Luận văn: Bảo tồn và phát huy nghệ thuật trình diễn dân gian của người Chơ Ro tỉnh Đồng Nai

Luận văn khám phá bảo tồn và phát huy nghệ thuật trình diễn dân gian của người Chơ Ro tại tỉnh Đồng Nai, góp phần giữ gìn văn hóa truyền thống.

• Trường học: Trường Đại học Văn hóa TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lý văn hóa
• Đề tài: Bảo tồn và phát huy nghệ thuật trình diễn dân gian người Chơ Ro tại Đồng Nai
• Loại tài liệu: luận văn

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN VỀ NGƯỜI CHƠ-RO Ở ĐỒNG NAI
• 1.1. Các khái niệm văn hóa và quản lý văn hóa
• 1.2. Cơ sở lý luận về di sản văn hóa
• 1.3. Cơ sở lý thuyết về bảo tồn di sản văn hóa
• 1.4. Tổng quan về người Chơ-ro ở Đồng Nai
• 1.5. Môi trường tự nhiên và xã hội
• 1.6. Tộc danh và lịch sử tộc người
• 1.7. Các đặc điểm kinh tế văn hoá, xã hội
• 1.8. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC LOẠI HÌNH NGHỆ THUẬT TRÌNH DIỄN DÂN GIAN TRUYỀN THỐNG CỦA NGƯỜI CHƠ-RO
• 2.1. Bài hát dân gian
• 2.2. Phân loại nghệ thuật múa Chơ-ro
• 2.3. Đặc điểm múa của người Chơ-ro
• 2.4. Trò chơi dân gian
• 2.5. Những quy ước truyền thống trong vui chơi giải trí của người Chơ-ro
• 2.6. Các loại trò chơi dân gian phổ biến của người Chơ-ro
• 2.7. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA NGHỆ THUẬT TRÌNH DIỄN DÂN GIAN NGƯỜI CHƠ-RO, NHỮNG ĐỊNH HƯỚNG GIẢI PHÁP BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY
• 3.1. Những yếu tố tác động đến sự biến đổi
• 3.2. Các chính sách của Đảng, nhà nước
• 3.3. Biến đổi về Kinh tế
• 3.4. Biến đổi về văn hóa
• 3.5. Khoa học kỹ thuật
• 3.6. Những biến đổi của nghệ thuật trình diễn dân gian người Chơ-ro
• 3.7. Trò chơi dân gian
• 3.8. Các nhóm giải pháp bảo tồn và phát huy nghệ thuật trình diễn dân gian người Chơ-ro
• 3.8.1. Nhóm giải pháp về chính sách
• 3.8.2. Nhóm giải pháp về nhân sự
• 3.8.3. Nhóm giải pháp về tài chính
• 3.9. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Bảo tồn nghệ thuật trình diễn dân gian người Chơ Ro

Bảo tồn nghệ thuật trình diễn dân gian là một nhiệm vụ cấp thiết nhằm duy trì bản sắc văn hóa của người Chơ Ro tại Đồng Nai. Nghệ thuật dân gian của họ bao gồm các hình thức như múa, hát, và trò chơi dân gian, đóng vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của cộng đồng. Tuy nhiên, do sự biến đổi kinh tế và xã hội, nhiều loại hình nghệ thuật này đang đứng trước nguy cơ mai một. Việc bảo tồn không chỉ là lưu giữ các giá trị truyền thống mà còn tạo điều kiện để chúng được phát huy trong bối cảnh hiện đại.

1.1. Giá trị văn hóa của nghệ thuật dân gian

Nghệ thuật dân gian của người Chơ Ro không chỉ là biểu hiện của văn hóa mà còn là phương tiện kết nối cộng đồng. Các bài hát dân gian, điệu múa truyền thống, và trò chơi dân gian đều mang ý nghĩa sâu sắc, phản ánh lịch sử, tín ngưỡng và lối sống của họ. Ví dụ, điệu múa Chơ Ro thường gắn liền với các nghi lễ nông nghiệp, thể hiện sự gắn kết giữa con người và thiên nhiên.

