Luận án nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo việt nam

Luận án phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tại Việt Nam hiệu quả và bền vững

• Tác giả: Nguyễn Thị Hạnh
• Người hướng dẫn: PGS,TS Lê Thái Phong
• Trường học: Trường Đại học Ngoại thương
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các nghiên cứu liên quan đến doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo
• 1.2. Các nghiên cứu liên quan đến huy động vốn cho khởi nghiệp
• 1.3. Các nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến huy động vốn khởi nghiệp sáng tạo
• 1.4. Khoảng trống nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN CỦA DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO
• 2.1. Khái quát về doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo
• 2.1.1. Khái niệm doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo
• 2.1.2. Đặc điểm của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo
• 2.1.3. Hệ thống chính sách và pháp luật điều chỉnh doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tại Việt Nam
• 2.2. Khái quát về huy động vốn doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo
• 2.2.1. Khái niệm về vốn và huy động vốn trong doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo
• 2.2.2. Vai trò hoạt động huy động vốn đối với doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo
• 2.2.3. Các giai đoạn huy động vốn doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo
• 2.3. Các lý thuyết liên quan đến hoạt động huy động vốn doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo
• 2.3.1. Lý thuyết huy động nguồn lực (Resource mobilization theory)
• 2.3.2. Lý thuyết Thông tin bất cân xứng (Asymetric information theory)
• 2.3.3. Lý thuyết mạng lưới xã hội (Social network theory)
• 2.4. Các yếu tố ảnh hưởng tới hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo
• 2.4.1. Cơ sở lập luận về các yếu tố ảnh hưởng tới hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo
• 2.4.2. Ảnh hưởng của vốn nhân lực đối với hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo
• 2.4.3. Ảnh hưởng của vốn xã hội đối với hoạt động huy động của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo
• 2.4.4. Ảnh hưởng của đặc điểm doanh nghiệp đối với hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.2.1. Mô hình nghiên cứu sơ bộ
• 3.2.2. Lấy ý kiến chuyên gia về mô hình nghiên cứu sơ bộ
• 3.2.3. Mô hình nghiên cứu chính thức
• 3.3. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.3.1. Vốn nhân lực và hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp
• 3.3.2. Vốn xã hội và hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp
• 3.3.3. Đặc điểm của DNKNST và hoạt động huy động vốn
• 3.4. Đo lường các biến trong mô hình nghiên cứu
• 3.4.1. Đo lường biến phụ thuộc
• 3.4.2. Đo lường biến độc lập
• 3.4.3. Biến kiểm soát
• 3.5. Thu thập dữ liệu nghiên cứu
• 3.5.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.5.2. Thu thập dữ liệu nghiên cứu
• 3.6. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 3.6.1. Phương pháp phỏng vấn chuyên gia
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng chung hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam
• 4.2. Kết quả thống kê mô tả
• 4.3. Kết quả phân tích chuẩn bị hồi quy
• 4.4. Kết quả phân tích hồi quy
• 4.4.1. Kết quả mô hình các yếu tố ảnh hưởng tới khả năng huy động vốn của doanh nghiệp
• 4.4.2. Kết quả mô hình các yếu tố ảnh hưởng tới khả năng huy động vốn của doanh nghiệp trong giai đoạn Covid-19
• 4.4.3. Kết quả mô hình các yếu tố ảnh hưởng tới giá trị huy động vốn của các doanh nghiệp
• 4.4.4. Kết quả mô hình các yếu tố ảnh hưởng tới số vòng huy động vốn của doanh nghiệp
• 4.4.5. Kết quả mô hình các yếu tố ảnh hưởng tới giai đoạn huy động vốn của doanh nghiệp
• 4.4.6. Kết quả mô hình ảnh hưởng của ngành tới hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp
• 4.4.7. Tổng hợp kết quả các giả thuyết của luận án
• 4.5. Kết quả phỏng vấn chuyên gia
• 4.6. Thảo luận các kết quả nghiên cứu
• 4.6.1. Ảnh hưởng của vốn nhân lực tới hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo
• 4.6.2. Ảnh hưởng của vốn xã hội đến hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo
• 4.6.3. Ảnh hưởng của đặc điểm doanh nghiệp tới hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo
• 5. CHƯƠNG 5: MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ NHẰM THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN CỦA DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO VIỆT NAM
• 5.1. Triển vọng phát triển thị trường vốn cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam
• 5.2. Một số khuyến nghị nhằm đẩy mạnh hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam
• 5.2.1. Một số khuyến nghị đối với doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam
• 5.2.2. Một số khuyến nghị đối với nhà đầu tư khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam
• 5.2.3. Một số khuyến nghị đối với các nhà hoạch định chính sách hỗ trợ phát triển đầu tư khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 3
• PHỤ LỤC 4

