Nghiên cứu các yếu tố tác động đến định hướng nghề nghiệp của sinh viên năm cuối tại Trường Đại ...

Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến định hướng nghề nghiệp sinh viên năm cuối ngành khoa học xã hội tại trường đại học khoa học xã hội và nhân văn.

• Tác giả: Phạm Huy Cường
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Kim Hoa
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Các Yếu Tố Tác Động Đến Định Hướng Nghề Nghiệp Của Sinh Viên Năm Cuối Các Ngành Khoa Học Xã Hội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Lý do chọn đề tài
• 2. Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 3. Mục đích nghiên cứu, nhiệm vụ nghiên cứu
• 4. Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu
• 5. Giả thuyết nghiên cứu
• 6. Phương pháp nghiên cứu
• 7. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Tổng quan về địa bàn nghiên cứu
• 1.3. Lý thuyết “Định hướng giá trị”
• 1.4. Một số khái niệm công cụ
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP CỦA SINH VIÊN NĂM CUỐI CÁC NGÀNH KHOA HỌC XÃ HỘI
• 2.1. Thực trạng định hướng nghề nghiệp của sinh viên năm cuối các ngành khoa học xã hội
• 2.2. Các yếu tố tác động đến định hướng nghề nghiệp của sinh viên năm cuối các ngành khoa học xã hội
• 2.2.1. Yếu tố “Gia đình”
• 2.2.2. Yếu tố “Môi trường học tập”
• 2.2.3. Yếu tố “Truyền thông đại chúng”
• 2.2.4. Yếu tố “Bạn bè”
• 2.2.5. Yếu tố “Môi trường nghề nghiệp, việc làm”
• 2.3. Phân tích các yếu tố tác động đến định hướng nghề nghiệp giữa các nhóm sinh viên năm cuối các ngành khoa học xã hội chia theo ngành học, địa bàn cư trú, nghề nghiệp của cha mẹ và kết quả học tập của sinh viên
• 2.3.1. Nhóm sinh viên năm cuối chia theo ngành học
• 2.3.2. Nhóm sinh viên năm cuối chia theo địa bàn cư trú
• 2.3.3. Nhóm sinh viên năm cuối chia theo nghề nghiệp của cha mẹ
• 2.3.4. Nhóm sinh viên năm cuối chia theo kết quả học tập
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 1. Khuyến nghị
• Danh mục tài liệu tham khảo
• Phụ lục số liệu

Tóm tắt

I. Tổng quan về yếu tố ảnh hưởng đến định hướng nghề nghiệp sinh viên

Định hướng nghề nghiệp là một trong những vấn đề quan trọng đối với sinh viên, đặc biệt là sinh viên năm cuối. Việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến định hướng nghề nghiệp giúp sinh viên có những quyết định đúng đắn hơn trong tương lai. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố như gia đình, môi trường học tập, và truyền thông đại chúng, từ đó đưa ra cái nhìn tổng quan về thực trạng định hướng nghề nghiệp của sinh viên.

1.1. Định nghĩa và tầm quan trọng của định hướng nghề nghiệp

Định hướng nghề nghiệp là quá trình mà cá nhân xác định và lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với khả năng và sở thích của mình. Tầm quan trọng của định hướng nghề nghiệp không chỉ nằm ở việc tìm kiếm việc làm mà còn ở việc phát triển bản thân và đóng góp cho xã hội.

1.2. Các yếu tố chính ảnh hưởng đến định hướng nghề nghiệp

Các yếu tố ảnh hưởng đến định hướng nghề nghiệp của sinh viên bao gồm: gia đình, bạn bè, môi trường học tập, và truyền thông đại chúng. Mỗi yếu tố này đều có những tác động riêng biệt đến quyết định nghề nghiệp của sinh viên.

II. Vấn đề và thách thức trong định hướng nghề nghiệp của sinh viên

Sinh viên hiện nay đối mặt với nhiều thách thức trong việc xác định định hướng nghề nghiệp. Những thách thức này có thể đến từ áp lực xã hội, sự thay đổi nhanh chóng của thị trường lao động, và sự thiếu hụt thông tin về các ngành nghề. Việc nhận diện và giải quyết những vấn đề này là rất cần thiết.

