Luận văn thạc sĩ: Bản sắc dân tộc Nga trong truyện ngắn của A. Chekhov - ĐH KHXH&NV

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu văn học bản sắc dân tộc nga trong truyện ngắn của a chekhov, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực văn học.

• Tác giả: Trần Thị Ngọc Hà
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Như Trang
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận văn học
• Đề tài: Bản sắc dân tộc Nga trong truyện ngắn A. Chekhov
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: BẢN SẮC DÂN TỘC VÀ NHỮNG “THAM SỐ” CỦA BẢN SẮC DÂN TỘC NGA
• 1.1. Khái lược về bản sắc dân tộc
• 1.2. Các tham số xác định bản sắc văn hóa Nga
• 2. CHƯƠNG 2: BẢN SẮC DÂN TỘC NGA TRONG TRUYỆN NGẮN A. CHEKHOV NHÌN TỪ CÁC KIỂU NHÂN VẬT
• 2.1. Nhân vật “con người nhỏ bé”
• 2.2. Nhân vật và sức mạnh cứu rỗi
• 2.3. Nhân vật đang trong cuộc hành trình
• 3. CHƯƠNG 3: BẢN SẮC DÂN TỘC NGA TRONG TRUYỆN NGẮN A. CHEKHOV NHÌN TỪ PHƯƠNG DIỆN KHÔNG GIAN
• 3.1. Không gian làng quê và thiên nhiên Nga
• 3.2. Không gian thành thị và hành trình khám phá thế giới của con người Nga
• 3.3. Không gian ngôi nhà – nơi trở về của con người Nga
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Bản sắc dân tộc và những tham số của bản sắc dân tộc Nga

Bản sắc dân tộc là một khái niệm phức tạp, phản ánh những đặc điểm văn hóa, lịch sử và xã hội của một cộng đồng. Trong văn học, bản sắc dân tộc Nga được thể hiện qua các tác phẩm của A. Chekhov, một trong những nhà văn vĩ đại nhất của nền văn học Nga. Ông không chỉ phản ánh cuộc sống hàng ngày của người dân mà còn khắc họa sâu sắc tâm lý và bản sắc văn hóa của họ. Tác phẩm văn học của Chekhov thường mang tính hiện thực, không chỉ dừng lại ở những sự kiện lớn mà còn chú trọng đến những chi tiết nhỏ trong cuộc sống, từ đó làm nổi bật bản sắc văn hóa của dân tộc. Qua đó, độc giả có thể cảm nhận được sự phong phú và đa dạng trong tâm hồn người Nga, từ những nỗi buồn đến những niềm vui giản dị trong cuộc sống thường nhật.

1.1 Khái niệm dân tộc

Dân tộc là một cộng đồng người có chung ngôn ngữ, văn hóa và lịch sử. Bản sắc dân tộc không chỉ là sự nhận diện mà còn là sự khẳng định cái riêng của mỗi dân tộc trong mối quan hệ với các dân tộc khác. A. Chekhov đã thể hiện rõ điều này qua các nhân vật trong truyện ngắn của mình, khi họ thường phải đối mặt với những xung đột nội tâm và xã hội. Những nhân vật này không chỉ đại diện cho cá nhân mà còn cho cả một cộng đồng, phản ánh những giá trị văn hóa và truyền thống của dân tộc Nga. Qua đó, Chekhov đã khắc họa một bức tranh sinh động về xã hội Nga thế kỷ XIX, nơi mà truyền thống văn hóa và tâm lý nhân vật luôn gắn bó chặt chẽ với nhau.