Tóm tắt

I. Giới thiệu tổng quan về yếu tố ảnh hưởng đến huy động vốn doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo

Hoạt động huy động vốn cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo đóng vai trò then chốt trong việc phát triển và mở rộng quy mô doanh nghiệp. Đặc biệt, các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo (DNKNST) thường đối mặt với nhiều thách thức trong việc tiếp cận nguồn vốn cho startup sáng tạo do tính không chắc chắn và rủi ro cao. Các nghiên cứu cho thấy, việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến huy động vốn sẽ giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư đưa ra quyết định chính xác, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững của hệ sinh thái khởi nghiệp. Tại Việt Nam, mặc dù thị trường vốn cho DNKNST còn non trẻ, nhưng đã có sự tăng trưởng mạnh mẽ về số lượng và giá trị các thương vụ đầu tư, đặc biệt là trong bối cảnh đại dịch Covid-19. Điều này cho thấy tiềm năng và nhu cầu cấp thiết về việc nghiên cứu sâu về các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động huy động vốn của DNKNST tại Việt Nam.

1.1. Khái niệm và vai trò của huy động vốn cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo

Huy động vốn là quá trình doanh nghiệp tìm kiếm và thu hút các nguồn lực tài chính để phục vụ cho hoạt động kinh doanh và phát triển. Đối với DNKNST, vốn chủ yếu được huy động dưới hình thức đầu tư sở hữu từ các nhà đầu tư mạo hiểm, nhà đầu tư thiên thần và các quỹ tăng tốc khởi nghiệp. Hoạt động này không chỉ giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động mà còn tạo điều kiện để mở rộng quy mô, phát triển sản phẩm và thâm nhập thị trường mới. Vai trò của huy động vốn trong DNKNST còn thể hiện ở việc tạo dựng niềm tin với nhà đầu tư và đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình phát triển doanh nghiệp.

1.2. Tổng quan các yếu tố ảnh hưởng đến huy động vốn doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo

Các yếu tố ảnh hưởng đến huy động vốn của DNKNST được phân thành ba nhóm chính: vốn nhân lực, vốn xã hội và đặc điểm doanh nghiệp. Vốn nhân lực bao gồm trình độ học vấn, kinh nghiệm và năng lực quản lý của nhà sáng lập. Vốn xã hội đề cập đến mạng lưới quan hệ, danh tiếng và sự hỗ trợ từ cộng đồng. Đặc điểm doanh nghiệp liên quan đến quy mô, lĩnh vực hoạt động và mô hình kinh doanh. Ngoài ra, môi trường kinh doanh và chính sách hỗ trợ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo thuận lợi cho hoạt động huy động vốn.

II. Phân tích các thách thức và rủi ro trong huy động vốn cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo

DNKNST thường đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình huy động vốn do đặc thù về tính mới, rủi ro cao và thiếu tài sản đảm bảo. Sự bất cân xứng thông tin giữa nhà đầu tư và doanh nghiệp khiến việc đánh giá tiềm năng và rủi ro trở nên khó khăn. Rủi ro đạo đức cũng là vấn đề lớn khi doanh nhân có thể sử dụng vốn không hiệu quả hoặc không minh bạch. Thêm vào đó, thị trường tài chính cho DNKNST tại Việt Nam còn non trẻ, thiếu các kênh huy động vốn đa dạng và minh bạch, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc tiếp cận nguồn vốn phù hợp.

