Luận văn thạc sĩ về xây dựng và áp dụng án lệ giải quyết tranh chấp dân sự ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls xây dựng và áp dụng án lệ giải quyết tranh chấp dân sự ở việt nam hiện nay, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện

• Tác giả: Nguyễn Thị Minh Tâm
• Người hướng dẫn: GS. Hoàng Thị Kim Quế
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự và TTDS
• Đề tài: Xây Dựng Và Áp Dụng Án Lệ Giải Quyết Tranh Chấp Dân Sự Ở Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG VÀ ÁP DỤNG ÁN LỆ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP DÂN SỰ
• 1.1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ ÁN LỆ
• 1.2. KINH NGHIỆM VỀ XÂY DỰNG VÀ ÁP DỤNG ÁN LỆ TRONG MỘT SỐ QUỐC GIA THUỘC HỆ THỐNG COMMON LAW VÀ CIVIL LAW
• 1.3. LỊCH SỬ NHẬN THỨC VÀ ÁP DỤNG ÁN LỆ Ở VIỆT NAM
• 1.4. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP DÂN SỰ
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT CÁCH THỨC XÂY DỰNG, ÁP DỤNG ÁN LỆ NHẰM GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP DÂN SỰ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. THỰC TRẠNG XÂY DỰNG VÀ ÁP DỤNG ÁN LỆ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP DÂN SỰ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.2. ĐỀ XUẤT CÁCH THỨC XÂY DỰNG VÀ ÁP DỤNG ÁN LỆ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP DÂN SỰ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về án lệ giải quyết tranh chấp dân sự ở Việt Nam

Án lệ là một trong những nguồn luật quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Đặc biệt, trong lĩnh vực giải quyết tranh chấp dân sự, án lệ đóng vai trò không thể thiếu. Việc áp dụng án lệ giúp tạo ra sự đồng nhất trong các quyết định của Tòa án, từ đó nâng cao tính công bằng và hiệu quả trong giải quyết tranh chấp. Tuy nhiên, việc xây dựng và áp dụng án lệ vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết.

1.1. Khái niệm và vai trò của án lệ trong pháp luật Việt Nam

Án lệ được hiểu là các phán quyết của Tòa án được sử dụng làm tiền lệ cho các vụ án tương tự trong tương lai. Vai trò của án lệ trong pháp luật Việt Nam ngày càng được khẳng định, đặc biệt trong việc giải quyết tranh chấp dân sự. Án lệ không chỉ giúp các thẩm phán có cơ sở để đưa ra quyết định mà còn tạo ra sự minh bạch và công bằng trong hệ thống pháp luật.

1.2. Lịch sử phát triển của án lệ ở Việt Nam

Lịch sử án lệ ở Việt Nam có thể chia thành nhiều giai đoạn khác nhau. Từ thời kỳ thực dân Pháp đến nay, án lệ đã trải qua nhiều thay đổi. Đặc biệt, từ năm 2005, việc áp dụng án lệ đã được chính thức công nhận và phát triển, tạo ra một bước ngoặt quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam.

II. Thách thức trong việc áp dụng án lệ giải quyết tranh chấp dân sự

Mặc dù án lệ có nhiều ưu điểm, nhưng việc áp dụng nó trong thực tiễn vẫn gặp phải nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt về số lượng án lệ được công bố và áp dụng. Điều này dẫn đến sự không đồng nhất trong các quyết định của Tòa án, gây khó khăn cho các bên liên quan trong việc dự đoán kết quả của vụ án.

2.1. Thiếu hụt án lệ và ảnh hưởng đến quyết định của Tòa án

Sự thiếu hụt án lệ có thể dẫn đến việc các thẩm phán phải dựa vào các quy định pháp luật hiện hành mà không có sự hỗ trợ từ các án lệ. Điều này có thể gây ra sự không đồng nhất trong các quyết định của Tòa án, làm giảm tính công bằng trong giải quyết tranh chấp.

2.2. Khó khăn trong việc tiếp cận và áp dụng án lệ

Việc tiếp cận các án lệ hiện có cũng gặp nhiều khó khăn. Nhiều luật sư và thẩm phán chưa quen với việc sử dụng án lệ trong quá trình xét xử, dẫn đến việc áp dụng không hiệu quả. Cần có các biện pháp để nâng cao nhận thức và kỹ năng áp dụng án lệ trong cộng đồng pháp lý.

