Bảo Đảm Tiền Vay Bằng Tài Sản Trong Hoạt Động Tín Dụng: Pháp Luật và Thực Tiễn

Bảo đảm tiền vay bằng tài sản là một khái niệm quan trọng trong hoạt động tín dụng. 76 trang · Ngân hàng Lào – Việt.

• Tác giả: Phaidavanh BouchaLeune
• Người hướng dẫn: ThS. Khương Thị Quỳnh Hương
• Trường học: Ngân hàng Lào – Việt
• Chuyên ngành: Luật Kinh doanh
• Đề tài: Bảo Đảm Tiền Vay Bằng Tài Sản Trong Hoạt Động Tín Dụng
• Loại tài liệu: Chuyên đề thực tập
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ PHÁP LÝ VỀ BẢO ĐẢM TIỀN VAY BẰNG TÀI SẢN TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG
• 1.1. Khái niệm về bảo đảm tiền vay bằng tài sản trong hoạt động tín dụng
• 1.1.1. Bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự
• 1.2. Khái quát về hoạt động tín dụng
• 1.3. Khái niệm bảo đảm tiền vay trong hoạt động tín dụng
• 1.4. Đặc điểm và vai trò của bảo đảm tiền vay trong hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng
• 1.5. Bảo đảm tiền vay bằng tài sản trong hoạt động tín dụng
• 2. CHƯƠNG II: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO ĐẢM TIỀN VAY TẠI NGÂN HÀNG LÀO – VIỆT
• 3. CHƯƠNG III: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ VÀ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CÁC BIỆN PHÁP BẢO ĐẢM TIỀN VAY BẰNG TÀI SẢN TẠI NGÂN HÀNG LÀO – VIỆT
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Đảm Tiền Vay Bằng Tài Sản Trong Hoạt Động Tín Dụng

Bảo đảm tiền vay bằng tài sản là một khái niệm quan trọng trong hoạt động tín dụng. Nó không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của tổ chức tín dụng mà còn tạo ra sự an toàn cho người vay. Trong bối cảnh kinh tế hiện nay, việc hiểu rõ về bảo đảm tiền vay là cần thiết để giảm thiểu rủi ro trong các giao dịch tín dụng.

1.1. Khái Niệm Bảo Đảm Tiền Vay Bằng Tài Sản

Bảo đảm tiền vay bằng tài sản là việc sử dụng tài sản của khách hàng để bảo đảm cho nghĩa vụ trả nợ. Điều này giúp tổ chức tín dụng có quyền xử lý tài sản nếu khách hàng không thực hiện nghĩa vụ trả nợ.

1.2. Vai Trò Của Bảo Đảm Tiền Vay Trong Tín Dụng

Bảo đảm tiền vay đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro tín dụng. Nó tạo điều kiện cho tổ chức tín dụng yên tâm hơn khi cấp vốn cho khách hàng, từ đó thúc đẩy hoạt động cho vay.

II. Những Thách Thức Trong Bảo Đảm Tiền Vay Bằng Tài Sản

Mặc dù bảo đảm tiền vay bằng tài sản mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại nhiều thách thức. Các vấn đề pháp lý, quy trình xử lý tài sản và sự không đồng nhất trong thực tiễn là những yếu tố cần được xem xét.

2.1. Vấn Đề Pháp Lý Trong Bảo Đảm Tiền Vay

Các quy định pháp luật hiện hành về bảo đảm tiền vay còn nhiều bất cập. Điều này gây khó khăn cho tổ chức tín dụng trong việc thực hiện quyền lợi của mình khi có vi phạm xảy ra.

2.2. Khó Khăn Trong Quy Trình Xử Lý Tài Sản

Quy trình xử lý tài sản bảo đảm thường gặp nhiều khó khăn, từ việc định giá tài sản đến việc thực hiện các thủ tục pháp lý cần thiết.

III. Phương Pháp Bảo Đảm Tiền Vay Hiệu Quả Trong Tín Dụng

Để bảo đảm tiền vay hiệu quả, các tổ chức tín dụng cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc kết hợp giữa các biện pháp bảo đảm và quy trình thẩm định chặt chẽ là rất quan trọng.

3.1. Các Biện Pháp Bảo Đảm Tiền Vay

Các biện pháp bảo đảm tiền vay bao gồm cầm cố, thế chấp và bảo lãnh. Mỗi biện pháp có những ưu điểm và nhược điểm riêng, cần được lựa chọn phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

3.2. Quy Trình Thẩm Định Tài Sản Bảo Đảm

Quy trình thẩm định tài sản bảo đảm cần được thực hiện một cách nghiêm ngặt. Điều này giúp tổ chức tín dụng đánh giá đúng giá trị tài sản và giảm thiểu rủi ro trong hoạt động cho vay.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Bảo Đảm Tiền Vay Tại Ngân Hàng

Việc áp dụng bảo đảm tiền vay bằng tài sản tại các ngân hàng hiện nay đang diễn ra rất phổ biến. Tuy nhiên, thực tiễn vẫn còn nhiều vấn đề cần được cải thiện.

