Đồ án: Nghiên cứu khoáng đa lượng cho lan Hồ Điệp & Dendrobium trong hệ thống TIS

Đồ án phân tích ảnh hưởng khoáng đa lượng đến chồi lan Hồ Điệp, Dendrobium trong hệ thống TIS, hướng đến giải pháp nhân giống hoa lan hiệu quả.

• Tác giả: Đào Thị Lý
• Người hướng dẫn: Ks. Nguyễn Ngọc Quỳnh
• Chuyên ngành: Công nghệ sinh học
• Đề tài: Nghiên cứu ảnh hưởng nồng độ khoáng đa lượng đến sự hình thành và phát triển chồi lan Hồ điệp (Phalaenopsis Yubidan) và lan Dendrobium Sonia trong hệ thống nuôi cấy ngập tạm thời TIS (Temporary Immersion System)
• Loại tài liệu: Đồ án tốt nghiệp

Tóm tắt

I. Vai trò của khoáng đa lượng trong phát triển chồi lan

Khoáng đa lượng là những nguyên tố dinh dưỡng thiết yếu ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển và hình thành của chồi lan trong quá trình nuôi cấy. Các khoáng chất như nitrogen, phosphorus, potassium đóng vai trò quan trọng trong quá trình hô hấp, tổng hợp protein và sự phân chia tế bào của lan. Trong hệ thống TIS (Temporary Immersion System), việc điều chỉnh nồng độ khoáng đa lượng trong môi trường MS giúp tạo điều kiện tối ưu cho sự phát triển của chồi lan Phalaenopsis và lan Dendrobium. Nghiên cứu cho thấy nồng độ khoáng đa lượng phù hợp có thể nâng cao hiệu suất nhân chồi lên 3-20 lần so với phương pháp truyền thống, giúp giảm chi phí và thời gian nuôi cấy.

1.1. Định nghĩa khoáng đa lượng và vai trò sinh lý

Khoáng đa lượng bao gồm các nguyên tố như N, P, K, Ca, Mg, S cần thiết cho sự phát triển bình thường của chồi lan. Các nguyên tố này tham gia vào quá trình xây dựng cấu trúc tế bào, tổng hợp sắc tố quang hợp, và điều hòa quá trình chuyển hóa. Trong môi trường MS, nồng độ khoáng đa lượng được thiết kế phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng của lan.

1.2. Ảnh hưởng nồng độ khoáng đến phát triển chồi

Nồng độ khoáng đa lượng cao hoặc thấp quá mức đều ảnh hưởng tiêu cực đến chồi lan. Nồng độ tối ưu giúp chồi Phalaenopsis và Dendrobium phát triển đồng đều, có màu sắc xanh tốt, tạo nền tảng cho sự phát triển của rễ sau này.

II. Hệ thống TIS và ứng dụng trong nhân lan

Hệ thống TIS (Temporary Immersion System) là công nghệ ngập tạm thời hiện đại, thuộc nhóm bioreactor đơn giản được ứng dụng rộng rãi trong vi nhân giống hoa lan. Nguyên lý hoạt động của TIS dựa trên chu kỳ ngập và thoát nước định kỳ, giúp cải thiện cung cấp oxy cho chồi lan và tăng hiệu suất nhân chồi. Việc áp dụng công nghệ này trong nuôi cấy lan Phalaenopsis Yubidan và lan Dendrobium Sonia cho phép điều chỉnh chính xác nồng độ khoáng đa lượng trong môi trường MS. Hệ thống TIS giúp giảm thời gian nuôi cấy, nâng cao chất lượng chồi lan, và tiết kiệm chi phí sản xuất so với phương pháp truyền thống trên môi trường thạch cứng.

2.1. Nguyên lý hoạt động của hệ thống TIS

Hệ thống TIS hoạt động dựa trên cơ chế ngập tạm thời, cho phép chồi lan tiếp xúc với môi trường MS chứa khoáng đa lượng trong khoảng thời gian nhất định, sau đó thoát nước để tăng cung cấp oxy. Chu kỳ này lặp lại định kỳ, tạo điều kiện tối ưu cho sự phát triển chồi.

2.2. Ưu điểm TIS so với phương pháp truyền thống

TIS vượt trội hơn nuôi cấy trên môi trường thạch vì nó tăng hiệu suất nhân chồi, rút ngắn thời gian nuôi cấy, giảm chi phí sản xuất, và nâng cao đồng đều chất lượng chồi lan. Đặc biệt là khả năng điều chỉnh nồng độ khoáng đa lượng để tối ưu hóa phát triển của lan Phalaenopsis và Dendrobium.