1.2. Thách thức trong bảo tồn

Sự biến đổi kinh tế và văn hóa đã tác động mạnh mẽ đến nghệ thuật dân gian của người Chơ Ro. Nhiều người trẻ không còn quan tâm đến các loại hình nghệ thuật truyền thống, dẫn đến nguy cơ bị lãng quên. Bên cạnh đó, thiếu nguồn lực tài chính và nhân sự cũng là rào cản lớn trong công tác bảo tồn.

II. Phát huy nghệ thuật trình diễn dân gian

Phát huy nghệ thuật trình diễn dân gian là quá trình đưa các giá trị văn hóa truyền thống vào đời sống hiện đại, tạo sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại. Đối với người Chơ Ro tại Đồng Nai, việc phát huy nghệ thuật dân gian không chỉ giúp bảo tồn di sản mà còn thúc đẩy du lịch văn hóa, mang lại lợi ích kinh tế cho cộng đồng.

2.1. Giải pháp chính sách

Các chính sách của Đảng và Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc phát huy nghệ thuật dân gian. Cần có các chương trình hỗ trợ tài chính, đào tạo nhân lực, và tổ chức các sự kiện văn hóa để quảng bá nghệ thuật của người Chơ Ro. Ví dụ, tổ chức các lễ hội truyền thống và biểu diễn nghệ thuật dân gian tại các điểm du lịch.

2.2. Giải pháp cộng đồng

Sự tham gia của cộng đồng là yếu tố then chốt trong việc phát huy nghệ thuật dân gian. Cần khuyến khích người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, tham gia vào các hoạt động bảo tồn và phát huy văn hóa. Các lớp học truyền dạy nghệ thuật dân gian và các câu lạc bộ văn hóa là những hình thức hiệu quả để duy trì và phát triển các giá trị truyền thống.

III. Di sản văn hóa và nghệ thuật truyền thống

Di sản văn hóa của người Chơ Ro tại Đồng Nai là một phần không thể thiếu trong kho tàng văn hóa Việt Nam. Nghệ thuật trình diễn dân gian của họ không chỉ là di sản văn hóa phi vật thể mà còn là biểu tượng của sự đa dạng văn hóa. Việc bảo tồn và phát huy các giá trị này không chỉ mang ý nghĩa văn hóa mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của cộng đồng.

3.1. Ý nghĩa của di sản văn hóa

Di sản văn hóa của người Chơ Ro không chỉ là tài sản của cộng đồng mà còn là nguồn cảm hứng cho các thế hệ sau. Các loại hình nghệ thuật dân gian như múa, hát, và trò chơi dân gian đều mang giá trị lịch sử, văn hóa, và khoa học, cần được bảo tồn và phát huy một cách bài bản.

3.2. Thực tiễn bảo tồn

Trong thực tiễn, việc bảo tồn di sản văn hóa của người Chơ Ro đã được triển khai thông qua các dự án nghiên cứu, sưu tầm, và tổ chức các hoạt động văn hóa. Tuy nhiên, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu, và cộng đồng để đạt hiệu quả cao hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam là quốc gia đa dân tộc với hơn 54 dân tộc anh em cùng sinh sống, trong đó dân tộc Chơ-ro là một trong những cộng đồng thiểu số có mặt từ rất sớm tại miền Đông Nam Bộ, chủ yếu cư trú tại tỉnh Đồng Nai. Theo thống kê tháng 6/2009, dân số Chơ-ro tại Đồng Nai khoảng 17.054 người, đứng thứ 5 trong số các dân tộc thiểu số tại tỉnh. Nghệ thuật trình diễn dân gian của người Chơ-ro bao gồm âm nhạc, múa và trò chơi dân gian, là một phần quan trọng của di sản văn hóa phi vật thể, phản ánh bản sắc văn hóa và đời sống tinh thần của cộng đồng.