2.1. Áp lực từ gia đình và xã hội

Nhiều sinh viên cảm thấy áp lực từ gia đình trong việc lựa chọn nghề nghiệp. Gia đình thường có những kỳ vọng nhất định về nghề nghiệp của con cái, điều này có thể dẫn đến sự mâu thuẫn giữa sở thích cá nhân và mong muốn của gia đình.

2.2. Thiếu thông tin về thị trường lao động

Nhiều sinh viên không có đủ thông tin về các ngành nghề và cơ hội việc làm. Điều này khiến họ khó khăn trong việc đưa ra quyết định đúng đắn về nghề nghiệp trong tương lai.

III. Phương pháp xác định định hướng nghề nghiệp hiệu quả cho sinh viên

Để giúp sinh viên xác định định hướng nghề nghiệp một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp như tư vấn nghề nghiệp, tham gia các hoạt động ngoại khóa, và tìm hiểu thông tin từ nhiều nguồn khác nhau. Những phương pháp này sẽ giúp sinh viên có cái nhìn rõ hơn về nghề nghiệp mà họ muốn theo đuổi.

3.1. Tư vấn nghề nghiệp tại trường học

Tư vấn nghề nghiệp là một trong những phương pháp hiệu quả giúp sinh viên hiểu rõ hơn về bản thân và các lựa chọn nghề nghiệp. Các chuyên gia tư vấn có thể cung cấp thông tin và hướng dẫn sinh viên trong quá trình lựa chọn nghề nghiệp.

3.2. Tham gia các hoạt động ngoại khóa

Tham gia các hoạt động ngoại khóa giúp sinh viên phát triển kỹ năng mềm và mở rộng mối quan hệ. Những trải nghiệm này có thể giúp sinh viên xác định được sở thích và định hướng nghề nghiệp của mình.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về định hướng nghề nghiệp

Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến định hướng nghề nghiệp của sinh viên đã chỉ ra rằng có nhiều yếu tố tác động đến quyết định nghề nghiệp của sinh viên. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng gia đình và môi trường học tập có ảnh hưởng lớn đến định hướng nghề nghiệp của sinh viên.

4.1. Kết quả từ khảo sát sinh viên

Khảo sát cho thấy rằng 70% sinh viên cho biết gia đình có ảnh hưởng lớn đến quyết định nghề nghiệp của họ. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của gia đình trong việc định hướng nghề nghiệp cho sinh viên.

4.2. Ảnh hưởng của môi trường học tập

Môi trường học tập cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành định hướng nghề nghiệp. Sinh viên học tập trong môi trường tích cực và hỗ trợ sẽ có xu hướng tự tin hơn trong việc lựa chọn nghề nghiệp.

V. Kết luận và tương lai của định hướng nghề nghiệp sinh viên

Định hướng nghề nghiệp là một quá trình liên tục và cần sự hỗ trợ từ nhiều phía. Các yếu tố như gia đình, môi trường học tập, và truyền thông đại chúng đều có vai trò quan trọng trong việc định hình định hướng nghề nghiệp của sinh viên. Tương lai của định hướng nghề nghiệp sẽ phụ thuộc vào sự thay đổi của thị trường lao động và nhu cầu xã hội.

5.1. Tương lai của nghề nghiệp trong xã hội hiện đại

Với sự phát triển của công nghệ và thị trường lao động, nhiều nghề nghiệp mới sẽ xuất hiện. Sinh viên cần phải linh hoạt và sẵn sàng thích ứng với những thay đổi này.