III. Phương pháp xây dựng án lệ hiệu quả trong giải quyết tranh chấp dân sự

Để xây dựng án lệ hiệu quả, cần có một quy trình rõ ràng và minh bạch. Việc lựa chọn các vụ án tiêu biểu để làm án lệ là rất quan trọng. Ngoài ra, cần có sự tham gia của các chuyên gia pháp lý trong quá trình này để đảm bảo tính chính xác và phù hợp của án lệ với thực tiễn.

3.1. Quy trình lựa chọn án lệ tiêu biểu

Quy trình lựa chọn án lệ cần được thực hiện một cách cẩn thận. Các vụ án được chọn cần phải có tính chất điển hình và có ảnh hưởng lớn đến việc giải quyết các vụ án tương tự trong tương lai. Điều này sẽ giúp tạo ra một hệ thống án lệ phong phú và đa dạng.

3.2. Vai trò của các chuyên gia pháp lý trong xây dựng án lệ

Các chuyên gia pháp lý có vai trò quan trọng trong việc xây dựng án lệ. Họ có thể cung cấp các ý kiến chuyên môn và phân tích sâu sắc về các vụ án, từ đó giúp Tòa án đưa ra các quyết định chính xác và công bằng hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn của án lệ trong giải quyết tranh chấp dân sự

Án lệ đã được áp dụng trong nhiều vụ án dân sự tại Việt Nam, mang lại nhiều kết quả tích cực. Việc áp dụng án lệ không chỉ giúp giải quyết tranh chấp một cách nhanh chóng mà còn tạo ra sự đồng nhất trong các quyết định của Tòa án. Tuy nhiên, cần có sự cải thiện trong việc công bố và phổ biến án lệ để nâng cao hiệu quả áp dụng.

4.1. Các vụ án tiêu biểu áp dụng án lệ thành công

Nhiều vụ án đã áp dụng án lệ thành công, tạo ra sự đồng nhất trong các quyết định của Tòa án. Những vụ án này không chỉ giúp giải quyết tranh chấp mà còn tạo ra tiền lệ cho các vụ án tương tự trong tương lai.

4.2. Đánh giá hiệu quả của án lệ trong thực tiễn

Đánh giá hiệu quả của án lệ trong thực tiễn là rất cần thiết. Cần có các nghiên cứu để phân tích tác động của án lệ đến việc giải quyết tranh chấp, từ đó đưa ra các đề xuất cải thiện trong việc áp dụng án lệ.

V. Kết luận và hướng phát triển án lệ trong tương lai

Việc xây dựng và áp dụng án lệ trong giải quyết tranh chấp dân sự ở Việt Nam là một quá trình cần thiết và quan trọng. Để phát triển án lệ một cách hiệu quả, cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng và sự tham gia của cộng đồng pháp lý. Hướng phát triển án lệ trong tương lai cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức và kỹ năng áp dụng án lệ trong cộng đồng.

5.1. Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng án lệ

Cần có các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả áp dụng án lệ, bao gồm việc tổ chức các khóa đào tạo cho thẩm phán và luật sư về án lệ, cũng như cải thiện quy trình công bố án lệ.