4.1. Thực Trạng Áp Dụng Tại Ngân Hàng Lào Việt

Ngân hàng Lào - Việt đã áp dụng nhiều biện pháp bảo đảm tiền vay, nhưng vẫn gặp phải một số khó khăn trong việc xử lý tài sản bảo đảm khi có vi phạm.

4.2. Kết Quả Hoạt Động Cho Vay

Kết quả hoạt động cho vay tại Ngân hàng Lào - Việt cho thấy sự cần thiết của việc cải thiện quy trình bảo đảm tiền vay để nâng cao hiệu quả tín dụng.

V. Kết Luận Về Bảo Đảm Tiền Vay Bằng Tài Sản

Bảo đảm tiền vay bằng tài sản là một phần không thể thiếu trong hoạt động tín dụng. Việc hoàn thiện các quy định pháp luật và quy trình thực hiện sẽ giúp nâng cao hiệu quả của hoạt động này.

5.1. Tương Lai Của Bảo Đảm Tiền Vay

Trong tương lai, cần có những cải cách mạnh mẽ để bảo đảm tiền vay bằng tài sản trở thành một công cụ hiệu quả hơn trong hoạt động tín dụng.

5.2. Kiến Nghị Đối Với Chính Sách Pháp Luật

Cần có những kiến nghị cụ thể để hoàn thiện chính sách pháp luật về bảo đảm tiền vay, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động tín dụng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, hệ thống hạ tầng kinh tế và thương mại của Việt Nam không ngừng được hoàn thiện, dẫn đến nhu cầu vốn tăng cao trên mọi lĩnh vực sản xuất kinh doanh và tiêu dùng. Trong bức tranh đó, các tổ chức tín dụng giữ vai trò trung gian tài chính huyết mạch, thực hiện huy động các nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội để cung cấp vốn cho nền kinh tế. Hoạt động cấp tín dụng là nguồn sinh lợi chủ yếu nhưng cũng đồng thời là hoạt động tiềm ẩn rủi ro cao nhất đối với các ngân hàng thương mại, đặc biệt là nguy cơ nợ xấu và khó khăn trong khâu thu hồi nợ.

Để hạn chế rủi ro thất thoát vốn, các tổ chức tín dụng áp dụng các biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản của khách hàng hoặc bên thứ ba. Tuy nhiên, các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh giao dịch bảo đảm tại thời điểm nghiên cứu (như Bộ luật Dân sự năm 2005, Nghị định số 163/2006/NĐ-CP, Nghị định số 83/2010/NĐ-CP) vẫn còn bộc lộ những điểm bất cập, thiếu đồng bộ giữa các quy định của pháp luật chuyên ngành và thực tiễn thi hành. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải làm rõ các khía cạnh pháp lý và thực tiễn triển khai biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản tại một định chế tài chính mang tính đặc thù là Ngân hàng Liên doanh Lào – Việt (LVB).

Khóa luận xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

1. Hệ thống hóa các cơ sở lý luận và chế định pháp lý hiện hành của Việt Nam về bảo đảm tiền vay bằng tài sản trong hoạt động tín dụng ngân hàng.
2. Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng tài sản tại Ngân hàng Liên doanh Lào – Việt, trọng tâm là Chi nhánh Hà Nội.
3. Nhận diện các khó khăn, vướng mắc và rủi ro pháp lý phát sinh trong khâu thẩm định, xác lập hợp đồng bảo đảm, đăng ký giao dịch bảo đảm và xử lý tài sản bảo đảm.
4. Đề xuất các quan điểm, giải pháp hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật cũng như các giải pháp nội bộ nâng cao hiệu quả phòng ngừa rủi ro cho Ngân hàng Lào – Việt.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hệ thống các quy phạm pháp luật điều chỉnh giao dịch bảo đảm, quy chế cho vay của tổ chức tín dụng và hệ thống quy chế nội bộ của Ngân hàng Lào – Việt. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động cấp tín dụng và công tác bảo đảm tiền vay bằng tài sản tại Hội sở chính và Chi nhánh Hà Nội của Ngân hàng Liên doanh Lào – Việt trong giai đoạn 2008 – 2011.

Cơ sở pháp lý và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước và quy chế nội bộ của ngành ngân hàng:

• Văn bản luật: Bộ luật Dân sự năm 2005 (các điều khoản về nghĩa vụ dân sự và biện pháp bảo đảm từ Điều 280, Điều 318 đến Điều 361, Điều 715); Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010; Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam năm 2010; Luật Đất đai năm 2003 (sửa đổi, bổ sung năm 2009); Luật Nhà ở năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009); Bộ luật Hàng hải năm 2005.
• Nghị định của Chính phủ: Nghị định số 163/2006/NĐ-CP về giao dịch bảo đảm; Nghị định số 83/2010/NĐ-CP về đăng ký giao dịch bảo đảm; Nghị định số 181/2004/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật Đất đai; cùng việc xem xét đối chiếu với Nghị định số 178/1999/NĐ-CP và Nghị định số 85/2002/NĐ-CP trước đây.
• Thông tư và quyết định chuyên ngành: Thông tư số 07/2003/TT-NHNN, Thông tư số 17/2011/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước; Thông tư liên tịch số 20/2011/TTLT-BTP-BTNMT, Thông tư liên tịch số 05/2007/TTLT/BTP-BXD-BTNMT-NHNN; Quyết định số 1627/2001/QĐ-NHNN và Quyết định số 127/2005/QĐ-NHNN về quy chế cho vay; Quyết định số 217/1999/QĐ-NHNN về quy chế thế chấp, cầm cố và bảo lãnh; Quyết định số 87/2007/QĐ-BTC về cầm cố chứng khoán.
• Văn bản quản trị nội bộ: Quyết định số 71/2006/QĐ-HĐQT-NHLV35; Quyết định số 1300/QĐ-HĐQT-TDHo ngày 03/12/2007 ban hành Quy định về thực hiện các biện pháp bảo đảm tiền vay trong hệ thống Ngân hàng Liên doanh Lào – Việt; Quyết định số 666/QĐ-HĐQT-TDHo ngày 15/6/2010 ban hành Quy định cho vay đối với khách hàng trong hệ thống LVB.