Tuy nhiên, do sự phân bố cư trú rải rác, di cư nhiều và ảnh hưởng của quá trình hội nhập, kho tàng nghệ thuật trình diễn dân gian của người Chơ-ro đang đứng trước nguy cơ mai một, thất truyền. Mục tiêu nghiên cứu nhằm tìm ra các giải pháp bảo tồn và phát huy hiệu quả nghệ thuật trình diễn dân gian của người Chơ-ro tại Đồng Nai trong giai đoạn từ năm 2004 đến nay, tập trung khảo sát tại xã Phú Lý (huyện Vĩnh Cửu) và xã Túc Trưng (huyện Định Quán). Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa phi vật thể, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng và các nhà quản lý văn hóa về tầm quan trọng của nghệ thuật truyền thống trong phát triển văn hóa địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về văn hóa và quản lý văn hóa, di sản văn hóa phi vật thể, cũng như các quan điểm bảo tồn di sản văn hóa. Văn hóa được hiểu là tổng thể các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình tương tác với môi trường tự nhiên và xã hội. Di sản văn hóa phi vật thể, theo Công ước UNESCO 2003 và Luật Di sản văn hóa Việt Nam, bao gồm các tập quán, nghệ thuật trình diễn, tín ngưỡng, lễ hội, nghề thủ công truyền thống và tri thức dân gian.

Lý thuyết bảo tồn di sản văn hóa được tiếp cận qua hai quan điểm chính: bảo tồn nguyên vẹn và bảo tồn kế thừa. Quan điểm bảo tồn kế thừa được lựa chọn làm cơ sở lý luận cho nghiên cứu, nhấn mạnh sự vận động, phát triển và thích nghi của di sản văn hóa trong bối cảnh hiện đại, đồng thời giữ gìn các giá trị cốt lõi phù hợp với xã hội đương đại.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm: nghệ thuật trình diễn dân gian (âm nhạc, múa, trò chơi dân gian), di sản văn hóa phi vật thể, và quản lý văn hóa (sự tác động của các chủ thể quản lý nhằm bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp phân tích liên ngành, bao gồm sử dụng các nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp. Cỡ mẫu khảo sát gồm các già làng, nghệ nhân, người cao tuổi và các thành viên cộng đồng người Chơ-ro tại hai xã Phú Lý và Túc Trưng, với khoảng 50-70 người tham gia phỏng vấn sâu, phỏng vấn nhóm và phỏng vấn hồi cố.

Phương pháp thu thập dữ liệu gồm quan sát tham dự các hoạt động văn hóa, phỏng vấn sâu, phỏng vấn chiến lược và thu thập tư liệu từ sách báo, báo cáo, công trình nghiên cứu trước đây. Phân tích dữ liệu dựa trên phương pháp so sánh, phân tích nội dung và hệ thống hóa thông tin nhằm nhận diện các loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian, biến đổi và thực trạng bảo tồn.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng 10 năm (2004 đến nay), tập trung khảo sát thực địa, thu thập và phân tích dữ liệu tại các điểm cư trú chính của người Chơ-ro ở Đồng Nai.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đa dạng loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian
   Người Chơ-ro sở hữu nhiều loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian tiêu biểu gồm:

   • Âm nhạc dân gian với hơn 20 bài hát dân gian được sưu tầm, bao gồm hát ru, hát lao động và hát đối đáp nam nữ.
   • Nhạc cụ truyền thống phong phú như bộ cồng chiêng 6 chiếc, đàn chinh k’la (đàn tre), kèn lúa, kèn môi và đàn Talood.
   • Múa dân gian và các trò chơi dân gian truyền thống gắn liền với lễ hội và sinh hoạt cộng đồng.

2. Biến đổi và mai một của nghệ thuật trình diễn dân gian
   Khoảng 60-70% các bài hát dân gian và bài bản nhạc cụ truyền thống đã bị mai một hoặc biến đổi do ảnh hưởng của hiện đại hóa, di cư và sự tiếp xúc với văn hóa Kinh. Một số bài bản chỉ còn được nhớ qua lời kể của các nghệ nhân cao tuổi.
   Tình trạng này cũng thể hiện qua việc giảm sút số lượng nghệ nhân thành thạo các loại nhạc cụ truyền thống, đặc biệt là bộ cồng chiêng và đàn Talood.

