Luận văn thạc sĩ vnu ls pháp luật về bảo tồn các loài thực vật quý hiếm ở việt nam và thực tiễn thi hành tại vườn quốc gia hoàng liên sơn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls pháp luật về bảo tồn các loài thực vật quý hiếm ở việt nam và thực tiễn thi hành tại vườn, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Huyền Trang
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Thanh Huyền
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp luật về bảo tồn các loài thực vật quý hiếm ở Việt Nam và thực tiễn thi hành tại vườn Quốc gia Hoàng Liên Sơn
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHÁP LUẬT V BẢO TỒN CÁC LOÀI THỰC VẬT QUÝ HIẾM
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm thực vật quý hiếm và bảo tồn các loài thực vật quý hiếm
• 1.2. Tiêu chí đánh giá, phân loại các nhóm thực vật quý hiếm
• 1.3. Mối quan hệ giữa bảo tồn đa dạng sinh học với bảo vệ đa dạng thực vật
• 1.4. Các biện pháp bảo tồn các loài thực vật quý, hiếm
• 1.5. Một số vấn đề cơ bản của pháp luật về bảo tồn các loài thực vật quý hiếm
• 1.5.1. Khái niệm và đặc điểm của pháp luật bảo tồn các loài thực vật quý hiếm
• 1.5.2. Nguyên tắc điều chỉnh pháp luật đối với việc bảo tồn các loài thực vật quý hiếm
• 1.5.3. Nội dung pháp luật về bảo tồn các loài thực vật quý hiếm
• 1.5.4. Vai trò của pháp luật đối với việc bảo tồn các loài thực vật quý hiếm
• 1.6. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT V BẢO TỒN CÁC LOÀI THỰC VẬT QUÝ HIẾM VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH TẠI VƯỜN QUỐC GIA HOÀNG LIÊN SƠN
• 2.1. Các quy định của pháp luật về quản lý, nuôi, xuất nhập khẩu thực vật quý hiếm và lý về phạm tròn lĩnh vực bảo tồn các loài thực vật quý hiếm
• 2.2. Thực trạng quy định của pháp luật về quản lý các loài thực vật quý hiếm ở Việt Nam
• 2.3. Thực trạng quy định pháp luật về gây nuôi các loài thực vật quý hiếm ở Việt Nam
• 2.4. Thực trạng quy định pháp luật về xuất, nhập khẩu các loài thực vật quý hiếm ở Việt Nam
• 2.5. Thực trạng quy định pháp luật về xử lý vi phạm trong lĩnh vực bảo tồn thực vật quý hiếm ở Việt Nam
• 2.6. Thực tiễn thi hành pháp luật về bảo tồn các loài thực vật quý hiếm tại Vườn quốc gia Hoàng Liên Sơn
• 2.6.1. Tổng quan đa dạng thực vật tại Vườn quốc gia Hoàng Liên Sơn
• 2.6.2. Thực trạng thực thi pháp luật về quản lý, bảo tồn các loài thực vật quý hiếm tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên Sơn
• 2.6.3. Nguyên nhân của thực trạng thực thi pháp luật về bảo tồn các loài thực vật quý hiếm tại Vườn quốc gia Hoàng Liên Sơn
• 2.6.4. Đánh giá thực trạng pháp luật và việc thực hiện pháp luật về bảo tồn các loài thực vật quý hiếm tại Vườn quốc gia Hoàng Liên Sơn
• 2.6.4.1. Một số kết quả đạt được
• 2.6.4.2. Một số hạn chế và nguyên nhân
• 2.7. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT V BẢO TỒN CÁC LOÀI THỰC VẬT QUÝ HIẾM TỪ THỰC TIỄN THI HÀNH TẠI VƯỜN QUỐC GIA HOÀNG LIÊN SƠN
• 3.1. Cơ sở hình thành các định hướng hoàn thiện pháp luật về bảo tồn các loài thực vật quý hiếm ở Việt Nam
• 3.2. Các định hướng hoàn thiện pháp luật về bảo tồn các loài thực vật quý hiếm ở Việt Nam
• 3.3. Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo tồn các loài thực vật quý hiếm ở Việt Nam
• 3.4. Một số giải pháp tăng cường việc thực hiện pháp luật về bảo tồn các loài thực vật quý hiếm từ thực tiễn thi hành tại Vườn quốc gia Hoàng Liên Sơn
• 3.5. Pháp luật quốc tế về bảo tồn các loài thực vật quý, hiếm và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam
• 3.5.1. Công ước quốc tế về bảo tồn các loài thực vật quý, hiếm
• 3.5.2. Pháp luật một số quốc gia về bảo tồn các loài thực vật quý, hiếm và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam
• 3.6. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về bảo tồn thực vật quý hiếm ở Việt Nam