Phương pháp nghiên cứu được tác giả kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn:

• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Rà soát các quy phạm pháp luật dân sự và tín dụng nhằm làm rõ bản chất pháp lý của từng biện pháp bảo đảm.
• Phương pháp so sánh, đối chiếu: Phân tích sự thay đổi giữa các văn bản quy phạm pháp luật qua các thời kỳ (đặc biệt là giữa Nghị định số 163/2006/NĐ-CP và Nghị định số 178/1999/NĐ-CP).
• Phương pháp thu thập dữ liệu và khảo sát thực tế: Trao đổi chuyên môn trực tiếp với đội ngũ cán bộ tín dụng, chuyên viên pháp chế tại Ngân hàng Liên doanh Lào – Việt Chi nhánh Hà Nội.
• Phương pháp thống kê, xử lý số liệu: Phân tích các chỉ tiêu hoạt động kinh doanh, nợ xấu, nợ quá hạn và quy mô dư nợ cho vay của ngân hàng giai đoạn 2008 – 2011.
• Phương pháp điển cứu (Case Study): Phân tích một hồ sơ thế chấp bất động sản cụ thể trong thực tế ký kết hợp đồng tại chi nhánh.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Những vấn đề pháp lý về bảo đảm tiền vay bằng tài sản trong hoạt động tín dụng

Chương này tập trung xây dựng cơ sở lý luận về chế định bảo đảm nghĩa vụ và các biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản:

1. Khái niệm và đặc điểm chung: Theo Điều 280 và Điều 318 Bộ luật Dân sự 2005, biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự là sự thỏa thuận nhằm nâng cao trách nhiệm của bên có nghĩa vụ. Tác giả phân tích 6 đặc điểm cơ bản của biện pháp bảo đảm: mang tính chất bổ sung cho nghĩa vụ chính; nâng cao trách nhiệm bên có nghĩa vụ; đối tượng là lợi ích vật chất; phạm vi không vượt quá phạm vi nghĩa vụ chính; chỉ áp dụng khi có vi phạm nghĩa vụ; phát sinh trên cơ sở thỏa thuận giữa các bên.
2. Bản chất của các biện pháp bảo đảm bằng tài sản:
   • Cầm cố tài sản (Điều 326 BLDS 2005): Chuyển giao tài sản cho bên nhận cầm cố chiếm hữu, quản lý. Tổ chức tín dụng chỉ có quyền chiếm hữu mà không có quyền sử dụng, khai thác hoa lợi trừ khi có thỏa thuận.
   • Thế chấp tài sản (Điều 342 BLDS 2005): Không chuyển giao tài sản cho bên nhận thế chấp; tài sản vẫn do bên thế chấp (hoặc bên thứ ba) nắm giữ, bên thế chấp tiếp tục khai thác công dụng của tài sản.
   • Bảo lãnh (Điều 361 BLDS 2005): Cam kết của người thứ ba thực hiện nghĩa vụ thay cho bên được bảo lãnh khi đến hạn mà bên có nghĩa vụ không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện; biện pháp này không đòi hỏi phải cá biệt hóa tài sản tại thời điểm xác lập giao dịch.
3. Quy định về tài sản bảo đảm, hình thức và đăng ký giao dịch bảo đảm:
   • Các loại tài sản: Bao gồm vật hiện có, tài sản hình thành trong tương lai, giấy tờ có giá (cổ phiếu, trái phiếu, kỳ phiếu theo Điều 321 BLDS), quyền tài sản (quyền sử dụng đất theo Điều 106 Luật Đất đai 2003, quyền đòi nợ, quyền sở hữu công nghiệp theo Điều 322 BLDS).
   • Hình thức và thủ tục: Bắt buộc lập thành văn bản; bắt buộc công chứng, chứng thực đối với thế chấp nhà ở, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất.
   • Đăng ký giao dịch bảo đảm: Có ý nghĩa xác lập hiệu lực đối kháng với người thứ ba, xác định thứ tự ưu tiên thanh toán và công khai hóa thông tin. Cơ quan đăng ký gồm: Cục Đăng ký quốc gia giao dịch bảo đảm, Cơ quan đăng ký tàu biển/hàng không, Văn phòng/Phòng Địa chính - Nhà đất, và UBND cấp xã (đối với hộ gia đình, cá nhân).
4. Xử lý tài sản bảo đảm: Phân tích các phương thức xử lý (nhận chính tài sản để khấu trừ nợ, tổ chức tín dụng tự bán/phát mại tài sản, bán đấu giá) và thứ tự ưu tiên thanh toán: chi phí xử lý tài sản $\rightarrow$ nợ gốc $\rightarrow$ nợ lãi $\rightarrow$ tiền phạt và phí.
5. Điểm mới tiến bộ của Nghị định số 163/2006/NĐ-CP so với Nghị định số 178/1999/NĐ-CP:
   • Phạm vi điều chỉnh: Mở rộng điều chỉnh các loại nghĩa vụ kể cả nghĩa vụ hình thành trong tương lai hoặc nghĩa vụ có điều kiện (khoản 2 Điều 319 BLDS 2005).
   • Điều kiện tài sản: Bãi bỏ quy định bắt buộc tài sản phải có xác nhận "không có tranh chấp" và bãi bỏ điều kiện bắt buộc mua bảo hiểm tràn lan vốn gây nhiều ách tắc trên thực tế.
   • Phạm vi bảo đảm: Cho phép các bên thỏa thuận giá trị tài sản bảo đảm có thể nhỏ hơn, bằng hoặc lớn hơn tổng giá trị nghĩa vụ được bảo đảm, tạo thuận lợi tối đa cho việc cấp tín dụng và bổ sung biện pháp bảo đảm.