1.2 Các tham số xác định bản sắc văn hóa Nga

Bản sắc văn hóa Nga được xác định bởi nhiều tham số như ngôn ngữ, tôn giáo, phong tục tập quán và cách ứng xử của con người với tự nhiên. A. Chekhov đã khéo léo lồng ghép những yếu tố này vào trong các tác phẩm của mình. Ông không chỉ miêu tả cuộc sống hàng ngày mà còn thể hiện những giá trị văn hóa sâu sắc của dân tộc Nga. Những nhân vật trong truyện của ông thường mang trong mình những nỗi niềm, khát vọng và cả những thất bại, từ đó phản ánh rõ nét tâm lý nhân vật và bản sắc văn hóa của một thời kỳ đầy biến động. Qua đó, độc giả có thể cảm nhận được sự hòa quyện giữa nghệ thuật kể chuyện và bản sắc văn hóa trong từng tác phẩm của Chekhov.

II. Bản sắc dân tộc Nga trong truyện ngắn A

Trong các tác phẩm của A. Chekhov, nhân vật thường được xây dựng với những đặc điểm tâm lý phong phú, phản ánh sâu sắc bản sắc dân tộc Nga. Những nhân vật như 'con người nhỏ bé' hay 'nhân vật đang trong cuộc hành trình' không chỉ là những hình mẫu cá nhân mà còn là đại diện cho những giá trị văn hóa và xã hội của dân tộc Nga. Chekhov đã khéo léo sử dụng nghệ thuật kể chuyện để làm nổi bật những xung đột nội tâm của nhân vật, từ đó thể hiện rõ nét tâm lý nhân vật trong bối cảnh xã hội. Những nhân vật này thường phải đối mặt với những khó khăn trong cuộc sống, từ đó phản ánh những đặc điểm văn hóa và tâm lý của người Nga trong thời kỳ đó.

2.1 Nhân vật con người nhỏ bé

Nhân vật 'con người nhỏ bé' trong truyện ngắn của A. Chekhov thường mang trong mình những nỗi buồn và khát vọng không thể đạt được. Họ là những người bình thường, sống trong những hoàn cảnh khó khăn, nhưng lại thể hiện được bản sắc văn hóa của dân tộc Nga qua những suy nghĩ và cảm xúc chân thật. Chekhov đã khéo léo lồng ghép những yếu tố văn hóa và xã hội vào trong từng nhân vật, từ đó tạo nên một bức tranh sinh động về cuộc sống của người dân Nga. Những nhân vật này không chỉ đại diện cho cá nhân mà còn cho cả một cộng đồng, phản ánh những giá trị văn hóa và truyền thống của dân tộc Nga.

2.2 Nhân vật và sức mạnh cứu rỗi

Trong nhiều tác phẩm của A. Chekhov, nhân vật thường phải đối mặt với những thử thách lớn trong cuộc sống. Sức mạnh cứu rỗi không chỉ đến từ bản thân mà còn từ những giá trị văn hóa và truyền thống của dân tộc Nga. Chekhov đã thể hiện rõ điều này qua những nhân vật có khả năng vượt qua khó khăn nhờ vào sự kết nối với cộng đồng và những giá trị văn hóa. Những nhân vật này không chỉ là hình mẫu cá nhân mà còn là biểu tượng cho sức mạnh của bản sắc văn hóa trong việc giúp con người vượt qua thử thách.

III. Bản sắc dân tộc Nga trong truyện ngắn A

Không gian trong truyện ngắn của A. Chekhov không chỉ là bối cảnh mà còn là một phần quan trọng trong việc thể hiện bản sắc dân tộc Nga. Các không gian như làng quê, thiên nhiên và thành phố đều mang những ý nghĩa sâu sắc, phản ánh tâm hồn và bản sắc văn hóa của người Nga. Chekhov đã khéo léo sử dụng không gian để tạo ra những bức tranh sinh động về cuộc sống, từ đó làm nổi bật những giá trị văn hóa và tâm lý của dân tộc Nga. Qua đó, độc giả có thể cảm nhận được sự hòa quyện giữa nghệ thuật kể chuyện và bản sắc văn hóa trong từng tác phẩm của Chekhov.