2.1. Rủi ro thông tin và rủi ro đạo đức trong huy động vốn startup sáng tạo

Rủi ro thông tin phát sinh do nhà đầu tư không thể đánh giá chính xác chất lượng và tiềm năng của dự án khởi nghiệp do thiếu thông tin minh bạch. Rủi ro đạo đức xảy ra khi doanh nhân sử dụng vốn đầu tư không đúng mục đích hoặc không hiệu quả, gây thiệt hại cho nhà đầu tư. Các hợp đồng tài chính được thiết kế nhằm giảm thiểu các rủi ro này thông qua việc phân bổ quyền kiểm soát và quyền lợi giữa các bên.

2.2. Thách thức về tiếp cận nguồn vốn và thị trường tài chính cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo

Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo thường thiếu tài sản thế chấp và lịch sử kinh doanh, khiến việc vay vốn ngân hàng trở nên khó khăn. Thị trường vốn đầu tư mạo hiểm và nhà đầu tư thiên thần tại Việt Nam còn hạn chế về quy mô và tính chuyên nghiệp. Ngoài ra, sự biến động của nền kinh tế và các yếu tố vĩ mô như đại dịch Covid-19 cũng ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động huy động vốn.

III. Phương pháp và chiến lược huy động vốn hiệu quả cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo

Để vượt qua các thách thức trong huy động vốn, DNKNST cần áp dụng các phương pháp và chiến lược phù hợp. Việc xây dựng mô hình kinh doanh rõ ràng, minh bạch và có khả năng mở rộng là yếu tố then chốt thu hút nhà đầu tư. Đồng thời, phát triển vốn nhân lực và vốn xã hội thông qua đào tạo, mở rộng mạng lưới quan hệ và tham gia các cuộc thi khởi nghiệp giúp tăng tín hiệu tích cực với nhà đầu tư. Ngoài ra, lựa chọn hình thức huy động vốn phù hợp với giai đoạn phát triển của doanh nghiệp cũng góp phần nâng cao hiệu quả huy động vốn.

3.1. Chiến lược phát triển vốn nhân lực và vốn xã hội để tăng khả năng huy động vốn

Vốn nhân lực của nhà sáng lập, bao gồm trình độ học vấn, kinh nghiệm và kỹ năng quản lý, có ảnh hưởng tích cực đến khả năng huy động vốn. Việc mở rộng vốn xã hội thông qua mạng lưới quan hệ, sự tham gia vào các cộng đồng khởi nghiệp và các cuộc thi giúp doanh nghiệp tạo dựng uy tín và thu hút sự quan tâm của nhà đầu tư. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng doanh nhân có kinh nghiệm du học và tham gia các cuộc thi khởi nghiệp có khả năng huy động vốn tốt hơn.

3.2. Phương pháp lựa chọn hình thức huy động vốn phù hợp với giai đoạn phát triển doanh nghiệp

Các giai đoạn huy động vốn của DNKNST gồm giai đoạn hạt giống, khởi nghiệp, tăng trưởng và trưởng thành. Ở giai đoạn đầu, vốn chủ yếu đến từ tự tài trợ, gia đình, bạn bè và nhà đầu tư thiên thần. Khi doanh nghiệp phát triển, quỹ đầu tư mạo hiểm và các nhà đầu tư chiến lược trở thành nguồn vốn chính. Việc lựa chọn hình thức huy động vốn phù hợp giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí vốn và giảm thiểu rủi ro.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về huy động vốn doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tại Việt Nam

Nghiên cứu thực tiễn tại Việt Nam cho thấy hoạt động huy động vốn cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo đã có những bước tiến đáng kể, đặc biệt trong giai đoạn 2018-2021 với sự bùng nổ của các thương vụ đầu tư mạo hiểm. Các doanh nghiệp có nhóm sáng lập có trình độ cao, kinh nghiệm quốc tế và tham gia các cuộc thi khởi nghiệp thường huy động vốn thành công hơn. Tuy nhiên, vẫn tồn tại nhiều khó khăn như thiếu dữ liệu minh bạch, thị trường vốn chưa phát triển đồng bộ và rủi ro từ môi trường kinh doanh. Kết quả nghiên cứu cũng chỉ ra tác động tiêu cực của đại dịch Covid-19 đến hoạt động huy động vốn, nhưng đồng thời cũng tạo ra cơ hội cho các doanh nghiệp có mô hình kinh doanh linh hoạt và sáng tạo.

