BÀN LUẬN NHỮNG TẬP 1 VẤN ĐỀ LỊCH SỬ VIỆT NAM Nghiên cứu lịch sử Việt Nam PHAN KIM HÙNG (sách tham khảo) BÀN LUẬN NHỮNG TẬP 1 VẤN ĐỀ LỊCH SỬ VIỆT NAM Nghiên cứu lịch sử Việt Nam Phan Kim Hùng Sinh năm 2001 tại Tuy An, Phú Yên. Nhất khối C kỳ thi THPT năm 2020 của trường THPT Trần Phú, Phú Yên. Học chương trình tài năng chuyên ngành Lịch sử Việt Nam, Khoa Lịch sử, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM. Đạt giải Quán quân cuộc thi Active Citizens Vietnam 2021 do HCMUSSH và AUF tổ chức.
Đạt thành tích học tập và rèn luyện tốt, được tôn vinh là sinh viên Phú Yên tiêu biểu năm 2023. Hiện nay là Hội viên Chi Hội Trung tâm Nghiên cứu và Thực hành Gia phả, Hội Khoa học Lịch sử TP.HCM; Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Gia Phả Trẻ TP.HCM, Viện Lịch sử Dòng họ. Địa chỉ: Khu phố 6, P. Linh Trung, TP.
Thử Đức, TP. Email: phankimhung45@gmail.com Lời nói đầu Lịch sử Việt Nam đã trải qua hàng nghìn năm, rất nhiều vấn đề lịch sử đã được làm sáng tỏ bởi các nhà sử học trong và ngoài nước nghiên cứu. Với việc sử dụng nhiều phương pháp lịch sử khác nhau để tìm ra vấn đề lịch sử, chất lượng nghiên cứu không ngừng được nâng cao theo nhu cầu phát triển, mặt khác là thể hiện niềm tự hào dân tộc. Tuy nhiên, vẫn còn không ít những vấn đề sử học còn nhiều tranh cãi, chưa được làm sáng tỏ vì còn thiếu tài liệu lịch sử, cũng như nhiều yếu tố khác chi phối.
Để giải quyết các vấn đề sử học này, đòi hỏi phải có sự đầu tư cho sự nghiên cứu thấu đáo về mặt khoa học lẫn thực tiễn, làm cơ sở cho sự phát triển của nền sử học nước nhà. Nền sử học nước ta đã hình thành và phát triển từ lâu, trải qua nhiều thời kỳ khác nhau, giới sử học đã có những bước thăng trầm với những quan điểm cũng như cách viết và nghiên sử học khác nhau. Mỗi thời kỳ, với bối cảnh lịch sử cụ thể, các nhà sử học đã có những đóng góp nhất định vào sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ đất nước. Những vấn đề lịch sử được họ nêu lên đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu cũng như những vấn đề còn chưa sáng tỏ cần được khai thác, vận dụng vào công cuộc phát triển và bảo vệ tổ quốc hiện nay.
Ngoài ra còn để góp phần vào việc bổ sung tư liệu tham khảo cho các bạn sinh viên học các môn học thuộc ngành lịch sử Việt Nam. Mặt dù nhiều vấn đề lịch sử Việt Nam đã được nhiều nhà nghiên cứu lý giải. Tuy nhiên, tôi mong muốn cung cấp thêm nguồn tham khảo để các bạn có thể tham khảo nhiều nguồn tư liệu, góp phần ít trong nền sử học nước nhà. Cuốn sách này chủ yếu nêu lên các vấn đề bàn luận sử lịch sử Việt Nam ở góc độ giải thích và nêu lên quan điểm.
Mặt dù đã cố gắng, song sẽ có nhiều khuyết điểm, thiếu sót. Rất mong nhận được sự góp ý chân thành của các bạn gần xa để cuốn sách về sau có chất lượng tốt hơn. Xin chân thành cảm ơn ! Tác giả Phan Kim Hùng 1 Sự xác lập văn hóa tiền Sa Huỳnh ở Việt Nam Phan Kim Hùng: Uỷ viên Trung tâm Nghiên cứu và Thực hành Gia Phả, Hội Khoa học Lịch sử TP.HCM Nguyễn Thái Phi Ân, Trần Duy Chuyển, Huỳnh Song Hưng, Giang Minh Khôi, Hồ Sỹ Trung, Nguyễn Quang Thiện: Sinh viên Khoa Lịch sử, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM Thời đại đồ đồng là một giai đoạn quan trọng trong sự phát triển có tính chất quy luật của lịch sử loài người. Nối tiếp thời đại đồ đá, thời đại đồ đồng chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn, vài ngàn năm so với thời gian hàng triệu năm của thời đại đồ đá.