5.2. Vai trò của giáo dục trong định hướng nghề nghiệp

Giáo dục đóng vai trò quan trọng trong việc trang bị cho sinh viên những kỹ năng cần thiết để thành công trong nghề nghiệp. Các chương trình đào tạo cần được cập nhật thường xuyên để phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế - xã hội Việt Nam đang phát triển và biến đổi nhanh chóng, vấn đề định hướng nghề nghiệp của sinh viên năm cuối các ngành khoa học xã hội trở thành một chủ đề nghiên cứu cấp thiết. Theo điều tra thực nghiệm tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, có khoảng 97,8% sinh viên năm cuối đã quan tâm đến định hướng nghề nghiệp của mình, tuy nhiên chỉ có 27,8% có định hướng công việc cụ thể, còn lại 70% mới chỉ có định hướng nhưng chưa chắc chắn. Mục tiêu nghiên cứu nhằm tìm hiểu, đánh giá và so sánh các yếu tố tác động đến định hướng nghề nghiệp của sinh viên năm cuối các ngành khoa học xã hội, đồng thời đề xuất các giải pháp thực tiễn phù hợp. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 11/2008 đến tháng 11/2009, tập trung tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, với phạm vi đối tượng là sinh viên năm cuối các ngành khoa học xã hội. Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ góp phần kiểm nghiệm lý thuyết xã hội học về xã hội hóa và định hướng giá trị mà còn cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý giáo dục trong việc xây dựng chính sách định hướng nghề nghiệp, nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng nhu cầu thị trường lao động.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai lý thuyết xã hội học chủ đạo: lý thuyết xã hội hóa và lý thuyết định hướng giá trị. Lý thuyết xã hội hóa giải thích quá trình cá nhân tiếp nhận và chuyển hóa các giá trị, chuẩn mực xã hội qua các môi trường xã hội hóa chính thức (gia đình, trường học, môi trường làm việc) và không chính thức (bạn bè, truyền thông đại chúng). Lý thuyết định hướng giá trị nhấn mạnh vai trò của các giá trị nghề nghiệp như thu nhập, uy tín xã hội, tính ổn định trong việc hình thành hành vi và lựa chọn nghề nghiệp của cá nhân. Các khái niệm chính bao gồm: định hướng nghề nghiệp, môi trường xã hội hóa, giá trị nghề nghiệp, sinh viên năm cuối các ngành khoa học xã hội, và các yếu tố tác động như gia đình, bạn bè, truyền thông đại chúng, môi trường học tập và môi trường nghề nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp định lượng và định tính. Nguồn dữ liệu chính là khảo sát bảng hỏi với cỡ mẫu 256 sinh viên năm cuối các ngành khoa học xã hội, được chọn theo phương pháp phân tầng ngẫu nhiên nhằm đảm bảo tính đại diện theo giới tính, học lực và nơi cư trú. Phân tích dữ liệu sử dụng các kỹ thuật thống kê mô tả và phân tích tương quan để đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến định hướng nghề nghiệp. Bên cạnh đó, phương pháp phỏng vấn sâu với 12 sinh viên và thảo luận nhóm với 8 sinh viên được áp dụng để khai thác thông tin định tính, làm rõ các cơ chế tác động và nhận thức của sinh viên về định hướng nghề nghiệp. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 11/2008 đến tháng 11/2009, đảm bảo thu thập dữ liệu đầy đủ và phân tích sâu sắc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng định hướng nghề nghiệp: 97,8% sinh viên năm cuối đã quan tâm đến nghề nghiệp tương lai, trong đó 27,8% có định hướng cụ thể, 70% có định hướng nhưng chưa chắc chắn, và 2,2% chưa nghĩ tới nghề nghiệp. Điều này cho thấy phần lớn sinh viên chưa có kế hoạch nghề nghiệp rõ ràng khi ra trường.

2. Định hướng giá trị nghề nghiệp: Sinh viên đánh giá thu nhập cao (72,7%) và tính ổn định của nghề nghiệp (71,5%) là hai yếu tố quan trọng nhất khi lựa chọn nghề nghiệp. Trong khi đó, chỉ 58,2% cho rằng nghề nghiệp cần phù hợp với chuyên môn đào tạo, và 46,6% quan tâm đến uy tín xã hội của nghề.