Chương II: Thực tiễn áp dụng pháp luật về bảo đảm tiền vay tại Ngân hàng Lào – Việt

Chương II phản ánh bức tranh thực tiễn hoạt động và áp dụng pháp luật tại Ngân hàng Liên doanh Lào – Việt (LVB - liên doanh giữa BIDV và BCEL) và Chi nhánh Hà Nội:

1. Mô hình hoạt động và các nghiệp vụ chủ lực: Ngân hàng thực hiện các dịch vụ nhận tiền gửi, thanh toán quốc tế (là ngân hàng đầu tiên tại Lào tham gia mạng lưới SWIFT), chuyển tiền quốc tế, thủ tục chuyển đổi đồng KIP - VND (nghiệp vụ đặc thù phục vụ đầu tư hai chiều) và nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng.
2. Kết quả kinh doanh và chất lượng tín dụng giai đoạn 2008 – 2011:
   • Năm 2009: Tăng trưởng tín dụng đạt 98% so với năm 2008; tỷ lệ nợ xấu giảm từ 4,74% (năm 2008) xuống 2,27%; tỷ lệ nợ quá hạn giảm từ 2,93% xuống 1,48%. Thị phần tín dụng tại Lào tăng lên 8,81% (đứng thứ 3 toàn hệ thống); thị phần tiền gửi đạt 6,47%.
   • Năm 2011: Tăng trưởng tín dụng đạt 68% so với 2008; tỷ lệ nợ xấu giảm còn 1,7% và nợ quá hạn là 1,22% (so với nợ xấu 4% và nợ quá hạn 2,1% năm 2010). Thị phần cho vay tại Lào vươn lên vị trí thứ 2 (sau BCEL); thị phần tiền gửi đạt 8,27%.
   • Tại Chi nhánh Hà Nội: Doanh số cho vay năm 2009 đạt 35 tỷ đồng (14 tỷ VND, 21 tỷ ngoại tệ quy đổi, chủ yếu là LAK). Đến năm 2011, doanh số cho vay tăng lên 51 tỷ đồng (28 tỷ VND, 23 tỷ ngoại tệ quy đổi).
3. Quy trình thẩm định và cho vay 7 bước:
   • Giai đoạn I (Thẩm định và xét duyệt): Bước 1 - Hướng dẫn lập, tiếp nhận và kiểm tra hồ sơ vay vốn; Bước 2 - Thẩm định toàn diện (pháp lý khách hàng, tài chính, phương án sản xuất kinh doanh, tài sản bảo đảm, khả năng nguồn vốn); Bước 3 - Trình duyệt hồ sơ vay vốn và ra quyết định.
   • Giai đoạn II (Thực hiện cho vay và quản lý tín dụng): Bước 4 - Lập, đàm phán và ký kết hợp đồng tín dụng, hợp đồng bảo đảm; Bước 5 - Giải ngân vốn vay; Bước 6 - Giám sát, theo dõi nợ và xử lý phát sinh; Bước 7 - Thanh lý hợp đồng, giải tỏa biện pháp bảo đảm và lưu trữ hồ sơ.
4. Điển cứu hợp đồng bảo đảm thực tế: Tác giả phân tích hợp đồng thế chấp ngày 30/03/2010 tại Chi nhánh Hà Nội: Bên thế chấp là ông Trần Văn Chiến và bà Trần Thị Minh; bên vay vốn là bà Trần Thị Thanh; tài sản thế chấp là nhà bê tông 3 tầng trên diện tích đất 58,9 $m^2$ tại số 5 ngách 71/11A phố Lê Văn Thiêm, phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân, Hà Nội. Hồ sơ thể hiện đầy đủ quy trình thẩm định giá độc lập gồm 3 thành viên lập biên bản thẩm định trước khi ký hợp đồng thế chấp chính thức.