Trong thời đại đồ đồng, xã hội loài người không những có những bước phát triển mạnh hơn trước mà còn đạt được nhiều thành tựu rực rỡ, muôn hình muôn vẻ. Thời đại đồ đồng chấm dứt địa vị thống trị của những người đi săn, những kẻ hái lượm, đưa nền kinh tế sản xuất của thời đại đồ đá mới lên địa vị chủ đạo, trước tiên là vai trò thống trị của những người làm ruộng tưới nước. Thời đại đồ đồng đưa con người lên con đường phát triển mới. Nhìn chung, đó là thời đại dựng nước, thời đại văn minh, thời đại của những Nhà nước đầu tiên lịch sử loài người.
Thời đại kim khí ở Miền Trung Việt Nam được bắt đầu bằng giai đoạn cuối của văn hóa Bàu Tró và văn hóa Xóm Cồn tương đương với Phùng Nguyên muộn ở miền Bắc Việt Nam. Những tư liệu về mộ vò sớm khu vực Tây Nguyên đã gợi ý về một dòng chảy văn hóa từ núi xuống biển trong thời điểm hậu kỳ đá mới- sơ kỳ đông thau. Giai đoạn văn hóa tiền Sa Huỳnh được tạo lập bởi những văn hóa và nhóm di tích trên 20 địa điểm, phân bố khắp miền Trung Việt Nam với những đặc trưng văn hóa định hình góp phần vào quá trình hội tụ, kết tinh văn hóa ở giai đoạn muộn hơn- Sa Huỳnh sơ kỳ thời đại đồ sắt. Nói về tiến trình lịch sử của thời đại đồ đồng ở miền Trung nước ta hay văn hóa Sa Huỳnh sau này, có rất nhiều ý kiến trái chiều.
Việc đặt những di tích này trong phạm trù thời đại đồng thau cũng đang còn là vấn đề chưa thực sự thỏa đáng, dù chúng có niên đại tương đương với thời đại đồng thau ở miền Bắc Việt Nam. Nhiều nhà nghiên cứu đã xếp tất cả các di tích phát hiện được trên địa bàn miền Trung từ sơ kỳ thời địa đồ đồng thau đến sơ kỳ thời đại đồ sắt vào các loại hình và giai đoạn phát triển sớm muộn của văn hóa Sa Huỳnh. Nhiều người thừa nhận sự phát triển văn hóa là một quá trình liên tục song không thể hiểu đơn giản theo một đường thẳng, đơn tuyến. Diễn trình văn hóa thời địa kim khí miền Trung Việt Nam dù là liên tục song có đứt gãy, có nguồn gốc cốt lõi bản địa những không thể loại trừ những nhóm di tích hay văn hóa độc lập với các quan hệ qua lại và những ảnh hưởng văn hóa ngoại sinh.
Những trung tâm cư trú hay sản xuất được hình thành thời kỳ tiền Sa Huỳnh phần lớn đều tập trung ở những vùng đồng bằng chính yếu, cạnh các dòng sông lớn. Với sự ổn định từ kinh tế 2 lương thực và sự đa dạng của môi trường sống cùng nguồn tài nguyên phong phú đã giúp các nghề thủ công ở những khu vực này có điều kiện phát triển. Ở trung tâm Trung bộ, từ giai đoạn sơ kỳ thời đại đồng thau đến thời đại sắt, một loạt các địa điểm thuộc văn hóa Xóm Cồn, văn hóa Long Thạnh, văn hóa Bình Châu… được phát hiện với khối lượng di vật phong phú về số lượng, đa dạng về loại hình, chất liệu đã phần nào phản ánh sức sản xuất mạnh mẽ của trung tâm này. Để làm rõ hơn những nội dung trên, xin mời các bạn cùng tìm hiểu đề tài này để cùng nhau đúc kết và học hỏi kiến thức về thời đại đồ đồng ở miền Trung Việt Nam cũng như nền văn hóa “Tiền Sa Huỳnh” ở Việt Nam.
