Nghiên Cứu Bảo Đảm Quyền Tranh Tụng Tại Phiên Tòa Hình Sự Phúc Thẩm Ở Thành Phố Hồ Chí Minh

Luận văn thạc sĩ phân tích quyền tranh tụng tại phiên tòa hình sự phúc thẩm ở TP Hồ Chí Minh, từ thực tiễn và các vấn đề pháp lý liên quan.

• Tác giả: Phan Hùng Cường
• Người hướng dẫn: GS. Võ Khánh Vinh
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Bảo Đảm Quyền Tranh Tụng Tại Phiên Tòa Hình Sự Phúc Thẩm Từ Thực Tiễn Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN TRANH TỤNG TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm về quyền tranh tụng trong Tố tụng hình sự Việt Nam
• 1.2. Khái niệm về phiên tòa hình sự phúc thẩm
• 1.3. Khái niệm về bảo đảm quyền tranh tụng trong phiên tòa hình sự phúc thẩm
• 1.4. Các yếu tố đảm bảo quyền tranh tụng trong phiên tòa hình sự phúc thẩm
• 1.5. Ý nghĩa của việc bảo đảm quyền tranh tụng trong phiên tòa hình sự phúc thẩm
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN TRANH TỤNG VÀ THỰC TIỄN TẠI CẤP TÒA PHÚC THẨM TÒA ÁN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Các quy định của pháp luật hiện hành về vai trò, vị trí, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các chủ thể tham gia tranh tụng để bảo đảm quyền tranh tụng
• 2.2. Thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật về quyền tranh tụng trong phiên tòa hình sự phúc thẩm tại Tòa án Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG BẢO ĐẢM QUYỀN TRANH TỤNG TRONG PHIÊN TÒA HÌNH SỰ PHÚC THẨM
• 3.1. Hoàn thiện các quy định của pháp luật
• 3.2. Nâng cao trình độ chuyên môn của Thẩm phán, Kiểm sát viên, Người bào chữa để bảo đảm quyền tranh tụng
• 3.3. Các bảo đảm khác
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái niệm về quyền tranh tụng trong Tố tụng hình sự Việt Nam

Quyền tranh tụng trong Tố tụng hình sự (TTHS) Việt Nam là một khái niệm quan trọng, thể hiện quyền của các bên tham gia tố tụng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Theo đó, quyền tranh tụng không chỉ là quyền mà còn là trách nhiệm của các bên trong việc cung cấp chứng cứ, tham gia vào các hoạt động tố tụng nhằm làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án. Quyền này được pháp luật công nhận và bảo đảm thực hiện, tạo điều kiện cho các bên có thể thực hiện các quyền năng tố tụng của mình. Điều này có nghĩa là các bên tham gia có quyền thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ, đưa ra yêu cầu và tranh luận tại phiên tòa. Việc bảo đảm quyền tranh tụng là một yếu tố thiết yếu trong việc thực hiện công lý và bảo vệ quyền con người trong TTHS.

II. Khái niệm về phiên tòa hình sự phúc thẩm

Phiên tòa hình sự phúc thẩm (HSPT) là một giai đoạn quan trọng trong quy trình tố tụng hình sự, nơi Tòa án cấp trên xem xét lại bản án hoặc quyết định của Tòa án cấp dưới. Tính chất của phiên tòa HSPT là nhằm bảo đảm tính chính xác và khách quan trong phán quyết của Tòa án. Tại phiên tòa này, các bên có quyền kháng cáo hoặc kháng nghị sẽ được xem xét lại, từ đó bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức. Thủ tục xét xử tại phiên tòa HSPT tương tự như tại phiên tòa sơ thẩm, nhưng có những điểm khác biệt về trình tự và nội dung. Việc bảo đảm quyền tranh tụng tại phiên tòa HSPT là rất quan trọng, vì nó không chỉ ảnh hưởng đến kết quả vụ án mà còn đến niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

III. Các yếu tố đảm bảo quyền tranh tụng trong phiên tòa hình sự phúc thẩm

Để bảo đảm quyền tranh tụng trong phiên tòa HSPT, cần có nhiều yếu tố hỗ trợ. Đầu tiên, các quy định pháp luật phải rõ ràng và đầy đủ, tạo điều kiện cho các bên tham gia thực hiện quyền của mình. Thứ hai, sự độc lập và khách quan của Thẩm phán và Hội đồng xét xử là yếu tố quyết định, giúp bảo vệ quyền lợi của các bên. Thứ ba, việc nâng cao trình độ chuyên môn của các chủ thể tham gia tố tụng, bao gồm Thẩm phán, Kiểm sát viên và Người bào chữa, cũng là một yếu tố quan trọng. Cuối cùng, việc tạo ra một môi trường tố tụng công khai, minh bạch sẽ giúp bảo đảm quyền lợi cho các bên tham gia, từ đó nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên tòa.

