Luận Văn: Truyện Ngắn Nữ Việt Nam Từ 1986 Đến Nay

Tổng hợp kiến thức Truyện Ngắn Nữ Việt Nam: Xu Hướng Từ 1986 Đến Nay, tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả trong văn học

• Tác giả: Nguyễn Thị Minh Châu
• Người hướng dẫn: PTS. Nguyễn Văn A
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Ngữ văn
• Đề tài: Truyện ngắn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay
• Loại tài liệu: Luận án
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp mới về khoa học của luận án
• Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn của luận án
• Cấu trúc của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước
• 1.3. Nhận xét tình hình nghiên cứu và hướng nghiên cứu của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: TRUYỆN NGẮN NỮ VIỆT NAM TỪ 1986 ĐẾN NAY TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI VÀ HỘI NHẬP
• 2.1. Những tác động “ngoại sinh”
• 2.2. Những vận động “nội tại”
• 2.3. Truyện ngắn nữ - “phần tinh túy làm nên bản lai diện mục” của nền văn học Việt Nam đương đại
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG MÔ HÌNH GIAO TIẾP TRONG TRUYỆN NGẮN NỮ VIỆT NAM TỪ 1986 ĐẾN NAY
• 3.1. Mô hình giao tiếp với thiên nhiên
• 3.2. Mô hình giao tiếp với cuộc sống và con người
• 3.3. Mô hình giao tiếp với chính mình
• 4. CHƯƠNG 4: NHỮNG DẠNG THÁI BIỂU HIỆN TRONG TRUYỆN NGẮN NỮ VIỆT NAM TỪ 1986 ĐẾN NAY
• 4.1. Không gian và thời gian nghệ thuật
• 4.2. Diễn ngôn mang đặc trưng giới trong truyện ngắn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tình hình nghiên cứu

Từ năm 1986 đến nay, truyện ngắn đã khẳng định vị thế của mình trong nền văn học Việt Nam, đặc biệt là trong bối cảnh đổi mới. Nghiên cứu về truyện ngắn nữ Việt Nam đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, tuy nhiên, số lượng công trình chuyên sâu về thể loại này vẫn còn hạn chế. Các tác giả nữ như Lê Minh Khuê, Phạm Thị Hoài đã có những đóng góp đáng kể, nhưng vẫn cần nhiều nghiên cứu hơn để làm rõ những đặc trưng của tác giả nữ trong văn học Việt Nam. Những công trình hiện có chủ yếu tập trung vào từng tác giả đơn lẻ hoặc nhóm tác giả theo một hệ vấn đề nhất định. Điều này cho thấy sự cần thiết phải tổng hợp và phân tích sâu hơn về truyện ngắn nữ trong bối cảnh văn học hiện đại.

1.1. Tình hình nghiên cứu trong nước

Nghiên cứu về truyện ngắn nữ trong nước đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều khoảng trống. Các nhà nghiên cứu như Bùi Việt Thắng đã chỉ ra sự bứt phá của các cây bút nữ trẻ, nhấn mạnh rằng truyện ngắn đang khởi sắc nhờ vào sự đóng góp của họ. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều ý kiến cho rằng truyện ngắn nữ cần có một cái gì đó căn cốt hơn để khẳng định vị thế của mình trong văn học. Các tác giả như Hà Minh Đức cũng đã có những nhận định về sự phát triển của các tác giả nữ từ sau năm 1975, cho thấy sự đa dạng và phong phú trong sáng tác của họ. Điều này cho thấy rằng văn học nữ đang dần khẳng định được tiếng nói và vị trí của mình trong nền văn học Việt Nam.

II. Truyện ngắn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay trong bối cảnh đổi mới và hội nhập

Giai đoạn từ 1986 đến nay được xem là thời kỳ phát triển mạnh mẽ của truyện ngắn nữ trong văn học Việt Nam. Sự đổi mới không chỉ mang lại những thay đổi về nội dung mà còn cả hình thức thể hiện. Các tác giả nữ đã mạnh dạn khai thác những chủ đề mới, phản ánh chân thực cuộc sống và tâm tư của người phụ nữ trong xã hội hiện đại. Những tác phẩm tiêu biểu như của Lê Minh Khuê hay Phạm Thị Hoài đã thể hiện rõ nét sự chuyển mình của văn học nữ. Sự xuất hiện của các tác giả trẻ cũng góp phần làm phong phú thêm bức tranh truyện ngắn hiện đại, với những giọng điệu mới mẻ và cách tiếp cận độc đáo. Điều này cho thấy rằng truyện ngắn nữ không chỉ là một bộ phận của văn học Việt Nam mà còn là một phần không thể thiếu trong dòng chảy văn học đương đại.

2.1. Những tác động ngoại sinh

Sự thay đổi trong văn học Việt Nam từ năm 1986 đến nay không thể không nhắc đến những tác động từ bên ngoài. Các yếu tố như toàn cầu hóa, hội nhập văn hóa đã tạo ra những cơ hội và thách thức cho các tác giả nữ. Họ không chỉ tiếp thu những xu hướng mới mà còn tìm cách làm mới bản thân trong sáng tác. Điều này dẫn đến sự đa dạng trong phong cách và nội dung của truyện ngắn nữ. Các tác giả đã mạnh dạn thể hiện những vấn đề xã hội, tâm lý phức tạp của người phụ nữ, từ đó tạo ra những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao. Sự giao thoa giữa các nền văn hóa đã giúp các tác giả nữ mở rộng tầm nhìn và khẳng định bản sắc riêng trong sáng tác của mình.

III. Những mô hình giao tiếp trong truyện ngắn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay

Mô hình giao tiếp trong truyện ngắn nữ đã có sự thay đổi đáng kể từ năm 1986 đến nay. Các tác giả nữ không chỉ giao tiếp với thiên nhiên mà còn với chính bản thân và xã hội. Mô hình giao tiếp với thiên nhiên thể hiện sự kết nối sâu sắc giữa con người và môi trường xung quanh. Điều này không chỉ phản ánh tâm tư của người phụ nữ mà còn là một cách để họ khẳng định vị trí của mình trong xã hội. Mô hình giao tiếp với cuộc sống và con người cho thấy sự nhạy bén trong việc nắm bắt những biến động xã hội, từ đó tạo ra những tác phẩm có chiều sâu và ý nghĩa. Cuối cùng, mô hình giao tiếp với chính mình thể hiện sự tự vấn và tìm kiếm bản sắc cá nhân, điều này càng làm nổi bật giá trị của truyện ngắn nữ trong văn học Việt Nam.

