Báo Cáo Tổng Kết Đề Tài Bảo Tồn Tiếng Dân Tộc Cho Học Sinh Dân Tộc Thiểu Số

Nghiên cứu bảo tồn tiếng dân tộc cho học sinh phổ thông dân tộc thiểu số miền núi phía Bắc, góp phần gìn giữ văn hóa và bản sắc dân tộc.

• Tác giả: TS. Hà Thị Kim Linh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Giáo dục
• Đề tài: Bảo Tồn Tiếng Dân Tộc Cho Học Sinh Dân Tộc Thiểu Số Tại Khu Vực Miền Núi Phía Bắc
• Loại tài liệu: báo cáo tổng kết đề tài
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Tồn Tiếng Dân Tộc Cho Học Sinh DTTS

Bảo tồn tiếng dân tộc cho học sinh dân tộc thiểu số (DTTS) tại khu vực miền núi phía Bắc là một vấn đề cấp thiết. Việt Nam là quốc gia đa dân tộc, mỗi dân tộc sở hữu một văn hóa dân tộc và ngôn ngữ dân tộc riêng biệt. Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập và phát triển, nhiều tiếng dân tộc thiểu số đang dần mai một, đặc biệt là ở thế hệ trẻ. Việc bảo tồn không chỉ là giữ gìn bản sắc văn hóa mà còn là bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể của quốc gia. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc sử dụng và phát triển ngôn ngữ dân tộc có vai trò quan trọng trong việc duy trì và phát huy truyền thống văn hóa của mỗi dân tộc. Theo Josph Lo Bianco, ngôn ngữ quan trọng hơn như một kiến thức (duy nhất) của văn hoá đó cùng với các giá trị truyền thống của nó và cũng là hệ quả không thể thay thế được trong việc duy trì và phát triển chính nền văn hoá đó.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Tiếng Dân Tộc Trong Giáo Dục DTTS

Tiếng dân tộc không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn là chìa khóa để mở cánh cửa văn hóa, lịch sử và tri thức của mỗi dân tộc. Việc dạy và học tiếng dân tộc giúp học sinh DTTS hiểu rõ hơn về nguồn gốc, truyền thống văn hóa và bản sắc văn hóa của mình. Điều này góp phần nâng cao lòng tự hào dân tộc, ý thức trách nhiệm trong việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa của cộng đồng. Đồng thời, việc sử dụng ngôn ngữ dân tộc trong giáo dục cũng giúp học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức, phát triển tư duy và khả năng sáng tạo.

1.2. Thực Trạng Sử Dụng Tiếng Dân Tộc Tại Miền Núi Phía Bắc

Hiện nay, việc sử dụng tiếng dân tộc trong giao tiếp hàng ngày và trong giáo dục tại khu vực miền núi phía Bắc đang có xu hướng giảm sút. Nhiều học sinh DTTS ít sử dụng tiếng dân tộc ở nhà và ở trường, thay vào đó là sử dụng tiếng phổ thông. Điều này dẫn đến nguy cơ mai một ngôn ngữ dân tộc và làm suy yếu bản sắc văn hóa của các dân tộc. Theo kết quả khảo sát, nhiều học sinh DTTS nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo tồn tiếng dân tộc, nhưng lại gặp khó khăn trong việc sử dụng và phát triển ngôn ngữ dân tộc của mình.

II. Thách Thức Trong Bảo Tồn Tiếng Dân Tộc Cho Học Sinh DTTS

Công tác bảo tồn tiếng dân tộc cho học sinh DTTS tại khu vực miền núi phía Bắc đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự ảnh hưởng của văn hóa ngoại lai, sự phát triển của kinh tế thị trường và sự thiếu hụt nguồn lực là những yếu tố tác động tiêu cực đến việc duy trì và phát triển ngôn ngữ dân tộc. Bên cạnh đó, nhận thức của một bộ phận cộng đồng về tầm quan trọng của tiếng dân tộc còn hạn chế, dẫn đến việc ít quan tâm đến việc dạy và học tiếng dân tộc cho con em mình. Tình trạng thiếu giáo viên có trình độ chuyên môn về ngôn ngữ dân tộc và thiếu tài liệu giảng dạy cũng là một trở ngại lớn trong công tác giáo dục dân tộc.