5.2. Tương lai của án lệ trong hệ thống pháp luật Việt Nam

Tương lai của án lệ trong hệ thống pháp luật Việt Nam rất hứa hẹn. Với sự phát triển của xã hội và nhu cầu giải quyết tranh chấp ngày càng tăng, án lệ sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc điều chỉnh các quan hệ dân sự.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và cải cách tư pháp, số lượng các vụ việc tranh chấp dân sự tại Việt Nam gia tăng nhanh chóng với tốc độ bình quân từ 10% đến 15% mỗi năm trong giai đoạn 2010 - 2015. Sự phát triển đa dạng của các quan hệ kinh tế - xã hội khiến hệ thống pháp luật thành văn bộc lộ những khoảng trống pháp lý nhất định, dẫn đến tình trạng nhiều tranh chấp chưa có điều luật trực tiếp điều chỉnh hoặc quy định còn mang tính chất khung, thiếu cụ thể. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là xây dựng và áp dụng án lệ như một nguồn luật bổ khuyết linh hoạt nhằm giải quyết hiệu quả các tranh chấp dân sự tại Tòa án nhân dân.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận về án lệ, phân tích bản chất, đặc điểm và giá trị của án lệ trong mối tương quan với pháp luật thành văn; đánh giá thực trạng thể chế hóa và áp dụng án lệ tại Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW năm 2005 của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 03/2015/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống Tòa án Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2016, đồng thời đối chiếu, tham chiếu có chọn lọc kinh nghiệm từ các quốc gia thuộc truyền thống Thông luật (Common Law như Anh, Mỹ, Úc) và Dân luật (Civil Law như Pháp, Đức). Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học nhằm chuẩn hóa quy trình xét xử, rút ngắn ước tính 25% đến 30% thời gian giải quyết vụ án phức tạp, bảo đảm tính nhất quán của phán quyết và nâng cao khả năng tiếp cận công lý cho người dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng 2 nền tảng lý thuyết chủ đạo trong khoa học pháp lý:

• Thuyết nguồn của pháp luật (Source of Law Theory): Phân định rõ ràng giữa nguồn nội dung (căn nguyên, cội nguồn tư tưởng, điều kiện kinh tế - xã hội) và nguồn hình thức (văn bản quy phạm pháp luật, án lệ, tập quán pháp).
• Học thuyết Tiền lệ pháp (Doctrine of Precedent / Stare Decisis): Kế thừa nguyên lý nền tảng của Aristotle về việc các vụ việc có tình tiết tương tự cần được xét xử như nhau, đồng thời phân tích cơ chế vận hành của án lệ trong việc tạo lập các quy tắc xử sự mới thay thế cho sự thiếu hụt của luật thành văn.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

• Án lệ (Case Law / Precedent): Bản án, quyết định đã có hiệu lực của Tòa án chứa đựng các lập luận, quy tắc pháp lý làm khuôn mẫu xét xử cho các vụ việc tương tự.
• Tranh chấp dân sự: Mâu thuẫn, bất đồng phát sinh từ các quan hệ tài sản và nhân thân phi tài sản giữa các chủ thể bình đẳng.
• Ratio Decidendi: Phần lập luận cốt lõi, lý do đưa ra quyết định của Thẩm phán mang giá trị bắt buộc tuân theo.
• Obiter Dictum: Những nhận định, bình luận bổ trợ của Thẩm phán không có tính chất ràng buộc pháp lý.
• Khu biệt án lệ (Distinguishing): Kỹ thuật pháp lý chỉ ra sự khác biệt về tình tiết hoặc bản chất pháp lý để không áp dụng án lệ có sẵn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp gồm 120 bản án, quyết định giám đốc thẩm của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao và Tòa Thượng thẩm qua các thời kỳ lịch sử (1937, 1941, 1961 và giai đoạn 2005 - 2016); cùng nguồn dữ liệu thứ cấp từ hơn 60 công trình chuyên khảo, văn bản quy phạm pháp luật và kỷ yếu hội thảo quốc tế.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 120 văn bản bản án dân sự tiêu biểu được chọn theo phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích (purposive stratified sampling) tại 3 miền Bắc, Trung, Nam, đại diện cho 3 nhóm tranh chấp phổ biến: hợp đồng giao dịch, quyền sở hữu tài sản và phân chia di sản thừa kế. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm đảm bảo tính đại diện cao cho các tình huống thiếu hụt quy phạm luật thành văn trong thực tế xét xử. Phương pháp phân tích kết hợp giữa so sánh luật học (Comparative Law) và phân tích quy phạm pháp lý (Normative Legal Analysis) nhằm đối chiếu cấu trúc án lệ quốc tế với hệ thống tư pháp Việt Nam, từ đó xác định mô hình tiếp nhận tương thích nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Thứ nhất, hơn 80% các vụ việc tranh chấp dân sự phức tạp trong giai đoạn 2005 - 2015 gặp khó khăn khi thụ lý do quy định của Bộ luật Dân sự còn mang tính nguyên tắc chung, dẫn đến tình trạng cùng một dạng tranh chấp nhưng các Tòa án địa phương lại đưa ra những phán quyết không đồng nhất.
• Thứ hai, quy trình xác lập án lệ tại Việt Nam theo Nghị quyết số 03/2015/NQ-HĐTP tập trung 100% quyền lựa chọn và công bố về Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, tạo nên sự kiểm soát chất lượng chặt chẽ nhưng có độ trễ thời gian nhất định so với mô hình phân quyền cho Tòa phúc thẩm ở các nước Thông luật.
• Thứ ba, khoảng 65% Thẩm phán và cán bộ Tòa án được khảo sát còn lúng túng trong kỹ thuật bóc tách giữa phần Ratio Decidendi và Obiter Dictum trong bản án, khiến hiệu suất viện dẫn án lệ bị suy giảm khoảng 40% trong giai đoạn đầu thí điểm.
• Thứ tư, nghiên cứu lịch sử chứng minh án lệ từng tồn tại và phát huy vai trò tích cực tại Việt Nam qua Tập án lệ Bắc Kỳ năm 1937, Trung Kỳ năm 1941 và các phán quyết của Tòa Thượng thẩm Sài Gòn năm 1961 về quyền tài sản riêng của phụ nữ, khẳng định tính tương thích lịch sử của loại nguồn luật này.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phụ thuộc quá lớn vào luật thành văn bắt nguồn từ truyền thống pháp lý Dân luật (Civil Law) đã tồn tại nhiều thập kỷ, nơi Thẩm phán chỉ đóng vai trò áp dụng điều luật có sẵn mà không được trao quyền sáng tạo quy tắc pháp lý. Khi đối chiếu với pháp luật Cộng hòa Pháp và Cộng hòa Liên bang Đức, hai quốc gia này cũng coi trọng luật thành văn nhưng thực tế Tòa phá án (Cour de Cassation) và Tòa Hiến pháp vẫn định hình các đường lối xét xử mẫu mực thông qua thủ tục giám đốc thẩm.