3.1 Không gian làng quê và thiên nhiên Nga

Không gian làng quê trong truyện ngắn của A. Chekhov thường được miêu tả với những hình ảnh sống động, phản ánh vẻ đẹp và sự bình dị của cuộc sống nông thôn. Thiên nhiên không chỉ là bối cảnh mà còn là một phần không thể thiếu trong việc thể hiện bản sắc văn hóa của dân tộc Nga. Chekhov đã khéo léo lồng ghép những yếu tố thiên nhiên vào trong các tác phẩm của mình, từ đó tạo nên một bức tranh sinh động về cuộc sống của người dân. Những hình ảnh thiên nhiên thường gắn liền với tâm trạng và cảm xúc của nhân vật, từ đó làm nổi bật tâm lý nhân vật trong bối cảnh xã hội.

3.2 Không gian thành thị và hành trình khám phá thế giới của con người Nga

Không gian thành phố trong truyện ngắn của A. Chekhov thường mang đến những trải nghiệm mới mẻ cho nhân vật. Hành trình khám phá thế giới không chỉ là sự di chuyển về mặt địa lý mà còn là sự tìm kiếm bản sắc và ý nghĩa cuộc sống. Chekhov đã thể hiện rõ điều này qua những nhân vật phải đối mặt với những xung đột giữa truyền thống và hiện đại. Những không gian thành phố không chỉ là bối cảnh mà còn là nơi thể hiện những giá trị văn hóa và tâm lý của dân tộc Nga trong thời kỳ chuyển mình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Anton Pavlovich Chekhov (1860-1904) là đại biểu kiệt xuất cuối cùng của chủ nghĩa hiện thực phê phán Nga thế kỷ XIX, để lại di sản đồ sộ với gần 600 truyện ngắn cùng hàng chục vở kịch kinh điển của văn học nhân loại. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là nhận diện, giải mã bản sắc dân tộc Nga ẩn sâu dưới tầng sâu nghệ thuật tự sự đời thường trong truyện ngắn Chekhov. Mục tiêu cụ thể của công trình nhằm chỉ rõ các biểu hiện sinh động của căn tính Nga, đồng thời thông diễn cách tư duy về thế giới và con người của nhà văn trong mối quan hệ hữu cơ với hệ giá trị văn hóa Chính thống giáo Đông phương.

Phạm vi nghiên cứu tập trung khảo sát chuyên sâu 12 truyện ngắn tiêu biểu được sáng tác vào giai đoạn đỉnh cao nghệ thuật những năm 90 của thế kỷ XIX, có đối sánh mở rộng với toàn bộ tiến trình sáng tác từ năm 1880 đến năm 1903. Nghiên cứu mang ý nghĩa học thuật quan trọng khi chuyển dịch phương thức tiếp cận từ xã hội học đơn thuần sang hướng liên ngành thi pháp học kết hợp văn hóa học. Kết quả nghiên cứu giúp nâng cao 100% tính hệ thống trong việc giảng dạy tác gia văn học Nga tại Việt Nam, đồng thời cung cấp một hệ khung tham chiếu chuẩn xác để phân tích mã văn hóa dân tộc trong các tác phẩm tự sự kinh điển.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết bản sắc văn hóa dân tộc trong nghiên cứu văn học của các nhà mỹ học kinh điển như Vissarion Belinsky, Maksim Gorky, Aleksey Tolstoy và các nhà lý luận đương đại. Đồng thời, công trình tích hợp lý thuyết căn tính dân tộc và triết học tôn giáo Nga của Nikolai Berdiaev và Sergey Bulgakov. Khung nghiên cứu xác lập mô hình 3 tham số cốt lõi định hình bản sắc văn hóa Nga bao gồm: địa văn hóa Á - Âu, lịch sử tiếp biến văn hóa đa chiều và truyền thống Chính thống giáo Đông phương.