2.1. Nguy Cơ Mai Một Tiếng Dân Tộc Và Hậu Quả Văn Hóa

Sự mai một tiếng dân tộc không chỉ là mất đi một phương tiện giao tiếp mà còn là mất đi một phần quan trọng của văn hóa dân tộc. Khi ngôn ngữ dân tộc bị lãng quên, những giá trị truyền thống văn hóa, phong tục tập quán và tri thức bản địa cũng dần bị phai nhạt. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến bản sắc văn hóa của các dân tộc và làm suy yếu sự đa dạng văn hóa của quốc gia. Theo nghiên cứu của Yuxiang Wang và JoAnn Phillion, ở Trung Quốc có 22 ngôn ngữ của người DTTS có số lượng người biết nói là 10 000 người và hầu hết họ đều là những người cao tuổi.

2.2. Thiếu Hụt Nguồn Lực Và Chính Sách Hỗ Trợ Bảo Tồn

Việc bảo tồn tiếng dân tộc đòi hỏi sự đầu tư lớn về nguồn lực, bao gồm kinh phí, nhân lực và cơ sở vật chất. Tuy nhiên, hiện nay, nguồn lực dành cho công tác này còn hạn chế, đặc biệt là ở các vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Bên cạnh đó, các chính sách bảo tồn ngôn ngữ chưa thực sự hiệu quả và chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Cần có những chính sách bảo tồn ngôn ngữ cụ thể, thiết thực và phù hợp với đặc điểm của từng dân tộc để tạo động lực cho việc dạy và học tiếng dân tộc.

III. Giải Pháp Bảo Tồn Tiếng Dân Tộc Cho Học Sinh DTTS Hiệu Quả

Để bảo tồn tiếng dân tộc cho học sinh DTTS tại khu vực miền núi phía Bắc một cách hiệu quả, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức của cộng đồng, tăng cường nguồn lực cho công tác giáo dục dân tộc, đổi mới phương pháp dạy và học tiếng dân tộc và phát huy vai trò của gia đình, nhà trường và cộng đồng trong việc bảo tồn văn hóa và ngôn ngữ dân tộc. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành và các tổ chức liên quan để tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc phát triển ngôn ngữ và văn hóa dân tộc.

3.1. Nâng Cao Nhận Thức Về Giá Trị Của Tiếng Dân Tộc

Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của tiếng dân tộc trong việc duy trì và phát huy bản sắc văn hóa. Các hoạt động tuyên truyền cần được thực hiện dưới nhiều hình thức đa dạng, phong phú, phù hợp với đặc điểm của từng vùng, từng dân tộc. Cần chú trọng đến việc giáo dục cho thế hệ trẻ về tầm quan trọng của việc bảo tồn di sản văn hóa và ngôn ngữ dân tộc.

3.2. Đổi Mới Phương Pháp Dạy Và Học Tiếng Dân Tộc

Cần đổi mới phương pháp dạy và học tiếng dân tộc theo hướng tích cực, chủ động, sáng tạo. Phương pháp dạy học cần gắn liền với thực tiễn, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của học sinh DTTS. Cần tăng cường sử dụng các phương tiện trực quan, sinh động và các hoạt động trải nghiệm thực tế để giúp học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức và phát triển kỹ năng sử dụng ngôn ngữ dân tộc. Theo kết quả nghiên cứu, học sinh nhận thấy dễ học hơn và cũng dễ diễn đạt hơn bằng ngôn ngữ của mình.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Mô Hình Bảo Tồn Tiếng Dân Tộc Tại Trường Học

Việc xây dựng các mô hình bảo tồn tiếng dân tộc tại trường học là một giải pháp hiệu quả để duy trì và phát triển ngôn ngữ dân tộc trong cộng đồng. Các mô hình này cần được thiết kế phù hợp với điều kiện thực tế của từng trường, từng vùng và từng dân tộc. Cần có sự tham gia tích cực của giáo viên, học sinh, phụ huynh và cộng đồng trong việc xây dựng và triển khai các mô hình này. Các mô hình cần tập trung vào việc tạo ra một môi trường sử dụng tiếng dân tộc thường xuyên và khuyến khích học sinh sử dụng ngôn ngữ dân tộc trong các hoạt động học tập, vui chơi và giao tiếp.