3. Thực trạng bảo tồn chưa đồng bộ và hiệu quả thấp
   Mặc dù các cấp chính quyền đã có chính sách quan tâm và đầu tư, nhưng hoạt động bảo tồn nghệ thuật trình diễn dân gian của người Chơ-ro vẫn còn manh mún, thiếu hệ thống và chưa có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan.
   Khoảng 40% các hoạt động bảo tồn mang tính phong trào, chưa có kế hoạch dài hạn và chưa khai thác hiệu quả các nguồn lực tài chính và nhân sự.

4. Giá trị văn hóa truyền thống vẫn còn được duy trì trong đời sống
   Các lễ hội truyền thống như Sayangva, các nghi lễ cúng thần lúa, cúng nhà, cúng rừng vẫn được tổ chức định kỳ, giữ vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của cộng đồng.
   Khoảng 30% dân số người Chơ-ro vẫn duy trì các phong tục tập quán, trang phục truyền thống và sử dụng nhạc cụ dân gian trong các dịp lễ hội.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự mai một của nghệ thuật trình diễn dân gian người Chơ-ro là do sự thay đổi về môi trường sống, kinh tế và xã hội, đặc biệt là quá trình đô thị hóa và hội nhập văn hóa. So với các nghiên cứu về các dân tộc thiểu số khác tại Việt Nam, tình trạng này tương đồng nhưng mức độ ảnh hưởng tại Đồng Nai có phần nghiêm trọng hơn do sự phân tán cư trú và thiếu sự hỗ trợ chuyên sâu.

Việc bảo tồn chưa đồng bộ xuất phát từ thiếu hụt nguồn lực, thiếu kế hoạch chiến lược và sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý văn hóa, cộng đồng và các tổ chức xã hội. Tuy nhiên, các giá trị văn hóa truyền thống vẫn còn sức sống, thể hiện qua các lễ hội và sinh hoạt cộng đồng, cho thấy tiềm năng phát triển và bảo tồn nếu có giải pháp phù hợp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ các loại hình nghệ thuật còn tồn tại, mức độ biến đổi theo thời gian, và bảng tổng hợp các chính sách bảo tồn hiện hành cùng đánh giá hiệu quả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng kế hoạch bảo tồn nghệ thuật trình diễn dân gian bài bản và dài hạn
   Các cơ quan quản lý văn hóa tỉnh Đồng Nai cần phối hợp với cộng đồng người Chơ-ro xây dựng kế hoạch bảo tồn chi tiết, có mục tiêu cụ thể về số lượng nghệ nhân được đào tạo, số lượng bài bản được phục hồi trong vòng 5 năm tới.

2. Tăng cường đào tạo và truyền dạy nghệ thuật truyền thống cho thế hệ trẻ
   Tổ chức các lớp đào tạo, truyền nghề về âm nhạc, múa và nhạc cụ dân gian cho thanh thiếu niên người Chơ-ro, nhằm duy trì và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Mục tiêu đạt ít nhất 50 học viên mỗi năm tại các xã trọng điểm.

3. Huy động nguồn lực tài chính và hỗ trợ kỹ thuật
   Kêu gọi đầu tư từ ngân sách nhà nước, các tổ chức phi chính phủ và doanh nghiệp để hỗ trợ kinh phí cho các hoạt động bảo tồn, tổ chức lễ hội, và phát triển du lịch văn hóa gắn với nghệ thuật trình diễn dân gian. Thực hiện trong vòng 3 năm đầu tiên.