3. Ảnh hưởng của các yếu tố xã hội: Gia đình có vai trò quan trọng trong việc lựa chọn ngành học ban đầu, với 38,8% sinh viên cho rằng gia đình ảnh hưởng rất nhiều đến định hướng nghề nghiệp, nhưng khi vào đại học, ảnh hưởng này giảm xuống còn 61,2% cho rằng gia đình chỉ ảnh hưởng vừa phải hoặc ít. Môi trường học tập và giảng viên có ảnh hưởng tương đương, với khoảng 30% sinh viên đánh giá tác động rất lớn. Truyền thông đại chúng có ảnh hưởng ngày càng mạnh mẽ, 31,6% sinh viên cho rằng truyền thông tác động nhiều đến định hướng nghề nghiệp, và 72,1% thường xuyên theo dõi thông tin nghề nghiệp qua các kênh truyền thông. Bạn bè cũng đóng vai trò hỗ trợ tinh thần và cung cấp thông tin, với 18,3% sinh viên đánh giá bạn bè ảnh hưởng nhiều và 35,5% thường xuyên trao đổi về định hướng nghề nghiệp với bạn bè. Môi trường nghề nghiệp, việc làm có ảnh hưởng mạnh nhất, với 41,8% sinh viên cho rằng các môi trường này tác động rất nhiều đến định hướng nghề nghiệp, phản ánh qua tỷ lệ 66% sinh viên từng làm thêm trong thời gian học đại học.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy định hướng nghề nghiệp của sinh viên năm cuối các ngành khoa học xã hội chịu ảnh hưởng đa chiều từ các yếu tố xã hội hóa. Mức độ ảnh hưởng của gia đình giảm dần khi sinh viên bước vào môi trường đại học, nhường chỗ cho các yếu tố như môi trường học tập, truyền thông đại chúng và môi trường nghề nghiệp. Điều này phù hợp với lý thuyết xã hội hóa, khi cá nhân tiếp nhận các giá trị và chuẩn mực mới trong môi trường xã hội hóa chính thức và không chính thức. Việc thu nhập và tính ổn định được ưu tiên cao phản ánh thực trạng kinh tế xã hội và nhu cầu đảm bảo cuộc sống của sinh viên. Mức độ gắn bó thấp với chuyên môn đào tạo cho thấy sự thiếu đồng bộ giữa đào tạo và thị trường lao động, cũng như thiếu thông tin và định hướng nghề nghiệp từ sớm. So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này mở rộng phạm vi phân tích các yếu tố tác động, đồng thời nhấn mạnh vai trò ngày càng quan trọng của truyền thông đại chúng và môi trường nghề nghiệp trong quá trình hình thành định hướng nghề nghiệp của sinh viên.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác tư vấn và định hướng nghề nghiệp trong nhà trường: Xây dựng các chương trình tư vấn nghề nghiệp bài bản, tổ chức hội thảo, workshop định kỳ nhằm giúp sinh viên hiểu rõ hơn về ngành nghề, thị trường lao động và phát triển kỹ năng mềm. Mục tiêu nâng tỷ lệ sinh viên có định hướng nghề nghiệp cụ thể lên trên 50% trong vòng 2 năm tới. Chủ thể thực hiện: Phòng Chính trị và Công tác sinh viên phối hợp với các khoa.

2. Phát triển mạng lưới kết nối giữa nhà trường và doanh nghiệp: Tạo điều kiện cho sinh viên tham gia thực tập, làm thêm đúng chuyên môn, qua đó tăng cường trải nghiệm thực tế và định hướng nghề nghiệp chính xác hơn. Mục tiêu tăng tỷ lệ sinh viên làm thêm đúng chuyên môn từ 25,8% lên 40% trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Ban Đào tạo, Phòng Quan hệ doanh nghiệp.

3. Đẩy mạnh vai trò của truyền thông đại chúng trong định hướng nghề nghiệp: Sử dụng các kênh truyền thông của nhà trường và mạng xã hội để cung cấp thông tin nghề nghiệp, xu hướng thị trường lao động, câu chuyện thành công của cựu sinh viên. Mục tiêu nâng cao nhận thức và sự quan tâm của sinh viên về nghề nghiệp qua truyền thông lên 80% trong 1 năm. Chủ thể thực hiện: Phòng Truyền thông, Đoàn Thanh niên.