IV. Ý nghĩa của việc bảo đảm quyền tranh tụng trong phiên tòa hình sự phúc thẩm

Việc bảo đảm quyền tranh tụng trong phiên tòa HSPT không chỉ có ý nghĩa về mặt pháp lý mà còn có tác động lớn đến xã hội. Nó giúp nâng cao chất lượng xét xử, bảo vệ quyền con người và quyền lợi hợp pháp của công dân. Khi quyền tranh tụng được thực hiện đầy đủ, người dân sẽ có niềm tin hơn vào hệ thống tư pháp, từ đó góp phần ổn định xã hội. Hơn nữa, việc bảo đảm quyền tranh tụng còn thể hiện sự tiến bộ của nền tư pháp, phù hợp với xu thế phát triển của thế giới. Điều này không chỉ giúp cải cách tư pháp mà còn thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2020, Tòa án Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đã thụ lý và giải quyết trung bình khoảng 700 vụ án hình sự phúc thẩm (HSPT) mỗi năm, với tỷ lệ giải quyết đạt trên 90%. Hoạt động bảo đảm quyền tranh tụng tại phiên tòa HSPT đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao chất lượng xét xử, góp phần bảo vệ quyền con người và quyền công dân trong tố tụng hình sự. Quyền tranh tụng được hiểu là quyền của các chủ thể tham gia tố tụng sử dụng các quyền năng tố tụng theo quy định pháp luật nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp trong quá trình giải quyết vụ án. Nghiên cứu tập trung làm rõ các vấn đề lý luận, thực tiễn về bảo đảm quyền tranh tụng tại phiên tòa HSPT, khảo sát thực trạng tại Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2016-2020, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền tranh tụng.

Mục tiêu nghiên cứu bao gồm: phân tích khái niệm, các yếu tố bảo đảm quyền tranh tụng trong tố tụng hình sự; đánh giá các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng tại Tòa án Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh; đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực các chủ thể tham gia tố tụng. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các vụ án hình sự phúc thẩm tại Thành phố Hồ Chí Minh, một đô thị đặc biệt với dân số khoảng 8 triệu người, có mật độ dân số cao nhất Việt Nam, đồng thời là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa của vùng Nam Bộ. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần nâng cao chất lượng tranh tụng, bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự, phù hợp với xu thế cải cách tư pháp và tiến bộ pháp luật trên thế giới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, cùng các quan điểm cải cách tư pháp của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Hai lý thuyết trọng tâm gồm:

1. Nguyên tắc tranh tụng trong tố tụng hình sự: Được ghi nhận trong Hiến pháp năm 2013 và Bộ luật Tố tụng Hình sự (BLTTHS) năm 2015, nguyên tắc này nhấn mạnh sự bình đẳng, dân chủ, công khai trong hoạt động tranh tụng giữa các chủ thể tố tụng nhằm làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án.

2. Mô hình tố tụng hai cấp xét xử: Phiên tòa HSPT là giai đoạn xét xử lại vụ án do Tòa án cấp trên thực hiện, dựa trên kháng cáo, kháng nghị của các bên, nhằm đảm bảo tính chính xác, khách quan trong phán quyết, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể.

Các khái niệm chính được làm rõ gồm: quyền tranh tụng, phiên tòa hình sự phúc thẩm, bảo đảm quyền tranh tụng, các chủ thể tranh tụng (Viện Kiểm sát, bị cáo, người bào chữa, Hội đồng xét xử, các chủ thể liên quan), và các yếu tố bảo đảm quyền tranh tụng (về chủ thể, pháp lý, tổ chức thực hiện, cơ sở vật chất, trình độ chuyên môn).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê và khảo sát thực tiễn. Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thống kê từ Tòa án Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2016-2020, các văn bản pháp luật hiện hành (Hiến pháp 2013, BLTTHS 2015, Luật Tổ chức Tòa án, Luật Tổ chức Viện Kiểm sát), cùng các tài liệu khoa học pháp lý liên quan.

Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các vụ án hình sự phúc thẩm được thụ lý và giải quyết tại TAND Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn trên, với khoảng 3.400 vụ án và hơn 4.500 bị cáo. Phương pháp chọn mẫu là khảo sát toàn diện hồ sơ và biên bản phiên tòa, kết hợp phỏng vấn chuyên gia và các chủ thể tham gia tố tụng để đánh giá thực trạng bảo đảm quyền tranh tụng.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ giải quyết, tỷ lệ có người bào chữa tham gia, tỷ lệ sửa, hủy án giữa các năm. Các kết quả được trình bày qua bảng số liệu và biểu đồ tỷ lệ phần trăm nhằm minh họa xu hướng và hiệu quả bảo đảm quyền tranh tụng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ giải quyết vụ án và sự tham gia của người bào chữa tăng dần: Từ năm 2016 đến 2020, tỷ lệ giải quyết vụ án hình sự phúc thẩm tại TAND TP. Hồ Chí Minh dao động từ 62,42% (2016) lên đến 96,65% (2020). Tỷ lệ vụ án có người bào chữa tham gia cũng tăng từ 50,10% năm 2016 lên 97,36% năm 2020, cho thấy sự nâng cao vai trò của người bào chữa trong bảo đảm quyền tranh tụng.

2. Tỷ lệ bản án bị sửa, hủy có xu hướng biến động nhưng vẫn chiếm tỷ lệ đáng kể: Tỷ lệ bản án phúc thẩm hủy hoặc sửa bản án sơ thẩm dao động từ 4% đến 12% tùy năm, trong đó tỷ lệ sửa án do có tình tiết mới chiếm khoảng 40-60%. Điều này phản ánh vai trò quan trọng của tranh tụng trong việc phát hiện và làm rõ các tình tiết mới, góp phần hạn chế oan sai.

3. Bảo đảm quyền tranh tụng được thể hiện qua bố trí phòng xử án và thủ tục tố tụng: Việc bố trí chỗ ngồi ngang bằng giữa đại diện Viện Kiểm sát và người bào chữa, cùng với quy định không giới hạn thời gian tranh tụng, tạo điều kiện cho các bên thực hiện quyền tranh tụng một cách bình đẳng, dân chủ và công khai.

4. Năng lực chuyên môn và kỹ năng tranh tụng của các chủ thể được nâng cao: Các thẩm phán, kiểm sát viên và người bào chữa được đào tạo bài bản, có kỹ năng tranh tụng chuyên sâu, góp phần nâng cao chất lượng tranh tụng và bảo đảm quyền tranh tụng tại phiên tòa.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự tiến bộ rõ rệt trong việc bảo đảm quyền tranh tụng tại phiên tòa HSPT ở Thành phố Hồ Chí Minh, thể hiện qua tỷ lệ giải quyết vụ án tăng cao và sự tham gia tích cực của người bào chữa. Việc bố trí phòng xử án và quy định thủ tục tố tụng phù hợp với mô hình tranh tụng hiện đại đã tạo môi trường thuận lợi cho các bên tranh luận, góp phần làm sáng tỏ sự thật khách quan.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả này phù hợp với xu hướng cải cách tư pháp nhằm tăng cường quyền con người và quyền công dân trong tố tụng hình sự. Tuy nhiên, tỷ lệ án bị sửa, hủy vẫn còn ở mức đáng kể, cho thấy còn tồn tại những hạn chế trong quá trình xét xử sơ thẩm và bảo đảm quyền tranh tụng chưa thực sự toàn diện.

Việc nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng tranh tụng của các chủ thể, đặc biệt là kiểm sát viên và người bào chữa, là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng tranh tụng. Đồng thời, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, mở rộng phạm vi bắt buộc có người bào chữa trong các vụ án để bảo vệ quyền lợi của bị cáo và đảm bảo tính khách quan, công bằng trong xét xử.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ giải quyết vụ án và tỷ lệ có người bào chữa tham gia theo từng năm, cùng bảng thống kê tỷ lệ sửa, hủy án để minh họa xu hướng và hiệu quả bảo đảm quyền tranh tụng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về quyền tranh tụng: Cần bổ sung, cụ thể hóa các nguyên tắc tranh tụng trong Hiến pháp và Bộ luật Tố tụng Hình sự, mở rộng phạm vi bắt buộc có người bào chữa trong tất cả các vụ án hình sự nhằm bảo đảm quyền lợi của bị cáo. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

2. Nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng tranh tụng cho các chủ thể tố tụng: Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên sâu cho thẩm phán, kiểm sát viên, luật sư và người bào chữa nhằm nâng cao kỹ năng tranh tụng, xử lý tình huống tại phiên tòa. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể thực hiện: Học viện Tư pháp, TAND, VKSND, Hội Luật gia.