4. Tăng cường tuyên truyền, quảng bá và phát huy giá trị nghệ thuật trình diễn dân gian
   Xây dựng các chương trình truyền thông, tổ chức các sự kiện văn hóa, liên hoan nghệ thuật dân gian nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng và thu hút sự quan tâm của xã hội. Chủ thể thực hiện là các trung tâm văn hóa, trường học và các tổ chức cộng đồng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý văn hóa và các cơ quan chính quyền địa phương
   Giúp hoạch định chính sách bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân tộc thiểu số, đặc biệt là người Chơ-ro, từ đó xây dựng các chương trình phù hợp với thực tiễn địa phương.

2. Các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên ngành văn hóa, dân tộc học, nhân học
   Cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết về nghệ thuật trình diễn dân gian, phương pháp nghiên cứu và phân tích văn hóa dân tộc thiểu số tại Việt Nam.

3. Cộng đồng người Chơ-ro và các tổ chức xã hội liên quan
   Hỗ trợ nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa truyền thống, khuyến khích sự tham gia tích cực trong công tác bảo tồn và phát huy nghệ thuật dân gian.

4. Người làm công tác bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể và phát triển du lịch văn hóa
   Tận dụng các kết quả nghiên cứu để xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng, góp phần phát triển kinh tế địa phương bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Nghệ thuật trình diễn dân gian của người Chơ-ro gồm những loại hình nào?
   Bao gồm âm nhạc dân gian (hát ru, hát lao động, hát đối đáp), múa dân gian và các trò chơi dân gian truyền thống. Các loại hình này gắn liền với sinh hoạt cộng đồng và lễ hội truyền thống.

2. Tình trạng bảo tồn nghệ thuật trình diễn dân gian hiện nay ra sao?
   Hiện nay, khoảng 60-70% các bài bản truyền thống đã bị mai một hoặc biến đổi. Hoạt động bảo tồn còn manh mún, thiếu hệ thống và chưa khai thác hiệu quả nguồn lực tài chính và nhân sự.

3. Nguyên nhân chính dẫn đến sự mai một của nghệ thuật trình diễn dân gian là gì?
   Do sự thay đổi môi trường sống, đô thị hóa, hội nhập văn hóa, phân tán cư trú và thiếu kế hoạch bảo tồn bài bản, cũng như sự giảm sút số lượng nghệ nhân thành thạo.

4. Các giải pháp bảo tồn được đề xuất là gì?
   Xây dựng kế hoạch bảo tồn dài hạn, đào tạo thế hệ trẻ, huy động nguồn lực tài chính, tăng cường tuyên truyền và quảng bá giá trị nghệ thuật truyền thống.

5. Ý nghĩa của việc bảo tồn nghệ thuật trình diễn dân gian đối với cộng đồng người Chơ-ro?
   Giúp duy trì bản sắc văn hóa, gắn kết cộng đồng, nâng cao đời sống tinh thần và tạo điều kiện phát triển kinh tế thông qua du lịch văn hóa, góp phần bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Kết luận

• Người Chơ-ro tại Đồng Nai sở hữu kho tàng nghệ thuật trình diễn dân gian đa dạng, gồm âm nhạc, múa và trò chơi dân gian, phản ánh bản sắc văn hóa đặc trưng.
• Nghệ thuật trình diễn dân gian đang chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của biến đổi xã hội, dẫn đến sự mai một và biến đổi đáng kể trong 10-20 năm qua.
• Hoạt động bảo tồn hiện nay còn thiếu đồng bộ, chưa khai thác hiệu quả nguồn lực và chưa có kế hoạch bài bản, gây ảnh hưởng đến hiệu quả bảo tồn.
• Các lễ hội truyền thống và phong tục tập quán vẫn được duy trì, tạo nền tảng cho việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa.
• Cần triển khai các giải pháp đồng bộ, bao gồm xây dựng kế hoạch dài hạn, đào tạo nghệ nhân trẻ, huy động tài chính và tăng cường tuyên truyền để bảo tồn và phát huy nghệ thuật trình diễn dân gian người Chơ-ro.

