Đặt vấn đề Con người là nguồn lực quan trọng nhất trong việc phát triển kinh tế, xã hội của đất nước. Việc tạo điều kiện cho con người phát triển toàn diện về thể chất và tinh thần luôn là vấn đề được tất cả các quốc gia quan tâm. Do đó, cùng với giáo dục, y tế đã trở thành quốc sách hàng đầu trong việc phát triển nguồn lực con người ở các quốc gia. Ngày nay, chính sách chăm sóc sức khỏe cộng đồng được hầu hết các quốc gia trên thế giới thực hiện và ghi nhận chủ yếu dưới hình thức bảo hiểm y tế.
Bảo hiểm y tế là loại hình bảo hiểm phi lợi nhuận, hoạt động vì mục đích đảm bảo chi phí y tế cho người tham gia khi gặp các biến cố rủi ro không lường trước trong cuộc sống như ốm đau, bệnh tật, tai nạn (WHO). Bảo hiểm y tế có đặc trưng là chia sẻ rủi ro, lấy số đông bù cho số ít, thể hiện sự chia sẻ giữa người khỏe với người ốm, người giàu với người nghèo, người trong độ tuổi lao động với trẻ em, người già. Các thành viên trong xã hội tham gia đóng góp một phần thu nhập vào quỹ chung để chăm sóc y tế cho bản thân mình và cho các thành viên khác. Hiện nay, chi phí khám chữa bệnh ở các bệnh viên và chi phí thuốc rất cao nên mỗi lần đi khám chữa bệnh, nếu không có thẻ bảo hiểm y tế, người dân phải chi trả một số tiền khá lớn.
Với tiện ích được hỗ trợ chi phí khám chữa bệnh, bảo hiểm y tế được xem là “phao cứu sinh” cho nhiều người bệnh. Trong những năm gần đây, bảo hiểm y tế được nhiều người dân sử dụng, bên cạnh nhóm đối tượng tham gia bảo hiểm y tế bắt buộc thì nhóm bảo hiểm y tế tự nguyện được kỳ vọng sẽ góp phần làm tăng cơ hội tiếp cận các dịch vụ y tế cho người dân. Trong những năm qua, nhà nước ta rất quan tâm đến chính sách bảo hiểm y tế và xác định đây là một trong những chính sách xã hội cơ bản và là trụ cột của an sinh xã hội. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 538/QĐ-TTg ngày 29/3/2013 về phê duyệt Đề án thực hiện lộ trình tiến tới 123doc 2 Bảo hiểm y tế toàn dân giai đoạn 2012-2015 và 2020.
Theo đó, việc thu hút, gia tăng đối tượng tham gia tự nguyện là nhiệm vụ quan trọng để đạt được mục tiêu bảo hiểm y tế toàn dân. Tuy nhiên, theo báo cáo của Bảo hiểm xã hội Việt Nam (2019) thì đến tháng 6 năm 2019, cả nước có hơn 84 triệu người tham gia bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm y tế và Bảo hiểm thất nghiệp. Tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế chiếm đến 86,4%. Tuy nhiên, đại đa số người tham gia bảo hiểm y tế, tỷ lệ trên 70%, là từ nhóm đối tượng bắt buộc tham gia bảo hiểm y tế, còn nhóm đối tượng tự nguyện có tỷ lệ tham gia thấp, chỉ hơn 20%.