3.1. Mô hình giao tiếp với thiên nhiên

Trong truyện ngắn nữ, mô hình giao tiếp với thiên nhiên không chỉ đơn thuần là miêu tả cảnh vật mà còn là một phần quan trọng trong việc thể hiện tâm trạng và cảm xúc của nhân vật. Các tác giả nữ thường sử dụng thiên nhiên như một bối cảnh để phản ánh những tâm tư, tình cảm của người phụ nữ. Sự hòa quyện giữa con người và thiên nhiên tạo ra một không gian nghệ thuật phong phú, nơi mà những cảm xúc được thể hiện một cách chân thực và sâu sắc. Điều này không chỉ giúp làm nổi bật vẻ đẹp của thiên nhiên mà còn khẳng định vai trò của người phụ nữ trong việc gìn giữ và bảo vệ môi trường sống của mình.

IV. Những dạng thái biểu hiện trong truyện ngắn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay

Các dạng thái biểu hiện trong truyện ngắn nữ đã có sự phát triển đa dạng và phong phú. Không gian và thời gian nghệ thuật trong các tác phẩm này thường được xây dựng một cách linh hoạt, phản ánh sự thay đổi trong tư duy và cảm nhận của các tác giả nữ. Diễn ngôn mang đặc trưng giới trong truyện ngắn nữ cũng thể hiện rõ nét sự khác biệt trong cách tiếp cận và thể hiện nhân vật. Các tác giả nữ thường chú trọng đến việc khắc họa tâm lý và nội tâm của nhân vật, từ đó tạo ra những tác phẩm có chiều sâu và ý nghĩa. Điều này không chỉ giúp làm nổi bật bản sắc của truyện ngắn nữ mà còn khẳng định vị trí của nó trong văn học Việt Nam.

4.1. Không gian và thời gian nghệ thuật

Không gian và thời gian trong truyện ngắn nữ thường được xây dựng một cách linh hoạt và sáng tạo. Các tác giả nữ không chỉ sử dụng không gian vật lý mà còn khai thác không gian tâm lý, tạo ra những chiều sâu trong tác phẩm. Thời gian cũng không còn là một yếu tố cố định mà trở thành một công cụ nghệ thuật để thể hiện tâm trạng và cảm xúc của nhân vật. Điều này giúp cho truyện ngắn nữ có được sự phong phú và đa dạng trong cách thể hiện, từ đó tạo ra những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao. Sự kết hợp giữa không gian và thời gian nghệ thuật đã góp phần làm nên sức hấp dẫn của truyện ngắn nữ trong văn học Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tính cấp thiết của đề tài

Trong tiến trình lịch sử văn học Việt Nam, truyện ngắn cùng với tiểu thuyết giữ vai trò là những thể loại có tính năng động, nhạy bén trong việc phản ánh các chuyển biến của đời sống xã hội. Sau dấu mốc lịch sử năm 1986, công cuộc Đổi mới toàn diện đất nước đã tạo điều kiện làm thay đổi diện mạo đời sống văn học dân tộc. Trong bối cảnh này, sự xuất hiện với số lượng đông đảo và sự chuyển biến về bản lĩnh nghệ thuật của đội ngũ tác giả nữ đã trở thành một hiện tượng nổi bật của văn học đương đại. Các cây bút nữ đã tham gia sâu sắc vào việc phản tư các giá trị đời sống, thân phận con người và tâm hồn người phụ nữ, qua đó hình thành một bộ phận tác phẩm mang đặc trưng riêng thường được giới nghiên cứu gọi là "văn học mang gương mặt nữ".

Thể loại truyện ngắn được các tác giả nữ lựa chọn như một phương thức tự giác nhằm truyền tải thông điệp nghệ thuật. Dù vậy, việc lý giải thành tựu của truyện ngắn nữ Việt Nam từ năm 1986 đến nay bắt nguồn từ hoàn cảnh lịch sử, từ đặc trưng thể loại hay từ đặc trưng giới tính vẫn là vấn đề học thuật cần được nghiên cứu chuyên biệt và có hệ thống. Vì các lý do trên, đề tài Truyện ngắn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay được xác lập để thực hiện.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

• Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở khảo sát sáng tác truyện ngắn của các tác giả nữ tiêu biểu từ năm 1986 đến nay, luận án hướng đến việc chỉ ra các nét đặc trưng làm nên bản sắc của lối viết nữ, đồng thời xác định vị trí của các cây bút nữ trong dòng chảy văn học Việt Nam đương đại, khẳng định truyện ngắn nữ là bộ phận tiêu biểu tạo nên sự phong phú của nền văn học thời kỳ đổi mới và hội nhập.
• Nhiệm vụ nghiên cứu (gồm 4 nhiệm vụ chính):
  1. Nhiệm vụ 1: Hệ thống hóa các quan điểm và công trình nghiên cứu về văn xuôi nữ nói chung, truyện ngắn nữ nói riêng để làm cơ sở định hướng nghiên cứu.
  2. Nhiệm vụ 2: Đặt truyện ngắn nữ trong bối cảnh đổi mới và hội nhập của văn chương Việt Nam đương đại để nhận diện các tiền đề lịch sử, xã hội, văn hóa, tư tưởng và sự vận động nội tại của thể loại.
  3. Nhiệm vụ 3: Làm sáng rõ đặc trưng của truyện ngắn nữ thông qua việc phân tích các mô hình giao tiếp thẩm mỹ của các tác giả nữ.
  4. Nhiệm vụ 4: Khảo sát các dạng thái biểu hiện của lối viết nữ trên các phương diện tổ chức không gian, thời gian nghệ thuật và diễn ngôn mang đặc trưng giới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Truyện ngắn của các tác giả nữ Việt Nam từ năm 1986 đến nay, tập trung vào các phương diện: mô hình giao tiếp thẩm mỹ, không gian nghệ thuật, thời gian nghệ thuật và diễn ngôn mang đặc trưng giới nữ.
• Phạm vi tác giả và tác phẩm:
  • Tác giả tiêu biểu trong nước: Khảo sát các tập truyện ngắn của 11 tác giả gồm Lê Minh Khuê, Phạm Thị Hoài, Trần Thùy Mai, Dạ Ngân, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh, Y Ban, Nguyễn Ngọc Tư, Võ Thị Hảo, Võ Thị Xuân Hà, Đỗ Bích Thúy.
  • Tác giả hải ngoại: Khảo sát tác phẩm của Nguyễn Thị Hoàng Bắc, Nhung Uyển, Trân Sa qua tuyển tập Khung trời bỏ lại (NXB Phụ Nữ, 1996).
  • Các tuyển tập truyện ngắn: Những truyện ngắn nữ đặc sắc từ 1986 đến nay (NXB Phụ Nữ), Truyện ngắn nữ 2000 – 2006 (NXB Phụ Nữ), Truyện ngắn nữ đầu thế kỷ 21 (NXB Văn học), Truyện ngắn nữ 2000 – 2009 (NXB Phụ Nữ), Truyện ngắn 9 cây bút nữ (NXB Văn học), Vũ điệu thân gầy, truyện ngắn 12 cây bút nữ (NXB Trẻ), Độc thoại trên tháp nhà thờ (NXB Hội Nhà văn).
• Phạm vi thời gian: Giới hạn khảo sát từ năm 1986 đến các tác phẩm được xuất bản đến năm 2017.