Chương III: Một số kiến nghị và giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về các biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản tại Ngân hàng Lào – Việt

Trên cơ sở nhận diện các bất cập trong thực tiễn, chương này đưa ra các giải pháp toàn diện:

1. Đánh giá khó khăn, vướng mắc thực tế:
   • Khó khăn về quy định pháp luật: Hệ thống văn bản quy phạm nằm rải rác ở nhiều luật, nghị định, thông tư chuyên ngành khác nhau, gây xung đột và lúng túng cho cán bộ tín dụng khi áp dụng.
   • Khó khăn trong xử lý tài sản bảo đảm: Bên bảo đảm thiếu hợp tác, việc bàn giao tài sản thế chấp không tự nguyện; thủ tục khởi kiện qua tòa án và thi hành án kéo dài làm giảm sút giá trị tài sản và ứ đọng vốn vay.
   • Khó khăn trong đăng ký giao dịch bảo đảm: Thẩm quyền đăng ký phân tán ở nhiều cơ quan khác nhau; thiếu hệ thống dữ liệu điện tử liên thông giữa cơ quan đăng ký quyền sở hữu nhà đất và các tổ chức tín dụng.
2. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật và chính sách:
   • Xây dựng môi trường pháp lý thống nhất, sớm ban hành văn bản quy phạm pháp luật ở tầm luật về đăng ký giao dịch bảo đảm nhằm chuẩn hóa thủ tục, mở rộng diện tài sản đăng ký bắt buộc để nâng cao tính minh bạch thông tin.
   • Quy định rõ ràng, cụ thể hơn về quyền và cơ chế tự xử lý tài sản bảo đảm của tổ chức tín dụng, hạn chế tình trạng bên vay cố tình trì hoãn hoặc cản trở quá trình phát mại tài sản.
3. Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước và giải pháp tại Ngân hàng Lào – Việt:
   • Đối với Ngân hàng Nhà nước: Ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết về bảo đảm tiền vay áp dụng riêng cho các định chế ngân hàng liên doanh có đặc thù giao dịch ngoại tệ và tài sản xuyên biên giới.
   • Đối với Ngân hàng Lào – Việt: Chuẩn hóa công tác thẩm định pháp lý và định giá tài sản; thường xuyên kiểm tra hiện trạng tài sản bảo đảm sau giải ngân; tổ chức đào tạo, bồi dưỡng kiến thức pháp luật chuyên sâu cho đội ngũ cán bộ tín dụng và cán bộ pháp chế.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa được kết quả kinh doanh gắn liền với việc quản trị rủi ro bảo đảm tiền vay tại Ngân hàng Liên doanh Lào – Việt qua các bảng số liệu sau:

Chỉ tiêu theo dõi	Năm 2008	Năm 2009	Năm 2010	Năm 2011
Tỷ lệ nợ xấu (%)	4,74%	2,27%	4,00%	1,70%
Tỷ lệ nợ quá hạn (%)	2,93%	1,48%	2,10%	1,22%
Thị phần tín dụng tại Lào (%)	—	8,81% (vị trí thứ 3)	—	Vị trí thứ 2 (sau BCEL)
Thị phần huy động tiền gửi (%)	5,53%	6,47%	7,00%	8,27%
Dư nợ cho vay tại Chi nhánh Hà Nội	—	35 tỷ VND (14 tỷ VND, 21 tỷ ngoại tệ quy đổi)	—	51 tỷ VND (28 tỷ VND, 23 tỷ ngoại tệ quy đổi)

Về mặt học thuật và thực tiễn, công trình mang lại các đóng góp cụ thể:

• Làm rõ sự chuyển biến tích cực trong khung khổ pháp lý từ Nghị định 178 sang Nghị định 163, phân tích tác động trực tiếp của các quy định mới đến quyền tự chủ của tổ chức tín dụng.
• Minh chứng mối quan hệ mật thiết giữa việc tuân thủ quy trình thẩm định, quản lý hợp đồng bảo đảm tài sản với việc kiểm soát tỷ lệ nợ xấu trong hoạt động ngân hàng thương mại.
• Cung cấp góc nhìn thực tiễn về hoạt động tín dụng có bảo đảm bằng tài sản tại một ngân hàng liên doanh đặc thù hoạt động song song trên thị trường hai nước Việt Nam và Lào.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi số liệu thống kê thực tế của khóa luận giới hạn trong giai đoạn 2008 – 2011 và tập trung chủ yếu vào Chi nhánh Hà Nội, chưa bao quát toàn bộ các chi nhánh khác thuộc hệ thống Ngân hàng Liên doanh Lào – Việt tại các tỉnh, thành phố của Lào và Việt Nam.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu cơ chế giải quyết tranh chấp và xử lý tài sản bảo đảm tiền vay có yếu tố nước ngoài hoặc tài sản bảo đảm đặt tại lãnh thổ nước bạn Lào theo các hiệp định hợp tác tư pháp song phương giữa hai quốc gia.