Tiếp theo, các cơ quan quản lý văn hóa và cộng đồng người Chơ-ro cần phối hợp triển khai các giải pháp đã đề xuất nhằm bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể quý giá này. Đề nghị các nhà nghiên cứu và quản lý văn hóa quan tâm nghiên cứu sâu hơn và áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn bảo tồn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu và kết luận thì đề tài đƣợc chia làm 3 chƣơng Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và tổng quan về ngƣời Chơ-ro ở Đồng Nai Chƣơng 2: Các loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian truyền thống của ngƣời Chơ-ro Chƣơng 3: Những biến đổi của nghệ thuật trình diễn dân gian ngƣời Chơ-ro, những định hƣớng, giải pháp bảo tồn và phát huy 10 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN VỀ NGƢỜI CHƠ-RO Ở ĐỒNG NAI 1. Các khái niệm văn hóa và quản lý văn hóa  Khái niệm về văn hóa Có nhiều định nghĩa khác nhau về văn hóa, mỗi định nghĩa phản ánh một cách nhìn nhận và đánh giá khác nhau. Ngay từ năm 1952, hai nhà nhân loại học Mỹ là Alfred Kroeber và ClydeKluckhohn đã từng thống kê có tới 164 định nghĩa khác nhau về văn hóa trong các công trình nổi tiếng thế giới. Văn hóa đƣợc đề cập đến trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu nhƣ dân tộc học, nhân loại học (theo cách gọi của Mỹ hoặc dân tộc học hiện đại theo cách gọi của châu Âu), địa văn hóa học, văn hóa học, xã hội học,.và trong mỗi lĩnh vực nghiên cứu đó định nghĩa về văn hóa cũng khác nhau.

Các định nghĩa về văn hóa nhiều và cách tiếp cận khác nhau nên cách phân loại các định nghĩa về văn hóa cũng có nhiều. UNESCO: “Văn hóa là tổng thể sống động các hoạt động sáng tạo trong quá khứ và hiện tại. Qua các thế kỷ, hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên một hệ thống các giá trị, các truyền thống và các thị hiếu – những yếu tố xác định đặc tính riêng của từng dân tộc”. Tác giả Hồ Chí Minh quan niệm về văn hóa: “Vì lẽ sinh tồn cũng nhƣ mục đích của cuộc sống, loài ngƣời mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặt ăn, ở và các phƣơng thức sử dụng.

Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa.” Tác giả Trần Ngọc Thêm 1996: “VH là hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con ngƣời sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn trong sự tƣơng tác giữa con ngƣời với môi trƣờng tự nhiên và xã hội của mình”. Có 4 đặc trƣng: tính hệ thống, tính giá trị, tính nhân sinh, tính lịch sử. 11 Theo quan niệm của các học giả trong nƣớc và nƣớc ngoài thì văn hóa là những sản phẩm do con ngƣời làm ra, đƣợc thực hành trong hoạt động thực tiễn, có giá trị phù hợp với cộng đồng, đƣợc cộng đồng gìn giữ và sử dụng. Vì vậy, trong luận văn này, tác giả sẽ nhìn nhận lĩnh vực nghệ thuật trình diễn dân gian của ngƣời Chơ-ro nhƣ là một lĩnh vực trong hệ giá trị văn hóa của cộng đồng.