4. Khuyến khích sự tham gia của gia đình trong quá trình định hướng nghề nghiệp: Tổ chức các buổi gặp gỡ, hội thảo dành cho phụ huynh nhằm nâng cao nhận thức về vai trò hỗ trợ định hướng nghề nghiệp cho con em. Mục tiêu tăng cường trao đổi giữa sinh viên và gia đình về nghề nghiệp lên 50% trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: Ban Công tác sinh viên, Hội phụ huynh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý giáo dục đại học: Có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách đào tạo gắn kết với nhu cầu thị trường lao động, nâng cao hiệu quả công tác hướng nghiệp.

2. Giảng viên và cố vấn học tập: Tham khảo để hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến sinh viên, từ đó hỗ trợ tư vấn nghề nghiệp hiệu quả hơn.

3. Sinh viên các ngành khoa học xã hội: Nhận thức được các yếu tố tác động đến định hướng nghề nghiệp, từ đó chủ động xây dựng kế hoạch phát triển bản thân phù hợp.

4. Các tổ chức, doanh nghiệp tuyển dụng: Hiểu rõ đặc điểm và nhu cầu nghề nghiệp của sinh viên, từ đó thiết kế các chương trình thực tập, tuyển dụng phù hợp, nâng cao hiệu quả tuyển dụng.

Câu hỏi thường gặp

1. Sinh viên năm cuối có thường xuyên quan tâm đến định hướng nghề nghiệp không?
   Theo khảo sát, 97,8% sinh viên năm cuối đã quan tâm đến định hướng nghề nghiệp, tuy nhiên chỉ 27,8% có định hướng cụ thể. Điều này cho thấy sự quan tâm cao nhưng còn thiếu sự chuẩn bị kỹ lưỡng.

2. Yếu tố nào ảnh hưởng mạnh nhất đến định hướng nghề nghiệp của sinh viên?
   Môi trường nghề nghiệp và việc làm có ảnh hưởng mạnh nhất với 41,8% sinh viên đánh giá tác động rất nhiều, tiếp theo là gia đình, môi trường học tập và truyền thông đại chúng.

3. Vai trò của gia đình trong định hướng nghề nghiệp của sinh viên như thế nào?
   Gia đình có vai trò quan trọng trong việc lựa chọn ngành học ban đầu, nhưng ảnh hưởng giảm khi sinh viên vào đại học, chỉ còn khoảng 38,8% sinh viên cho rằng gia đình ảnh hưởng rất nhiều đến định hướng nghề nghiệp.

4. Truyền thông đại chúng tác động ra sao đến định hướng nghề nghiệp?
   Khoảng 31,6% sinh viên cho rằng truyền thông đại chúng có ảnh hưởng lớn, và 72,1% thường xuyên theo dõi thông tin nghề nghiệp qua các kênh truyền thông, cho thấy truyền thông là công cụ hỗ trợ đắc lực.

5. Làm thế nào để nâng cao sự phù hợp giữa ngành học và định hướng nghề nghiệp?
   Cần tăng cường tư vấn nghề nghiệp, kết nối doanh nghiệp với nhà trường để sinh viên có trải nghiệm thực tế, đồng thời cải tiến chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu thị trường lao động.

Kết luận

• Hầu hết sinh viên năm cuối các ngành khoa học xã hội đã quan tâm đến định hướng nghề nghiệp nhưng phần lớn chưa có kế hoạch cụ thể.
• Thu nhập và tính ổn định là hai giá trị nghề nghiệp được sinh viên ưu tiên hàng đầu, trong khi sự phù hợp với chuyên môn còn hạn chế.
• Các yếu tố tác động chính gồm gia đình, môi trường học tập, truyền thông đại chúng, bạn bè và môi trường nghề nghiệp, trong đó môi trường nghề nghiệp có ảnh hưởng mạnh nhất.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để nhà trường và các bên liên quan xây dựng các chính sách và chương trình hỗ trợ định hướng nghề nghiệp hiệu quả.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp tư vấn nghề nghiệp, tăng cường kết nối doanh nghiệp và phát huy vai trò truyền thông trong vòng 1-3 năm tới.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao chất lượng định hướng nghề nghiệp cho sinh viên, góp phần phát triển nguồn nhân lực xã hội bền vững!