Bảo tồn thực vật quý hiếm là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong việc bảo vệ đa dạng sinh học tại Việt Nam. Với vị trí địa lý và khí hậu đa dạng, Việt Nam sở hữu nhiều loài thực vật quý hiếm, trong đó có nhiều loài chỉ có ở một số khu vực nhất định. Vườn Quốc gia Hoàng Liên Sơn là một trong những khu vực nổi bật với sự đa dạng sinh học phong phú, nơi có nhiều loài thực vật quý hiếm cần được bảo tồn.

1.1. Đặc điểm của thực vật quý hiếm tại Việt Nam

Thực vật quý hiếm tại Việt Nam thường có giá trị kinh tế, khoa học và môi trường cao. Nhiều loài trong số này đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng do khai thác quá mức và mất môi trường sống. Các loài như bách xanh, thiết sam, và thông đỏ là những ví dụ điển hình cho sự đa dạng này.

1.2. Vai trò của Vườn Quốc gia Hoàng Liên Sơn trong bảo tồn

Vườn Quốc gia Hoàng Liên Sơn không chỉ là nơi bảo tồn các loài thực vật quý hiếm mà còn là trung tâm nghiên cứu và giáo dục về đa dạng sinh học. Với diện tích rộng lớn và hệ sinh thái phong phú, vườn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì và phát triển nguồn gen thực vật quý hiếm.

II. Thách thức trong việc bảo tồn thực vật quý hiếm ở Vườn Quốc gia Hoàng Liên Sơn

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc bảo tồn thực vật quý hiếm, Vườn Quốc gia Hoàng Liên Sơn vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như khai thác lâm sản trái phép, biến đổi khí hậu và sự phát triển kinh tế không bền vững đang đe dọa đến sự tồn tại của nhiều loài thực vật quý hiếm.

2.1. Nguy cơ từ khai thác lâm sản trái phép

Khai thác lâm sản trái phép là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự suy giảm số lượng thực vật quý hiếm. Nhiều loài cây quý bị chặt hạ để phục vụ cho nhu cầu tiêu thụ, gây ra sự mất cân bằng trong hệ sinh thái.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sống của nhiều loài thực vật quý hiếm. Sự thay đổi về nhiệt độ và lượng mưa có thể làm thay đổi điều kiện sinh trưởng của các loài này, dẫn đến nguy cơ tuyệt chủng.

III. Phương pháp bảo tồn thực vật quý hiếm tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên Sơn

Để bảo tồn thực vật quý hiếm, Vườn Quốc gia Hoàng Liên Sơn đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các chương trình bảo tồn giống cây, nghiên cứu khoa học và giáo dục cộng đồng là những biện pháp quan trọng trong việc bảo vệ nguồn gen thực vật quý hiếm.

3.1. Chương trình bảo tồn giống cây

Chương trình bảo tồn giống cây tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên Sơn tập trung vào việc nhân giống và trồng lại các loài thực vật quý hiếm. Điều này không chỉ giúp duy trì nguồn gen mà còn tạo ra các khu vực sinh thái bền vững.

3.2. Nghiên cứu và giáo dục cộng đồng

Nghiên cứu khoa học về thực vật quý hiếm và giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của bảo tồn là những hoạt động thiết yếu. Các buổi hội thảo, chương trình giáo dục môi trường giúp nâng cao nhận thức của người dân về giá trị của thực vật quý hiếm.

IV. Kết quả bảo tồn thực vật quý hiếm tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên Sơn

Nhờ vào các nỗ lực bảo tồn, Vườn Quốc gia Hoàng Liên Sơn đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong việc bảo vệ thực vật quý hiếm. Số lượng một số loài thực vật quý hiếm đã có dấu hiệu phục hồi, và các chương trình giáo dục cộng đồng đã tạo ra sự thay đổi tích cực trong nhận thức của người dân.

4.1. Sự phục hồi của các loài thực vật quý hiếm

Một số loài thực vật quý hiếm như bách xanh và thiết sam đã có sự phục hồi đáng kể nhờ vào các chương trình bảo tồn giống cây. Điều này cho thấy hiệu quả của các biện pháp bảo tồn đã được triển khai.

