CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN CÁC HÌNH THỨC HOẠT ĐỘNG XÚC TIẾN THƯƠNG MẠI 1.1 Cơ sở lý luận về xúc tiến thương mại 1.1 Một số khái niệm về xúc tiến thương mại Theo cách hiểu truyền thống: “Xúc tiến thương mại (XTTM) là hoạt động trao đổi và hỗ trợ trao đổi thông tin giữa bên bán và bên mua, hoặc qua khâu trung gian nhằm tác động tới thái độ và hành vi mua bán, qua đó nhằm thúc đẩy việc mua bán và trao đổi hàng hóa và dịch vụ” [6, 5]. Trong “Marketing căn bản” theo Philip Kotler: “Xúc tiến thương mại là hoạt động thông tin marketing tới khách hàng tiềm năng” [6, 5]. Các nhà kinh tế ở các nước Đông Âu cho rằng: “Xúc tiến thương mại là một công cụ, một chính sách thương mại nhằm mục đích làm năng động và gây ảnh hưởng định hướng giữa người bán và người mua, là một hình thức hoạt động tuyên truyền nhằm mục tiêu đạt được sự chú ý và chỉ ra những lợi ích của khách hàng tiềm năng về hàng hóa, dịch vụ” [6, 6 ]. Theo giáo trình Quản trị doanh nghiệp thương mại: “Xúc tiến là một tham số của marketing hỗ hợp được dịch từ tiếng Anh “Promotion” với nghĩa chung là thúc đẩy một lĩnh vực nào đó như xúc tiến đầu tư, xúc tiến việc làm, xúc tiến bán hàng, xúc tiến xuất khẩu” [5, 43].
Theo quan niệm của Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC): “Xúc tiến thương mại là tất cả các biện pháp có thể tác động hỗ trợ, khuyến khích phát triển thương mại” [6, 6]. Theo Luật Thương mại Việt Nam năm 2005: “Xúc tiến thương mại là hoạt động thúc đẩy, tìm kiếm cơ hội mua bán hàng hóa và cung ứng dịch vụ, bao gồm hoạt động khuyến mại, quảng cáo thương mại, trưng bày, giới thiệu hàng hóa, dịch vụ và Hội chợ triển lãm thương mại” [9, 2]. Xúc tiến thương mại gồm: XTTM thị trường nội địa và xúc tiến xuất khẩu. 5 Đại học Kinh tế Huế Xúc tiến thương mại thị trường nội địa (còn gọi là xúc tiến thương mại thị trường trong nước): là một tổng thể các hoạt động của các chủ thể có liên quan (Chính phủ, tổ chức xúc tiến thương mại, doanh nghiệp) nhằm nghiên cứu, nhận dạng, khai thác và phát triển các cơ hội thương mại trên thị trường trong nước thông qua phát triển các kênh phân phối và thực hiện các biện pháp, các hình thức giới thiệu, trưng bày, quảng cáo sản phẩm và dịch vụ, khuyến mại, tổ chức hội chợ triển lãm nhằm thúc đẩy và tạo điều kiện thuận lợi cho các giao dịch thương mại.
Xúc tiến xuất khẩu: là các hoạt động trực tiếp hoặc gián tiếp nhằm thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ trong nước ra thị trường nước ngoài và dùng ngoại tệ làm phương tiện trao đổi. Xúc tiến xuất khẩu cũng bao gồm các hoạt động XTTM như: hội chợ triển lãm ở nước ngoài, khảo sát thị trường nước ngoài, thông tin thương mại, ứng dụng thương mại điện tử ở nước ngoài… các hoạt động này được thực hiện ở nước ngoài hoặc nhằm mục đích thúc đẩy tiêu thụ hàng hóa ở ngoài nước, tăng thu ngoại tệ cho đất nước.2 Vai trò của Xúc tiến thương mại 1.1 Vai trò của Xúc tiến thương mại đối với quốc gia Xúc tiến thương mại có vai trò quan trọng đối với quá trình tăng trưởng và phát triển kinh tế. XTTM là một công cụ hữu hiệu để giải quyết đầu ra cho nhiều ngành sản xuất, tạo điều kiện và thúc đẩy phát triển thị trường trong nước, đồng thời góp phần quan trọng trong việc đẩy mạnh hoạt động xúc tiến xuất khẩu. XTTM gắn kết nền kinh tế Việt Nam với nền kinh tế thế giới.
