phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, danh mục bảng khảo sát, luận văn gồm 3 chương. Những vấn đề lý luận chung về ý thức pháp luật tiêu cực. Thực trạng của ý thức pháp luật tiêu cực ở nước ta. Nguyên nhân của thực trạng đó.
Những yêu cầu và giải pháp khắc phục ý thức pháp luật tiêu cực. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ Ý THỨC PHÁP LUẬT TIÊU CỰC 1. Khái niệm, đặc điểm, cấu trúc và phân loại ý thức pháp luật tiêu cực 1. Khái niệm ý thức pháp luật tiêu cực Hiện nay, chưa có một khái niệm cụ thể nào về ý thức pháp luật tiêu cực.
Ý thức pháp luật tiêu cực là mặt tiêu cực của ý thức pháp luật. Cũng như ý thức pháp luật, ý thức pháp luật tiêu cực là một bộ phận của ý thức xã hội ra đời từ thực tiễn đời sống xã hội và phản ánh tồn tại xã hội. Ý thức pháp luật tiêu cực cũng xuất hiện cùng với sự ra đời của nhà nước, phản ánh trực tiếp các quan hệ kinh tế - xã hội mà trước hết, là những quan hệ sản xuất được thể hiện trong các luật lệ nhà nước. Ý thức pháp luật tiêu cực xuất hiện cùng với sự xuất hiện của pháp luật.
Nó là sản phẩm của quá trình phát triển xã hội, chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi các hệ tư tưởng, quan điểm, quan niệm trong xã hội. Dưới góc độ tiếp cận luật học, có thể quan niệm về ý thức pháp luật tiêu cực là trình độ hiểu biết hạn chế hoặc không đúng đắn của các tầng lớp nhân dân về pháp luật., là thái độ tiêu cực đối với pháp luật, ý thức không tôn trọng hay coi thường pháp luật, đó là thái độ tiêu cực đối với hành vi phạm pháp luật và phạm tội. Bên cạnh đó, chúng ta có thể hiểu một cách chung nhất: “Ý thức pháp luật tiêu cực là tổng thể những tư tưởng, học thuyết, quan điểm, thái độ, tình cảm, sự đánh giá một cách tiêu cực của con người về pháp luật trên các phương diện, tiêu chí cơ bản như: không thấy được sự cần thiết của pháp luật; xem nhẹ hoặc phủ định vai trò, chức năng của pháp luật; cảm nhận tiêu cực về tính công bằng hay không công bằng của pháp luật, đúng đắn hay không đúng đắn của các quy định pháp luật hiện hành, pháp luật đã qua trong quá khứ, pháp luật cần phải có. Suy nghĩ tiêu cực về tính hợp pháp hay không hợp pháp trong hành vi của cá nhân, nhà nước, các tổ chức xã hội” Quan niệm này theo tác giả là khá đầy đủ, chi tiết, nói lên được các mặt của ý 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thức pháp luật tiêu cực (chủ thể của ý thức pháp luật tiêu cực, trình độ hiểu biết đối với pháp luật và thái độ, sự đánh giá, điều chỉnh hành vi con người theo pháp luật) 1.
Đặc điểm của ý thức pháp luật tiêu cực Về cơ bản, cũng như ý thức pháp luật mà các nhà nghiên cứu đều thống nhất với nhau, ý thức pháp luật tiêu cực có đặc trưng như sau: Thứ nhất, ý thức pháp luật tiêu cực là một hình thái ý thức xã hội có tính độc lập tương đối. Với tư cách là một bộ phận của ý thức xã hội, ý thức pháp luật tiêu cực xuất hiện, nảy sinh trên nền tảng tồn tại xã hội nhất định, cụ thể là nó ra đời, biến đổi cùng với nhà nước và pháp luật, tức là khi xã hội đã phân chia thành giai cấp. Ý thức pháp luật tiêu cực bị quyết định bởi tồn tại xã hội. Tuy nhiên, ý thức pháp luật tiêu cực cũng có tính độc lập tương đối, được biểu hiện cụ thể như sau: - Ý thức pháp luật tiêu cực thường có tính lạc hậu hơn so với tồn tại xã hội.
Mỗi kiểu nhà nước và pháp luật mới ra đời tương ứng với một kiểu phương thức sản xuất đã không còn, nhưng ý thức pháp luật của nó vẫn có thể tồn tại dai dẳng trong tồn tại xã hội mới. Những ý thức pháp luật còn tồn tại đó chính là ý thức pháp luật tiêu cực, đã không còn phù hợp với tồn tại của xã hội mới, là rào chắn của sự phát triển mặt tích cực của ý thức pháp luật. “Có khi văn bản pháp luật mới đã ra đời hoặc thực tiễn áp dụng pháp luật đã thay đổi nhưng nhiều cá nhân chưa nắm bắt được do nhiều lý do khác nhau. Hoặc có sự chậm trễ trong việc tiếp cận với tư duy pháp lý mới của thế giới, của nền luật học nước nhà” [25, tr.
- Sự tác động ngược lại của ý thức pháp luật tiêu cực đối với tồn tại xã hội và đối với các hình thái ý thức xã hội khác. Sự phụ thuộc vào tồn tại xã hội của ý thức pháp luật tiêu cực cũng chỉ mang tính tương đối, ý thức pháp luật tiêu cực đến lượt mình có tác động trở lại vô cùng lớn đối với sự tồn tại xã hội, ý thức chính trị, đạo đức và các yếu tố thượng tầng kiến trúc chính trị - pháp lý như nhà nước và pháp luật. Những biểu hiện cũng như sản phẩm của ý thức pháp luật tiêu cực như tư tưởng, lý thuyết sai lầm, những quan điểm lệch lạc, thái độ coi thường pháp luật, hành vi vi phạm pháp luật… có tác động tiêu cực đến sự phát triển của xã hội, đến môi trường văn hóa pháp lý và văn hóa đạo đức. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ hai, ý thức pháp luật tiêu cực là hiện tượng mang tính giai cấp.