Từ đó, có thể thấy bảo hiểm y tế tại Việt Nam chủ yếu chỉ phổ biến trong bộ phận cán bộ, công nhân viên được cơ quan, doanh nghiệp mua bảo hiểm bắt buộc hoặc đối tượng được cấp bảo hiểm miễn phí theo quy định của pháp luật. Đại đa số người dân, đặc biệt là ở khu vực nông thôn, vẫn còn xa lạ với hình thức bảo hiểm y tế tự nguyện, họ chủ yếu dựa vào các thói quen truyền thống như tích góp, sự giúp đỡ, hỗ trợ qua lại giữa các thành viên trong gia đình, xóm làng để tự bảo vệ (Wainwright & Newman, 2011). Đã có một số nghiên cứu trong nước trước đây về ý định tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế tự nguyện như “Một số nhân tố ảnh hưởng đến ý định tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện của những người buôn bán nhỏ lẻ trên địa bàn huyện Diên Khánh” của Nguyễn Tuyết Mai thực hiện năm 2015, nghiên cứu của Lê Cảnh Bích Thơ và cộng sự (2016) “Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định mua bảo hiểm y tế tự nguyện của người dân Thành phố Cần Thơ”; nghiên cứu “ Các nhân tố ảnh hưởng đến ý định tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện của nông dân: Trường hợp địa bàn Phú Yên” do Hoàng Thu Thủy và Bùi Hoàng Minh Thư nghiên cứu năm 2018. Những nghiên cứu này đã chỉ ra các nguyên nhân của việc người dân ít tham gia tự nguyện vào bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế với các lý do: (1) chưa hiểu rõ quyền lợi của mình khi tham gia bảo hiểm y tế tự nguyện, (2) thu nhập thấp, đời sống khó khăn, (3) Công tác tuyên truyền về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế còn hạn chế, (4) 123doc 3 chưa quan tâm đến sức khỏe của bản thân (chỉ mua bảo hiểm khi phát hiện có bệnh, đặc biệt là bệnh mạn tính),và (5) thủ tục, quy trình tham gia….
Ngoài ra, các nghiên cứu đã đề xuất một số hàm ý chính sách giúp cho các cơ quan quản lý có những giải pháp hiệu quả hơn nhằm nâng cao tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế tự nguyện. Tại Thành phố Long Khánh, tỉnh Đồng Nai công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách pháp luật về bảo hiểm y tế cho người dân trên địa bàn, công tác phát triển đối tượng bảo hiểm y tế tự nguyện được thành phố quan tâm, hỗ trợ. Theo đánh giá của Thành phố Long Khánh thì việc phát triển bảo hiểm y tế tự nguyện vẫn còn hạn chế.146 người có thẻ bảo hiểm y tế, so với năm 2017 tăng 2.5% tuy có tăng nhưng chưa đạt chỉ tiêu đề ra. Đối với đối tượng thuộc hộ gia đình, chiếm số đông trong tổng dân số toàn thành phố nhưng khó khai thác để phát triển đối tượng tự nguyện tham gia bảo hiểm y tế.
Hiện nay chỉ có 44513 người tham gia bảo hiểm y tế tự nguyện chỉ chiếm 23.21% tổng dân số của toàn thành phố. Số còn lại chưa tham gia là do điều kiện kinh tế khó khăn, nhận thức về bảo hiểm y tế tự nguyện còn hạn chế… Việc tham gia bảo hiểm y tế tự nguyện là chia sẻ rủi ro, giảm gánh nặng chi trả từ người bệnh, tạo nguồn lực quan trọng để chăm sóc sức khỏe cho nhân dân mang lại lợi ích thiết thực cho người dân. Với mục tiêu cải thiện tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế, tiến tới bao phủ bảo hiểm y tế toàn dân thì việc nghiên cứu về ý định tham gia Bảo hiểm y tế tự nguyện là hết sức cần thiết. Đây là việc làm cần thiết, qua đó giúp đánh giá sát tình hình thực tế, đồng thời chỉ ra những yếu tố ảnh hưởng đến ý định của người dân khi tham gia bảo hiểm y tế tự nguyện, đề xuất các giải pháp có tính khả thi và ý nghĩa trong thực tiễn nhằm giúp cho người dân nhận thấy lợi ích của bảo hiểm y tế, từ đó có động cơ tích cực để tham gia bảo hiểm y tế.