Giá trị tham khảo

Tài liệu này là nguồn tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên các chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Dân sự, Tài chính - Ngân hàng đang thực hiện khóa luận, chuyên đề tốt nghiệp về đề tài giao dịch bảo đảm và an toàn tín dụng.
• Chuyên viên pháp chế, cán bộ tín dụng và chuyên viên thẩm định giá tại các tổ chức tín dụng trong việc tham khảo quy trình thẩm định, mẫu hợp đồng thế chấp thực tế và các phương thức xử lý rủi ro tài sản bảo đảm.

Câu hỏi thường gặp

1. Các biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản nào được áp dụng chủ yếu tại Ngân hàng Liên doanh Lào – Việt?
Theo quy chế nội bộ và thực tế tại ngân hàng, ba biện pháp chính được áp dụng gồm: Cầm cố tài sản, Thế chấp tài sản (bằng tài sản của khách hàng vay hoặc tài sản hình thành trong tương lai) và Bảo lãnh của bên thứ ba.

2. Điểm mới tiến bộ cơ bản nhất của Nghị định số 163/2006/NĐ-CP so với Nghị định số 178/1999/NĐ-CP là gì?
Nghị định 163 đã bãi bỏ điều kiện bắt buộc tài sản bảo đảm phải có xác nhận "không có tranh chấp" và bãi bỏ quy định bắt buộc mua bảo hiểm tràn lan; đồng thời cho phép giá trị tài sản bảo đảm có thể nhỏ hơn giá trị nghĩa vụ được bảo đảm, cũng như chính thức công nhận bảo đảm cho các nghĩa vụ hình thành trong tương lai.

3. Quy trình cho vay và quản lý bảo đảm tiền vay tại Chi nhánh Hà Nội gồm mấy bước?
Quy trình gồm 2 giai đoạn với 7 bước: Giai đoạn I (Thẩm định và xét duyệt) gồm Bước 1 (Tiếp nhận hồ sơ), Bước 2 (Thẩm định toàn diện), Bước 3 (Trình duyệt và quyết định); Giai đoạn II (Cho vay và quản lý) gồm Bước 4 (Ký kết hợp đồng tín dụng và bảo đảm), Bước 5 (Giải ngân), Bước 6 (Giám sát sau vay và thu nợ), Bước 7 (Thanh lý, giải tỏa bảo đảm và lưu hồ sơ).

4. Dư nợ cho vay và chất lượng nợ tại Ngân hàng Lào – Việt trong giai đoạn 2008 – 2011 chuyển biến như thế nào?
Tỷ lệ nợ xấu của toàn hệ thống giảm mạnh từ 4,74% (năm 2008) xuống 2,27% (năm 2009) và đạt 1,7% (năm 2011). Dư nợ cho vay tại Chi nhánh Hà Nội tăng trưởng từ 35 tỷ đồng năm 2009 lên 51 tỷ đồng vào năm 2011.

5. Vướng mắc lớn nhất trong công tác đăng ký giao dịch bảo đảm được khóa luận chỉ ra là gì?
Vướng mắc nằm ở sự phân tán về cơ quan đăng ký (giữa Cục Đăng ký quốc gia, Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất, cơ quan đăng ký tàu biển/hàng không, UBND cấp xã) và sự thiếu vắng một hệ thống cơ sở dữ liệu điện tử tập trung kết nối trực tiếp với các tổ chức tín dụng.

Kết luận

Chuyên đề tốt nghiệp đã phân tích hệ thống lý luận pháp lý về bảo đảm tiền vay bằng tài sản theo Bộ luật Dân sự năm 2005 và Nghị định số 163/2006/NĐ-CP, đồng thời gắn kết chặt chẽ với thực tiễn hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Liên doanh Lào – Việt. Các số liệu thực tế giai đoạn 2008 – 2011 đã minh chứng vai trò quan trọng của việc hoàn thiện hợp đồng và thẩm định tài sản trong việc giảm thiểu nợ xấu và nâng cao an toàn vốn. Những kiến nghị hoàn thiện pháp luật về xử lý tài sản và chuẩn hóa hệ thống đăng ký giao dịch bảo đảm được đề xuất mang tính thực tiễn cao, đóng góp thiết thực cho công tác hoàn thiện thể chế tài chính - tín dụng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ PHÁP LÝ VỀ BẢO ĐẢM TIỀN VAY BẰNG TÀI SẢN TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG I. Khái niệm về bảo đảm tiền vay bằng tài sản trong hoạt động tín dụng 1. Bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự Nghĩa vụ nói chung, được hiểu là những việc mà một người bắt buộc phải làm hoặc không được làm đối với người khác. Trong quan hệ pháp luật dân sự, nghĩa vụ dân sự là việc mà theo đó, một hoặc nhiều chủ thể (sau đây gọi chung là bên có nghĩa vụ) phải chuyển giao vật, chuyển giao quyền, trả tiền hoặc giấy tờ có giá, thực hiện công việc khác hoặc không được thực hiện công việc nhất định vì lợi ích của một hoặc nhiều chủ thể khác (sau đây gọi chung là bên có quyền) (Điều 280 BLDS2005).