Nhóm nguồn tư liệu	Chi tiết tác giả / Tác phẩm / Tuyển tập	Nhà xuất bản / Năm
Tác giả trong nước	Lê Minh Khuê, Phạm Thị Hoài, Trần Thùy Mai, Dạ Ngân, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh, Y Ban, Nguyễn Ngọc Tư, Võ Thị Hảo, Võ Thị Xuân Hà, Đỗ Bích Thúy	Khảo sát theo các tập truyện ngắn cá nhân (đến năm 2017)
Tác giả hải ngoại	Nguyễn Thị Hoàng Bắc, Nhung Uyển, Trân Sa (trong tập Khung trời bỏ lại)	NXB Phụ Nữ, 1996
Tuyển tập truyện ngắn nữ	Những truyện ngắn nữ đặc sắc từ 1986 đến nay Truyện ngắn nữ 2000 – 2006 Truyện ngắn nữ đầu thế kỷ 21 Truyện ngắn nữ 2000 – 2009 Truyện ngắn 9 cây bút nữ Vũ điệu thân gầy, truyện ngắn 12 cây bút nữ Độc thoại trên tháp nhà thờ	NXB Phụ Nữ NXB Phụ Nữ NXB Văn học NXB Phụ Nữ NXB Văn học NXB Trẻ NXB Hội Nhà văn

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trong nước

Qua tổng hợp tài liệu, luận án phân loại tình hình nghiên cứu truyện ngắn nữ tại Việt Nam thành bốn hướng tiếp cận chính:

                                  CÁC HƯỚNG NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC
1. Tổng kết, đánh giá    2. Tư duy nghệ thuật          3. Tác giả nữ            4. Lý thuyết phê bình
   thành tựu tác giả nữ     và đặc trưng thể loại         cụ thể                   nữ quyền / phái tính

1. Hướng 1: Tổng kết, đánh giá thành tựu của các cây bút nữ:

   • Bùi Việt Thắng (1993) trong bài viết Khi người ta trẻ (I) nhận định về sự xuất hiện của các cây bút nữ trẻ (Nguyễn Thị Thu Huệ, Võ Thị Hảo, Phan Thị Vàng Anh, Y Ban, Nguyễn Thị Ấm, Nguyễn Minh Dậu) với nhu cầu hòa nhập, đấu tranh cho tình cảm và thủ pháp lạ hóa. Đến năm 2015, trong bài viết Văn chương mang gương mặt nữ, ông tiếp tục khẳng định năng lực biểu đạt cảm xúc và chất trí tuệ trong văn xuôi nữ.
   • Hà Minh Đức (1995) trong bài Những tác giả nữ trong nền văn xuôi cách mạng (sách tuyển chọn giai đoạn 1945–1995) đã phân tích sự đổi mới cấu trúc câu chuyện, nhân vật bộc lộ cá tính và việc thể hiện các khát khao bản năng của người nữ.
   • Nguyễn Thị Bích Thu (2001) trong bài viết Văn xuôi phái đẹp chỉ ra việc các nhà văn nữ khai thác đề tài thế sự, đời tư, các chi tiết đời thường và thế giới nội tâm với bút pháp tự sự trữ tình.
   • Lê Viết Thọ (2006) trong bài viết Sức bật mới của những cây bút nữ ghi nhận sự xuất hiện của các thế hệ tác giả và mạch nguồn nhân hậu phía sau những trang viết thế sự.
   • Phạm Xuân Nguyên (2007) trong bài Vũ điệu văn chương trẻ đánh giá nỗ lực khám phá hiện thực và cách nhìn đời mới mẻ của thế hệ tác giả 7x, 8x (Nie Thanh Mai, Nguyễn Thúy Hằng, Ngọc Cầm Dương, Từ Nữ Triệu Vương).
   • Trần Thục (2013) trong bài Một góc nhìn về văn xuôi nữ tổng kết các chủ đề tình yêu, hôn nhân, mâu thuẫn gia đình và mật độ nhân vật nữ trung tâm (chiếm tới 2/3 hệ thống nhân vật).
   • Châm Khanh (2016) trong bài Phụ nữ và văn chương nêu lên các câu hỏi về hiện tượng phụ nữ viết văn xuôi nhiều hơn thơ và sự khác biệt giới trong sáng tác.
   • Lê Thị Hường (2017) trong bài Ba mươi năm truyện ngắn nữ trong xu thế hội nhập tổng kết toàn diện về trường nhìn hướng nội, đề tài lịch sử, chiến tranh, đời sống đô thị, cảm thức tính dục và việc sử dụng các cấu trúc phân mảnh của lối viết hậu hiện đại.
   • Các quan điểm hoài nghi, trái chiều: Nguyễn Thanh Sơn trong bài viết Các nhà văn nữ và sự khủng hoảng trong văn học Việt Nam hiện đại đưa ra nhận định tiêu cực về sự đổi mới của tác giả nữ; Hoàng Đăng Khoa cũng bày tỏ sự nghi ngại về nguy cơ đánh mất bản sắc trong nỗ lực đổi mới hình thức.

2. Hướng 2: Tiếp cận từ tư duy nghệ thuật và đặc trưng thể loại:

   • Lê Thị Hường (1995) với luận án phó tiến sĩ Những đặc điểm cơ bản của truyện ngắn Việt Nam giai đoạn 1975 – 1995 và bài viết Tư duy biểu tượng trong văn xuôi nữ đã phân tích các mã thẩm mỹ như cổ mẫu Đất, Nước, biểu tượng người mẹ và biểu tượng màu sắc.
   • Lê Thị Hương Thủy (2013) trong luận án tiến sĩ Truyện ngắn Việt Nam từ 1986 đến nay (Nhìn từ góc độ thể loại) phân tích sự gia tăng của người viết nữ và việc sử dụng người kể chuyện xưng "tôi" với điểm nhìn bên trong.
   • Nguyễn Thị Năm Hoàng (2015) trong luận án tiến sĩ Truyện ngắn Việt Nam sau 1975 – nhìn từ góc độ thể loại khảo sát tác phẩm của Lê Minh Khuê, Võ Thị Hảo, Nguyễn Thị Thu Huệ, Trần Thùy Mai, Nguyễn Ngọc Tư trong tiến trình vận động chung của thể loại.
   • Phạm Thị Thanh Phượng (2015) với luận án tiến sĩ Truyện ngắn các nhà văn nữ đương đại – Tư duy nghệ thuật và đặc trưng thể loại đã khảo sát có hệ thống các biểu tượng (con người dị biệt, sex, giấc mơ, thiên nhiên) và các yếu tố thi pháp thể loại (kết cấu, cốt truyện, người trần thuật ngôi thứ nhất).