4.1. Xây Dựng Môi Trường Sử Dụng Tiếng Dân Tộc Thường Xuyên

Cần tạo ra một môi trường sử dụng tiếng dân tộc thường xuyên trong trường học, bao gồm việc sử dụng ngôn ngữ dân tộc trong các hoạt động giảng dạy, học tập, sinh hoạt ngoại khóa và giao tiếp hàng ngày. Cần khuyến khích giáo viên sử dụng tiếng dân tộc để giảng dạy các môn học liên quan đến văn hóa dân tộc, lịch sử dân tộc và truyền thống văn hóa. Cần tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao bằng tiếng dân tộc để tạo sân chơi cho học sinh sử dụng và phát triển ngôn ngữ dân tộc.

4.2. Phát Huy Vai Trò Của Gia Đình Và Cộng Đồng

Gia đình và cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn tiếng dân tộc. Cần khuyến khích phụ huynh sử dụng tiếng dân tộc để giao tiếp với con em mình và tạo điều kiện cho con em mình tiếp xúc với văn hóa dân tộc. Cần tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao tại cộng đồng để tạo sân chơi cho mọi người sử dụng và phát triển ngôn ngữ dân tộc. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng trong việc bảo tồn văn hóa và ngôn ngữ dân tộc.

V. Chính Sách Hỗ Trợ Bảo Tồn Tiếng Dân Tộc Cho Học Sinh DTTS

Để công tác bảo tồn tiếng dân tộc cho học sinh DTTS đạt hiệu quả cao, cần có sự hỗ trợ mạnh mẽ từ các chính sách bảo tồn ngôn ngữ của Nhà nước. Các chính sách này cần tập trung vào việc tăng cường nguồn lực cho công tác giáo dục dân tộc, hỗ trợ đào tạo giáo viên có trình độ chuyên môn về ngôn ngữ dân tộc, cung cấp tài liệu giảng dạy bằng tiếng dân tộc và khuyến khích các hoạt động bảo tồn văn hóa và ngôn ngữ dân tộc. Cần có sự giám sát chặt chẽ việc thực hiện các chính sách này để đảm bảo tính hiệu quả và công bằng.

5.1. Hoàn Thiện Hệ Thống Pháp Lý Về Bảo Tồn Ngôn Ngữ

Cần hoàn thiện hệ thống pháp lý về bảo tồn ngôn ngữ, bao gồm việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật quy định cụ thể về quyền và nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân trong việc bảo tồn văn hóa và ngôn ngữ dân tộc. Cần có cơ chế xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về bảo tồn ngôn ngữ. Cần đảm bảo tính minh bạch, công khai và dân chủ trong việc xây dựng và thực thi các văn bản quy phạm pháp luật về bảo tồn ngôn ngữ.

5.2. Tăng Cường Đầu Tư Cho Giáo Dục Dân Tộc

Cần tăng cường đầu tư cho giáo dục dân tộc, bao gồm việc xây dựng và nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, cung cấp học bổng cho học sinh DTTS và hỗ trợ các hoạt động bảo tồn văn hóa và ngôn ngữ dân tộc. Cần ưu tiên đầu tư cho các vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số để đảm bảo mọi học sinh DTTS đều có cơ hội tiếp cận với giáo dục chất lượng.

VI. Kết Luận Tương Lai Của Tiếng Dân Tộc Trong Giáo Dục DTTS

Việc bảo tồn tiếng dân tộc cho học sinh DTTS tại khu vực miền núi phía Bắc là một nhiệm vụ quan trọng và cấp bách. Để thực hiện thành công nhiệm vụ này, cần có sự chung tay của toàn xã hội, sự nỗ lực của các cấp, các ngành và sự tham gia tích cực của cộng đồng. Với những giải pháp đồng bộ và hiệu quả, chúng ta có thể tin tưởng rằng tiếng dân tộc sẽ được bảo tồn và phát huy, góp phần làm giàu thêm di sản văn hóa của quốc gia và nâng cao chất lượng cuộc sống của đồng bào dân tộc thiểu số.

6.1. Vai Trò Của UNESCO Trong Bảo Tồn Ngôn Ngữ Toàn Cầu

UNESCO đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn ngôn ngữ trên toàn cầu, thông qua việc xây dựng các chính sách bảo tồn ngôn ngữ, hỗ trợ các dự án nghiên cứu và phát triển ngôn ngữ dân tộc và nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của đa dạng văn hóa. Việt Nam cần tăng cường hợp tác với UNESCO và các tổ chức quốc tế khác để học hỏi kinh nghiệm và nhận được sự hỗ trợ trong công tác bảo tồn tiếng dân tộc.