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------------ PHẠM HUY CƯỜNG CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP CỦA SINH VIÊN NĂM CUỐI CÁC NGÀNH KHOA HỌC XÃ HỘI (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN) LUẬN VĂN THẠC SĨ XÃ HỘI HỌC Hà Nội - 2009 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------------ PHẠM HUY CƯỜNG CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP CỦA SINH VIÊN NĂM CUỐI CÁC NGÀNH KHOA HỌC XÃ HỘI (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN) Chuyên ngành: Xã hội học Mã số: 603130 LUẬN VĂN THẠC SĨ XÃ HỘI HỌC Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Thị Kim Hoa Hà Nội - 2009 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỤC LỤC Trang Mục lục 1 Danh mục các bảng biểu, sơ đồ 3 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài 5 2. Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 7 3. Mục đích nghiên cứu, nhiệm vụ nghiên cứu 8 4. Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu 8 5. Giả thuyết nghiên cứu 9 6. Phương pháp nghiên cứu 9 7. Cấu trúc của luận văn 12 NỘI DUNG CHÍNH Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài 13 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 13 1. Tổng quan về địa bàn nghiên cứu 15 1. Lý thuyết “Định hướng giá trị” 22 1. Một số khái niệm công cụ 24 Chương 2: Các yếu tố tác động đến định hướng nghề nghiệp của sinh viên năm cuối các ngành khoa học xã hội 27 2. Thực trạng định hướng nghề nghiệp của sinh viên năm cuối các ngành khoa học xã hội 27 2. Các yếu tố tác động đến định hướng nghề nghiệp của sinh viên năm cuối các ngành khoa học xã hội 33 2. Yếu tố “Gia đình” 35 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Yếu tố “Môi trường học tập” 37 2. Yếu tố “Truyền thông đại chúng” 39 2. Yếu tố “Bạn bè” 42 2. Yếu tố “Môi trường nghề nghiệp, việc làm” 44 2. Phân tích các yếu tố tác động đến định hướng nghề nghiệp giữa các nhóm sinh viên năm cuối các ngành khoa học xã hội chia theo ngành học, địa bàn cư trú, nghề nghiệp của cha mẹ và kết quả học tập của sinh viên. Nhóm sinh viên năm cuối chia theo ngành học 48 2. Nhóm sinh viên năm cuối chia theo địa bàn cư trú 51 2. Nhóm sinh viên năm cuối chia theo nghề nghiệp của cha mẹ 53 2. Nhóm sinh viên năm cuối chia theo kết quả học tập 57 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 60 1. Khuyến nghị 65 Danh mục tài liệu tham khảo 68 Phụ lục số liệu 71 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ Trang Bảng 1.1: Mô hình môi trường xã hội hóa cá nhân 22 Bảng 2.1: Thực trạng định hướng nghề nghiệp của sinh viên 27 Bảng 2.2: Định hướng giá trị nghề nghiệp của sinh viên 29 Bảng 2.3: Mức độ phù hợp giữa ngành học và định hướng nghề nghiệp của sinh viên 30 Biểu đồ 01: Mức độ nắm bắt thông tin về ngành học khi sinh viên lựa chọn ngành thi đại học 32 Biểu đồ 02: Các “kênh” lựa chọn ngành học của sinh viên 33 Bảng 2.4: Ảnh hưởng của gia đình đến định hướng nghề nghiệp của sinh viên 35 Bảng 2.5: Sự trao đổi về định hướng nghề nghiệp giữa sinh viên và gia đình 36 Bảng 2.6: Ảnh hưởng của môi trường học tập đến định hướng nghề nghiệp