Vài nét về văn hóa Sa Huỳnh 1. Lịch sử khám phá văn hóa Sa Huỳnh Văn hóa Sa Huỳnh là một trong ba cái nôi cổ xưa về văn minh trên lãnh thổ Việt Nam, cùng với Văn hóa Đông Sơn và Văn hóa Đồng Nai tạo thành tam giác văn hóa của Việt Nam tiền sơ sử. Sa Huỳnh được nhà khảo cổ người Pháp M. Vinet phát hiện lần đầu tiên vào năm 1909 khi ông tìm thấy bên đầm An Khê (một đầm nước ngọt ở Sa Huỳnh, Đức Phổ, Quảng Ngãi) một số lượng lớn quan tài bằng chum (khoảng 200 chiếc).
Người ta gọi Di tích khảo cổ đó là Kho Chum Sa Huỳnh (Dépot à Jarres Sa Huỳnh). Các cuộc khai quật vào nhiều năm khác nhau tại di tích gò Ma Vương hay còn gọi là Long Thạnh Đức Phổ nơi được xem là có niên đại sớm nhất của nền văn hóa Sa Huỳnh, đã đem lại những đánh giá xác đáng và quan trọng về nguồn gốc và quá trình hình thành, phát triển văn hóa Sa Huỳnh. Nền văn hóa Sa Huỳnh đã được các nhà khảo cổ trên thế giới nghiên cứu từ đó đến nay và ngày càng sáng tỏ nhiều điều về đời sống của các tộc người thời tiền sơ sử ở miền Trung Việt Nam. Viện Khảo cổ học Quốc gia Đức hợp tác với các nhà khảo cổ học thuộc khoa Lịch sử của Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội tiến hành khảo cứu trong các năm 2004-2005 tại một số vùng thuộc tỉnh Quảng Ngãi.
Bước đầu đã xác định được diện mạo một nền văn hóa đặc sắc ở miền Trung, Việt Nam. Thời gian hình thành và phát triển của nền văn hóa Sa Huỳnh Thời gian tồn tại văn hóa Sa Huỳnh trước công nguyên khoảng 500 năm và kết thúc ở thế kỷ 2 sau công nguyên. Văn hóa Sa Huỳnh có chung một không gian liền khoảnh khu vực miền Trung từ Hà Tĩnh vào đến Bình Thuận mà ở hai đầu của nó có sự giao thoa với văn hóa Đông Sơn (phía Bắc) và văn hóa Đông Nam Bộ (phía Nam). Những di tích thuộc thời đại đồng thau cách nay trên dưới 3000 năm đến 2600 năm phát triển trực tiếp hay gián tiếp lên văn hóa Sa huỳnh được gọi bằng thuật ngữ “Tiền Sa Huỳnh” hoặc giai đoạn sớm của văn hóa Sa Huỳnh, 3 trong đó các dòng chảy văn hóa Tiền Sa Huỳnh phát triển trực tiếp lên Sa Huỳnh như Long Thạnh, Bình Châu I, Bình Châu II, Bàu Trám (lớp sớm), Bãi Ông.
Gián tiếp góp phần vào sự hình thành Sa Huỳnh ví như văn hóa Xóm Cồn. Không gian phân bố của các di tích Tiền Sa Huỳnh tồn tại trong khu vực Nam Trung Bộ, giữa chúng đều có mối quan hệ, tuy thời gian có sớm muộn khác nhau nhưng cùng góp phần vào sự hình thành đỉnh cao Sa Huỳnh sắt - (Đoàn Ngọc Khôi, 2004). Có thể chia văn hóa Sa Huỳnh được chia thành các giai đoạn như sau: * Tiền Sa Huỳnh (4000 - 2500BP) Giai đoạn văn hóa Xóm Cồn (4000 – 3000 BP) Giai đoạn văn hóa Long Thạnh(3300 – 2800 BP) Giai đoạn văn hóa Bình Châu (3500 – 2500BP) * Sa Huỳnh (2500BP - 1800BP) 1.