6.2. Hướng Đến Một Nền Giáo Dục Đa Văn Hóa Và Song Ngữ

Cần hướng đến một nền giáo dục đa văn hóa và song ngữ, trong đó tiếng dân tộc và tiếng phổ thông được sử dụng song song trong quá trình giảng dạy và học tập. Điều này giúp học sinh DTTS phát triển toàn diện về kiến thức, kỹ năng và phẩm chất, đồng thời bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc mình. Cần tạo điều kiện cho học sinh DTTS được học tập và phát triển trong một môi trường thân thiện, hòa nhập và tôn trọng sự đa dạng văn hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO TỒN TIẾNG DÂN TỘC CHO HỌC SINH THCS NGƯỜI DTTS 1. Những khái niệm cơ bản của đề tài 1. Bảo tồn Theo từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học thì bảo tồn là “giữ lại không để cho mất đi” [32]. Bảo tồn có ý nghĩa là gìn giữ và phát triển giá trị nhất định nào đó trong xã hội để nó không bị biến mất trong xu thế phát triển của xã hội nhưng đồng thời đảm bảo được những giá trị đó cùng tồn tại trong điều kiện hiện nay Theo Tác giả Dương Phú Hiệp, Viện nghiên cứu Đông Bắc Á “Bảo tồn văn hóa không phải là hoạt động cản trở sự phát triển văn hóa, mà trong một chừng mực nào đó còn là cơ sở cho sự phát triển văn hóa theo đúng hướng.

Bản thân quá trình phát triển văn hóa có sự đào thải yếu tố văn hóa lỗi thời, lạc hậu, không phù hợp với hiện thực khách quan. Sẽ là sai lầm khi coi bảo tồn văn hóa triệt tiêu sự phát triển văn hóa và ngược lại phát triển văn hóa sẽ triệt tiêu bảo tồn văn hóa. Bảo tồn và phát triển văn hóa có thể được coi là thúc đẩy nhau; bảo tồn văn hóa giữ vai trò là cơ sở góp phần thúc đẩy phát triển văn hóa. Bên cạnh đó, thông qua phát triển văn hóa, con người nhận thức và thực hiện hoạt động bảo tồn văn hóa nhằm thể hiện bản sắc riêng của mình.

Cũng bởi tầm quan trọng của việc bảo tồn văn hóa mà trong quá trình phát triển chứa đựng sự đánh giá, xác lập vị thế của yếu tố văn hóa mới dựa trên nền tảng giá trị đã được bảo tồn” [16]. Tiếp cận khái niệm bảo tồn di sản, tác giả Bùi Quang Thắng đã đưa ra quan điểm bảo tồn phát triển và cho rằng đây là quan điểm đang chiếm giữ vị trí chủ đạo trong giới học thuật ngày nay [23]. Quan điểm này không bàn luận tranh cãi: nên bảo tồn ý nguyên như thế nào? Kế thừa những gì từ quá khứ mà đặt trọng tâm là làm thế nào để di sản sống và phát huy được tác dụng trong đời sống đương đại. Quan điểm bảo tồn nguyên vẹn, theo Gregory J.Ashworth, thì được phát triển đầu tiên từ những năm 50 của thế kỷ XIX.

Quan điểm bảo tồn nguyện vẹn này được khá nhiều học giả ủng hộ, đặc biệt các nhà bảo tồn, bảo tàng trong lĩnh vực di sản văn hóa. Những người theo quan điểm Bảo tồn nguyên vẹn cho rằng, những sản phẩm của 14 quá khứ, nên được bảo vệ một cách nguyên vẹn, như nó vốn có, cố gắng phục hồi nguyên gốc các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể cũng như cố gắng cách ly di sản khỏi môi trường xã hội đương đại. Họ cho rằng, mỗi di sản chứa đựng những giá trị văn hóa - xã hội nhất định mà không phải lúc nào thế hệ hiện tại cũng có thể hiểu biết một cách cụ thể để phát huy những giá trị ấy một cách thích hợp. Hơn nữa, những giá trị văn hóa ấy luôn biến đổi theo thời gian do những tác động của xã hội hiện tại và sẽ tạo nên những lớp văn hóa khác không trùng nghĩa với lớp văn hóa mà thế hệ trước chuyển giao cho thế hệ sau, vì thế, có thể làm cho các thế hệ sau nữa không thể truy nguyên được những giá trị di sản đang tồn tại.