3. Hướng 3: Nghiên cứu về những tác giả nữ cụ thể:

   • Lê Minh Khuê: Được nghiên cứu qua các bài viết của Bùi Việt Thắng (Hiện tượng Lê Minh Khuê - nhấn mạnh cảm hứng thế sự, chi tiết nghệ thuật sắc sảo, đoạn kết bất ngờ), Trần Hoàng Thiên Kim, Phương Thúy.
   • Phan Thị Vàng Anh, Nguyễn Thị Thu Huệ, Võ Thị Hảo, Lý Lan: Bùi Việt Thắng (Tứ tử trình làng) phân tích thủ pháp lạ hóa của Phan Thị Vàng Anh, tình huống kì ảo của Võ Thị Hảo, tính chất đa cực giữa chao chát và dịu dàng của Nguyễn Thị Thu Huệ, lối viết dòng ý thức tự do của Lý Lan.
   • Võ Thị Xuân Hà: Văn Giá (Đọc văn của Võ Thị Xuân Hà) chỉ ra trạng thái chập chờn giữa cõi thực và cõi ảo, cốt truyện tối giản và chất trữ tình nhịp chậm.
   • Trần Thùy Mai: Lê Thị Hường (Trần Thùy Mai – hành trình đi tìm hạnh phúc ảo), Hoàng Thị Huế, Mai Văn Hoan, Hồ Thế Hà phân tích không gian văn hóa Huế, chất tự sự nửa cổ tích nửa thế sự và cảm xúc nữ tính.
   • Nguyễn Ngọc Tư: Được khảo sát từ góc độ không gian văn hóa Nam Bộ và ngôn ngữ qua các bài viết của Hoàng Kim, Nguyên Ngọc, Nguyễn Trọng Bình, Thanh Bình, Trần Hữu Dũng, Tiền Văn Triệu, Thụy Khê, Trịnh Phương Thu, Trần Hoàng Thiên Kim; một số bài viết bước đầu tiếp cận dưới góc nhìn phê bình sinh thái.
   • Các tác giả khác: Y Ban, Đỗ Bích Thúy, Dương Thụy cũng được nhiều bài phê bình phân tích ở các khía cạnh phong cách riêng.

4. Hướng 4: Tiếp cận từ góc độ vận dụng lý thuyết phê bình nữ quyền (Feminist criticism):

   • Nguyễn Đăng Điệp (2006) trong bài viết Ý thức phái tính và âm hưởng nữ quyền trong văn học Việt Nam đương đại phân tích 4 biểu hiện: ngôn ngữ trải nghiệm cá nhân giới, sự xét lại các điển phạm nghệ thuật, việc thể hiện đề tài thân thể - tình dục, và việc bảo lưu hơi ấm nữ tính.
   • Nguyễn Thị Bình (2011) trong bài viết Ý thức phái tính trong văn xuôi nữ đương đại làm rõ các tuyên ngôn về hành vi viết và mô hình người phụ nữ mới.
   • Hồ Khánh Vân qua các nghiên cứu về ý thức địa vị "giới thứ hai", quan niệm về lối viết nữ (l'écriture féminine), các mô típ tự thuật, thân thể, hình tượng người mẹ và người đàn ông bất toàn.
   • Đoàn Ánh Dương (2017) trong bài viết Trải nghiệm về giới sau đổi mới: nhìn từ truyện ngắn các nữ nhà văn phân tích việc người nữ kiến tạo hình ảnh người phụ nữ mới và xác lập ngôn ngữ thân thể.
   • Trần Huyền Sâm (2016) trong chuyên khảo Nữ quyền luận ở Pháp và tiểu thuyết nữ Việt Nam đương đại cung cấp khung lý thuyết nữ quyền phương Tây và chỉ ra các hạn chế của văn học nữ trong nước (về đề tài, ngôi kể và kỹ thuật xử lý yếu tố tính dục).
   • Hai công trình luận án chuyên sâu: Nguyễn Thị Thanh Xuân (2013) với luận án Vấn đề phái tính và âm hưởng nữ quyền trong văn xuôi Việt Nam đương đại và Mai Thị Thu (2015) với luận án Tinh thần nữ quyền trong văn xuôi Việt Nam sau 1986.

Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước

Các công trình nghiên cứu ngoài nước về văn xuôi nữ Việt Nam chủ yếu xuất hiện dưới dạng bài viết phân tích bối cảnh toàn cầu hóa tác động đến việc giải phóng cái tôi cá nhân của tác giả nữ. Nổi bật về mặt nghiên cứu chuyên khảo là luận án tiến sĩ của Hoàng Dĩ Đình (Đại học Ngoại ngữ - Ngoại thương Quảng Đông, Trung Quốc) với đề tài Ngôn ngữ trần thuật trong truyện ngắn Việt Nam sau 1975 (Trên tư liệu truyện ngắn ba nhà văn nữ), ứng dụng ngôn ngữ học để phân tích chiến lược trần thuật, người trần thuật và điểm nhìn trong truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ, Võ Thị Hảo và Phan Thị Vàng Anh.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

Tổng quan tài liệu cho thấy: phần lớn các nghiên cứu trước đây lồng ghép truyện ngắn nữ trong bức tranh chung của văn xuôi nữ, hoặc khảo sát các tác giả đơn lẻ, hoặc tiếp cận theo hướng phê bình xã hội học, phê bình nữ quyền thuần túy. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống: xây dựng một công trình chuyên biệt, khảo sát có hệ thống truyện ngắn nữ giai đoạn 1986–2017 dưới góc độ cấu trúc – kí hiệu học, tiếp cận tác phẩm như một mô hình giao tiếp nghệ thuật đa chiều (với thiên nhiên, với cuộc sống/con người, với chính mình), kết hợp phân tích các dạng thái biểu hiện của không gian, thời gian và diễn ngôn mang đặc trưng giới.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