4.1. Thực trạng huy động vốn và các yếu tố ảnh hưởng tại Việt Nam

Dữ liệu từ các nền tảng như CrunchBase cho thấy số lượng và giá trị các thương vụ đầu tư vào DNKNST Việt Nam tăng mạnh trong những năm gần đây. Các yếu tố như vốn nhân lực, vốn xã hội và đặc điểm doanh nghiệp được xác định là có ảnh hưởng tích cực đến khả năng huy động vốn. Ngoài ra, sự hỗ trợ từ chính sách nhà nước và hệ sinh thái khởi nghiệp cũng góp phần thúc đẩy hoạt động này.

4.2. Tác động của đại dịch Covid 19 đến hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo

Đại dịch Covid-19 gây ra sự gián đoạn lớn trong thị trường tài chính toàn cầu, dẫn đến hiện tượng 'ngủ đông' của nhiều quỹ đầu tư mạo hiểm. Tuy nhiên, các DNKNST có khả năng thích ứng nhanh, đổi mới mô hình kinh doanh và tận dụng công nghệ số đã thu hút được sự quan tâm của nhà đầu tư. Nghiên cứu cho thấy doanh nghiệp tham gia các cuộc thi khởi nghiệp trong giai đoạn này có khả năng huy động vốn tốt hơn, tạo ra tín hiệu tích cực cho nhà đầu tư.

V. Kết luận và triển vọng phát triển chiến lược huy động vốn doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo

Hoạt động huy động vốn cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo là yếu tố quyết định sự thành công và phát triển bền vững của doanh nghiệp. Nghiên cứu đã làm rõ các yếu tố ảnh hưởng đến huy động vốn bao gồm vốn nhân lực, vốn xã hội và đặc điểm doanh nghiệp, đồng thời chỉ ra những thách thức và rủi ro trong quá trình huy động vốn. Tại Việt Nam, thị trường vốn cho DNKNST đang phát triển nhanh chóng nhưng vẫn cần hoàn thiện về chính sách, cơ sở hạ tầng và dữ liệu minh bạch. Triển vọng trong tương lai là xây dựng các chiến lược huy động vốn linh hoạt, tận dụng công nghệ và phát triển hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện nhằm thúc đẩy sự phát triển của DNKNST.

5.1. Tổng hợp các yếu tố ảnh hưởng và bài học kinh nghiệm cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo

Việc phát triển vốn nhân lực chất lượng cao, mở rộng mạng lưới quan hệ xã hội và xây dựng mô hình kinh doanh có khả năng lặp lại, mở rộng là những yếu tố then chốt giúp DNKNST nâng cao khả năng huy động vốn. Doanh nghiệp cần chủ động tham gia các hoạt động cộng đồng, cuộc thi khởi nghiệp và hợp tác với nhà đầu tư để tạo dựng uy tín và tín hiệu tích cực trên thị trường.

5.2. Đề xuất chiến lược và chính sách hỗ trợ huy động vốn cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tại Việt Nam

Chính phủ và các cơ quan quản lý cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động đầu tư mạo hiểm và nhà đầu tư thiên thần. Đồng thời, phát triển các quỹ bảo lãnh tín dụng, hỗ trợ đào tạo nâng cao năng lực quản lý và kỹ năng huy động vốn cho doanh nghiệp. Việc xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo đồng bộ, minh bạch và kết nối hiệu quả giữa các bên liên quan sẽ tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của DNKNST.