Do đó, tôi chọn đề tài “Các yếu tố ảnh hưởng đến ý định tham gia bảo hiểm y tế tự nguyện của 123doc 4 người dân tại Thành phố Long Khánh, tỉnh Đồng Nai” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn. Mục tiêu nghiên cứu Đề tài có các mục tiêu nghiên cứu sau: - Tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến ý định tham gia bảo hiểm y tế tự nguyện của người dân tại Thành phố Long Khánh, Đồng Nai. - Xác định mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố đến ý định tham gia bảo hiểm y tế tự nguyện của người dân tại Thành phố Long Khánh, tỉnh Đồng Nai. - Đề xuất các hàm ý quản trị để thu hút người dân tự nguyện tham gia bảo hiểm y tế.
Câu hỏi nghiên cứu Đề tài được thực hiện nhằm trả lời những câu hỏi sau: - Các yếu tố nào ảnh hưởng đến ý định tham gia bảo hiểm y tế tự nguyện của người dân trên địa bàn Thành phố Long Khánh, tỉnh Đồng Nai? - Mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố đến ý định tham gia bảo hiểm y tế tự nguyện của người dân trên địa bàn Thành phố Long Khánh, tỉnh Đồng Nai như thế nào? - Hàm ý quản trị nào cần thiết nhằm nâng cao ý định của người dân tự nguyện tham gia bảo hiểm y tế?” 1. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu của đề tài là ý định tham gia bảo hiểm y tế tự nguyện. - Đối tượng khảo sát: người dân đang sinh sống tại địa bàn Thành phố Long Khánh. - Phạm vi nghiên cứu: tại địa bàn Thành phố Long Khánh trong thời gian 3 tháng từ tháng 9/2019 đến tháng 12/2019 123doc 5 1.
Phƣơng pháp nghiên cứu Nghiên cứu được thực hiện thông qua hai phương pháp: Nghiên cứu sơ bộ và nghiên cứu chính thức. Nghiên cứu sơ bộ được thực hiện thông qua phương pháp nghiên cứu định tính. Phương pháp này nhằm hiệu chỉnh các thang đo gốc của các nghiên cứu trước và xây dựng bảng hỏi cho phù hợp với điều kiện và thực tế tại địa phương để tiến hành khảo sát. Trên cơ sở các nghiên cứu trước đây, tác giả tiến hành dự thảo bảng khảo sát sơ bộ và thực hiện phỏng vấn với 5 cán bộ, công chức là những người có nhiều năm làm việc liên quan đến bảo hiểm y tế và 10 người dân tại thành phố Long Khánh, tỉnh Đồng Nai.
Việc phỏng vấn giúp tác giả xác định, kiểm tra tính chính xác, dễ hiểu của các câu hỏi, bổ sung kiến thức còn thiếu và điều chỉnh những nội dung chưa phù hợp. Từ kết quả nghiên cứu định tính, đề tài tiếp tục thực hiện nghiên cứu chính thức thông qua phương pháp định lượng nhằm thu thập, phân tích dữ liệu, kiểm định các giả thuyết nghiên cứu, đo lường mức độ quan trọng của các yếu tố ảnh hưởng đến ý định tham gia bảo hiểm y tế tự nguyện của người dân tại thành phố Long Khánh, tỉnh Đồng Nai. Nghiên cứu định lượng được thực hiện qua các bước khác nhau: sử dụng công cụ Cronbach’s Alpha để xác định độ tinh cậy của các thang đo, xác định các biến đáp ứng đủ điều kiện để đưa vào phân tích nhân tố EFA, sau đó thực hiện phân tích hồi quy và kiểm tra các giả thuyết nghiên cứu và đo lường mức độ quan trọng của các yếu tố ảnh hưởng đến ý định tham gia bảo hiểm y tế tự nguyện của người dân. Để có thể thực hiện các bước này, dữ liệu sau khi thu thập được xử lý bằng phần mềm SPSS phiên bản 20.