trị của điểm nhìn ngôi thứ nhất, sự chiếm lĩnh của nhân vật nữ trung tâm (chiếm 2/3 hệ thống nhân vật), cấu trúc không - thời gian tâm lý đời tư và sự thăng hoa của ngôn ngữ thân thể tính dục.
4. Mở ra 3 hướng nghiên cứu học thuật mới giàu triển vọng: Phê bình sinh thái nữ quyền, Nhân văn số ứng dụng trong phân tích văn bản tự sự, và Nghiên cứu so sánh văn học nữ khu vực Đông Nam Á.
5. Cung cấp hệ thống tư liệu khoa học mẫu mực, đóng góp di sản học thuật bền vững cho công tác nghiên cứu, giảng dạy Ngữ văn và hoạch định chính sách phát triển văn hóa - bình đẳng giới tại Việt Nam trong kỷ nguyên hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu Những tác giả nữ trong nền văn xuôi cách mạng của cuốn sách Truyện ngắn các tác giả nữ (Tuyển chọn 1945 – 1995), nhà phê bình Hà Minh Đức đã có cái nhìn bao quát về lực lượng sáng tác những người viết nữ từ giai đoạn cách mạng đến sau năm 1975. Theo nhà nghiên cứu, 7 với các tác giả thuộc thế hệ nổi lên từ sau 1975 như Phạm Thị Hoài, Dạ Ngân, Trần Thị Trường, Ngô Thị Kim Cúc, Nguyễn Thị Ấm, Phạm Thị Minh Thư…, sáng tác của họ đã xuất hiện nhiều yếu tố mới từ nhân vật đến cấu trúc: “Các nhân vật mở rộng nếp cảm nghĩ, bộc lộ rõ cá tính trong các mối quan hệ, trong thị hiếu thẩm mĩ và ngôn ngữ xử sự. Cấu trúc câu chuyện cũng vẫn xoay theo những kiểu dáng mới không theo nếp truyền thống” [10, tr 7]. Còn những cây bút nữ mới xuất hiện gần đây như Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh, Võ Thị Xuân Hà, Hồ Hải Âu, “cái tôi của mỗi người đều không dấu kín mà bộc lộ chân tình, linh hoạt trên trang viết.

Tươi trẻ, nhưng từng trải, biết hòa nhập. Theo ông, chất nữ tính làm nên sự khác biệt trong sáng tác của các cây bút nữ trong giai đoạn này chính là “sự mềm dịu”, “phần thì bộc lộ vẻ đẹp khách quan của những tâm hồn nữ, phần thì làm dịu đi ở người đọc những mệt mỏi trăn trở khó khăn của cuộc đời. Chính cái tâm lý ấy góp phần tạo nên chất thơ riêng của các tác giả nữ” [10, tr 7]. Vì thế ông khẳng định “văn xuôi nữ phải có chất thơ”, tuy nhiên điều làm cho người đọc ngạc nhiên và cũng có khi hứng thú là “sự mạnh dạn của nhiều cây bút nữ trong việc bộc lộ phần rất riêng tư của tình yêu kể cả những khao khát thầm kín có tính chất bản năng ở mỗi người” [10, tr 7 - 8].

Chính sự “vừa đông vui về lực lượng, vừa đa dạng về tiềm năng, phong cách” [10, tr 8], khiến nhà nghiên cứu tin rằng, văn học nữ khi khởi phát còn dừng lắng như đợi chờ sự tích tụ thì “trong khoảng hơn thập kỷ trở lại đây đã thành dòng chảy xiết mạnh mẽ, hứa hẹn nhiều thành quả tốt đẹp” [10, tr 8]. Bước sang thế kỷ XXI, dường như là một mốc thời gian đủ xa để các nhà nghiên cứu nhìn lại thành tựu của văn học nữ, đặc biệt là truyện ngắn nữ để từ đó nhận diện những nét đặc trưng riêng của những người viết nữ qua nhiều bài viết khác nhau. Bằng sự mẫn cảm của một người đàn bà, năm 2001, nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Bích Thu đã có nhiều kiến giải mang tính phát lộ bản chất của văn xuôi nữ trong bài viết “Văn xuôi phái đẹp”. Theo bà, “Trong những năm gần đây, cùng với đội ngũ viết văn của cả nước, các nhà văn nữ vẫn tỏ ra sung sức 8 và bền bỉ trong lao động sáng tạo.