Dữ liệu nghiên cứu cho thấy sự phân bổ nhu cầu áp dụng án lệ tập trung cao nhất ở nhóm tranh chấp hợp đồng (chiếm khoảng 45%), tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất (chiếm khoảng 30%) và bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng (chiếm khoảng 25%). Các dữ liệu so sánh này có thể được trực quan hóa thông qua bảng ma trận thẩm quyền công bố án lệ giữa các quốc gia và biểu đồ phân bổ loại tranh chấp dân sự, qua đó chứng minh rằng việc công nhận án lệ tại Việt Nam là bước đi tất yếu để hiện đại hóa nền tư pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

• Đổi mới và tinh giản quy trình tuyển chọn, công bố án lệ: Tòa án nhân dân tối cao cần rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ đề xuất từ các cấp Tòa án từ 12 tháng xuống dưới 6 tháng; đặt mục tiêu ban hành từ 15 đến 20 án lệ dân sự chất lượng cao mỗi năm trong giai đoạn 2016 - 2020.
• Chuẩn hóa kỹ thuật biên soạn và trích dẫn bản án: Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao cần ban hành cẩm nang hướng dẫn nhận diện chính xác phần Ratio Decidendi và Obiter Dictum; yêu cầu 100% các bản án được công bố phải có phần khái quát tình tiết sự kiện và quy tắc pháp lý rõ ràng.
• Đẩy mạnh đào tạo, nâng cao năng lực xét xử: Học viện Tòa án cùng các cơ sở đào tạo luật trọng điểm cần đưa chuyên đề "Kỹ năng phân tích và áp dụng án lệ" vào chương trình đào tạo bắt buộc; hoàn thành tập huấn cho 100% đội ngũ Thẩm phán, Thư ký Tòa án tại 63 tỉnh, thành phố trước năm 2020.
• Xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa án lệ trực tuyến: Trung tâm Tin học Tòa án nhân dân tối cao cần hoàn thiện cổng thông tin điện tử tích hợp công cụ tìm kiếm án lệ theo từ khóa quan hệ pháp lý, bảo đảm trên 90% Tòa án các cấp và công chúng có thể tiếp cận, tra cứu dữ liệu miễn phí từ năm 2018.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Thẩm phán, Thẩm tra viên và Thư ký Tòa án: Tài liệu cung cấp kỹ năng phân tích cấu trúc bản án, phương pháp áp dụng tương tự pháp luật và cách thức viện dẫn án lệ chuẩn xác nhằm hạn chế từ 20% đến 30% nguy cơ bản án bị hủy hoặc sửa do lỗi nhận định pháp lý.
• Luật sư và Chuyên viên tư vấn pháp luật: Giúp phát triển kỹ năng xây dựng luận cứ tranh tụng dựa trên tiền lệ phán quyết, hỗ trợ tiên lượng kết quả vụ kiện và tối ưu hóa thời gian giải quyết các tranh chấp tài sản phức tạp cho khách hàng.
• Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Sinh viên ngành Luật: Cung cấp hệ thống lý luận chuyên sâu về nguồn luật, phương pháp nghiên cứu so sánh luật học và kho dữ liệu lịch sử án lệ phong phú từ năm 1858 đến năm 2016.
• Cơ quan xây dựng chính sách và lập pháp: Cung cấp cơ sở thực tiễn phục vụ việc hoàn thiện các quy định trong Bộ luật Dân sự, Bộ luật Tố tụng Dân sự và các văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn thi hành.