4.2. Tăng cường nhận thức cộng đồng

Các chương trình giáo dục đã giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của bảo tồn thực vật quý hiếm. Người dân đã tích cực tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường và bảo tồn đa dạng sinh học.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho bảo tồn thực vật quý hiếm

Bảo tồn thực vật quý hiếm tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên Sơn là một nhiệm vụ cấp bách và cần thiết. Để đạt được hiệu quả cao hơn trong công tác bảo tồn, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng và các tổ chức phi chính phủ. Định hướng tương lai cần tập trung vào việc phát triển các chương trình bảo tồn bền vững và nâng cao nhận thức cộng đồng.

5.1. Tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan

Sự hợp tác giữa các cơ quan nhà nước, tổ chức phi chính phủ và cộng đồng là rất quan trọng trong việc bảo tồn thực vật quý hiếm. Các chương trình hợp tác có thể tạo ra nguồn lực và kinh nghiệm cần thiết để thực hiện các hoạt động bảo tồn hiệu quả.

5.2. Phát triển các chương trình bảo tồn bền vững

Các chương trình bảo tồn bền vững cần được phát triển để đảm bảo rằng các loài thực vật quý hiếm không chỉ được bảo vệ mà còn có thể phát triển trong môi trường tự nhiên. Điều này bao gồm việc tạo ra các khu vực bảo tồn và phát triển các mô hình sinh kế bền vững cho cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam có diện tích tự nhiên khoảng 330.541 km2 và được ghi nhận là một trong 16 quốc gia sở hữu tính đa dạng sinh học cao nhất thế giới. Dù vậy, áp lực gia tăng dân số cùng tốc độ phát triển kinh tế nhanh chóng đang khiến nguồn tài nguyên sinh vật bị suy thoái nghiêm trọng. Trong hệ thống 31 vườn quốc gia trên toàn quốc, Vườn quốc gia Hoàng Liên (Hoàng Liên Sơn) đóng vai trò là một trong những khu rừng đặc dụng quan trọng nhất. Nơi đây quy tụ 2.024 loài thực vật thuộc 200 họ, trong đó có 66 loài ghi tên trong Sách đỏ Việt Nam, 32 loài quý hiếm, 11 loài cận kề nguy cơ tuyệt chủng và chiếm tới 25% tổng số loài thực vật đặc hữu của cả nước.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là nhận diện những khoảng trống, bất cập trong hệ thống pháp luật bảo tồn thực vật quý hiếm tại Việt Nam và phân tích thực tiễn áp dụng tại Vườn quốc gia Hoàng Liên. Mục tiêu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa lý luận pháp lý, phân tích sự tương thích giữa Luật Lâm nghiệp năm 2017 với Luật Đa dạng sinh học năm 2008, đánh giá kết quả thực thi tại địa bàn tỉnh Lào Cai và Lai Châu giai đoạn 2002 - 2019, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện thể chế. Ý nghĩa của nghiên cứu gắn liền với việc cung cấp luận cứ khoa học nhằm nâng cao hiệu lực xử lý vi phạm lâm luật, bảo tồn an toàn nguồn gen quý hiếm và thúc đẩy chiến lược phát triển bền vững quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai nền tảng lý thuyết chủ đạo: Lý thuyết phát triển bền vững (Sustainable Development Theory) dựa trên sự cân bằng giữa ba hệ thống kinh tế, xã hội, môi trường; và Lý thuyết quản lý nhà nước bằng pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ tài nguyên rừng. Mô hình nghiên cứu phân tích mối quan hệ tương tác giữa hệ thống quy phạm pháp luật, năng lực thực thi của các cơ quan chức năng và quyền lợi sinh kế của cộng đồng dân cư địa phương.

Nghiên cứu làm rõ các khái niệm pháp lý cốt lõi:

• Loài thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm (theo Luật Lâm nghiệp năm 2017).
• Loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ (theo Luật Đa dạng sinh học năm 2008).
• Bảo tồn nội vi (In-situ conservation) và bảo tồn ngoại vi (Ex-situ conservation) theo Công ước Đa dạng sinh học (CBD 1992).
• Chế độ quản lý rừng đặc dụng và khu bảo tồn thiên nhiên.