III. Nồng độ khoáng đa lượng tối ưu cho chồi lan

Việc xác định nồng độ khoáng đa lượng phù hợp là mấu chốt để đạt hiệu suất cao trong hệ thống TIS. Nghiên cứu cho thấy nồng độ N, P, K cần được điều chỉnh phù hợp với từng giai đoạn phát triển của chồi lan. Đối với lan Phalaenopsis Yubidan, nồng độ khoáng đa lượng cao hơn thường giúp tạo chồi sẻ nhiều hơn nhưng có thể ảnh hưởng đến chất lượng. Trong khi đó, lan Dendrobium Sonia yêu cầu nồng độ khoáng cân bằng hơn để phát triển tối ưu. Thí nghiệm trên môi trường MS đã chỉ ra rằng điều chỉnh nồng độ khoáng đa lượng giúp nâng cao tỷ lệ tăng trưởng, tạo chồi đồng đều, và giảm chi phí sản xuất chồi lan một cách đáng kể.

3.1. Nồng độ khoáng đa lượng cho Phalaenopsis Yubidan

Phalaenopsis Yubidan yêu cầu nồng độ khoáng đa lượng cao hơn so với các giống khác để tăng số chồi sẻ và tốc độ tăng trưởng. Tuy nhiên, cần cân bằng để tránh gây tình trạng cứng cây hoặc ức chế phát triển rễ. Nồng độ tối ưu giúp tạo chồi khỏe mạnh, xanh tốt.

3.2. Nồng độ khoáng đa lượng cho Dendrobium Sonia

Dendrobium Sonia cần nồng độ khoáng đa lượng cân bằng để phát triển chồi chất lượng cao. Nồng độ K cao giúp tăng cường sức khỏe chồi, trong khi nồng độ N vừa phải ngăn ngừa tình trạng quá bón. Sự cân bằng này tạo chồi lão hóa tốt, dễ kích hoạt.

IV. Triển vọng ứng dụng công nghệ TIS trong sản xuất chồi lan

Áp dụng công nghệ TIS kết hợp với điều chỉnh nồng độ khoáng đa lượng mở ra triển vọng sáng sủa cho ngành nhân giống hoa lan ở Việt Nam. Việc áp dụng công nghệ này sẽ giúp nâng cao tính cạnh tranh của sản phẩm chồi lan Phalaenopsis và Dendrobium trên thị trường, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu giống từ nước ngoài. Công nghệ TIS cho phép sản xuất theo quy mô công nghiệp, đạt hiệu suất cao 3-20 lần so với phương pháp cũ, từ đó giảm đáng kể chi phí sản xuất và tăng giá trị kinh tế của sản phẩm. Các cơ sở kinh doanh hoa lan có thể áp dụng công nghệ này để sản xuất chồi lan chất lượng cao, đồng đều phục vụ nhu cầu ngày càng tăng của thị trường, góp phần phát triển bền vững ngành hoa lan Việt Nam.

4.1. Lợi ích kinh tế của công nghệ TIS

Công nghệ TIS giúp giảm chi phí sản xuất nhờ rút ngắn thời gian nuôi cấy, tăng hiệu suất nhân chồi lên 3-20 lần, và giảm tỷ lệ chồi bị lỗi. Sản phẩm chồi lan có chất lượng cao, đồng đều bán được giá tốt hơn, giúp tăng lợi nhuận cho các cơ sở kinh doanh.

4.2. Hướng phát triển ngành nhân giống hoa lan Việt Nam

Áp dụng công nghệ TIS là bước tiến quan trọng để phát triển ngành nhân giống hoa lan theo hướng công nghiệp. Điều này giúp giảm phụ thuộc nhập khẩu giống, tạo giống mới phù hợp với điều kiện địa phương, và xây dựng thương hiệu hoa lan Việt trên thị trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Ñoà aùn toát nghieäp GVHD: Ks. Nguyeãn Ngoïc Quyønh LÔØI MÔÛ ÑAÀU 1. Ñaët vaán ñeà Hoa lan laø moät trong nhöõng gioáng hoa raát ñöôïc yeâu thích khoâng chæ veà maøu saéc, kieåu daùng maø coøn mang moät neùt ñeïp raát sang troïng vaø trang nhaõ. Chính vì vaäy hieän nay, raát nhieàu hoä gia ñình ñang coù thuù chôi hoa lan.