của sinh viên 37 Biểu đồ 03: Ảnh hưởng của giảng viên/ cố vấn học tập đến định hướng nghề nghiệp của sinh viên 38 Bảng 2.7: Sinh viên theo dõi thông tin nghề nghiệp qua các kênh truyền thông 40 Bảng 2.8: Ảnh hưởng của truyền thông đại chúng đến định hướng nghề nghiệp của sinh viên 41 Bảng 2.9: Ảnh hưởng của bạn bè đến định hướng nghề nghiệp của sinh viên 43 Biểu đồ 04: Mức độ thường xuyên sinh viên trao đổi về định hướng nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp giữa sinh viên với bạn bè 44 Bảng 2.10: Ảnh hưởng của các môi trường nghề nghiệp đến định hướng nghề nghiệp của sinh viên 45 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Biểu đồ 05: Tỉ lệ sinh viên làm thêm 46 Bảng 2.11 Tương quan giữa nhóm sinh viên chia theo ngành học và các kênh thông tin lựa chọn ngành học.12 Tương quan giữa yếu tố môi trường học tập và định hướng nghề nghiệp của các nhóm sinh viên chia theo ngành đào tạo 51 Bảng 2.13 Tương quan giữa địa bàn cư trú và mức độ thường xuyên trao đổi với gia đình, người thân về định hướng nghề nghiệp của sinh viên 52 Bảng 2.14 Tương quan giữa nghề nghiệp của cha mẹ với kênh tiếp cận, lựa chọn ngành học của sinh viên 54 Bảng 2.15 Tương quan giữa nghề nghiệp của cha mẹ và mức độ thường xuyên trao đổi giữa sinh viên với gia đình về định hướng nghề nghiệp 55 Bảng 2.16 Tương quan giữa thành phần nghề nghiệp của cha mẹ và đánh giá của sinh viên về ảnh hưởng của môi trường học tập đến định hướng nghề nghiệp 56 Bảng 2.17 Tương quan giữa kết quả học tập và ảnh hưởng của môi trường học tập đến định hướng nghề nghiệp của sinh viên.18 Tương quan giữa kết quả học tập và tác động của các môi trường nghề nghiệp đến định hướng nghề nghiệp của sinh viên 58 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài. “Nghề nghiệp” vốn là một yếu tố quan trọng trong đời sống xã hội. Đối với mỗi cá nhân, nghề nghiệp phản ánh địa vị, vai trò, uy tín của cá nhân đó trong cộng đồng. Đối với mỗi cộng đồng xã hội, cơ cấu và sự biến đổi cơ cấu nghề nghiệp phản ánh mức độ phát triển của cộng đồng xã hội đó trong mỗi giai đoạn lịch sử. Chính vì lẽ đó việc nghiên cứu tìm hiểu cũng như nắm bắt các quy luận biến đổi của vấn đề nghề nghiệp luôn được quan tâm thường xuyên. Trong xã hội Việt Nam hiện nay, với đặc thù nền kinh tế - xã hội đang trong giai đoạn phát triển và biến đổi không ngừng thì vấn đề “nghề nghiệp” lại càng trở nên quan trọng. Đối với các nhà nghiên cứu khoa học thì đây là một lĩnh vực nghiên cứu rộng lớn, nhiều vấn đề, nhiều chiều cạnh và có ý nghĩa thực tiễn, phục vụ mục đích phát triển xã hội. Thực tế cho thấy có rất nhiều nhà khoa học đã và đang quan tâm nghiên cứu vấn đề nghề nghiệp ở các cấp độ lớn nhỏ khác nhau. Thông thường khi nghiên cứu về vấn đề nghề nghiệp và định hướng nghề nghiệp thì khách thể nghiên cứu chủ yếu là nhóm lao động trẻ tuổi, những người còn đang trong giai đoạn tích lũy kỹ năng, kiến thức để từng bước ra nhập hệ thống cơ cấu nghề nghiệp. Trong các nghiên cứu đó, hướng nghiên cứu tìm hiểu, đánh giá những yếu tố tác động đến định hướng nghề nghiệp được đặt ra như một tất yếu khách quan và