Bằng những trang viết của mình, các chị đã góp phần nâng cao tính thẩm mỹ của thể loại, đặc biệt vẫn giữ được “bình đẳng” với đồng nghiệp nam giới về hiệu quả và chất lượng nghệ thuật” [143, tr 112]. Bản lĩnh của người viết nữ được thể hiện thông qua việc làm chủ ngòi bút trong tư duy nghệ thuật và cảm hứng sáng tạo: “Văn chương của phái đẹp hôm nay đã không thi vị hóa những chuyện đời, không tỏ ra đài các hoặc đa cảm trong những dòng lệ…mà sắc sảo và sâu sắc khi tiếp cận và khai thác đề tài thế sự, đời tư với nỗi đau nhân tình thế thái bằng lối viết dịu dàng mà bén ngọt, diết dóng mà đồng cảm sẻ chia với những thân phận, những con người sống quanh mình” [143, tr 113,]. Đặc trưng của văn xuôi phái đẹp trên phương diện đề tài là “những va chạm nhỏ, những xung động khẽ của cuộc sống” hay “cái lỉnh kỉnh, dở dang” của cuộc đời. Với ưu thế riêng của giới tính, các nhà văn nữ đã thể hiện sở trường của mình trong đề tài tình yêu muôn thuở, trong khai thác đối tượng sáng tạo chủ yếu chính là cuộc đời và tâm hồn của người phụ nữ.

Đồng thời, bà cũng khẳng định đối tượng mà người đàn bà tìm kiếm chính là đàn ông – những Adam của cuộc sống đời thường. Mỗi trang viết của họ là một sự vỡ lẽ về các đấng mày râu mà quan trọng hơn đó là sự “bộc lộ lòng vị tha, nhân ái của phụ nữ với con người và cuộc đời. Suy cho cùng đó cũng là một cách dung hòa cân bằng các mối quan hệ ứng xử ở đời” [143, tr 115]. Trong sáng tác của mình, các cây bút nữ đã thể hiện cả ý thức lẫn vô thức sáng tạo, dựa trên linh cảm đầy biến ảo để khai thác đến nhiều vỉa tầng của hiện thực và chiều sâu nhân vật.

Vì thế, việc phát hiện các tình huống tâm lý, thế giới nội tâm nhân vật với bút pháp tự sự trữ tình đã trở thành một nét đặc trưng trong sáng tác của các chị. Bên cạnh đó, việc không ngừng đổi mới nghệ thuật ngôn từ, lối viết tự do, khoáng đạt hiện đại mà gợi cảm và đầy nữ tính đã khiến tác phẩm của các chị ngày càng có nhiều độc giả. Chính với những thành tựu đó, nhà nghiên cứu đã tin rằng “trong nền văn xuôi đương đại phong phú và đa dạng hôm nay, sáng tác của các nhà văn nữ 9 đã có một tiếng nói riêng, hương sắc riêng…phụ nữ với tác phẩm của phụ nữ sẽ là lời mời, tiếng gọi của văn chương và người đọc trong thế kỷ 21” [143, tr 117] Năm 2006, trong bài viết Sức bật mới của những cây bút nữ, tác giả Lê Viết Thọ thông qua việc đánh giá những cái tên rất quen như Võ Thị Hảo, Trần Thùy Mai, Nguyễn Ngọc Tư đến sự xuất hiện của những cây bút nữ trẻ mới trên văn đàn như Hồng Hạnh, Phan Việt đã khẳng định “Những năm đầu của thế kỷ XXI này, văn đàn thêm một lần khởi sắc bởi những cây bút nữ. Nhờ họ, văn học ngày càng mang thêm diện mạo mới, một đời sống nhiều giằng co, trắc ẩn và đa đoan…Những cây bút nữ đã và đang âm thầm tỏa sáng, bày tỏ cách hiện diện trong cuôc sống bằng văn chương, tạo nên những nhịp mạch mới cho đời sống văn học [125].

Theo ông, điều quan trọng làm nên sức bật ấy chính là “trong sâu thẳm trang văn cho dù tưởng như cay nghiệt, thì vẫn phập phồng một trái tim nhân hậu, một cái nhìn sẻ chia, cảm thông trước cuộc đời, tạo nên một mạch nguồn ấm áp trong đời sống văn chương” [125]. Năm 2007, nhà nghiên cứu Phạm Xuân Nguyên ở bài viết Vũ điệu văn chương trẻ trong tập truyện ngắn của 12 cây bút nữ đã đã bộc lộ sự vui mừng khi chứng kiến sự trưởng thành của những cây viết thế hệ 7x, 8x như Nie Thanh Mai, Nguyễn Thúy Hằng, Ngọc Cầm Dương, Từ Nữ Triệu Vương…và với những gì họ đem lại trong văn chương “Họ trẻ tuổi, họ sống trẻ theo nhịp sống của thế hệ và thời đại, họ nghĩ và cảm trẻ. Và họ viết trẻ. Trẻ tự nó đã là một phẩm chất.