Chính vì như vậy, những người theo quan điểm này cho rằng, do chúng ta chưa có đủ thông tin, trình độ hiểu biết để có thể lý giải giá trị của các di sản văn hóa, chúng ta nên giữ nguyên trạng những di sản này để khi có điều kiện, các thế hệ tiếp nối có thể xử lý, giải thích và tìm cách kế thừa, phát huy di sản một cách tốt hơn. Với quan điểm bảo tồn trên cơ sở kế thừa thì được các học giả nước ngoài hiện nay quan tâm nhiều hơn và là một xu thế khá phổ biến khi bàn đến di sản. Có thể kể đến như Alfrey, Putnam, Ashworth và P. Larkham xem di sản như một ngành công nghiệp và cần phải có cách thức quản lý di sản tương tự với cách thức quản lý của một ngành công nghiệp văn hóa với những logic quản lý đặc biệt, phù hợp với tính đặc thù của các di sản.

Hoặc các nhà nghiên cứu Anh, Mỹ như Boniface, Fowler, Prentice,… thì cho rằng không thể không đề cập đến phát triển du lịch trong vấn đề bảo tồn và phát huy di sản. Cách tiếp cận của các nhà khoa học này sống động hơn, quan tâm di sản văn hóa để phát triển du lịch, để khẳng định tính đa dạng trong sáng tạo của con người. Còn các tác giả như Corner và Harvey cũng cho rằng việc quản lý di sản cần đặt dưới một cách tiếp cận toàn cầu hóa. Ngoài ra, các tác giả như Moore và Caulton cũng cho rằng cần quan tâm làm thế nào lưu giữ được các di sản văn hóa thông qua cách tiếp cận mới và phương tiện kỹ thuật mới.

Nhìn chung, quan điểm lý thuyết này dựa trên cơ sở mỗi di sản cần phải được thực hiện nhiệm vụ lịch sử của mình ở một thời gian và không gian cụ thể. Khi di sản ấy tồn tại ở thời gian và không gian hiện tại, di sản ấy cần phát huy giá trị văn hóa - xã hội phù hợp với xã hội hiện nay và phải loại bỏ đi những gì không phù hợp với xã hội ấy. Như vậy, khái niệm bảo tồn được hiểu là gìn giữ và phát triển những giá trị nhất định trong xã hội ngày này thông qua việc triển khai những cách thức cụ thể. Bảo tồn tiếng DTTS 15 1.

Dân tộc Khái niệm dân tộc được dùng để chỉ Dân tộc Việt Nam (tất cả những người là công dân Việt Nam, sinh sống trên đất Việt Nam và Việt kiều ở nước ngoài). Tuy thế, dân tộc cũng được dùng để chỉ các cộng đồng tộc người cụ thể như dân tộc Chăm, dân tộc Tày, dân tộc Việt (Kinh), dân tộc Mảng, dân tộc Sán Dìu,… Như vậy trong thực tiễn Việt Nam, dân tộc có hai nội hàm: chỉ dân tộc ở cấp độ quốc gia - Nation (Dân tộc Việt Nam); chỉ cộng đồng tộc người cụ thể - Ethnic/Ethnie (Dân tộc Chăm,…) [1]. Theo nghĩa rộng dân tộc (nation): cộng đồng chính trị - xã hội được chỉ đạo bởi Nhà nước, thiết lập trong một lãnh thổ nhất định, ban đầu do sự tập hợp của nhiều bộ lạc, sau này của nhiều cộng đồng mang tính tộc người (ethnic) của bộ phận tộc người,… Kết cấu của cộng đồng dân tộc rất đa dạng, phụ thuộc vào hoàn cảnh lịch sử, văn hóa, xã hội trong khu vực và bản thân. Dân tộc chỉ một cộng đồng người ổn định hợp thành nhân dân một nước, có lãnh thổ, quốc gia, nền kinh tế thống nhất, quốc ngữ chung và có ý thức về sự thống nhất quốc gia của mình, gắn bó với nhau bởi lợi ích chính trị, kinh tế, truyền thống văn hoá và truyền thống đấu tranh chung trong suốt quá trình lịch sử dựng nước và giữ nước.