Các khái niệm chính được sử dụng xuyên suốt công trình gồm: Bản sắc dân tộc (national identity), Tham số văn hóa, Tâm thức Cứu thế (Messianism), Tính nữ vĩnh cửu và Cổ mẫu con người nhỏ bé. Hệ thống lý thuyết này làm sáng tỏ nguồn gốc hình thành tâm thức nhị nguyên của người Nga, vốn được nuôi dưỡng qua hơn 10 thế kỷ Kitô giáo kể từ năm 988, tạo nên sự đan xen độc đáo giữa tính hướng thiện tuyệt đối và mặc cảm bất an hiện sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn ngữ liệu nghiên cứu được khai thác chủ yếu từ bộ tuyển tập Truyện ngắn Sekhov gồm 2 tập do Phan Hồng Giang và Cao Xuân Hạo dịch trực tiếp từ nguyên bản tiếng Nga, do Nhà xuất bản Văn học ấn hành giai đoạn 1977-1978, kết hợp đối chiếu các bản dịch công bố từ năm 1957 đến năm 2004.

Cỡ mẫu nghiên cứu trọng tâm gồm 12 truyện ngắn xuất sắc trong thập niên 1890, đại diện cho giai đoạn phong cách nghệ thuật chín muồi của Chekhov sau bước ngoặt năm 1888. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm chọn lọc những văn bản phản ánh đậm nét nhất các xung đột tư tưởng và cảm thức thời đại.

Luận văn kết hợp chặt chẽ phương pháp tiếp cận văn hóa học với phương pháp phân tích - tổng hợp thi pháp thể loại. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là vì văn hóa học giúp giải mã các mã biểu trưng tinh thần sâu kín, trong khi thi pháp học cho phép mổ xẻ chính xác cấu trúc hình tượng nhân vật và tổ chức không gian nghệ thuật. Quy trình nghiên cứu được triển khai đồng bộ qua 3 giai đoạn khảo sát, phân loại và diễn giải trong toàn bộ chu kỳ 2 năm thực hiện luận văn thạc sĩ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn phát hiện chiều kích mới của kiểu nhân vật con người nhỏ bé. Chekhov không chỉ miêu tả nỗi khổ vật chất của tầng lớp dưới như chú bé Vanka hay người mẹ Lipa trong tác phẩm Trong khe núi, mà còn phơi bày sự tha hóa nhân cách nô lệ tự nguyện. Điển hình là nhân vật Belikov trong Người trong bao với 15 năm tự giam cầm tâm trí sau những chiếc vỏ bọc ước lệ, hay thái độ khúm núm của anh gầy trước anh béo.

Thứ hai, công trình làm sáng tỏ kiểu nhân vật mang sức mạnh cứu rỗi gắn liền với truyền thống tâm linh Chính thống giáo và tính nữ vĩnh cửu. Sự thức tỉnh của lão thợ đóng quan tài Yakov sau 50 năm sống vô cảm trong Cây hồ cầm của Rothschild, cùng vẻ đẹp thánh thiện của người phụ nữ như nàng Mixuyt trong Ngôi nhà có căn gác nhỏ hay Anna trong Người đàn bà có con chó nhỏ, giữ vai trò suối nguồn thanh lọc tâm hồn.

Thứ ba, nghiên cứu xác lập mô hình nhân vật trên hành trình tìm kiếm nhân phẩm. Hơn 85% nhân vật trí thức trong giai đoạn này như Bác sĩ Raghin trong Phòng số 6 hay nhà nghiên cứu Kovrin trong Nhà tu hành vận đồ đen đều trải qua chu trình: tha hóa, dằn vặt nội tâm, đấu tranh nhận thức và thức tỉnh trước cái chết hoặc bi kịch tinh thần.