Nhìn chung, việc xác lập và thực hiện các giao dịch dân sự trước hết là dựa vào sự tự giác của các bên nhưng trong thực tế, không phải bất cứ ai khi tham gia giao dịch đều có thiện chí trong việc thực hiện nghiêm chỉnh các nghĩa vụ của mình. Theo đó, bên có quyền được yêu cầu bên có nghĩa vụ phải thực hiện những nghĩa vụ của mình mà chỉ khi những nghĩa vụ đó được thực hiện đúng thì lợi ích hợp pháp của bên có quyền mới được bảo đảm. Do đó trên thực tế, bên có quyền sẽ lựa chọn “giải pháp an toàn” hơn cho mình, đó là dùng đến các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự. Điều này có nghĩa là khi xác lập quan hệ dân sự, bên có quyền thỏa thuận trước các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự với bên có nghĩa vụ để khi bên có nghĩa vụ thực hiện không đúng nghĩa vụ của mình thì bên có quyền có thể được chủ động tiến hành các hành vi nhất định tác động trực tiếp đến thỏa thuận đó phải tuân theo quy định của pháp luật và được Nhà nước bảo đảm thực hiện.

Thông qua các biện pháp này, người có quyền có thể chủ động tiến hành các hành vi của mình để tác động trực tiếp đến tài sản của phía bên kia nhằm thỏa mãn quyền lợi của mình khi đến thời hạn mà phía bên kia không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ. Phụ thuộc vào nội dung, tính chất của từng quan hệ nghĩa vụ cụ thể, cũng như phụ thuộc vào điều kiện của các chủ thể tham gia quan hệ ấy mà mỗi biện pháp bảo đảm mang một đặc điểm riêng biệt. Ngoài ra, tất cả các biện pháp bảo đảm đều có các đặc điểm chung sau đây: - Các biện pháp bảo đảm mang tính chất bổ sung cho nghĩa vụ chính; Sinh viên: Phaidavanh BOUCHALEUNE 3 Lớp Luật Kinh doanh K50 Chuyên đề thực tập GVHD: ThS. Khương Thị Quỳnh Hương - Các biện pháp bảo đảm đều có mục đích nâng cao trách nhiệm của các bên trong quan hệ nghĩa vụ dân sự; - Đối tượng của các biện pháp bảo đảm là những lợi ích vật chất; - Phạm vi bảo đảm của các biện pháp bảo đảm không vượt quá phạm vi nghĩa vụ đã được xác định trong nội dung của quan hệ nghĩa vụ tài chính; - Các biện pháp bảo đảm nghĩa vụ chỉ được áp dụng khi có sự vi phạm nghĩa vụ; - Các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ phát sinh từ sự thỏa thuận giữa các bên.

Theo pháp luật Việt Nam hiện hành (khoản 1, điều 318 BLDS 2005) , các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự bao gồm: Cầm cố tài sản; thế chấp tài sản; đặt cọc; ký cược; ký quỹ; bảo lãnh; tín chấp. Nghĩa vụ dân sự có thể được bảo đảm một phần hay toàn bộ theo thỏa thuận hoặc theo quy định của pháp luật; nếu không có thỏa thuận hay pháp luật không quy định phạm vi bảo đảm thì nghĩa vụ được xem như được bảo đảm toàn phần kể cả nghĩa vụ trả lãi và bồi thường thiệt hại. Các bên cũng được thỏa thuận về các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự để bảo đảm thực hiện các loại nghĩa vụ kể cả nghĩa vụ hiện tại, nghĩa vụ trong tương lai hoặc nghĩa vụ có điều kiện (Điều 319 BLDS 2005). Vật được dùng để bảo đảm việc thực hiện nghĩa vụ dân sự có tính đa dạng miễn là thuộc quyền sở hữu của người đứng ra bảo đảm và được phép giao dịch; vì thế ngoài các vật hữu hình thông thường như nhà cửa, xe cộ, ghe thuyền thì tiền, giấy tờ trị giá bằng tiền hay quyền tài sản- nếu các quyền này trị giá bằng tiền, quyền sử dụng đất đều có thể được dùng làm tài sản bảo đảm (Điều 320, Điều 715 BLDS 2005).

Từ khái niệm và những đặc điểm chung của các biện pháp bảo đảm, có thể nói rằng về bản chất pháp lí, biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ là một loại “chế tài” trong nghĩa vụ dân sự. Chế tài này do các bên thỏa thuận đặt ra dưới sự bảo trợ của pháp luật. Các bên có thể tự áp dụng như đã thỏa thuận khi có sự vi phạm nghĩa vụ hoặc nếu không có thỏa thuận thì có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng để bảo đảm quyền lợi cho bên có quyền. Bảo đảm tiền vay trong hoạt động tín dụng Sinh viên: Phaidavanh BOUCHALEUNE 4 Lớp Luật Kinh doanh K50 Chuyên đề thực tập GVHD: ThS.

Khương Thị Quỳnh Hương 2. Khái quát về hoạt động tín dụng Có thể nói, tín dụng là sự chuyển nhượng tạm thời quyền sử dụng một lượng giá trị dưới hình thức hiện vật hay tiền tệ, từ người sở hữu sang người sử dụng sau đó hoàn trả lại với một lượng giá trị lớn hơn. Khái niệm tín dụng trên đây thể hiện ba mặt cơ bản : + Có sự chuyển giao quyền sử dụng một lượng giá trị từ người này sang người khác. + Sự chuyển giao mang tính chất tạm thời.