3. Cải thiện cơ sở vật chất và trang thiết bị phòng xử án: Đầu tư hệ thống âm thanh, ánh sáng, thiết bị ghi âm, ghi hình hiện đại, bố trí phòng xử án theo mô hình tranh tụng đảm bảo sự bình đẳng, công khai, minh bạch. Thời gian thực hiện: 2-3 năm; Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, TAND các cấp.

4. Tăng cường vai trò của các tổ chức bổ trợ tư pháp: Phát triển các tổ chức trợ giúp pháp lý, thám tử tư, trung tâm giám định độc lập để hỗ trợ các chủ thể tố tụng trong việc thu thập chứng cứ, bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Thời gian thực hiện: 1-3 năm; Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, các tổ chức xã hội nghề nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Thẩm phán và cán bộ Tòa án: Nghiên cứu giúp nâng cao nhận thức về quyền tranh tụng, kỹ năng điều hành phiên tòa phúc thẩm, đảm bảo tính khách quan, công bằng trong xét xử.

2. Kiểm sát viên và cán bộ Viện Kiểm sát: Tài liệu tham khảo để hiểu rõ vai trò, quyền hạn trong hoạt động tranh tụng, nâng cao kỹ năng tranh luận, bảo vệ quan điểm truy tố tại phiên tòa.

3. Luật sư và người bào chữa: Hỗ trợ phát triển kỹ năng tranh tụng, hiểu rõ quyền và nghĩa vụ trong tố tụng hình sự phúc thẩm, từ đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp của thân chủ hiệu quả hơn.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Luật: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về bảo đảm quyền tranh tụng trong tố tụng hình sự, phục vụ cho việc học tập, nghiên cứu và phát triển khoa học pháp lý.

Câu hỏi thường gặp

1. Quyền tranh tụng là gì và tại sao quan trọng trong tố tụng hình sự?
   Quyền tranh tụng là quyền của các chủ thể tố tụng sử dụng các quyền năng tố tụng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp trong quá trình giải quyết vụ án. Đây là nguyên tắc cơ bản đảm bảo sự công bằng, khách quan và minh bạch trong xét xử, giúp phát hiện sự thật khách quan và bảo vệ quyền con người.

2. Phiên tòa hình sự phúc thẩm có đặc điểm gì khác biệt so với sơ thẩm?
   Phiên tòa phúc thẩm là xét xử lại vụ án do Tòa án cấp trên thực hiện dựa trên kháng cáo, kháng nghị. Thủ tục tranh tụng tại phúc thẩm có tính chất kiểm tra, đánh giá lại bản án sơ thẩm, đảm bảo phán quyết chính xác, khách quan hơn.

3. Vai trò của người bào chữa trong phiên tòa phúc thẩm như thế nào?
   Người bào chữa có quyền xét hỏi, tranh luận, đưa ra chứng cứ, bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho bị cáo. Sự tham gia của họ góp phần làm rõ sự thật, hạn chế oan sai và nâng cao chất lượng tranh tụng.

4. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến việc bảo đảm quyền tranh tụng tại phiên tòa?
   Bao gồm yếu tố pháp lý (quy định pháp luật rõ ràng), yếu tố chủ thể (năng lực, kỹ năng của thẩm phán, kiểm sát viên, luật sư), cơ sở vật chất (phòng xử án, thiết bị kỹ thuật), và cơ chế tổ chức thực hiện (quy trình tố tụng, sự độc lập của Tòa án).

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền tranh tụng trong thực tiễn?
   Cần hoàn thiện pháp luật, đào tạo nâng cao năng lực các chủ thể tố tụng, cải thiện cơ sở vật chất, tăng cường vai trò các tổ chức bổ trợ tư pháp và đảm bảo sự độc lập, khách quan trong xét xử.