Hệ thống pháp luật hiện hành phân chia thực vật quý hiếm thành ba nhóm chính: Nhóm ưu tiên bảo vệ theo Nghị định 160/2013/NĐ-CP; Nhóm IA gồm 39 loài thực vật nghiêm cấm khai thác vì mục đích thương mại; và Nhóm IIA gồm 55 loài thực vật hạn chế khai thác thương mại theo Nghị định 06/2019/NĐ-CP.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam ban hành từ năm 1992 đến năm 2019, các công ước quốc tế (CITES, CBD), số liệu Sách đỏ Việt Nam năm 2007 và báo cáo tổng kết thực tiễn của Chi cục Kiểm lâm tỉnh Lào Cai, Lai Châu. Cỡ mẫu nghiên cứu điển hình là toàn bộ diện tích 29.845 ha của Vườn quốc gia Hoàng Liên, đặt trong mối tương quan so sánh với 31 vườn quốc gia trên cả nước. Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) bởi Hoàng Liên Sơn là đại diện sinh thái tiêu biểu nhất vùng núi cao Tây Bắc với 4 kiểu thảm thực vật chính phân bố từ 1.000m đến 3.000m.

Phương pháp phân tích bao gồm: phương pháp phân tích - tổng hợp quy phạm, phương pháp so sánh luật học (so sánh pháp luật Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế của IUCN và CITES), và phương pháp thống kê mô tả dựa trên tài liệu thứ cấp. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đánh giá chính xác tính đồng bộ của hệ thống văn bản quy phạm pháp luật mới và đo lường khách quan hiệu quả thực thi trên thực tế. Khung thời gian nghiên cứu kéo dài xuyên suốt từ khi thành lập khu bảo tồn năm 1986, chuyển hạng vườn quốc gia năm 2002 đến năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, việc ban hành Nghị định 06/2019/NĐ-CP đã bước đầu chuẩn hóa danh mục quản lý với 39 loài thực vật Nhóm IA và 55 loài Nhóm IIA, xử lý được sự chồng chéo trước đây giữa Nghị định 32/2006/NĐ-CP và Nghị định 160/2013/NĐ-CP (vốn có 17 loài thực vật ưu tiên bảo vệ). Tuy vậy, tiêu chí phân loại loài vẫn mang tính liệt kê cơ học, chưa quy định định lượng cụ thể về tốc độ suy giảm quần thể.

Thứ hai, chế tài xử lý vi phạm còn nhiều điểm nghẽn. Dù Nghị định 35/2019/NĐ-CP đã nâng mức phạt vi phạm hành chính tối đa lên 500 triệu đồng đối với cá nhân và 1 tỷ đồng đối với tổ chức, nhưng căn cứ xử phạt và định khung hình sự theo Điều 243 Bộ luật Hình sự năm 2015 vẫn phụ thuộc vào giá trị quy đổi bằng tiền của tang vật (từ 15 triệu đến 60 triệu đồng). Điều này không khả thi vì các loài thực vật Nhóm IA bị cấm lưu thông thương mại, khiến Hội đồng định giá thiếu căn cứ thị trường để xác định mức độ thiệt hại.

Thứ ba, tình trạng xung đột đất đai gây áp lực lớn lên công tác bảo tồn. Khảo sát thực tế cho thấy 91,5% các khu rừng đặc dụng trên toàn quốc xảy ra hiện tượng chồng lấn quyền sử dụng đất giữa ban quản lý và người dân địa phương. Tại Vườn quốc gia Hoàng Liên, dù sở hữu kho tàng gen quý với 2.024 loài thực vật và 11 loài cận kề tuyệt chủng như bách xanh, thông đỏ, nhưng thảm thực vật nguyên sinh ở độ cao dưới 2.400m đang bị chia cắt và suy thoái do áp lực sinh kế từ cộng đồng dân cư sinh sống tại các xã vùng đệm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế trên xuất phát từ sự phân tán thẩm quyền quản lý nhà nước giữa Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn với Bộ Tài nguyên và Môi trường, kết hợp với mâu thuẫn giữa bảo tồn nghiêm ngặt và nhu cầu mưu sinh của đồng bào dân tộc thiểu số.

Để minh họa rõ nét các phát hiện này, dữ liệu nghiên cứu có thể được biểu diễn qua Bảng tổng hợp đối chiếu danh mục loài trùng lặp giữa các nghị định lâm nghiệp và Biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ suy giảm của 4 kiểu thảm thực vật theo từng đai độ cao từ 1.000m đến 3.000m. Khi so sánh với tiêu chuẩn Sách đỏ của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), hệ thống pháp luật Việt Nam cần sớm bổ sung các tiêu chí định lượng chuẩn xác, ví dụ như tỷ lệ suy giảm quần thể từ 20% (mức Sắp nguy cấp - VU) đến 80% (mức Cực kỳ nguy cấp - CR) hoặc diện tích phân bố dưới 100 km2, nhằm loại bỏ tính tùy nghi khi lập danh mục bảo vệ.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa hệ thống tiêu chí phân loại và danh mục loài nguy cấp. Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp chặt chẽ với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tích hợp 100% các tiêu chí định lượng của Sách đỏ IUCN vào văn bản quy phạm pháp luật, hoàn thành cập nhật danh mục thống nhất trước năm 2024.