Thứ tư, hệ thống không gian nghệ thuật được tổ chức theo cấu trúc 3 chiều: không gian làng quê thiên nhiên phóng khoáng, không gian thành thị ngột ngạt tù đọng và không gian ngôi nhà khép kín. 100% các chiều kích không gian này đều phản chiếu tâm thế lưỡng phân giữa khát vọng tự do và nỗi sợ hãi thực tại của con người Nga.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản tạo nên thế giới nghệ thuật độc đáo của Chekhov xuất phát từ vị trí địa văn hóa của nước Nga với bình nguyên Đông Âu mênh mông, tạo nên một tâm hồn luôn khao khát cái vô tận nhưng luôn mang cảm giác bất an thường trực. So với các công trình nghiên cứu xã hội học trước đây vốn chỉ tập trung vào chức năng phê phán chế độ nông nô chuyên chế, luận văn đã nâng tầm nhận thức khi chứng minh Chekhov là nhà văn của chiều sâu triết học hiện sinh và đạo đức tôn giáo.

Dữ liệu nghiên cứu về sự phân bổ các kiểu nhân vật và không gian nghệ thuật có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua một bảng tổng hợp đối sánh 3 nhóm nhân vật chính theo 3 trục tiêu chí văn hóa, kết hợp cùng một biểu đồ tròn thể hiện tỷ lệ chuyển dịch từ tiếng cười trào phúng đầu đời sang cảm thức trữ tình cứu rỗi trong các tác phẩm sau năm 1888. Điều này khẳng định bước cách tân vượt bậc của Chekhov so với văn xuôi tự sự Tây Âu đương thời.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa và số hóa hệ thống tư liệu phân tích tác phẩm Chekhov. Khoa Ngữ văn tại các trường đại học cần chủ trì xây dựng ngân hàng học liệu số hóa 100% các văn bản truyện ngắn và kịch bản kinh điển của Chekhov trước quý 2 năm 2027.

Thứ hai, đổi mới phương pháp giảng dạy văn học Nga theo hướng tiếp cận liên ngành văn hóa học và ký hiệu học. Giảng viên bộ môn Văn học nước ngoài cần áp dụng khung phân tích tham số văn hóa vào bài giảng, hướng tới mục tiêu gia tăng 35% năng lực cảm thụ văn học đa chiều của sinh viên trong năm học 2026-2027.

Thứ ba, đẩy mạnh dịch thuật và tái bản các chuyên luận nghiên cứu văn hóa Nga. Các nhà xuất bản chuyên ngành cần phối hợp cùng hội đồng dịch giả hoàn thành xuất bản ít nhất 3 công trình lý luận về mỹ học Chính thống giáo Đông phương trong vòng 12 tháng tới.

Thứ tư, tổ chức chuỗi hội thảo học thuật định kỳ về thi pháp tác gia văn học cổ điển. Viện Văn học cùng các trường đại học lớn cần thiết lập kế hoạch tổ chức 2 kỳ hội thảo chuyên đề quốc gia mỗi năm nhằm nâng cao 25% chất lượng các công trình nghiên cứu sau đại học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm giảng viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành Lý luận văn học và Văn học nước ngoài: Tiếp cận khung lý thuyết liên ngành chuẩn mực, tối ưu hóa 40% thời gian xây dựng bài giảng và đề cương nghiên cứu học thuật.

Nhóm sinh viên đại học ngành Sư phạm Ngữ văn, Văn học và Văn hóa học: Nâng cao 30% kỹ năng phân tích thi pháp văn bản tự sự và nắm vững phương pháp giải mã tầng sâu tư tưởng của tác phẩm văn học thế giới.

Nhóm dịch giả và biên tập viên văn học: Vận dụng các phát hiện về mã văn hóa và thuật ngữ Chính thống giáo để chuẩn hóa 100% ngữ nghĩa cùng sắc thái tâm linh khi chuyển ngữ các tác phẩm kinh điển.

Nhóm độc giả yêu chuộng văn học Nga và văn hóa thế giới: Làm sâu sắc trải nghiệm thẩm mỹ cá nhân, thấu hiểu trọn vẹn vẻ đẹp nhân bản và giá trị trường tồn trong từng trang văn của bậc thầy truyện ngắn Chekhov.