Kết luận

• Bảo đảm quyền tranh tụng tại phiên tòa hình sự phúc thẩm là yếu tố then chốt nâng cao chất lượng xét xử, bảo vệ quyền con người và quyền công dân trong tố tụng hình sự.
• TAND Thành phố Hồ Chí Minh đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong việc bảo đảm quyền tranh tụng, thể hiện qua tỷ lệ giải quyết vụ án cao và sự tham gia ngày càng tăng của người bào chữa.
• Các yếu tố bảo đảm quyền tranh tụng bao gồm chủ thể tố tụng, khung pháp lý, tổ chức thực hiện, cơ sở vật chất và trình độ chuyên môn.
• Cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực tranh tụng của các chủ thể, cải thiện cơ sở vật chất và phát triển các tổ chức bổ trợ tư pháp để nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền tranh tụng.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm thực hiện trong 1-3 năm tới, góp phần thúc đẩy công cuộc cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Luận văn là tài liệu tham khảo quan trọng cho các nhà làm luật, cán bộ tư pháp, luật sư và nhà nghiên cứu trong lĩnh vực tố tụng hình sự. Việc áp dụng các kiến nghị nghiên cứu sẽ góp phần nâng cao chất lượng tranh tụng, bảo vệ công lý và quyền con người trong hệ thống tư pháp Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu phiên tòa một thành viên của HĐXX trình bày tóm tắt toàn bộ nội dung vụ án, quyết định của bản án sơ thẩm đã tuyên và nội dung của kháng cáo/kháng nghị. Sau đó đến thủ tục hỏi người kháng 9 Luan van cáo/kháng nghị có thay đổi nội dung kháng cáo/kháng nghị hay không? Nếu có thì vị Chủ tọa phiên tòa yêu cầu KSV trình bày ý kiến của mình về việc có thay đổi, bổ sung, hoặc rút kháng cáo/kháng nghị hay không? Nếu có thì Chủ tọa phiên tòa yêu cầu bị cáo và những người liên quan đến kháng cáo/kháng nghị trình bày những ý kiến về việc thay đổi, bổ sung, rút kháng cáo/kháng nghị. Nếu không thì phiên tòa tiếp tục diễn ra theo một trình tự, thủ tục TTHS quy định. Thủ tục tranh tụng trong phiên tòa HSPT cũng gần giống với thủ tục tranh tụng tại phiên tòa HSST.

Khi tranh tụng, KSV và các chủ thể khác có liên quan đến nội dung kháng cáo/kháng nghị được phát biểu ý kiến về nội dung kháng cáo/kháng nghị. Đồng thời KSV phát biểu quan điểm của VKS về việc giải quyết vụ án. Chủ tọa phiên tòa HSPT bắt đầu điều hành các thủ tục cần thiết của phiên tòa hình sự, đọc quyết định đưa vụ án ra xét xử và giải thích các quyền, nghĩa vụ của những chủ thể tham gia tố tụng tại phiên tòa. Trong quá trình xét hỏi, trường hợp bị cáo chưa nhận được bản cáo trạng của VKS và quyết định đưa vụ án ra xét xử trong thời hạn quy định, nếu bị cáo có yêu cầu thì HĐXX phải hoãn phiên tòa.

Chủ tọa phiên tòa hỏi từng người có liên quan trong vụ án, sau đó các thành viên của HĐXX tiếp tục việc hỏi, rồi đến KSV, NBC, người bảo vệ quyền lợi của đương sự được phép hỏi. Những người tham gia phiên tòa đều có quyền đề nghị HĐXX hỏi thêm về những tình tiết mà họ quan tâm và cần được làm sáng tỏ… HĐXX khi nhận thấy các tình tiết của vụ án đã được xem xét và thẩm tra lại tại phiên tòa thì Chủ tọa phiên tòa hỏi vị đại diện VKS, bị cáo, NBC, người bảo vệ quyền lợi của đương sự và những người tham gia tố tụng khác xem còn có yêu cầu xét hỏi những vấn đề gì nữa không…(nếu có)…nếu họ không còn gì hỏi thêm thì Chủ tọa phiên tòa tuyên bố kết thúc phần xét hỏi để chuyển sang phần tranh tụng. Đại diện VKS là KSV trình bày lời luận tội, NBC trình bày lời bào chữa, 10 Luan van những người tham gia tố tụng khác như bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người đại diện của pháp nhân thương mại phạm tội, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan đến vụ án hoặc người đại diện hợp pháp của họ được trình bày ý kiến, quan điểm để bảo vệ lợi ích của mình…Trong phần tranh tụng này Chủ tọa phiên tòa không được giới hạn thời gian tranh tụng của các bên, tạo điều kiện cho các bên được trình bầy hết ý kiến cũng như việc đưa ra các tài liệu, chứng cứ, vật chứng để chứng minh và bảo vệ cho yêu cầu, quan điểm, lập luận của mình giữa những người tham gia tố tụng. Quá trình tranh tụng này được quyền tranh luận công khai, và nếu cần thiết cũng có thể trở lại việc xét hỏi để làm rõ hơn các yêu cầu của mình.