Nguyeân nhaân cuûa traøo löu treân laø do cuoäc soáng ngaøy caøng phaùt trieån, nhu caàu taïo goùc vöôøn nhoû, mang maøu xanh caây laù thieân nhieân vaøo trong nhaø cuûa nhöõng ngöôøi daân ngaøy caøng cao. Vôùi öu ñieåm ít chieám dieän tích, khoâng quaù khoù troàng, cho hoa ñeïp laïi laâu taøn neân vieäc choïn, troàng vaø taïo moät vöôøn lan nhoû trong khuoân vieân nhaø laø söï löïa choïn cuûa nhieàu ngöôøi. Beân caïnh ñoù, hoa lan laø saûn phaåm caây troàng coù giaù trò kinh teá cao, ngaøy caøng coù nhieàu cô sôû kinh doanh hoa lan moïc leân, kinh doanh nhieàu chuûng loaïi. Nhöng laøm sao ñeå coù soá löôïng lôùn caây gioáng, ñoàng ñeàu, chaát löôïng cao laø moät vaán ñeà khoù.

Trong nhöõng naêm gaàn ñaây, cuøng vôùi söï phaùt trieån cuûa coâng ngheä sinh hoïc, ngaønh vi nhaân gioáng caây ñaëc bieät treân ñoái töôïng caây hoa lan töøng böôùc phaùt trieån, nhieàu ñôn vò nhaø nöôùc cuõng nhö tö nhaân ñaõ maïnh daïn ñaàu tö ñeå saûn xuaát caây gioáng phuïc vuï cho noâng daân. Tuy nhieân qui moâ cuõng nhö nhöõng haïn cheá veà ñoäi nguõ kyõ thuaät cuõng nhö kieán thöùc veà lónh vöïc naøy coù haïn, vì theá caây gioáng coù chaát löôïng thaáp khoâng ñoàng ñeàu, khoâng ñaùp öùng ñöôïc nhu caàu cuûa thò tröôøng. Haàu heát caùc gioáng hoa lan phaûi nhaäp gioáng töø Thaùi Lan, trong ñoù Hoà ñieäp chuû yeáu ñöôïc nhaäp töø Đaøi Loan. SVTH: Ñaøo Thò Lyù -1- Ñoà aùn toát nghieäp GVHD: Ks.

Nguyeãn Ngoïc Quyønh Hieän nay, vieäc nghieân cöùu vaø nhaân gioáng hoa lan ñaõ ñöôïc tieán haønh ôû nhieàu nôi, nhöng haàu heát ñeàu chöa coù thaønh töïu naøo ñoät bieán ñeå ngaønh nhaân gioáng hoa lan phaùt trieån ñaùp öùng ñöôïc nhu caàu cuûa thò tröôøng. Nhöõng thaønh coâng hieän nay thöôøng laø nhaân gioáng vôùi qui moâ saûn xuaát nhoû. Trong ñoù kyõ thuaät nhaân gioáng hoa lan phoå bieán hieän nay laø nhaân gioáng treân moâi tröôøng thaïch. Phöông phaùp naøy coù nhöôïc ñieåm laø chi phí giaù thaønh caây gioáng cao do thôøi gian nuoâi caáy daøi, ñoää ñoàng ñeàu caây gioáng thaáp, khoù aùp duïng saûn xuaát theo qui moâ coâng nghieäp.

Hieän nay treân Theá giôùi nhieàu nöôùc coù ngaønh Coâng ngheä Sinh hoïc phaùt trieån ñaõ öùng duïng caùc coâng ngheä cao ñeå nhaân nhanh gioáng caây troàng nhö: heä thoáng fermenter, bioreactor, quang töï döôõng,… ÔÛ nöôùc ta caùc coâng ngheä naøy môùi chæ thöïc hieäân ôû phoøng thí nghieäm cuûa moät soá tröôøng Đaïi Hoïc, Vieän Nghieân cöùu hoaëc Trung taâm Coâng ngheä Sinh hoïc trong maáy naêm gaàn ñaây. Tuy nhieân vieäc nghieân cöùu xaùc ñònh moâi tröôøng thích hôïp cho töøng caây troàng nhaân baèng caùc heä thoáng naøy coøn raát hieám. Ñeå töøng böôùc aùp duïng coâng ngheä môùi trong saûn xuaát caây lan gioáng ôû nöôùc ta, ñaåy nhanh tieán ñoä saûn xuaát caây gioáng theo qui moâ coâng nghieäp, goùp phaàn khaéc phuïc söï thieáu huït caây gioáng trong saûn xuaát hieän nay. Chuùng toâi tieán haønh ñeà taøi: "Nghieân cöùu aûnh höôûng noàng ñoä khoaùng ña löôïng ñeán söï hình thaønh vaø phaùt trieån choài lan Hoà ñieäp (Phalaenopsis Yubidan) vaø lan Dendrobium Sonia trong heä thoáng nuoâi caáy ngaäp taïm thôøi TIS (Temporary Immersion System)".