Theo nghĩa này, “dân tộc đồng nghĩa với quốc gia dân tộc” [5]. Stalin Dân tộc là khối cộng đồng người ổn định, hình thành trong lịch sử, dựa trên cơ sở cộng đồng về: tiếng nói, lãnh thổ, sinh hoạt kinh tế và về sự hình thành tâm lý, biểu hiện trong cộng đồng về văn hóa (trích theo Trần Bình) [1]. Thuật ngữ Dân tộc (Nation) xuất hiện, bắt nguồn từ tiếng Latinh: Nation là cộng đồng người có chung một thể chế chính trị, được thiết lập trên một lãnh thổ nhất định, được điều khiển bởi một nhà nước (Nation - Etat). Cũng có thể hiểu đó là một cộng đồng nhân dân (people) ổn định được phát triển trong lịch sử, với một lãnh thổ riêng, với một nền kinh tế thống nhất, với các đặc trưng văn hóa thống nhất, cùng có tiếng mẹ đẻ thống nhất và được chỉ đạo bởi một nhà nước (Quan điểm này đã được đại đa số tán đồng, kể cả Liên hợp quốc).

Như vậy, theo các nhà Mác - xít, Dân tộc là một cộng đồng người hình thành từ các bộ lạc, mà liên minh bộ lạc là bước khởi đầu. Dân tộc ra đời cùng với sự xuất hiện của nhà nước [1]. Tồn tại nhiều ý kiến cho rằng, dân tộc hình thành từ thời Chiếm nô hoặc Phong kiến (các xã hội có giai cấp Tiền Tư bản). Ở Việt Nam, sau năm 1954, dựa theo định nghĩa Dân tộc của J.

Stalin, thảo luận về sự hình thành Dân tộc Việt Nam được 16 khởi đầu từ 1955 và kéo dài suốt hàng chục năm (đến 1965). Các quan điểm đều xoay quanh vấn đề: ở Việt Nam, khi nào cộng đồng dân tộc hình thành; dân tộc Việt Nam có phải là một cộng đồng tộc người thuộc loại hình dân tộc hay không? Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng: dân tộc ở Việt Nam hình thành từ thời kỳ Hùng Vương, tức là nó hình thành ngay từ trong xã hội Chiếm nô (trước xã hội Phong kiến). Về việc dân tộc Việt Nam có phải là một cộng đồng tộc người thuộc loại hình dân tộc hay không, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, đó là loại hình cộng đồng người thuộc Etat Ethnic/Nation. Theo cách hiểu này, Dân tộc ngoài các yếu tố cấu thành ngôn ngữ, văn hoá, tự giác tộc người,… còn bao hàm cả các yếu tố chính trị, thể chế.

Khái niệm dân tộc, trong trường hợp này còn bao gồm cả các yếu tố: cộng đồng chính trị, thể chế xã hội. Như vậy, Dân tộc Việt Nam (Etat Ethnic/Nation) bao gồm nhiều tộc người khác nhau liên kết lại, hay nói cho đúng hơn, Dân tộc Việt Nam là khối cộng đồng quốc gia bao gồm nhiều dân tộc/tộc người (Minority Ethnic groupe) hợp lại [1]. Với nghĩa thứ nhất, DT là một bộ phận của quốc gia; với nghĩa thứ hai, DT là toàn bộ nhân dân của quốc gia đó - quốc gia DT. Trong phạm vi đề tài này, chúng tôi sử dụng khái niệm DT theo nghĩa thứ nhất, DT là một tộc người hay một DT trong một quốc gia đa DT.

Theo nghĩa hẹp, dân tộc đồng nghĩa với tộc người (ethnic): Là một cộng đồng tộc người (đa số hoặc thiểu số) được hình thành trong lịch sử, ổn định, có ngôn ngữ riêng của tộc người, đồng thời cư trú trên một lãnh thổ nhất định, các thành viên trong tộc người có cùng chung một vận mệnh lịch sử, cùng chung lợi ích về chính trị, kinh tế và cuối cùng có chung một nền văn hóa mang bản sắc tộc người.