• Lý thuyết Cấu trúc – Kí hiệu học (Structural Semiotics): Luận án xem tác phẩm văn học là một hệ thống kí hiệu và một quá trình giao tiếp thẩm mỹ giữa người viết (chủ thể mã hóa) và người đọc (chủ thể giải mã). Khung phân tích này dùng để giải mã cấu trúc biểu hiện và các mô hình giao tiếp được kiến tạo trong văn bản truyện ngắn nữ.
• Lý thuyết Phê bình nữ quyền (Feminist Criticism) và Lối viết nữ (l'écriture féminine): Ứng dụng các quan điểm về ba làn sóng đấu tranh nữ quyền thế giới (làn sóng thứ nhất về quyền chính trị - xã hội; làn sóng thứ hai về sự giải phóng toàn diện và phê bình văn học; làn sóng thứ ba về sự đa dạng bản sắc nội tại của giới nữ); khái niệm địa vị "giới thứ hai" và ý thức phái tính để phân tích phương thức nhà văn nữ kiến tạo diễn ngôn thân thể và tái định vị bản ngã.
• Lý thuyết Thi pháp học (Poetics): Sử dụng quan niệm "hình thức mang tính quan niệm" để phân tích không gian nghệ thuật, thời gian nghệ thuật và tổ chức trần thuật.
• Lý thuyết Loại hình thể loại: Xem xét các quy luật vận động nội tại của thể loại truyện ngắn trong mối tương quan với đặc trưng tư duy nghệ thuật của phụ nữ.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng các phương pháp nghiên cứu định tính văn học chuyên ngành:

1. Phương pháp cấu trúc – kí hiệu học: Phân tích cấu trúc nội tại của tác phẩm, phân tích các tầng bậc kí hiệu được mã hóa trong mô hình giao tiếp nghệ thuật.
2. Phương pháp loại hình: Bao quát các đặc trưng thể loại truyện ngắn và sự tương thích giữa thể loại này với lối viết nữ.
3. Phương pháp so sánh: Đối chiếu truyện ngắn nữ giai đoạn 1986–2017 với truyện ngắn của các tác giả nam cùng thời, cũng như với sáng tác của các tác giả nữ giai đoạn trước 1986.
4. Tiếp cận theo hướng thi pháp học: Khám phá các phương diện tổ chức hình thức nghệ thuật như không gian sinh tồn, không gian tâm tưởng, thời gian hồi ức và thời gian phân mảnh.
5. Các thao tác bổ trợ: Khảo sát văn bản, thống kê – phân loại tư liệu tác phẩm, phân tích, tổng hợp và phê bình văn học.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu

Chương này thực hiện việc hệ thống hóa, phân loại và đánh giá toàn diện các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài trong và ngoài nước. Tác giả phân tích 4 hướng nghiên cứu chính tại Việt Nam (tổng kết thành tựu; tư duy nghệ thuật và thể loại; nghiên cứu tác giả đơn lẻ; lý thuyết nữ quyền/phái tính) và các nghiên cứu quốc tế. Từ việc chỉ ra thành tựu và hạn chế của các tài liệu đi trước, chương 1 xác lập tính cấp thiết, khoảng trống học thuật và định hình hướng tiếp cận mới của luận án từ góc độ cấu trúc – kí hiệu học và diễn ngôn giới.

Chương 2: Truyện ngắn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay trong bối cảnh đổi mới và hội nhập

Nội dung chương 2 tập trung phân tích các tiền đề hình thành và phát triển của truyện ngắn nữ đương đại:

• Những tác động ngoại sinh:
  • Bối cảnh lịch sử, xã hội sau năm 1986 với đường lối đổi mới của Đại hội Đảng lần thứ VI, chuyển đổi từ nền kinh tế tập trung bao cấp sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, mở rộng dân chủ hóa đời sống tinh thần.
  • Sự thay đổi hệ hình thẩm mỹ: từ cảm hứng sử thi, ca ngợi cái "ta" chung của cộng đồng trong thời chiến chuyển sang cái nhìn thế sự, đời tư, đề cao ý thức cá nhân và cá tính sáng tạo trong thời bình.
  • Tác động của quá trình toàn cầu hóa, bùng nổ truyền thông, văn học mạng và sự du nhập của các trào lưu tư tưởng phương Tây (chủ nghĩa hiện sinh, chủ nghĩa hậu hiện đại, phân tâm học, lý thuyết nữ quyền).
  • Sự biến chuyển về vị thế xã hội của phụ nữ Việt Nam, sự thức tỉnh ý thức bình đẳng giới và phản ứng đối với các định kiến Nho giáo truyền thống còn tồn tại.
• Những vận động nội tại: Sự tự vận động của thể loại truyện ngắn với tính chất ngắn gọn, linh hoạt, phù hợp với nhịp sống hiện đại và trực cảm của tác giả nữ.
• Khẳng định vị thế: Luận giải nguyên nhân truyện ngắn nữ trở thành bộ phận tiêu biểu thể hiện "bản lai diện mục" của nền văn học Việt Nam đương đại.

Chương 3: Những mô hình giao tiếp trong truyện ngắn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay

Dựa trên cách tiếp cận kí hiệu học xem tác phẩm là hành vi giao tiếp nghệ thuật, chương 3 làm rõ 3 mô hình giao tiếp chủ đạo:

• Mô hình giao tiếp với thiên nhiên: Thể hiện sự gắn kết giữa trực cảm của người phụ nữ với các yếu tố tự nhiên; sự xuất hiện đậm đặc của các cổ mẫu mang tính âm như Đất, Nước; sự hòa nhập giữa thiên nhiên và tâm thức sinh thái của con người.
• Mô hình giao tiếp với cuộc sống và con người: Khai thác các xung đột thế sự, đời tư, va chạm trong đời sống đô thị và cấu trúc gia đình; sự nhìn nhận, giải mã hình tượng người đàn ông từ điểm nhìn của phụ nữ; sự thấu cảm đối với các số phận nhỏ nhoi, bất hạnh.
• Mô hình giao tiếp với chính mình: Phương thức tự phản tư, tự thuật; quá trình khám phá thế giới vô thức, tâm linh, giấc mơ và cảm thức bản năng, thân thể; hành trình xác lập và khẳng định bản ngã nữ tính.