Muïc tieâu nghieân cöùu SVTH: Ñaøo Thò Lyù -2- Ñoà aùn toát nghieäp GVHD: Ks. Nguyeãn Ngoïc Quyønh Xaùc ñònh aûnh höôûng noàng ñoä caùc khoaùng ña löôïng trong moâi tröôøng nuoâi caáy moâ Murashige & Skoog (MS) ñeán söï hình thaønh vaø phaùt trieån choài lan Phalaenopsis Yubidan vaø lan Dendrobium Sonia, nhaèm thieát laäp moâi tröôøng thích hôïp ñeå nhaân choài lan (Phalaenopsis Yubidan) vaø lan Dendrobium Sonia trong heä thoáng nuoâi caáy ngaäp taïm thôøi TIS (Temporary Immersion System). Ñoái töôïng vaø phaïm vi nghieân cöùu Ñeà taøi nghieân cöùu noàâng ñoä caùc khoaùng ña löôïng trong moâi tröôøng MS loûng aûnh höôûng tôùi choài nhaân baèng heä thoáng nuoâi caáy ngaäp taïm thôøi TIS, ñoái vôùi hai gioáng lan Hoà ñieäp (Phalaenopsis Yubidan) vaø lan Dendrobium Sonia. Ñaây laø vaät lieäu neàn raát quan troïng trong nuoâi caáy moâ vi nhaân gioáng hoa lan.

YÙ nghóa khoa hoïc vaø thöïc tieãn cuûa ñeà taøi nghieân cöùu YÙ nghóa khoa hoïc: Heä thoáng nuoâi caáy ngaäp taïm thôøi TIS thuoäc daïng bioreactor ñôn giaûn. Nhieàu nghieân cöùu treân Theá giôùi ñaõ xaùc ñònh aùp duïng coâng ngheä TIS trong vi nhaân gioáng caây troàng mang laïi hieäu quaû kinh teá cao, chaát löôïng caây gioáng toát, naâng heä soá nhaân choài gaáp 3-20 laàn so vôùi phöông phaùp nhaân truyeàn thoáng, ruùt ngaén ñöôïc thôøi gian nuoâi caáy trong phoøng, goùp phaàn laøm giaûm giaù thaønh saûn phaåm caây gioáng. YÙ nghóa thöïc tieãn: AÙp duïng coâng ngheä TIS trong vi nhaân gioáng hoa lan ôû nöôùc ta laø moät coâng ngheä môùi, noù seõ môû ra moät trieån voïng cho vieäc saûn xuaát caây gioáng theo qui moâ coâng SVTH: Ñaøo Thò Lyù -3- Ñoà aùn toát nghieäp GVHD: Ks. Nguyeãn Ngoïc Quyønh nghieäp, ñaùp öùng ñuû löôïng caây gioáng vôùi chaát löôïng cao cho saûn xuaát trong nöôùc vaø cho xuaát khaåu.

Caây lan gioáng saûn xuaát baèng heä thoáng TIS trong nöôùc giuùp ngöôøi noâng daân chuû ñoäng saûn xuaát, haïn cheá nhaäp caây gioáng töø nöôùc ngoaøi, goùp phaàn ngaên chaën ñöôïc dòch beänh laây lan töø nöôùc ngoaøi qua con ñöôøng caây gioáng. Phöông phaùp nghieân cöùu Ñeà taøi thöïc hieän nhaân choài trong heä thoáng nuoâi caáy ngaäp taïm thôøi TIS, nghieân cöùu 6 moâi tröôøng nuoâi caáy loûng vôùi caùc noàng ñoä khoaùng ña löôïng khaùc nhau treân gioáng lan Phalaenopsis Yubidan vaø gioáng lan Dendrobium Sonia. Thí nghieäm boá trí kieåu ñaày ñuû ngaãu nhieân hoaøn toaøn, goàm 6 nghieäm thöùc vaø 3 laàn laëp laïi. TOÙM TAÉT Trong nuoâi caáy moâ vi nhaân gioáng lan, choài laø nguyeân lieäu neàn raát quan troïng hình thaønh caây gioáng.