Trong xã hội có sự phân chia giai cấp, các giai cấp khác nhau luôn có những điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội khác nhau, lợi ích khác nhau và do vậy, ý thức pháp luật tiêu cực của các giai cấp cũng có những nội dung và hình thức phát triển khác nhau. Giai cấp thống trị, vì muốn củng cố, duy trì, bảo vệ địa vị chính trị và lợi ích kinh tế của giai cấp mình, nên luôn luôn tìm mọi cách để hợp thức hóa ý chí của giai cấp mình thành pháp luật thông qua con đường nhà nước. Pháp luật thể hiện ý chí của giai cấp thống trị. Ý chí đó được nâng lên thành luật, thành các quy tắc ứng xử mang tính chất bắt buộc phải thực hiện đối với toàn xã hội.
Pháp luật luôn bảo vệ cho giai cấp thống trị, là vũ khí chính trị của giai cấp thống trị để chống lại các giai cấp, tầng lớp xã hội khác và đưa hoạt động quản lý xã hội đi theo quỹ đạo, ý muốn của mình. Từ đó, ý thức pháp luật tiêu cực của giai cấp thống trị sẽ có môi trường để phát triển nếu giai cấp thống trị chỉ quan tâm đến mục tiêu bảo vệ vị thế thống trị của mình trong xã hội và cho ra các điều luật thể hiện sự ít hoặc không quan tâm đến sự công bằng, sự đúng đắn, quyền và lợi ích chính đáng của các giai cấp khác. Các giai cấp, tầng lớp xã hội không được nắm quyền thống trị cũng có ý thức pháp luật tiêu cực của mình xuất phát từ những mâu thuẫn với giai cấp thống trị về mặt quyền và lợi ích. Cấu trúc của ý thức pháp luật tiêu cực Là mặt tiêu cực của ý thức pháp luật nên ý thức pháp luật tiêu cực cũng sẽ có kết cấu của ý thức pháp luật nói chung.
Căn cứ vào đặc điểm, tính chất, phương thức phản ánh, người ta phân thành tư tưởng pháp luật tiêu cực và tâm lí pháp luật tiêu cực; Căn cứ vào mức độ khả năng phản ánh, nhận thức của các chủ thể về đời sống pháp luật xã hội, người ta chia thành ý thức pháp luật tiêu cực về mặt lí luận và ý thức pháp luật tiêu cực thông thường; Căn cứ vào chủ thể của ý thức pháp luật người ta quan niệm có ý thức pháp luật tiêu cực của xã hội, ý thức pháp luật tiêu cực của bộ phận, nhóm và ý thức pháp luật tiêu cực cá nhân. Tuỳ từng góc độ nghiên cứu khác nhau, có thể xem xét kết cấu ý thức pháp luật gồm những thành tố cơ bản nhất định. Căn cứ vào tính 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chất, nội dung của ý thức pháp luật tiêu cực cùng cách tiếp cận của triết học duy vật lịch sử, phân chia kết cấu ý thức pháp luật tiêu cực thành 2 bộ phận cơ bản, cụ thể: - Hệ tư tưởng pháp luật tiêu cực Khi nói đến hệ tư tưởng là nói đến bản chất của pháp luật, nó thể hiện ý chí của giai cấp thống trị trong xã hội có phân chia giai cấp. Hệ tư tưởng pháp luật là hệ thống quan điểm, tư tưởng của con người, phản ánh sâu sắc đời sống pháp luật theo ý chí của một giai cấp nhất định, được thể hiện thông qua hệ thống các phạm trù, khái niệm, nguyên tắc.
Hệ tư tưởng pháp luật có tính tiêu cực là hệ thống các vấn đề được khái quát ở tầm lí luận, bao gồm tổng thể các tư tưởng, quan điểm, học thuyết pháp luật; đề cập một cách tiêu cực, không đúng đắn, chủ quan về vai trò, bản chất giai cấp, các thuộc tính của pháp luật cũng như mối quan hệ giữa pháp luật với con người, tự do, công bằng, quyền con người, mối quan hệ giữa quyền và nghĩa vụ pháp chế trong tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước, về nhận thức pháp luật và thực hiện pháp luật. Có thể kể đến các hệ thống pháp luật lạc hậu, phản tiến bộ, phản cách mạng, không vì con người. Chẳng hạn, chủ nghĩa phát xít là một hệ tư tưởng chính trị và các quan điểm về một nhà nước chuyên chế, mang tính chất quân phiệt, độc tài và toàn trị, thậm chí thủ tiêu mọi quyền tự do của con người, khủng bố và đàn áp nhân dân. - Tâm lí pháp luật tiêu cực được hình thành tự phát, dưới dạng tình cảm, tâm trạng, thái độ, niềm tin, cảm xúc của con người đối với pháp luật và các hiện tượng pháp lý.
Sự tồn tại của tâm lí pháp luật tiêu cực thường gắn với trạng thái tâm lí của con người, phản ánh trực tiếp những “cung bậc” tình cảm của con người đối với các hiện tượng pháp lí cụ thể. Đó là sự thiếu niềm tin, sự không tôn trọng, thù ghét, ác cảm… về pháp luật; sự thờ ơ, không thừa nhận các giá trị của pháp luật. Thông qua những thái độ trên mà con người thể hiện tình cảm, niềm tin và thực hiện hành vi ứng xử của mình trước pháp luật.