Chương 4: Những dạng thái biểu hiện trong truyện ngắn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay

Chương 4 đi sâu phân tích các phương tiện nghệ thuật cụ thể kiến tạo nên lối viết nữ:

• Không gian và thời gian nghệ thuật:
  • Tổ chức không gian: Không gian đời tư, không gian sinh hoạt thường nhật thu nhỏ, không gian đô thị ngột ngạt và không gian tâm tưởng mang tính hư ảo.
  • Tổ chức thời gian: Thời gian tâm trạng, thời gian hồi ức, sự xáo trộn trật tự thời gian tuyến tính truyền thống theo cấu trúc phân mảnh và dòng ý thức.
• Diễn ngôn mang đặc trưng giới trong truyện ngắn nữ:
  • Ngôn ngữ thân thể và tính dục: Sử dụng diễn ngôn thân thể như một phương thức giải phóng bản ngã và xác lập quyền tự chủ của người nữ.
  • Cảm xúc và giọng điệu: Giọng điệu đa thanh, kết hợp giữa trữ tình dịu dàng với sự đối thoại sắc sảo, chao chát; cách tổ chức câu văn ngắn, linh hoạt, bộc lộ các trạng thái tâm lý phức tạp.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Luận án góp phần làm sáng tỏ lý luận về thể loại truyện ngắn trong thời kỳ đương đại thông qua việc nhận diện các đặc trưng khu biệt của lối viết nữ.
• Xác lập việc ứng dụng lý thuyết cấu trúc – kí hiệu học vào phân tích văn xuôi nữ, xem tác phẩm như một hệ thống mã hóa và các mô hình giao tiếp thẩm mỹ đặc thù (với tự nhiên, đời sống xã hội và nội tâm cá nhân).
• Góp phần bổ sung cơ sở lý thuyết về mối quan hệ giữa giới tính của chủ thể sáng tạo và việc tổ chức các yếu tố thi pháp văn bản (không gian, thời gian, diễn ngôn).

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Xây dựng bức tranh toàn cảnh, có hệ thống về diện mạo, thành tựu và quy luật vận động của truyện ngắn nữ Việt Nam từ năm 1986 đến năm 2017.
• Cung cấp tư liệu khoa học và khung phân tích cụ thể cho công tác nghiên cứu, giảng dạy học phần Văn học Việt Nam hiện đại, Văn học đương đại, Lý luận văn học và Phê bình nữ quyền tại các trường đại học, cao đẳng và các trường phổ thông.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Giới hạn thời gian khảo sát: Do đối tượng nghiên cứu thuộc về mảng văn học đương đại đang trong quá trình tiếp diễn ("cái đương đại chưa hoàn thành"), luận án chỉ giới hạn khảo sát các tác phẩm xuất bản từ năm 1986 đến năm 2017, do đó chưa bao quát các tập truyện ngắn xuất bản sau mốc thời gian này.
• Mức độ tiếp cận một số lý thuyết mới: Một số hướng tiếp cận chuyên ngành sâu như phê bình sinh thái học (ecocriticism) và phân tâm học sâu mới chỉ dừng lại ở mức độ liên hệ, chưa triển khai thành các chương mục phân tích chuyên biệt.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng khảo sát các tập truyện ngắn nữ xuất bản sau năm 2017 nhằm cập nhật đầy đủ các biến chuyển mới của văn học nữ trong bối cảnh xã hội số.
• Triển khai nghiên cứu liên ngành chuyên sâu giữa văn học nữ với phê bình sinh thái, xã hội học giới tính và lý thuyết tiếp nhận văn học đương đại.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên ngành Ngữ văn: Luận án cung cấp hệ thống tổng quan tài liệu chi tiết (Chương 1) và khung phương pháp luận tiếp cận văn xuôi nữ qua cấu trúc – kí hiệu học và diễn ngôn giới, phục vụ cho việc thực hiện các đề tài khóa luận, luận văn, luận án về văn học đương đại.
• Đối với giảng viên đại học, cao đẳng và giáo viên trung học phổ thông: Luận án là tài liệu tham khảo trong việc giảng dạy các tác gia nữ tiêu biểu (Lê Minh Khuê, Nguyễn Ngọc Tư, Phan Thị Vàng Anh...) và chuyên đề về văn học Việt Nam thời kỳ Đổi mới.
• Đối với các nhà nghiên cứu văn hóa và giới tính: Cung cấp các phân tích thực chứng về sự biến đổi nhận thức giới và sự biểu hiện của ý thức nữ quyền trong đời sống tinh thần xã hội Việt Nam từ sau năm 1986.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án khảo sát truyện ngắn của những tác giả nữ cụ thể nào?

Luận án tập trung khảo sát 11 tác giả tiêu biểu trong nước gồm: Lê Minh Khuê, Phạm Thị Hoài, Trần Thùy Mai, Dạ Ngân, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh, Y Ban, Nguyễn Ngọc Tư, Võ Thị Hảo, Võ Thị Xuân Hà, Đỗ Bích Thúy; cùng 3 tác giả hải ngoại là Nguyễn Thị Hoàng Bắc, Nhung Uyển, Trân Sa (trong tập Khung trời bỏ lại).

2. Khung thời gian và phạm vi tư liệu khảo sát của luận án được giới hạn như thế nào?

Luận án khảo sát các truyện ngắn được sáng tác và xuất bản trong giai đoạn từ năm 1986 đến năm 2017, bao gồm các tập truyện ngắn cá nhân và 7 tuyển tập truyện ngắn nữ xuất bản tại các nhà xuất bản trong nước.

3. Ba mô hình giao tiếp chính được luận án xây dựng ở Chương 3 là gì?

Ba mô hình giao tiếp thẩm mỹ gồm:

1. Mô hình giao tiếp với thiên nhiên (gắn kết với các cổ mẫu Đất, Nước và cảm thức tự nhiên).
2. Mô hình giao tiếp với cuộc sống và con người (khám phá hiện thực thế sự, đời tư, gia đình và hình tượng người đàn ông).
3. Mô hình giao tiếp với chính mình (tự phản tư, giải mã cõi vô thức, giấc mơ, thân thể và khẳng định bản ngã).

4. Tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học nào để thực hiện đề tài?

Luận án sử dụng 4 phương pháp chính: phương pháp cấu trúc – kí hiệu học, phương pháp loại hình, phương pháp so sánh và tiếp cận theo hướng thi pháp học; kết hợp các thao tác bổ trợ gồm khảo sát văn bản, thống kê – phân loại, phân tích, tổng hợp và phê bình văn học.

5. Nghiên cứu sinh nước ngoài nào đã thực hiện luận án tiến sĩ về truyện ngắn nữ Việt Nam được điểm lại trong tài liệu?

Đó là PGS. Hoàng Dĩ Đình (Đại học Ngoại ngữ - Ngoại thương Quảng Đông, Trung Quốc) với luận án tiến sĩ Ngôn ngữ trần thuật trong truyện ngắn Việt Nam sau 1975 (Trên tư liệu truyện ngắn ba nhà văn nữ), khảo sát ngôn ngữ trần thuật của Nguyễn Thị Thu Huệ, Võ Thị Hảo và Phan Thị Vàng Anh.