Noù aûnh höôûng tröïc tieáp ñeán soá löôïng vaø chaát löôïng caây gioáng. Söï hình thaønh vaø phaùt trieån cuûa choài phuï thuoäc vaøo caùc yeáu toá trong moâi tröôøng nuoâi caáy. Ñeà taøi nghieân cöùu noàng ñoä caùc khoaùng ña löôïng trong moâi tröôøng nuoâi caáy MS aûnh höôûng ñeán choài hai gioáng lan Phalaenopsis Yubidan vaø lan Dendrobium Sonia. Keát quaû ñaõ xaùc ñònh ñöôïc aûnh SVTH: Ñaøo Thò Lyù -4- Ñoà aùn toát nghieäp GVHD: Ks.

Nguyeãn Ngoïc Quyønh höôûng cuûa khoaùng ña löôïngñeán heä soá nhaân choài hai gioáng lan nhieân cöùu. Neáu giaûm ½ khoaùng ña löôïng trong moâi tröôøng MS, boå sung 1mg/ml BA, 0,5mg/l NAA, 0.5g/l PVP, 1g/l tryptone vaø 30g/l sucrose seõ taïo soá choài cao, chaát löôïng choài toát cho caû hai gioáng lan. Ñoái vôùi lan Phalaenopsis Yubidan, neáu taêng daàn khoaùng ña löôïng: ¼, ½ , 1 ôû giai ñoaïn: 2 tuaàn, 4-6 tuaàn, 8 tuaàn seõ thuùc ñaåy nhanh khaû naêng taïo choài. CHÖÔNG 1: TOÅNG QUAN TAØI LIEÄU 1.

GIÔÙI THIEÄU VEÀ HOA LAN VAØ KYÕ THUAÄT NHAÂN GIOÁNG 1. Tình hình saûn xuaát hoa lan treân theá giôùi vaø ôû Vieät Nam 1. Tình hình saûn xuaát hoa lan treân theá giôùi SVTH: Ñaøo Thò Lyù -5- Ñoà aùn toát nghieäp GVHD: Ks. Nguyeãn Ngoïc Quyønh Hoa lan ñöôïc meänh danh laø nöõ hoaøng cuûa caùc loaøi hoa, thò tröôøng tieâu thuï hoa lan roäng khaép theá giôùi, mang laïi lôïi nhuaän kinh teá cao cho nhieàu nöôùc.

Thò tröôøng tieâu thuï hoa lan cuûa khoái chaâu AÂu raát haáp daãn. Naêm 2006 khoái EU coù saûn löôïng xuaát khaåu hoa lan treân theá giôùi ñaït 55 tæ saûn phaåm, mang laïi giaù trò kim ngaïch xuaát khaåu hoa lan laø 73 tæ EUR. Trong ñoù, Haø Lan laø moät quoác gia duy nhaát ôû Chaâu AÂu coù coâng nghieäp troàng lan xuaát khaåu, do troàng trong nhaø kính neân Haø Lan coù theå xuaát khaåu hoa quanh naêm, ñoàng thôøi laø ñaàu moái trung gian nhaäp khaåu hoa lan (37%) töø caùc nöôùc khaùc treân theá giôùi. Naêm 2006, Haø Lan xuaát khaåu hoa lan chieám 95% (52.049 ngaøn saûn phaåm) toång saûn löôïng hoa lan trong khoái EU (Nguoàn: AIPH/Union Fluers: Internaational Statistics Flowers and Plants 2007).