 Khái niệm quản lý văn hóa Đƣợc hiểu là sự tác động chủ quan bằng nhiều hình thức, phƣơng pháp của chủ thể quản lý (các cơ quan Đảng, nhà nƣớc, đoàn thể, các cơ cấu dân sự, các cá nhân đƣợc trao quyền và trách nhiệm quản lý) đối với khách thể (là mọi thành tố tham gia và làm nên đời sống văn hóa) nhằm đạt đƣợc mục tiêu mong muốn (bảo đảm văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, nâng cao vị thế quốc gia, cải thiện chất lƣợng sống của ngƣời dân. Cơ sở lý luận về di sản văn hóa  Di sản văn hóa Di sản văn hóa quy định tại luật di sản văn hóa năm 2001 (đƣợc bổ sung 2009) bao gồm di sản văn hóa phi vật thể và di sản văn hóa vật thể, là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, đƣợc lƣu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.32-33]  Di sản văn hóa phi vật thể Công ƣớc quốc tế về di sản văn hóa phi vật thể của UNESCO đƣợc đƣa ra tại cuộc họp đại hội đồng, phiên họp thứ 32 tại Pari từ ngày 29/9 đến 17/10 năm 2003 đã đƣa ra công ƣớc về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể. Cụ thể nhƣ sau: “Di sản văn hóa phi vật thể đƣợc hiểu là các tập quán, các hình thức thể hiện, biểu đạt, kỹ năng kèm theo đó là những công cụ, những đồ vật, đồ tạo tác và không gian văn hóa có liên quan mà các cộng đồng, các nhóm ngƣời và trong một số trƣờng hợp là cá nhân, công nhận là một phần di sản văn hóa của họ. Đƣợc chuyển giao từ thế hệ này sang thế hệ khác, di sản văn hóa phi vật thể đƣợc cộng đồng và các nhóm ngƣời không ngừng tái tạo để thích nghi với môi trƣờng và mối quan hệ qua lại giữa cộng đồng với tự nhiên và lịch sử của họ, đồng thời hình thành trong họ một ý thức về 12 bản sắc và sự kế tục, qua đó khích lệ thêm sự tôn trọng đối với sự đa dạng văn hóa và tinh thần sáng tạo của con ngƣời.” Từ định nghĩa trên, UNESCO xác định di sản văn hóa phi vật thể thể hiện ở những loại hình sau [31, tr3]: - Các truyền thống và biểu đạt truyền khẩu, trong đó ngôn ngữ là phƣơng tiện của di sản văn hóa phi vật thể.

- Nghệ thuật trình diễn. - Tập quán xã hội, tín ngƣỡng và các lễ hội. - Tri thức và tập tục liên quan đến tự nhiên và vũ trụ. - Nghề thủ công truyền thống.

Ở Việt Nam, khái niệm di sản văn hóa phi vật thể và di sản văn hóa vật thể đƣợc quy định tại điều 4 Luật Sửa đổi bổ sung một số điều của Luật di sản văn hóa nhƣ sau: Di sản văn hoá phi vật thể là sản phẩm tinh thần có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học, đƣợc lƣu giữ bằng trí nhớ, chữ viết, đƣợc lƣu truyền bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức lƣu giữ, lƣu truyền khác, bao gồm tiếng nói, chữ viết, tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học, ngữ văn truyền miệng, diễn xƣớng dân gian, lối sống, nếp sống, lễ hội, bí quyết về nghề thủ công truyền thống, tri thức về y, dƣợc cổ truyền, về văn hoá ẩm thực, trang phục truyền thống dân tộc và những tri thức dân gian khác.40-41] Tại Điều 2 Nghị định 98/2010/NĐ-CP của Chính phủ về việc hƣớng dẫn thi hành một số điều của Luật Sửa đổi bổ sung một số điều của Luật di sản văn hóa chia di sản văn hóa phi vật thể bao gồm bảy lĩnh vực là: Tiếng nói, chữ viết; Ngữ văn dân gian; Nghệ thuật trình diễn dân gian; Tập quán xã hội và tín ngƣỡng; Lễ hội truyền thống; Nghề truyền thống; Tri thức dân gian. Trong đó, các lĩnh vực có thể hiểu nhƣ sau [28, tr1]: - Tiếng nói, chữ viết: Mỗi dân tộc đều có tiếng nói riêng của cộng đồng. Nó đƣợc hình thành và phát triển cùng với lịch sử phát triển của loài ngƣời. Đối với chữ viết, có những dân tộc đã xuất hiện chữ viết từ xa xƣa và phát triển hoàn thiện cho 13 đến ngày nay, có những dân tộc cho đến nay, chữ viết cũng chỉ mới dừng lại ở hình thức sơ khai.