---

Kết luận

Luận án Truyện ngắn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay là công trình nghiên cứu chuyên biệt về sự phát triển của truyện ngắn do các tác giả nữ sáng tác trong giai đoạn Đổi mới và hội nhập đến năm 2017. Bằng việc kết hợp phương pháp cấu trúc – kí hiệu học, thi pháp học và lý thuyết phê bình nữ quyền, tác giả đã làm rõ các mô hình giao tiếp thẩm mỹ cùng các dạng thái biểu hiện của không gian, thời gian và diễn ngôn mang đặc trưng giới. Công trình khẳng định vị thế của truyện ngắn nữ như một bộ phận tiêu biểu phản ánh diện mạo và sự cách tân nghệ thuật của nền văn học Việt Nam đương đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu Những tác giả nữ trong nền văn xuôi cách mạng của cuốn sách Truyện ngắn các tác giả nữ (Tuyển chọn 1945 – 1995), nhà phê bình Hà Minh Đức đã có cái nhìn bao quát về lực lượng sáng tác những người viết nữ từ giai đoạn cách mạng đến sau năm 1975. Theo nhà nghiên cứu, 7 với các tác giả thuộc thế hệ nổi lên từ sau 1975 như Phạm Thị Hoài, Dạ Ngân, Trần Thị Trường, Ngô Thị Kim Cúc, Nguyễn Thị Ấm, Phạm Thị Minh Thư…, sáng tác của họ đã xuất hiện nhiều yếu tố mới từ nhân vật đến cấu trúc: “Các nhân vật mở rộng nếp cảm nghĩ, bộc lộ rõ cá tính trong các mối quan hệ, trong thị hiếu thẩm mĩ và ngôn ngữ xử sự. Cấu trúc câu chuyện cũng vẫn xoay theo những kiểu dáng mới không theo nếp truyền thống” [10, tr 7]. Còn những cây bút nữ mới xuất hiện gần đây như Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh, Võ Thị Xuân Hà, Hồ Hải Âu, “cái tôi của mỗi người đều không dấu kín mà bộc lộ chân tình, linh hoạt trên trang viết.

Tươi trẻ, nhưng từng trải, biết hòa nhập. Theo ông, chất nữ tính làm nên sự khác biệt trong sáng tác của các cây bút nữ trong giai đoạn này chính là “sự mềm dịu”, “phần thì bộc lộ vẻ đẹp khách quan của những tâm hồn nữ, phần thì làm dịu đi ở người đọc những mệt mỏi trăn trở khó khăn của cuộc đời. Chính cái tâm lý ấy góp phần tạo nên chất thơ riêng của các tác giả nữ” [10, tr 7]. Vì thế ông khẳng định “văn xuôi nữ phải có chất thơ”, tuy nhiên điều làm cho người đọc ngạc nhiên và cũng có khi hứng thú là “sự mạnh dạn của nhiều cây bút nữ trong việc bộc lộ phần rất riêng tư của tình yêu kể cả những khao khát thầm kín có tính chất bản năng ở mỗi người” [10, tr 7 - 8].

Chính sự “vừa đông vui về lực lượng, vừa đa dạng về tiềm năng, phong cách” [10, tr 8], khiến nhà nghiên cứu tin rằng, văn học nữ khi khởi phát còn dừng lắng như đợi chờ sự tích tụ thì “trong khoảng hơn thập kỷ trở lại đây đã thành dòng chảy xiết mạnh mẽ, hứa hẹn nhiều thành quả tốt đẹp” [10, tr 8]. Bước sang thế kỷ XXI, dường như là một mốc thời gian đủ xa để các nhà nghiên cứu nhìn lại thành tựu của văn học nữ, đặc biệt là truyện ngắn nữ để từ đó nhận diện những nét đặc trưng riêng của những người viết nữ qua nhiều bài viết khác nhau. Bằng sự mẫn cảm của một người đàn bà, năm 2001, nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Bích Thu đã có nhiều kiến giải mang tính phát lộ bản chất của văn xuôi nữ trong bài viết “Văn xuôi phái đẹp”. Theo bà, “Trong những năm gần đây, cùng với đội ngũ viết văn của cả nước, các nhà văn nữ vẫn tỏ ra sung sức 8 và bền bỉ trong lao động sáng tạo.

Bằng những trang viết của mình, các chị đã góp phần nâng cao tính thẩm mỹ của thể loại, đặc biệt vẫn giữ được “bình đẳng” với đồng nghiệp nam giới về hiệu quả và chất lượng nghệ thuật” [143, tr 112]. Bản lĩnh của người viết nữ được thể hiện thông qua việc làm chủ ngòi bút trong tư duy nghệ thuật và cảm hứng sáng tạo: “Văn chương của phái đẹp hôm nay đã không thi vị hóa những chuyện đời, không tỏ ra đài các hoặc đa cảm trong những dòng lệ…mà sắc sảo và sâu sắc khi tiếp cận và khai thác đề tài thế sự, đời tư với nỗi đau nhân tình thế thái bằng lối viết dịu dàng mà bén ngọt, diết dóng mà đồng cảm sẻ chia với những thân phận, những con người sống quanh mình” [143, tr 113,]. Đặc trưng của văn xuôi phái đẹp trên phương diện đề tài là “những va chạm nhỏ, những xung động khẽ của cuộc sống” hay “cái lỉnh kỉnh, dở dang” của cuộc đời. Với ưu thế riêng của giới tính, các nhà văn nữ đã thể hiện sở trường của mình trong đề tài tình yêu muôn thuở, trong khai thác đối tượng sáng tạo chủ yếu chính là cuộc đời và tâm hồn của người phụ nữ.

Đồng thời, bà cũng khẳng định đối tượng mà người đàn bà tìm kiếm chính là đàn ông – những Adam của cuộc sống đời thường. Mỗi trang viết của họ là một sự vỡ lẽ về các đấng mày râu mà quan trọng hơn đó là sự “bộc lộ lòng vị tha, nhân ái của phụ nữ với con người và cuộc đời. Suy cho cùng đó cũng là một cách dung hòa cân bằng các mối quan hệ ứng xử ở đời” [143, tr 115]. Trong sáng tác của mình, các cây bút nữ đã thể hiện cả ý thức lẫn vô thức sáng tạo, dựa trên linh cảm đầy biến ảo để khai thác đến nhiều vỉa tầng của hiện thực và chiều sâu nhân vật.