Thứ hai, sửa đổi cơ chế xác định thiệt hại trong xử lý vi phạm hành chính và hình sự. Quốc hội và Chính phủ cần sửa đổi Điều 243 Bộ luật Hình sự năm 2015 cùng Nghị định 35/2019/NĐ-CP theo hướng căn cứ trực tiếp vào số lượng cá thể, độ tuổi hoặc khối lượng lâm sản bị xâm hại thay vì định giá tiền tệ, nhằm nâng tỷ lệ xử lý đúng tội danh lâm luật lên trên 90% trong giai đoạn 2021 - 2025.

Thứ ba, giải quyết dứt điểm tranh chấp và chồng lấn ranh giới đất rừng đặc dụng. Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai và tỉnh Lai Châu chỉ đạo Ban quản lý Vườn quốc gia Hoàng Liên hoàn thành việc cắm mốc ranh giới cho toàn bộ 29.845 ha lâm phận, giải quyết 100% diện tích đất chồng lấn với người dân bản địa trước năm 2025.

Thứ tư, tăng cường nguồn lực tài chính và đầu tư công nghệ giám sát. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cần bổ sung tối thiểu 20% ngân sách thường xuyên cho lực lượng kiểm lâm vùng lõi, kết hợp mở rộng các cơ sở trồng cấy nhân tạo có cấp mã số theo Điều 17 Nghị định 06/2019/NĐ-CP nhằm nhân giống bảo tồn 11 loài thực vật nguy cấp tuyệt chủng trong giai đoạn 2021 - 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và lập pháp: Chuyên viên tại Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Tài nguyên và Môi trường có thể tham khảo luận cứ để hoàn thiện các quy định về 39 loài Nhóm IA và đồng bộ hóa pháp luật lâm nghiệp.
• Ban quản lý các khu rừng đặc dụng và lực lượng kiểm lâm: Cán bộ quản lý tại 31 vườn quốc gia trên toàn quốc có thể ứng dụng kinh nghiệm xử lý chồng lấn ranh giới 29.845 ha đất rừng và mô hình tuần tra bảo vệ 2.024 loài thực vật bản địa.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật: Người học ngành Luật kinh tế, Luật Môi trường tìm thấy nguồn tài liệu tham khảo giá trị về tiến trình chuyển giao từ Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004 sang Luật Lâm nghiệp năm 2017 cùng các cam kết CITES.
• Tổ chức phi chính phủ và doanh nghiệp du lịch sinh thái: Các đơn vị phát triển kinh tế vùng đệm có thể tra cứu điều kiện gây nuôi, bảo tồn ngoại vi và thủ tục xuất nhập khẩu mẫu vật theo Điều 14, 15 và 19 Nghị định 06/2019/NĐ-CP.

Câu hỏi thường gặp

Điểm mới cốt lõi của Nghị định 06/2019/NĐ-CP so với các quy định trước đây là gì? Nghị định 06/2019/NĐ-CP đã chuẩn hóa danh mục thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm với 39 loài thuộc Nhóm IA (nghiêm cấm thương mại) và 55 loài thuộc Nhóm IIA (hạn chế thương mại). Quy định này khắc phục tình trạng trùng lặp với Nghị định 160/2013/NĐ-CP, đồng thời nội luật hóa đầy đủ các phụ lục của Công ước CITES.

Tại sao Vườn quốc gia Hoàng Liên được xếp hạng bảo tồn cấp cao nhất (Loại A)? Vườn quốc gia Hoàng Liên được Quỹ Môi trường Toàn cầu xếp hạng A nhờ sở hữu 2.024 loài thực vật thuộc 200 họ, trong đó có 66 loài Sách đỏ và 11 loài nguy cơ tuyệt chủng cao như thông đỏ, bách xanh. Khu vực này còn chiếm tới 25% tổng số loài thực vật đặc hữu của Việt Nam tại đai độ cao 1.000m đến 3.000m.

Vướng mắc lớn nhất khi xử lý hình sự hành vi khai thác thực vật quý hiếm là gì? Theo Điều 243 Bộ luật Hình sự năm 2015 và Điều 13 Nghị định 35/2019/NĐ-CP, việc xử lý vi phạm dựa trên định giá tang vật bằng tiền (từ 15 triệu đến 60 triệu đồng). Tuy nhiên, các loài Nhóm IA bị cấm giao dịch thương mại nên Hội đồng định giá không có giá thị trường đối chứng, dẫn đến bế tắc khi xử lý.