Thị trường trong nước có mối quan hệ chặt chẽ với thị trường nước ngoài thông qua các hoạt động ngoại thương. Xúc tiến thương mại sẽ góp phần mở rộng thị trường xuất nhập khẩu, thiết lập và tăng cường liên kết, hợp tác quốc tế trong khu vực và thế giới. Thông qua các hoạt động XTTM đã nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.2 Vai trò của Xúc tiến thương mại đối với địa phương XTTM sử dụng có hiệu quả các nguồn lực, kích thích tăng trưởng kinh tế, gắn kết nền kinh tế của tỉnh với nền kinh tế thế giới bằng nhiều hình thức hoạt động giới thiệu, quảng bá về văn hóa, vùng đất, con người, tiềm năng thế mạnh của địa phương; sản phẩm, thương hiệu hàng hóa của doanh nghiệp; mở rộng, khai thác, liên kết các thị trường tiềm năng tiêu thụ sản phẩm hàng hóa; thu hút đầu tư; góp 6 Đại học Kinh tế Huế phần phát triển sản xuất kinh doanh, giải quyết việc làm, đảm bảo an ninh xã hội…Thông qua hoạt động XTTM đã góp phần nâng cao chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI).3 Vai trò của Xúc tiến thương mại đối với doanh nghiệp Xúc tiến thương mại đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển sản xuất kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế cho các doanh nghiệp. Thứ nhất, hỗ trợ, cung cấp thông tin thương mại về cơ chế chính sách, khung pháp lý, thông tin thị trường, cơ hội giao thương… cho doanh nghiệp một cách chính xác, kịp thời, cần thiết và có hiệu quả.
Thứ hai, là cầu nối giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp, giữa doanh nghiệp với khách hàng, giúp doanh nghiệp có cơ hội phát triển các mối quan hệ với các bạn hàng trong và ngoài nước. XTTM là công cụ hữu hiệu trong việc duy trì và chiếm lĩnh thị trường. Xúc tiến thương mại làm cho hoạt động bán hàng trở nên dễ dàng hơn, thúc đẩy việc đưa hàng hóa vào kênh phân phối hợp lý. Xúc tiến thương mại hỗ trợ và tạo cơ hội để doanh nghiệp kết nối giao thương, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa dịch vụ.
Thông qua các hoạt động XTTM, doanh nghiệp có cơ hội thể hiện được năng lực, uy tín và hình ảnh của đơn vị từ đó tạo niềm tin của khách hàng. Thứ ba, tạo điều kiện để củng cố, khẳng định vị thế và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Thông qua hoạt động xúc tiến thương mại, các doanh nghiệp sẽ có được những thông tin về thị trường, khách hàng, đối thủ cạnh tranh…từ đó đưa ra những quyết định hợp lý về chiến lược kinh doanh có hiệu quả nhất, giúp doanh nghiệp phát huy thế mạnh hoặc rút ngắn khoảng cách với các doanh nghiệp dẫn đầu thị trường. Hoạt động xúc tiến thương mại có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ xây dựng và phát triển thương hiệu của doanh nghiệp.