Vì thế, việc phát hiện các tình huống tâm lý, thế giới nội tâm nhân vật với bút pháp tự sự trữ tình đã trở thành một nét đặc trưng trong sáng tác của các chị. Bên cạnh đó, việc không ngừng đổi mới nghệ thuật ngôn từ, lối viết tự do, khoáng đạt hiện đại mà gợi cảm và đầy nữ tính đã khiến tác phẩm của các chị ngày càng có nhiều độc giả. Chính với những thành tựu đó, nhà nghiên cứu đã tin rằng “trong nền văn xuôi đương đại phong phú và đa dạng hôm nay, sáng tác của các nhà văn nữ 9 đã có một tiếng nói riêng, hương sắc riêng…phụ nữ với tác phẩm của phụ nữ sẽ là lời mời, tiếng gọi của văn chương và người đọc trong thế kỷ 21” [143, tr 117] Năm 2006, trong bài viết Sức bật mới của những cây bút nữ, tác giả Lê Viết Thọ thông qua việc đánh giá những cái tên rất quen như Võ Thị Hảo, Trần Thùy Mai, Nguyễn Ngọc Tư đến sự xuất hiện của những cây bút nữ trẻ mới trên văn đàn như Hồng Hạnh, Phan Việt đã khẳng định “Những năm đầu của thế kỷ XXI này, văn đàn thêm một lần khởi sắc bởi những cây bút nữ. Nhờ họ, văn học ngày càng mang thêm diện mạo mới, một đời sống nhiều giằng co, trắc ẩn và đa đoan…Những cây bút nữ đã và đang âm thầm tỏa sáng, bày tỏ cách hiện diện trong cuôc sống bằng văn chương, tạo nên những nhịp mạch mới cho đời sống văn học [125].

Theo ông, điều quan trọng làm nên sức bật ấy chính là “trong sâu thẳm trang văn cho dù tưởng như cay nghiệt, thì vẫn phập phồng một trái tim nhân hậu, một cái nhìn sẻ chia, cảm thông trước cuộc đời, tạo nên một mạch nguồn ấm áp trong đời sống văn chương” [125]. Năm 2007, nhà nghiên cứu Phạm Xuân Nguyên ở bài viết Vũ điệu văn chương trẻ trong tập truyện ngắn của 12 cây bút nữ đã đã bộc lộ sự vui mừng khi chứng kiến sự trưởng thành của những cây viết thế hệ 7x, 8x như Nie Thanh Mai, Nguyễn Thúy Hằng, Ngọc Cầm Dương, Từ Nữ Triệu Vương…và với những gì họ đem lại trong văn chương “Họ trẻ tuổi, họ sống trẻ theo nhịp sống của thế hệ và thời đại, họ nghĩ và cảm trẻ. Và họ viết trẻ. Trẻ tự nó đã là một phẩm chất.

Ở lối nhìn đời. Và ở cách trình bày lối nhìn ấy thành văn…Không có gì mới dưới mặt trời, nói về thất tình lục dục của con người. Chỉ có cách nhìn cách nói về chúng là mới mà thôi. Dù cái mới đây nhiều khi chưa phải là cái mới thực chất.

Mới chỉ đang là khác, là lạ. Thì đấy cũng đã là một sự bắt đầu để có mới” [10, tr 7]. Theo tác giả, truyện ngắn là thể gan lì và ương bướng khi chấp nhận mọi người viết muốn thử sức nhưng không dễ cho ai làm chủ được nó khi không có đủ nội lực và tay nghề, nhưng 12 cây bút nữ trẻ đã đáp lại lời mời và sự thách thức đó. Mỗi cây bút, với những cách khám phá khác nhau đã mạnh dạn 10 trong việc “đột phá” vào mảng hiện thực lạ, những lối viết mới mẻ tạo nên sự đa dạng, hấp dẫn của thế hệ của các nhà văn trẻ.

Tiếp nối những nhận định về văn xuôi nữ ở giai đoạn trước, năm 2013 tác giả Trần Thục đã có bài viết Một góc nhìn về văn xuôi nữ, khá bao quát về nhiều phương diện của văn xuôi nữ trong đó đặc biệt là truyện ngắn nữ. Theo tác giả, ở thể loại truyện ngắn, các cây bút nữ đã mang đến cho làng văn những giọng điệu mới. Văn chương của họ phần nào đã khẳng định được vị thế trên văn đàn, tên tuổi của họ ngày càng trở nên quen thuộc với nhiều độc giả. Về đề tài, các tác giả nữ viết nhiều về đề tài tình yêu, hạnh phúc với những khát vọng tình yêu luôn luôn bỏng chát nhưng dường như chẳng bao giờ có thể thực hiện được, chẳng bao giờ có thể trọn vẹn.

“Vẫn còn bàng bạc những mất mát trong tình yêu và hôn nhân, nhấn chìm người phụ nữ vào sự cô đơn, đau khổ” [145]. Tuy nhiên, các cây bút nữ đã mạnh dạn cất lên tiếng nói cá nhân, nêu lên ước nguyện của mình, dám đòi hỏi và kêu gọi người đời quan tâm đến số phận những người phụ nữ. Không chỉ vậy, “văn xuôi nữ còn đi sâu vào những tầng bậc của cuộc sống gia đình, ở đó có cả những mâu thuẫn, xung đột, bất hòa giữa hai thế hệ mà tưởng như không thể giải tỏa nổi” [145]. Đặc biệt, theo nhận định của tác giả Trần Thục, nhân vật nữ trong tác phẩm của các cây bút nữ xuất hiện với mật độ dày đặc và trở thành hình tượng trung tâm, có thể lên đến 2/3 nhân vật của toàn bộ tác phẩm.

“Nhân vật nữ của họ rất tinh tế, nhạy cảm, có cá tính mạnh mẽ, dám sống, dám yêu, dám đòi hỏi quyền được yêu, quyền được sống hạnh phúc chính đáng” [145]. Đồng thời với giọng điệu mới mẻ, có cá tính và ngôn ngữ sắc sảo, mạnh bạo mà vẫn không thiếu chất đằm thắm, dịu dàng, các nhà văn nữ đã góp những tiếng nói riêng, những hương sắc riêng cho diện mạo văn xuôi đương đại. Theo tác giả, văn xuôi nữ ở Việt Nam tuy xuất hiện muộn hơn so với các nước khác nhưng “hứa hẹn những bước đi triển vọng góp phần làm phong phú diện mạo văn học Việt Nam thế kỷ XXI” [145]. 11 Năm 2015, nhà nghiên cứu Bùi Việt Thắng – người tự nhận mình có xu hướng “khuynh nữ” lại tiếp tục có bài viết luận bàn về những cây bút nữ trong hội thảo cuốn sách Phái đẹp và cuộc đời.