Hiện tượng chồng lấn đất rừng tác động như thế nào đến công tác quản lý? Thống kê chỉ ra 91,5% khu rừng đặc dụng cả nước gặp tình trạng chồng lấn đất đai. Tại Hoàng Liên, việc chưa phân định rõ ranh giới trên tổng diện tích 29.845 ha dẫn tới xung đột tài nguyên giữa ban quản lý và người dân bản địa, làm gia tăng nguy cơ suy thoái thảm thực vật ở độ cao dưới 2.400m.

Cơ sở trồng cấy nhân tạo thực vật thuộc phụ lục CITES cần đáp ứng điều kiện nào? Theo Điều 14 và 17 Nghị định 06/2019/NĐ-CP, cơ sở nuôi trồng thương mại phải chứng minh nguồn giống hợp pháp, lập sổ theo dõi và đăng ký mã số với Cơ quan thẩm quyền quản lý CITES Việt Nam trong 5 ngày làm việc. Cơ sở phi thương mại bắt buộc phải có đề tài nghiên cứu khoa học được phê duyệt.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về bảo tồn thực vật quý hiếm dưới góc độ Luật Lâm nghiệp năm 2017 và Luật Đa dạng sinh học năm 2008.
• Đánh giá thực trạng quản lý 2.024 loài thực vật tại 29.845 ha Vườn quốc gia Hoàng Liên, chỉ rõ sức ép sinh kế đối với 11 loài cận kề tuyệt chủng.
• Phân tích sâu sắc rào cản định giá tang vật lâm sản và hiện tượng chồng lấn đất rừng đặc dụng lên tới 91,5%.
• Đề xuất 4 giải pháp trọng tâm nhằm hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực thực thi giai đoạn 2020 - 2025.
• Khẳng định giá trị thực tiễn của công trình nghiên cứu năm 2019 của tác giả Nguyễn Huyền Trang trong sự nghiệp bảo tồn thiên nhiên.

Luận văn là tài liệu tham khảo chuyên sâu, mở ra định hướng hoàn thiện thể chế lâm nghiệp và quản trị tài nguyên sinh học hiệu quả đến năm 2030. Quý độc giả, cán bộ nghiên cứu và nhà quản lý hãy tải ngay toàn văn tài liệu để khai thác chi tiết các giải pháp pháp lý giá trị!

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, nội dung chính của đ tài được thể hiện trong 3 chương. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hương 1: Cơ sở lý luận của pháp luật v bảo tồn các loài thực vật quý hiếm. hương 2: Thực trạng pháp luật v bảo tồn các loài thực vật quý hiếm và thực tiễn thi hành tại vườn quốc gia Hoàng Liên Sơn hương 3: Một số giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật v bảo tồn các loài thực vật quý hiếm từ thực tiễn thi hành tại vườn quốc gia Hoàng Liên Sơn 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. ột số vấn đề lý luận cơ bản về thực vật quý hiếm và bảo tồn các loài thực vật quý hiếm 1.

Khá n ệm đặc đ ểm thực vật quý h ếm và bảo tồn các loà thực vật quý h ếm 1. Khái niệm, đặc điểm thực vật quý hiếm “Quý” là ch những vật có giá trị hoặc là những thứ được coi trọng, giữ gìn bảo vệ. “Hiếm” nghĩa là ít có, ít gặp. Trong từng khu vực trên lãnh thổ của từng nước đ u có những loài thực vật được xếp vào loại thực vật quý hiếm.

Do giá trị đặc biệt v kinh tế, v thẩm mỹ hoặc v khoa học mà thực vật quý hiếm bị khai thác quá mức; hoặc do môi trường sống như rừng, đất ngập nước vv… bị hủy hoại, hoặc đối với một số loài có vùng phân bố hẹp thì do chúng không thích nghi được với đi u kiện môi trường biến đổi và không đủ sức cạnh tranh giữa các loài và cả với các loài nhập nội nên số lượng của chúng giảm dần và đứng trước nguy cơ bị tiêu diệt nếu không có biện pháp tích cực bảo vệ chúng [16, tr57]. Các văn bản pháp luật Việt Nam cũng đưa ra nhi u thuật ngữ liên quan đến thực vật quý hiếm. Luật ảo vệ và hát triển rừng năm 1992 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành đã sử dụng thuật ngữ thực vật quý, hiếm. Tại Đi u 1 Nghị định số 18-HĐ T ngày 17/01/1992 của Hội đồng ộ trưởng quy định danh mục thực vật rừng, động vật rừng quý hiếm và chế độ quản lý, bảo vệ giải thích: “Thực vật rừng quý, hiếm quy định trong Nghị định này gồm những loại có giá trị đặc biệt v khoa học, kinh tế và môi trường, có số lượng, trữ lượng ít hoặc đang có nguy cơ bị diệt chủng”.