Đó là đặc trƣng riêng của mỗi dân tộc. - Ngữ văn dân gian: Bao gồm tự sự dân gian (thần thoại, cổ tích, truyền thuyết, truyện cƣời, ngụ ngôn, vè, sử thi, truyện thơ. Trữ tình dân gian (ca dao, dân ca); Thành ngữ, tục ngữ, câu đố dân gian. - Nghệ thuật trình diễn dân gian: Sân khấu dân gian, múa dân gian, âm nhạc dân gian, các trờ chơi, trò diễn,.

- Tập quán xã hội và tín ngƣỡng: bao gồm các phong tục tập quán, tín ngƣỡng dân gian do cộng đồng sáng tạo ra từ lâu đời. - Lễ hội truyền thống: Các lễ hội truyền thống do cộng đồng sáng tạo ra qua quá trình hoạt động thực tiễn nhằm đáp ứng nhu cầu về tinh thần của cộng đồng. Nghề thủ công truyền thống: là các nghề sản xuất các vật dụng, công cụ lao động, sản phẩm thủ công mỹ nghệ.đáp ứng nhu cầu sử dụng của cộng đồng. - Tri thức dân gian: Đó là các tri thức về môi trƣờng tự nhiên (địa lý, thời tiết, khí hậu.); tri thức về con ngƣời (bản thân): y học dân gian; tri thức ứng xử xã hội (ứng xử cá nhân và ứng xử cộng đống); tri thức về lao động sản xuất (kinh nghiệm sản xuất, kỹ thuật và công cụ để sản xuất).

 Nghệ thuật trình diễn dân gian Trong giới hạn luận văn, chúng tôi chỉ bàn đến lĩnh vực nghệ thuật trình diễn dân gian. Đây là một hình thức quan trọng của di sản văn hóa phi vật thể, nghệ thuật trình diễn dân gian chủ yếu sử dụng những thao tác nghệ thuật bằng phƣơng thức trình diễn, có âm thanh, có động tác, làn điệu, tình tiết, ngôn ngữ và chịu tác động của môi trƣờng lịch sử. Loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian, theo Luật Di sản văn hóa, bao gồm nhiều loại: Sân khấu, âm nhạc, múa, hát hò đối đáp, trò chơi dân gian,. Nghệ thuật trình diễn dân gian là sản phẩm tinh thần gắn với cộng đồng hoặc cá nhân, vật thể và không gian văn hóa liên quan, có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, thể hiện bản sắc của cộng đồng, không ngừng đƣợc tái tạo và lƣu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức khác.

14 Nhà nƣớc có chính sách khuyến khích việc sƣu tầm, biên soạn, dịch thuật, thống kê, phân loại và lƣu giữ các tác phẩm văn học, nghệ thuật khoa học, ngữ văn truyền miệng, diễn xƣớng dân gian của cộng đồng các dân tộc Việt Nam để lƣu truyền trong nƣớc và giao lƣu văn hóa với nƣớc ngoài. Cơ sở lý thuyết về bảo tồn di sản văn hóa Bảo tồn di sản văn hóa là một trong những hoạt động đƣợc Đảng và Nhà nƣớc quan tâm trong thời gian qua. Tuy nhiên, vấn đề bảo tồn nhƣ thế nào để vừa đảm bảo sự hài hòa giữa bảo tồn và phát triển đang là vấn đề có nhiều quan điểm khác nhau. Bàn về vấn đề bảo tồn di sản văn hóa, ông Đặng Văn Bài trong báo cáo đề dẫn hội thảo khoa học “Bảo tồn di tích và cuộc sống đƣơng đại” diễn ra tại Hà Nội ngày 16/1/2007 về phƣơng pháp tiếp cận.

Đó là Giải quyết thật thoả đáng mối quan hệ giữa kinh tế và văn hóa nói chung, giữa bảo tồn và phát triển nói riêng là vấn đề mang tính toàn cầu, đƣợc quan tâm ở tất cả các quốc gia, đặc biệt là đối với các nƣớc đang phát triển và hội nhập nhƣ Việt Nam.