Câu hỏi thường gặp

Án lệ có làm thay đổi vị trí tối cao của văn bản quy phạm pháp luật tại Việt Nam không? Không. Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, văn bản quy phạm pháp luật luôn giữ vai trò là nguồn luật chính thống và có giá trị cao nhất. Án lệ chỉ giữ vai trò bổ trợ nhằm giải thích điều luật chưa rõ ràng hoặc lấp đầy những khoảng trống pháp lý mà luật thành văn chưa dự liệu, bảo đảm xử lý 100% các vụ việc phát sinh.

Làm thế nào để phân biệt giữa Ratio Decidendi và Obiter Dictum trong một bản án? Ratio Decidendi là phần lý do pháp lý trực tiếp quyết định kết quả phán quyết, mang tính chất bắt buộc phải tuân theo cho các vụ việc tương tự sau này. Trong khi đó, Obiter Dictum là những nhận định, quan điểm mở rộng hoặc các giả định của Thẩm phán, chỉ mang tính chất minh họa và có giá trị tham khảo.

Thẩm phán thực hiện kỹ thuật khu biệt án lệ trong trường hợp nào? Kỹ thuật khu biệt được áp dụng khi Thẩm phán chứng minh được vụ việc đang thụ lý có những tình tiết sự kiện cơ bản hoặc bản chất quan hệ pháp luật khác biệt so với án lệ đã công bố, từ đó đưa ra phán quyết độc lập mà không bị ràng buộc bởi án lệ đó.

Quy trình công bố án lệ theo Nghị quyết 03/2015/NQ-HĐTP trải qua mấy giai đoạn? Quy trình gồm 4 giai đoạn chính: Đề xuất bản án có giá trị mẫu mực; lấy ý kiến góp ý công khai rộng rãi trong thời hạn tối thiểu 30 ngày; Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thảo luận và biểu quyết; Chánh án Tòa án nhân dân tối cao ký quyết định công bố chính thức.

Việt Nam học hỏi mô hình án lệ từ hệ thống Common Law hay Civil Law? Việt Nam tiếp thu có chọn lọc từ cả hai hệ thống: kế thừa kỹ thuật lập luận, phân tích cấu trúc án lệ của Common Law (Anh, Mỹ, Úc), đồng thời duy trì nguyên tắc coi luật thành văn là nguồn luật cơ bản và thẩm quyền công bố tập trung theo truyền thống Civil Law (Pháp, Đức).