Ở lối nhìn đời. Và ở cách trình bày lối nhìn ấy thành văn…Không có gì mới dưới mặt trời, nói về thất tình lục dục của con người. Chỉ có cách nhìn cách nói về chúng là mới mà thôi. Dù cái mới đây nhiều khi chưa phải là cái mới thực chất.

Mới chỉ đang là khác, là lạ. Thì đấy cũng đã là một sự bắt đầu để có mới” [10, tr 7]. Theo tác giả, truyện ngắn là thể gan lì và ương bướng khi chấp nhận mọi người viết muốn thử sức nhưng không dễ cho ai làm chủ được nó khi không có đủ nội lực và tay nghề, nhưng 12 cây bút nữ trẻ đã đáp lại lời mời và sự thách thức đó. Mỗi cây bút, với những cách khám phá khác nhau đã mạnh dạn 10 trong việc “đột phá” vào mảng hiện thực lạ, những lối viết mới mẻ tạo nên sự đa dạng, hấp dẫn của thế hệ của các nhà văn trẻ.

Tiếp nối những nhận định về văn xuôi nữ ở giai đoạn trước, năm 2013 tác giả Trần Thục đã có bài viết Một góc nhìn về văn xuôi nữ, khá bao quát về nhiều phương diện của văn xuôi nữ trong đó đặc biệt là truyện ngắn nữ. Theo tác giả, ở thể loại truyện ngắn, các cây bút nữ đã mang đến cho làng văn những giọng điệu mới. Văn chương của họ phần nào đã khẳng định được vị thế trên văn đàn, tên tuổi của họ ngày càng trở nên quen thuộc với nhiều độc giả. Về đề tài, các tác giả nữ viết nhiều về đề tài tình yêu, hạnh phúc với những khát vọng tình yêu luôn luôn bỏng chát nhưng dường như chẳng bao giờ có thể thực hiện được, chẳng bao giờ có thể trọn vẹn.

“Vẫn còn bàng bạc những mất mát trong tình yêu và hôn nhân, nhấn chìm người phụ nữ vào sự cô đơn, đau khổ” [145]. Tuy nhiên, các cây bút nữ đã mạnh dạn cất lên tiếng nói cá nhân, nêu lên ước nguyện của mình, dám đòi hỏi và kêu gọi người đời quan tâm đến số phận những người phụ nữ. Không chỉ vậy, “văn xuôi nữ còn đi sâu vào những tầng bậc của cuộc sống gia đình, ở đó có cả những mâu thuẫn, xung đột, bất hòa giữa hai thế hệ mà tưởng như không thể giải tỏa nổi” [145]. Đặc biệt, theo nhận định của tác giả Trần Thục, nhân vật nữ trong tác phẩm của các cây bút nữ xuất hiện với mật độ dày đặc và trở thành hình tượng trung tâm, có thể lên đến 2/3 nhân vật của toàn bộ tác phẩm.

“Nhân vật nữ của họ rất tinh tế, nhạy cảm, có cá tính mạnh mẽ, dám sống, dám yêu, dám đòi hỏi quyền được yêu, quyền được sống hạnh phúc chính đáng” [145]. Đồng thời với giọng điệu mới mẻ, có cá tính và ngôn ngữ sắc sảo, mạnh bạo mà vẫn không thiếu chất đằm thắm, dịu dàng, các nhà văn nữ đã góp những tiếng nói riêng, những hương sắc riêng cho diện mạo văn xuôi đương đại. Theo tác giả, văn xuôi nữ ở Việt Nam tuy xuất hiện muộn hơn so với các nước khác nhưng “hứa hẹn những bước đi triển vọng góp phần làm phong phú diện mạo văn học Việt Nam thế kỷ XXI” [145]. 11 Năm 2015, nhà nghiên cứu Bùi Việt Thắng – người tự nhận mình có xu hướng “khuynh nữ” lại tiếp tục có bài viết luận bàn về những cây bút nữ trong hội thảo cuốn sách Phái đẹp và cuộc đời.