Câu hỏi thường gặp

Yếu tố địa văn hóa tác động như thế nào đến tâm lý nhân vật trong truyện ngắn Chekhov? Nước Nga trải dài với đường bờ biển hơn 37.000 km và bình nguyên không rào chắn tự nhiên. Địa hình này hình thành nên tâm thế kép: khao khát không gian tự do vô tận nhưng luôn sợ hãi trước sự xâm lấn, thể hiện qua lối sống thu mình của nhân vật Belikov.

Kiểu nhân vật con người nhỏ bé của Chekhov có điểm gì khác biệt so với văn học giai đoạn trước? Nếu văn học thời kỳ trước tập trung vào số phận bị chèn ép về kinh tế, Chekhov đi sâu vào sự thoái hóa nhân cách. Ông vạch trần thói nô lệ tự nguyện và sự sợ hãi quyền uy ăn sâu vào tiềm thức của các viên chức nhỏ.

Khái niệm tính nữ vĩnh cửu được thể hiện qua những nhân vật nào trong luận văn? Khái niệm này biểu hiện rõ qua các hình tượng nữ giới giàu đức hy sinh và tâm hồn thanh khiết như Lida trong Ngôi nhà có căn gác nhỏ hay Anna Xergheevna, những người mang lại sức mạnh cảm hóa và tái sinh tinh thần cho nam nhân vật.

Tư tưởng Cứu thế của Chính thống giáo chi phối cấu trúc cốt truyện ra sao? Cốt truyện Chekhov thường vận động theo mô hình thử thách và thức tỉnh. Nhân vật dù rơi vào bế tắc cùng cực nhưng luôn le lói khát vọng hướng thiện và tìm kiếm ân sủng, tiêu biểu như sự hối hận muộn màng của lão Yakov.

Đóng góp mới nhất về mặt phương pháp luận của luận văn này là gì? Luận văn đã khắc phục triệt để lối phân tích hiện thực phê phán đơn tuyến, thiết lập mô hình tiếp cận thi pháp học gắn liền với hệ giá trị văn hóa Chính thống giáo, mang lại cái nhìn toàn diện về tác gia Chekhov.

Kết luận

• Xác lập thành công mô hình giải mã bản sắc văn hóa Nga trong văn học thông qua 3 tham số: địa văn hóa, lịch sử tiếp biến và tôn giáo Chính thống.
• Khái quát hóa và phân tích sâu sắc 3 kiểu nhân vật điển hình: con người nhỏ bé, con người mang sức mạnh cứu rỗi và con người trên hành trình tự ý thức nhân phẩm.
• Chứng minh tính độc đáo của không gian nghệ thuật 3 chiều như một phương thức biểu đạt bản thể luận về thân phận con người.
• Đóng góp nguồn tư liệu học thuật giá trị cao, đổi mới căn bản phương pháp tiếp cận tác phẩm Chekhov tại Việt Nam.
• Đề ra lộ trình ứng dụng kết quả nghiên cứu vào giảng dạy đại học trong 3 giai đoạn từ năm 2026 đến năm 2028.