Maëc duø, khoái chaâu AÂu coù saûn löôïng xuaát khaåu hoa lan cao hôn so vôùi caùc khoái khaùc, nhöng do nhu caàu tieâu thuï hoa lan trong khoái EU cao neân trong naêm 2006 saûn löôïng nhaäp khaåu hoa lan töø caùc nöôùc leân tôùi treân 155 tæ saûn phaåm, giaù trò kim ngaïch nhaäp khaåu ñaït gaàn 90 tæ EUR (Nguoàn: AIPH/Union Fluers: Internaational Statistics Flowers and Plants 2007). Hoa lan hieän nay ñang laø maët haøng xuaát khaåu chieán löôïc, mang laïi nguoàn lôïi kinh teá cho nhieàu Quoác gia Chaâu AÙ. Thaùi Lan laø nöôùc xuaát khaåu chuû yeáu laø hoa lan nhieät ñôùi, ñaëc bieät laø Dendrobium, phoå bieán nhaát laø Dendrobium Sonia vaø jumbo White. Ngoaøi ra cuõng coøn coøn moät soá loaøi noåi tieáng khaùc nhö Aranda, Mokara, Oncidium vaø Vanda.

Hôn 80% Dendrobium treân thò tröôøng Theá giôùi laø töø Thaùi Lan. Chæ vôùi loaïi hoa lan chuû löïc laø Dendrobium, Thaùi Lan ñaït SVTH: Ñaøo Thò Lyù -6- Ñoà aùn toát nghieäp GVHD: Ks. Nguyeãn Ngoïc Quyønh doanh thu moãi naêm gaàn 600 trieäu USD töø giaù trò xuaát khaåu loaïi hoa naøy. Giaù trò xuaát khaåu naêm 2000 khoaûng 1.

Dendrobium ñöôïc choïn laø saûn phaåm voâ ñòch bôûi vì saûn phaåm cuûa noù xuaát khaåu lieân tuïc trong naêm. Hieän taïi, Thaùi Lan laø nöôùc ñöùng ñaàu theá giôùi veà hoa lan. Noù trôû thaønh nieàm kieâu haõnh cuûa ngöôøi troàng hoa lan cuûa Thaùi Lan. Hieän nay, Thaùi Lan coù khoaûng 24 trieäu m 2 trang traïi troàng hoa lan (Nguoàn: Thailand orchid export.

Hieän nay, hoa lan cuûa Thaùi Lan chieám lónh roäng treân thò tröôøng theá giôùi: Baéc Myõ, Hieäp chuûng quoác Hoa Kyø, Canada, Taây Ban Nha, Thuïy Ñieån, Ba Lan, Nhaät Baûn, Haøn Quoác, Trung Quoác, vaø moät soá nöôùc Trung Ñoâng vaø Chaâu Phi. Khaùch haøng chính vaãn laø: Nhaät, YÙ, vaø Myõ. Trong khi ñoù, Ñaøi Loan laø nöôùc ñöùng ñaàu theá giôùi veà saûn xuaát vaø xuaát khaåu hoa lan Hoà ñieäp baèng qui trình coâng ngheä cao, giaù trò doanh thu töø xuaát khaåu loaïi hoa naøy haøng naêm khoaûng 43 trieäu USD. Treân thò tröôøng theá giôùi, saûn phaåm chuû yeáu cuûa hoa lan Hoà ñieäp laø hoa chaäu, saûn phaåm naøy coù giaù trò kinh teá cao gaáp nhieàu laàn so vôùi hoa Hoà ñieäp caét caønh.

Haøng naêm, Ñaøi Loan saûn xuaát ñöôïc 36 trieäu Phalaenopsis. Trong ñoù, 12 trieäu hoa lan ñöôïc xuaát khaåu ra caùc nöôùc nhö: 3 trieäu ñeán Nhaät Baûn; 3 trieäu ñeán Trung Quoác; 2,5 trieäu tôùi Hoa Kyø vaø 3,5 trieäu cho caùc quoác gia khaùc. Trong thaùng 6/2004, Hoa Kyø ñaõ cung caáp giaáy pheùp xuaát khaåu Phalaenopsis cho Ñaøi Loan treân thò tröôøng Hoa Kyø (Nguoàn: The world’s fascination with potted orchids-Floraculture Int. Tình hình saûn xuaát lan ôû Vieät Nam SVTH: Ñaøo Thò Lyù -7- Ñoà aùn toát nghieäp GVHD: Ks.

Nguyeãn Ngoïc Quyønh Dieän tích troàng hoa ôû Vieät Nam hieän nay laø 2.500 ha nhöng hoa lan chæ chieám 5–6%. Nöôùc ta baét ñaàu saûn xuaát vaø thöông maïi hoa lan taäp trung khoaûng 6 naêm trôû laïi ñaây nhöng toác ñoä phaùt trieån khaù nhanh.