Kết luận

• Luận văn đã luận giải sâu sắc tính cấp thiết của án lệ trong giải quyết tranh chấp dân sự trong bối cảnh các giao lưu dân sự tăng trưởng 10% đến 15% mỗi năm.
• Xác lập khung lý luận vững chắc về cấu trúc án lệ, đặc biệt là kỹ thuật phân tách giữa phần bắt buộc Ratio Decidendi và phần tham khảo Obiter Dictum.
• Tổng kết thấu đáo bài học kinh nghiệm từ 4 quốc gia tiêu biểu và đánh giá khách quan tiến trình phát triển án lệ tại Việt Nam từ năm 1858 đến năm 2016.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ từ thể chế, đào tạo nhân sự đến chuyển đổi số trong quản trị tư pháp.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho việc hoàn thiện cơ chế áp dụng án lệ theo lộ trình cải cách tư pháp giai đoạn 2016 - 2020 và tầm nhìn 2025.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là xây dựng mô hình lý luận và thực tiễn chuyên biệt về áp dụng án lệ trong lĩnh vực dân sự tại Việt Nam. Lộ trình tiếp theo đòi hỏi tiếp tục mở rộng nghiên cứu sang các tranh chấp thương mại quốc tế và quyền sở hữu trí tuệ. Kính mời các nhà nghiên cứu, Thẩm phán và Luật sư tham khảo toàn văn luận văn để cùng thảo luận và hoàn thiện nguồn luật án lệ trong kỷ nguyên hội nhập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về xây dựng và áp dụng án lệ giải quyết tranh chấp dân sự. Chương 2: Thực trạng và đề xuất cách thức xây dựng, áp dụng án lệ giải quyết tranh chấp dân sự ở nước ta hiện nay. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG VÀ ÁP DỤNG ÁN LỆ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP DÂN SỰ. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ ÁN LỆ.

Án lệ là một trong những loại nguồn của pháp luật. Án lệ vốn được xem là một trong những loại nguồn của pháp luật trong hệ thống nguồn luật như luật thành văn, tập quán pháp, tiền lệ pháp, luật công bình, luật tôn giáo, các tư tưởng quan điểm học thuyết pháp lý. Để có thể nhận thức một cách toàn diện về án lệ, trước hết phải đặt nó trong tư cách là một loại nguồn luật. Xét riêng về nguồn luật, đây vẫn còn là một khái niệm hấp dẫn sự quan tâm của các nhà nghiên cứu trong giới luật học bởi việc nghiên cứu nguồn của pháp luật có ý nghĩa pháp lý và giá trị thực tiễn trong việc xác định đầy đủ, chính xác và sử dụng đúng đắn các loại nguồn nhằm góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả của nó.

Trong nghành khoa học pháp lý vẫn còn rất nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm nguồn luật. Đối với trường phái pháp luật tự nhiên, nguồn của pháp luật là yêu cầu của lý trí, là biểu hiện ra bên ngoài của uy tín, của sự công bằng. Theo đó, quan niệm về nguồn luật của trường phái pháp luật tự nhiên mang nội hàm rất rộng và gắn liền với cuộc sống sinh học- xã hội của con người. Từ điển Black Law Dictionary cũng đưa ra định nghĩa về nguồn luật khá rộng: “Nguồn của pháp luật.

Cái mà (như hiến pháp, điều ước, đạo luật hoặc tập quán) quy định quyền lực của luật và của các quyết định của TA; điểm khởi nguồn của pháp lý hoặc sự phân tích pháp lý,…” “Trong phạm vi nghiên cứu pháp lý, thuật ngữ “các nguồn của pháp luật” nói đến ba khái niệm khác nhau có thể phân biệt được. Một, nguồn của pháp luật có thể nói đến nguồn gốc của các khái niệm và tư tưởng pháp lý,…Hai, nguồn pháp luật có thể nói đến các cơ quan, tổ chức chính phủ mà đã tạo ra các quy phạm pháp luật,…Ba, nguồn của pháp luật có thể nói đến những quy định pháp luật đã được công bố rõ ràng. Những cuốn sách, những cơ sở 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dữ liệu máy tính, những đĩa máy tính và tất cả những phương tiện thông tin khác mà có chứa đựng các thông tin về pháp luật thì đều là nguồn của pháp luật”. [62] Như vậy, theo đó, nguồn của pháp luật có thể được hiểu theo cả nghĩa rộng và nghĩa hẹp.

Theo nghĩa hẹp, nguồn luật chỉ tất cả những nơi chứa các quy định mà Thẩm phán có thể dựa vào đó để giải quyết vụ việc. Theo nghĩa rộng, nguồn luật là khái niệm chỉ ra điểm khởi nguồn của pháp luật, là nguồn gốc của các tư tưởng quan điểm pháp lý, nói đến các chủ thể có thẩm quyền ban hành luật, nói đến các quy định của pháp luật cũng như hiệu lực của nó, …[19, tr.26] Không hoàn toàn đồng nhất với quan điểm trên, một số học giả người Pháp lại quan niệm nguồn pháp luật được chia làm nguồn hình thức và nguồn nội dung.