Trong quá trình tranh tụng tại phiên tòa được diễn ra theo đúng trình tự luật định. Các thành viên trong HĐXX thể hiện sự tôn trọng các bên tham gia tranh tụng, theo dõi sát diễn biến tại phiên tòa, ghi nhận ý kiến tranh luận của các bên, nhất là các ý kiến đối lập, các trích dẫn căn cứ khác biệt của phía NBC và bên công tố, lắng nghe ý kiến những người tham gia tố tụng khác… Như vậy, bản chất của hoạt động xét xử tại phiên tòa HSPT chính là hoạt động xét xử của Tòa án cấp trên trực tiếp kiểm tra, đánh giá lại các kết quả của hoạt động xét xử của cấp Tòa sơ thẩm đối với vụ án mà bản án/quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo và/hoặc bị kháng nghị trong thời hạn luật định. Khái niệm về bảo đảm quyền tranh tụng trong phiên tòa Hình sự phúc thẩm - Khái niệm bảo đảm quyền tranh tụng trong Tố tụng hình sự Là các cách thức thực hiện để các quyền tranh tụng của các chủ thể tranh tụng được thực hiện hiệu quả trong suốt quá trình giải quyết VAHS. Theo từ điển tiếng Việt “Bảo đảm” có nghĩa là làm cho chắc chắn thực hiện được, giữ gìn được và/hoặc có đầy đủ những gì cần thiết.

Trong vụ án HSPT khi quyền tranh tụng được bảo đảm thì quá trình chứng minh tội phạm 11 Luan van được thực hiện một cách khách quan, đảm bảo được tính đúng đắn. Từ đó hạn chế việc xâm hại đến các quyền và lợi ích chính đáng của người bị cáo buộc là đã có hành vi phạm tội. Trong phiên tòa HSPT để bảo đảm được quyền tranh tụng của các bên tham gia cần bảo đảm các nội dung bao gồm sau đây: Bảo đảm về chủ thể tranh tụng, bảo đảm về mặt pháp lý, bảo đảm trong khâu tổ chức thực hiện và các bảo đảm khác nữa … Tuy nhiên, trong các biện pháp bảo đảm trên đây thì việc bảo đảm về mặt pháp lý và chứng cứ là quan trọng nhất. Đây là tiền đề và là cơ sở cho việc thực hiện các bảo đảm khác cũng như tạo điều kiện cho các bảo đảm khác phát huy được vai trò và hiệu quả trong việc bảo đảm quyền tranh tụng của các bên tham gia trong vụ án HSPT.

Bảo đảm pháp lý về quyền tranh tụng trong phiên tòa HSPT là bảo đảm cho những người tham gia tranh tụng trong vụ án HSPT bằng các quy định của pháp luật, dựa trên các nguyên tắc của TTHS, và các nguyên tắc ấy phải được thực thi triệt để trên thực tiễn. Trong vụ án HSPT, sự tranh tụng phản biện của các bên để làm sáng tỏ những góc khuất, những điểm mờ, những quan điểm buộc tội, quan điểm gỡ tội, những yêu cầu của các bên đã tham gia ở phiên tòa HSST trên cơ sở của kháng cáo/kháng nghị. Từ đó, tại cấp tòa này sẽ xem xét, đánh giá lại việc kháng cáo/kháng nghị có cơ sở hay không. Từ đó, cấp Tòa phúc thẩm đưa ra phán quyết trên cơ sở tranh tụng, phản biện của tất cả các bên tham gia phiên tòa.