Một khi doanh nghiệp đã được khẳng định và có uy tín trên thị trường sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận tốt với khách hàng, mở rộng được thị trường tiêu thụ sản phẩm, phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh, nâng cao vị thế của doanh nghiệp… 1.4 Vai trò của xúc tiến thương mại đối với người dân Xúc tiến thương mại có vai trò to lớn trong việc tác động và góp phần làm thay đổi cơ cấu tiêu dùng. Nhu cầu của người tiêu dùng không cố định, họ luôn có những nhu cầu ở dạng tiềm ẩn, vai trò của xúc tiến thương mại là phải đánh thức 7 Đại học Kinh tế Huế những nhu cầu đó và kích thích người tiêu dùng sẵn sàng chi trả cho những sản phẩm khác. Xúc tiến thương mại có hiệu quả sẽ tạo được lòng tin, sự yên tâm về chất lượng, giảm thiểu rủi ro trong tiêu dùng, nâng cao được mức hưởng thụ của người tiêu dùng góp phần gắn sản xuất với tiêu dùng.3 Chức năng của xúc tiến thương mại 1.1 Tổ chức và phối hợp tổ chức thực hiện quá trình lưu thông hàng hóa, dịch vụ Xúc tiến thương mại thúc đẩy việc trao đổi, lưu thông thông hàng hóa trên thị trường một cách hợp lý, nhanh chóng, đảm bảo thỏa mãn nhu cầu của khách hàng cả về giá trị sử dụng và giá cả hợp lý; Đẩy mạnh quá trình lưu thông hàng hóa thông qua việc phát triển các hệ thống kênh phân phối, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm hàng hóa, thúc đẩy quá trình giao dịch thương mại trong và ngoài nước.2 Đáp ứng tốt mọi nhu cầu của sản xuất và tiêu dùng Với tư cách là chiếc cầu nối giữa sản xuất và tiêu dùng, XTTM tác động đến tiêu dùng thông qua việc xúc tiến quảng bá, giới thiệu sản phẩm và bán các hàng hóa, dịch vụ trên thị trường; kết nối cung cầu hàng hóa; khảo sát và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm; tìm kiếm các nhà đầu tư, đối tác và khách hàng tiềm năng; đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người dân.3 Gắn sản xuất với thị trường và gắn nền kinh tế trong nước với nền kinh tế thế giới Xúc tiến thương mại thúc đẩy sản xuất hàng hóa phát triển, gắn sản xuất với tiêu dùng. Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, thị trường trong nước có mối liên hệ chặt chẽ với thị trường nước ngoài thông qua hoạt động xuất nhập khẩu.
Xúc tiến thương mại gián tiếp hay trực tiếp thúc đẩy hàng hóa dịch vụ trong nước ra thị trường nước ngoài và ngược lại, góp phần gắn nền kinh tế Việt Nam với nền kinh tế thế giới.4 Các hình thức hoạt động xúc tiến thương mại 1.1 Hội chợ triển lãm thương mại Theo Luật Thương mại Việt Nam năm 2005: “Hội chợ triển lãm thương mại là hoạt động xúc tiến thương mại được thực hiện tập trung trong một thời gian và tại một địa điểm nhất định để thương nhân trưng bày, giới thiệu hàng hóa, dịch vụ 8 Đại học Kinh tế Huế nhằm mục đích thúc đẩy, tìm kiếm cơ hội giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa, hợp đồng dịch vụ” [9, 32]. Hội chợ triển lãm (HCTL) tổ chức tại Việt Nam phải được đăng ký và phải được xác nhận bằng văn bản của cơ quan quản lý nhà nước về thương mại tỉnh, thành phố nơi tổ chức HCTL thương mại. Hàng hóa, dịch vụ trưng bày, giới thiệu tại HCTL tại Việt Nam phải là hàng hóa được phép lưu thông trên thị trường theo quy định của pháp luật. Hàng hóa, dịch vụ không được phép tham gia HCTL là hàng giả, hàng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng hóa, dịch vụ thuộc diện cấm kinh doanh, cấm nhập khẩu, hạn chế kinh doanh, chưa được phép lưu thông.
Hàng hóa thuộc diện nhập khẩu phải có giấy phép của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Hàng hóa được bán, tặng, dịch vụ được cung ứng tại HCTL tại Việt Nam phải chịu thuế và các nghĩa vụ tài chính khác theo quy định của pháp luật.