nó mang ý nghĩa khoa học cũng như thực tiễn quan trọng. Thực vậy, đứng ở góc độ lý thuyết xã hội hóa, định hướng nghề nghiệp của mỗi cá nhân là sản phẩm của quá trình xã hội hóa (về mặt nghề nghiệp) lâu dài. Trong quá trình đó, cá nhân chịu sự tác động của rất nhiều yếu tố khác nhau và việc nghiên cứu nhận diện, đánh giá mức động tác động, xu hướng tác động của các yếu tố đó ở mỗi thời điểm không gian và thời gian 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] khác nhau lên cá nhân có ý nghĩa lý luận và thực tiễn rõ rệt. Nó giúp ích cho các nhà khoa học trong quá trình nhận diện quy luật phát triển của một lĩnh vực xã hội và hỗ trợ đắc lực cho các nhà quản lý trong quá trình đưa ra những chính sách kiểm soát hay tác động, định hướng sự phát triển của cơ cấu nghề nghiệp. Những lập luận trên đây đã lý giải cho câu hỏi: Tại sao tác giả lựa chọn đối tượng nghiên cứu là các yếu tố tác động đến định hướng nghề nghiệp? Vậy, tại sao chọn khách thể nghiên cứu là “sinh viên năm cuối các ngành khoa học xã hội”? và địa bàn nghiên cứu là Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn? Sinh viên ngành khoa học xã hội là nhóm đối tượng nghiên cứu đặc thù, khác với các ngành khoa học kỹ thuật, kinh tế, công nghệ, .có thể dễ dàng thấy được mối liên hệ giữa mục tiêu đào tạo và định hướng nghề nghiệp trong thị trường lao động. Sinh viên các ngành khoa học xã hội (đặc biệt với môi trường đào tạo và nghề nghiệp liên quan đến lĩnh vực đào tạo ở Việt Nam hiện nay) có định hướng nghề nghiệp tương đối rộng, thậm trí có phần trừu tượng, khó định hướng cụ thể. Mặc dù vậy không ai có thể phủ nhận được tầm quan trọng và sức ảnh hưởng lâu dài của khoa học xã hội đối với mỗi quốc gia và sinh viên qua quá trình đào tạo chính là những cách thức cụ thể nhất để khoa học xã hội tác động lên đời sống. Đó là lý do thuyết phục để tác giả đi đến lựa chọn khách thể nghiên cứu là sinh viên các ngành khoa học xã hội. Và tất nhiên việc lựa chọn sinh viên năm cuối là khách thể nghiên cứu tối ưu nhất. Lý do vì đây là nhóm đã trải qua một quá trình đào tạo, tìm hiểu về nghề nghiệp lâu dài; bên cạnh đó là những trải nghiệm trong cuộc sống và tâm thế sẵn sàng nhất cho một nghề nghiệp nào đó trong tương lai. Là một học viên học tập, làm việc và nghiên cứu tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, tác giả có thuận lợi vì địa 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] bàn nghiên cứu vốn là đơn vị đào tạo về khoa học xã hội đa ngành, chuyên sâu hàng đầu cả nước; hơn nữa việc trực tiếp làm việc tại đây cũng là thuận lợi trong quá trình triển khai đề tài, đặc biệt trong quá trình thu thập số liệu thực tế. Bên cạnh đó đề tài luận văn này cũng nhằm bày tỏ mong muốn có một đóng góp nhỏ bé của bản thân người nghiên cứu vào quá trình xây dựng và phát triển Nhà trường thông qua các số liệu điều tra thực nghiệm của đề tài luận văn về một vấn đề Nhà trường cũng đang hết sức quan tâm. Điều này cũng phản ánh “tính xã hội học” của đề tài luận văn theo như quan điểm của K. Marx rằng “trách nhiệm của xã hội học là góp phần làm biến đổi xã hội” [13, tr52].