Việc tranh tụng trong phiên tòa HSPT chính là quá trình chứng minh tính có căn cứ và hợp pháp về những cáo buộc đối với bị cáo cũng như những hoạt động của các chủ thể diễn ra tại phiên tòa HSST trước đây mà bản án/quyết định của cấp Tòa sơ thẩm đã tuyên chưa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo/kháng nghị. Đây là một quá trình kiểm tra, đánh giá lại tính xác thực, tính hợp pháp của các chứng cứ, cũng như các quan điểm, các lập luận truy tố của VKS mà bản án/quyết định của cấp Tòa sơ thẩm lấy làm căn cứ để tuyên bị 12 Luan van cáo có tội hay không có tội, chấp nhận việc kháng cáo/kháng nghị hay không chấp nhận việc kháng cáo/kháng nghị. Khi thực hiện quyền tranh tụng và bảo đảm được quyền tranh tụng ấy thông qua những hoạt động tranh tụng, từ đó cấp Tòa phúc thẩm có cách nhìn khách quan, đa chiều và toàn diện hơn kể cả các quan điểm, lập luận, và những khuynh hướng đối lập của chủ thể bên buộc tội và chủ thể bên gỡ tội. Đây cũng là phương tiện góp phần để đạt được mục đích của TTHS là bảo đảm lợi ích Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức, và bảo vệ quyền con người, quyền tự do dân chủ của công dân.

Tranh tụng và bảo đảm quyền tranh tụng dưới những góc độ nhìn nhận khác nhau, tuy nhiên theo quan điểm của tác giả, khái niệm về quyền, khái niệm về tranh tụng, khái niệm về quyền tranh tụng, khái niệm về bảo đảm quyền tranh tụng ở phiên tòa HSPT thể hiện đầy đủ bản chất và nội hàm của việc tranh tụng, tại phiên tòa này HĐXX có một cách nhìn toàn diện và bao quát hơn để trả lời cho câu hỏi: Vì sao, vì đâu mà bị cáo và các chủ thể khác liên quan đến vụ án lại kháng cáo và/hoặc: Vì sao, vì đâu mà VKS lại kháng nghị bản án. Bản án HSST còn thiếu sót chỗ nào, sai chỗ nào, chỗ nào chưa khách quan, chỗ nào cần phải làm rõ vv. Theo đó, các chủ thể tranh tụng trong phiên tòa HSPT dưới sự điều khiển của Chủ tọa phiên tòa được bình đẳng đưa ra chứng cứ cũng như những lập luận, những quan điểm, những căn cứ pháp lý theo quy định của pháp luật để chứng minh cho quyền lợi của mình tại cấp Tòa phúc thẩm. Từ yêu cầu đó HĐXX cấp Tòa phúc thẩm sẽ xem xét, đánh giá và thẩm tra lại.

Dựa vào việc tranh tụng công khai, dân chủ tại phiên tòa cũng như những cơ sở mà các bên đưa ra, Tòa án sẽ phán quyết có tội hay không có tội, chấp nhận việc kháng cáo/kháng nghị hay không chấp nhận việc kháng cáo/kháng nghị. Như vậy, tranh tụng trong phiên tòa HSPT về bản chất là quá trình đi tìm sự thật khách quan, kết quả của việc tranh tụng ảnh hưởng trực tiếp đến 13 Luan van quyền, lợi ích đến nhân thân của họ. Tuy nhiên TTHS là một quá trình phức tạp, không phải các bên tham gia đều có thể dễ dàng thực hiện được đúng và đầy đủ các quyền của mình. Trên thực tế, việc thực hiện đầy đủ các quyền này gọi chung là quyền tranh tụng, các bên tham gia phụ thuộc rất nhiều yếu tố cũng như khả năng tham gia TTHS của các chủ thể, sự hỗ trợ từ những chủ thể khác (ví dụ như NBC.

chủ yếu là Luật sư bào chữa) và trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng. Thông thường, để thực hiện được quyền tranh tụng có hiệu quả trong phiên tòa HSPT, thì các chủ thể phải nắm vững kiến thức pháp luật nhất định, phải có năng lực chủ thể, năng lực TNHS và trong những trường hợp cần thiết còn có sự giúp đỡ từ phía NBC hay những người tham gia tố tụng khác. Để bảo đảm được quyền tranh tụng trong phiên tòa HSPT, thì Tòa án phải thực hiện đúng các quy định của pháp luật TTHS khi giải quyết VAHS, đồng thời Tòa án phải có trách nhiệm tạo mọi điều kiện cho những người tham gia tố tụng thực hiện quyền tranh tụng của mình.