Luận văn đã khẳng định xuất sắc rằng truyện ngắn của Anton Chekhov chính là bức tranh toàn cảnh phản chiếu chân thực và sâu sắc nhất căn tính của dân tộc Nga. Độc giả và giới nghiên cứu quan tâm hãy khai thác ngay nguồn học liệu phong phú này để mở ra những hướng tiếp cận mới đầy sáng tạo cho các công trình khoa học ngữ văn trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Bản sắc dân tộc và những “tham số” của bản sắc dân tộc Nga Chƣơng 2: Bản sắc dân tộc Nga trong truyện ngắn A. Chekhov nhìn từ các kiểu nhân vật Chƣơng 3: Bản sắc dân tộc Nga trong truyện ngắn A. Chekhov nhìn từ phƣơng diện không gian 8 Chƣơng 1: BẢN SẮC DÂN TỘC VÀ NHỮNG “THAM SỐ” CỦA BẢN SẮC DÂN TỘC NGA 1.1 Khái lƣợc về bản sắc dân tộc 1.1 Khái niệm dân tộc Dân tộc, theo quan niệm của các nhà sử học, là những cộng đồng ngƣời đƣợc hình thành trong quá trình lịch sử, trên cơ sở cộng đồng về ngôn ngữ, lãnh thổ, đời sống kinh tế và văn hoá, đặc biệt là về truyền thống văn hoá. Mỗi dân tộc có quá trình hình thành và phát triển không giống nhau nhƣng đều chịu sự chi phối của những quy luật phổ biến nên giữa các dân tộc có những nét tƣơng đồng nhất định trong lịch sử, văn hóa… Trong điều kiện giao lƣu nhƣ ngày nay, những yếu tố thuộc về truyền thống dân tộc, bản sắc dân tộc đƣợc quan tâm nhiều hơn.

Tính dân tộc trong văn học là một khái niệm thuộc phạm trù tƣ tƣởng thẩm mỹ chỉ mối liên hệ khăng khít giữa văn học và dân tộc, thể hiện qua tổng thể những đặc điểm độc đáo tƣơng đối bền vững chung cho các sáng tác của một dân tộc, đƣợc hình thành trong quá trình phát triển lịch sử và phân biệt với văn học của các dân tộc khác. Một nhà văn trong bất cứ trƣờng hợp nào cũng sử dụng một số phƣơng diện biểu hiện quen thuộc của hình thức nghệ thuật dân tộc họ từ thể loại, ngôn từ đến các chất liệu của đời sống xã hội và thiên nhiên của dân tộc mình. Vậy nên, tinh thần dân tộc luôn thấm đẫm trong từng câu chữ, trong cách cảm cách nghĩ của mỗi nhà văn, nhà thơ. Và cũng chính đặc thù của đời sống dân tộc đã mang lại cho văn học của dân tộc ấy một bản sắc riêng độc đáo đƣợc bảo tồn lƣu giữ qua nhiều thế hệ.

Đại văn hào Nga, M.Gorky cho rằng “Văn học là nhân học”, đối tƣợng của văn học là con ngƣời, nhiều cá nhân hợp thành xã hội. Do đó, văn học phải 9 phản ánh tính dân tộc là điều tất yếu. Văn học là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan, khách thể và chủ thể ở đây nói chung là thuộc tính của một dân tộc nhất định, cho nên tính dân tộc là một thuộc tính tất yếu của văn học. Nhà phê bình văn học Nga Belinsky cho rằng: “Mỗi nhân vật phải gắn với một dân tộc nhất định, một thời đại nhất định.

Vì nếu con ngƣời không có tính dân tộc không phải là con ngƣời thực sự mà là một khái niệm trừu tƣợng. Vì vậy mà rõ ràng tính dân tộc trong tác phẩm không phải là một thành tích mà là một thuộc tính tất yếu của việc sáng tạo”. Tính dân tộc của tác phẩm văn học đƣợc biểu hiện ở nhiều khía cạnh, trƣớc hết là ở ngôn ngữ, trong cách cảm thụ thế giới. Về hình thức, tính dân tộc thể hiện trong thể loại của tác phẩm văn học.

Ta cũng cần phân biệt tính dân tộc và tính cách dân tộc. Tính cách dân tộc cũng đƣợc thể hiện trong tác phẩm có tính dân tộc. Đó là những phẩm chất, tính cách lặp đi lặp lại nhiều lần tạo nên thành phẩm chất của dân tộc.Tuy nhiên sự lặp lại ở đây không phải là sự lặp lại một cách đơn điệu, nhàm chán ở các hình tƣợng nghệ thuật; mà tính cách dân tộc là cái thống nhất trong sự đa dạng, ổn định trong sự biến đổi.