Luật ảo vệ và hát triển rừng năm 2004 giải thích thuật ngữ loài thực vật rừng nguy cấp quý, hiếm là loài thực vật có giá trị đặc biệt v kinh tế, khoa học và môi trường, số lượng c n ít trong tự nhiên hoặc có nguy cơ bị tuyệt chủng thuộc Danh mục các loài thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm do Chính phủ quy 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] định chế độ quản lý, bảo vệ [19, Khoản 14 Đi u 3]. Thuật ngữ này cũng được nh c đến tại Đi u 2 Nghị định của Chính phủ số 32/2006/NĐ-CP ngày 30 tháng 3 năm 2006 v Quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp quý, hiếm. Luật Lâm nghiệp 2017 giải thích thuật ngữ “loài thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm là loài thực vật rừng, động vật rừng có giá trị đặc biệt v kinh tế, khoa học, y tế, sinh thái, cảnh quan và môi trường, số lượng c n ít trong tự nhiên hoặc có nguy cơ bị tuyệt chủng”[20, Khoản 14, Đi u 2]. Cụ thể hóa quy định này, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 06/2019/NĐ-C ngày 22 tháng 01 năm 2019v quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm và thực thi công ước v buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp Có thể thấy, các văn bản luật hiện hành đã không c n sử dụng khái niệm “thực vật rừng quý, hiếm” mà thay vào đó là khái niệm “thực vật rừng nguy cấp quý, hiếm”.

V cơ bản, không có sự thay đổi nhi u v bản chất giữa hai khái niệm này. Tuy nhiên, việc sử dụng cụm từ “nguy cấp quý, hiếm” nhằm nhấn mạnh hơn nữa trạng thái bảo tồn của sinh vật, từ đó khẳng định tính nghiêm trọng và cấp thiết của việc phải chú trọng xây dựng và thực hiện các quy định riêng để bảo tồn các loài này. Ngoài thuật ngữ “thực vật rừng nguy cấp quý, hiếm”, tại Luật Đa dạng sinh học (ĐDSH) năm 2008 c n nh c đến thuật ngữ “loài nguy cấp quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ”. Luật ĐDSH năm 2008, quy định: “Loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ là loài hoang dã, giống cây trồng, giống vật nuôi, vi sinh vật và nấm đặc hữu, có giá trị đặc biệt v khoa học, y tế, kinh tế, sinh thái, cảnh quan, môi trường hoặc văn hóa - lịch sử mà số lượng c n ít hoặc bị đe dọa tuyệt chủng”[16, Khoản 20 Đi u 3].

Danh mục các loài nguy cấp quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ được ban hành kèm theo Nghị định số 160/2013/NĐ-CP ngày 12 tháng 11 năm 2013 v tiêu chí xác định loài và chế độ quản lý loài thuộc Danh mục loài nguy cấp quý, hiếm, được ưu tiên bảo vệ. Giữa thuật ngữ “thực vật rừng nguy cấp quý, hiếm” và “loài nguy cấp quý, hiếm được ưu tiên 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bảo vệ” có sự khác biệt như sau: Thứ nhất, v đa dạng loài. Loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ là loài hoang dã, giống cây trồng, giống vật nuôi, vi sinh vật và nấm đặc hữu có giá trị đặc biệt v khoa học, y tế, kinh tế, sinh thái, cảnh quan, môi trường hoặc văn hóa - lịch sử mà số lượng c n ít hoặc bị đe dọa tuyệt chủng. Nghĩa là các loài thuộc loài nguy cấp quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ có phạm vi đối tượng rộng hơn, bao gồm tất cả các loài động vật, thực vật hoang dã (trong đó có thực vật rừng) và “giống cây trồng, giống vật nuôi, vi sinh vật và nấm đặc hữu”.