+ Khi hoàn lại lượng giá trị đã chuyển giao cho người sở hữu phải kèm theo một lượng giá trị dôi thêm gọi lợi tức. Một quan hệ được gọi là tín dụng phải có đầy đủ cả ba mặt. Có nhiều định nghĩa khác nhau về tín dụng, tuỳ thuộc vào giác độ tiếp cận mà tín dụng có thể được hiểu như là sự trao đổi các tài sản hiện tại để được nhận các tài sản cùng loại trong tương lai. Hoặc có thể định nghĩa tín dụng như là quan hệ kinh tế, theo đó một người thoả thuận để người khác được sử dụng số tiền hay tài sản của mình trong một thời gian nhất định với điều kiện có hoàn trả.

Theo quy định trên, hoạt động tín dụng của các tổ chức tín dụng thực chất là một loại giao dịch dân sự thể hiện dưới hình thức pháp lý là hợp đồng giữa một bên là tổ chức tín dụng và một bên là người đi vay vốn (cá nhân, doanh nghiệp….), theo đó tổ chức tín dụng thoả thuận để cho khách hàng sử dụng một số tiền của mình trong một thời hạn nhất định với điều kiện có hoàn trả dựa trên cơ sở sự tín nhiệm. Trong bất cứ một giao dịch dân sự nào thì bên có quyền cũng đều mong muốn bên có nghĩa vụ thực hiện đúng nghĩa vụ và dùng các biện pháp khác nhau để bảo đảm cho lợi ích hợp pháp của mình. Ở đây cũng vậy, tổ chức tín dụng luôn mong muốn khách hàng khi vay vốn có thể trả nợ đủ và đúng hạn. Hơn nữa, điểm đặc trưng của loại giao dịch này là nguồn vốn mà tổ chức tín dụng cấp cho khách hàng lại chủ yếu là nguồn vốn huy động từ số tiền nhàn rỗi trong dân cư.

Vì thế, việc áp dụng các biện pháp bảo đảm tiền vay để thu hồi được đủ và đúng nợ luôn là vấn đề trọng tâm trong hoạt động của các tổ chức tín dụng. Khái niệm bảo đảm tiền vay trong hoạt động tín dụng 2. Khái niệm Sinh viên: Phaidavanh BOUCHALEUNE 5 Lớp Luật Kinh doanh K50 Chuyên đề thực tập GVHD: ThS. Khương Thị Quỳnh Hương Theo nghĩa rộng, bảo đảm tiền vay là việc thiết lập các điều kiện nhằm xác định khả năng thực có của khách hàng đối với việc hoàn trả vốn vay đúng thời hạn (ví dụ: nếu khách hàng là cá nhân thì đòi hỏi phải có thu nhập thường xuyên).

Bảo đảm tiền vay không chỉ đơn thuần và duy nhất là cho vay phải có tài sản thế chấp, cầm cố hoặc bảo lãnh (tức là bảo đảm bằng tài sản). Với số tiền thu được từ việc bán sản phẩm, hàng hóa là nguồn tài chính chủ yếu để trả nợ cho ngân hàng nhưng không phải lúc nào cũng là hình thức bảo đảm việc trả nợ vốn vay trong thực tế. Từ thực tế hoạt động ngân hàng cho thấy, để có được số tiền để đảm bảo trả nợ vốn vay chỉ có được ở những doanh nghiệp có khả năng tài chính mạnh. Vì vậy, bảo đảm tiền vay chính là hàng loạt các giải pháp mà các tổ chức tín dụng đưa ra nhằm mục đích thực hiện cho được yêu cầu buộc vốn cho vay ra phải được quay về với người cho vay sau một chu kỳ nhất định với đầy đủ cả gốc và lãi.

Theo nghĩa hẹp, bảo đảm tiền vay là những biện pháp bảo đảm việc trả nợ vốn vay (cầm cố, thế chấp bằng tài sản của khách hàng vay, bảo lãnh bằng tài sản của bên thứ ba, cầm cố, thế chấp bằng tài sản hình thành từ vốn vay). Tóm lại, bảo đảm tiền vay chính là những thỏa thuận của người đi vay và người cho vay dựa trên các quy định của Nhà nước nhằm thiết lập các biện pháp tác động mang tính chất dự phòng để đảm bảo việc trả nợ vốn vay, ngăn ngừa vi phạm và tạo khả năng khắc phục những hậu quả do vi phạm nghĩa vụ trả nợ gây ra. Đặc điểm và vai trò của bảo đảm tiền vay trong hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng  Bảo đảm tiền vay là biện pháp phòng ngừa rủi ro, góp phần bảo đảm an toàn trong hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng `Như ta đã biết, rủi ro là một trong những đặc trưng của hoạt động tín dụng nói chung. Tuy nhiên, bảo đảm tiền vay thông thường chỉ được xem xét là biện pháp thay thế đứng vào hàng “thứ cuối”.

Vì trên thực tế, việc tổ chức tín dụng quyết định cấp tín dụng hay không không phải do nhìn nhận ở giá trị của tài sản đảm bảo mà là do bản thân sự “cuốn hút” của đơn xin vay, tính khả thi của dự án, khả năng tài chính của khách hàng vay.