Thứ hai, v đặc điểm và tình trạng loài. Các loài nguy cấp quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ được phân bố đa dạng ở nhi u môi trường sống khác nhau, mức độ nguy cấp, số lượng cá thể c n ít hoặc đang bị đe dọa tuyệt chủng Đối với các loài thực vật rừng nguy cấp quý, hiếm ch phân bố ở rừng, số lượng c n ít trong tự nhiên hoặc có nguy cơ bị tuyệt chủng. Thứ ba, v cấp độ bảo vệ. Loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ là nhóm loài có chế độ bảo vệ cao hơn so với “loài thực vật rừng nguy cấp quý, hiếm”, bởi vì ngay ở khái niệm đã xác định đâu là đối tượng được “ưu tiên bảo vệ”.

Như vậy, các văn bản pháp luật hiện hành sử dụng cả hai thuật ngữ “loài nguy cấp quý, hiếm” và “loài nguy cấp quý hiếm được ưu tiên bảo vệ”, tùy theo mức độ ưu tiên bảo vệ khác nhau. Từ hai thuật ngữ trên, có thể ch ra ba vấn đ đặc trưng của loài thực vật nguy cấp quý, hiếm như sau: Một là, thực vật quý, hiếm có giá trị đặc biệt v kinh tế, khoa học, môi trường. Các giá trị đặc biệt mà loài thực vật rừng mang lại trong lĩnh vực kinh tế, khoa học, môi trường được giải thích trong Đi u 6 Nghị định của Chính phủ số 160/2013/NĐ-C ngày 12 tháng 11 năm 2013 v tiêu chí xác định loài và chế độ quản lý loài thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm, được ưu tiên bảo vệ. Cụ thể, một loài có giá trị đặc biệt v kinh tế khi loài đó mang lại nguồn lợi kinh tế cao khi được đem ra giao dịch trên thị trường.

Giá trị đặc biệt v khoa học được thể hiện ở chỗ loài đó mang nguồn gen quý, hiếm để bảo tồn và chọn tạo 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Còn giá trị đặc biệt v môi trường là khi loài đó giữ vai trò quyết định trong việc duy trì sự cân bằng sinh thái; hoặc có tính đại diện hay tính độc đáo của khu vực địa lý tự nhiên. Hai là, tình trạng nguy cấp, “có số lượng ít trong tự nhiên, đang phải đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng”. “Nguy cấp” là khái niệm được đ cập trong Sách đỏ của Tổ Chức Bảo Tồn Thiên nhiên Quốc tế (viết t t IUCN).

Danh sách v tình trạng bảo tồn và đa dạng của các loài động vật và thực vật trên thế giới. Một loài bị coi là “nguy cấp” (Endangered) khi nó phải đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng trong tự nhiên rất cao trong một tương lai rất gần nhưng kém hơn mức cực kỳ nguy cấp (Critically Endangered). Các yếu tố như số lượng cá thể còn lại trong tự nhiên, sự suy giảm quần thể theo thời gian, tỷ lệ sinh sản, khu phân bố của loài, các mối đe dọa từ bên ngoài sẽ được xem xét khi đánh giá tính nguy cấp của một loài. Chính vì giá trị đặc biệt v kinh tế, khoa học và môi trường mà các loài thực vật nguy cấp, quý, hiếm đem lại nên các loài đó trở thành đối tượng bị con người khai thác nhi u hơn trong tự nhiên, dẫn đến khả năng bị tuyệt chủng cao hơn các loài thông thường khác.

Ba là, thực vật quý, hiếm là những loài được pháp luật Việt Nam công nhận và bảo vệ. Theo quy định của pháp luật Việt Nam, các loài thực vật được coi là thực vật rừng nguy cấp quý, hiếm nếu nằm trong Danh mục thực vật rừng nguy cấp quý, hiếm được ban hành kèm theo Nghị định số 32/2006/NĐ-CP ngày 30 tháng 3 năm 2006 v Quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm. Hiện nay, ở Việt Nam, Sách đỏ Việt Nam là tài liệu khoa học công bố danh sách các loài động vật, thực vật ở Việt Nam thuộc loại quý hiếm, đang bị giảm sút số lượng hoặc có đã nguy cơ tuyệt chủng. Đây là căn cứ khoa học quan trọng để Nhà nước ban hành những văn bản pháp luật v việc quản lý, bảo vệ và phát triển những loài động vật, thực vật hoang dã ở Việt Nam.

Đối với các tiêu chuẩn sử dụng trong Sách đỏ Việt Nam được xây dựng trên n n các tiêu chuẩn của Sách đỏ IUCN. Tuy nhiên, đây ch là tài liệu để tham khảo, tra cứu chứ không có hiệu lực pháp lý. Không phải tất cả các loài 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thực vật có tên trong Sách đỏ Việt Nam sẽ được pháp luật bảo vệ như một loài thực vật nguy cấp quý, hiếm.