Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XUẤT KHẨU VÀ XUẤT KHẨU NÔNG SẢN 1. Cơ sở lí luận về xuất khẩu 1. Khái niệm về xuất khẩu Tại Khoản 1 Điều 28 Luật Thương mại 2005 quy định: “Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa ra khỏi lãnh thổ quốc gia hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ quốc gia được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật” Xuất khẩu là hoạt động cơ bản của hoạt động ngoại thương. Nó đã xuất hiện từ rất sớm trong lịch sử phát triển của xã hội và ngày càng phát triển mạnh mẽ cả về chiều rộng và chiều sâu.
Hình thức sơ khai của chúng chỉ là hoạt động trao đổi hàng hoả nhưng cho đến nay nó đã phát triển rất mạnh và được biểu hiện dưới nhiều hình thức. Hoạt động xuất khẩu diễn ra trên mọi lĩnh vực, trong mọi điều kiện của nền kinh tế, tử xuất khẩu hàng tiêu dùng cho đến tư liệu sản xuất, máy móc hàng hoá thiết bị công nghệ cao, Tất cả các hoạt động này đều nhằm mục tiêu đem lại lợi ích cho quốc gia nói chung và các doanh nghiệp tham gia nói riêng. Hoạt động xuất khẩu diễn ra rất rộng về không gian và thời gian. Nó có thể diễn ra trong thời gian rất ngắn song cũng có thể kéo dài hàng năm, có thể được diễn ra trên phạm vi một quốc gia hay nhiều quốc gia khác nhau.
Xuất khẩu hàng hoá là hoạt động kinh doanh buôn bán ở phạm vi quốc tế Nó không phải là hành vi buôn bán riêng lẻ mà là cả một hệ thống các quan hệ mua bán trong một nền thương mại có tổ chức cả bên trong và bên ngoài hai quốc gia. Họ bán sản phẩm, hàng hoá sản xuất trong nước ra nước ngoài thu ngoại tệ qua đó đẩy mạnh sản xuất hàng hóa phát triển, chuyển đổi cơ cấu kinh tế, từng bước cải thiện đời sống người lao động. Kinh doanh xuất khẩu cũng chính là hoạt động kinh doanh quốc tế đầu tiên của một doanh nghiệp. Hoạt động này được tiếp tục ngay cả khi doanh nghiệp đã đa dạng hóa hoạt động kinh doanh của mình.
Xuất khẩu hàng hóa nằm trong lĩnh vực phân phối và lưu thông hàng hóa của một quá trình tái sản xuất mở rộng, nhằm mục đích lien kết sản xuất và tiêu dùng của nước này với nước khác. Nền sản xuất xã hội phát triển như thế nào phụ thuộc rất nhiều vào hoạt động kinh doanh này. Các hình thức xuất khẩu Trong thực tế, xuất khẩu hàng hóa được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau bao gồm xuất khẩu trực tiếp, xuất khẩu qua trung gian, xuất khẩu tại chỗ, tái 5 xuất khẩu và gia công xuất khẩu. Tương tự như vậy, nông sản cũng được xuất khẩu theo những cách thức này.
- Xuất khẩu trực tiếp: Là hình thức xuất khẩu, trong đó người bán (người sản xuất, người cung cấp) và người mua liên hệ trực tiếp với nhau (bằng cách gặp mặt, qua thư từ, điện tín). Sau khi gặp mặt họ sẽ bàn bạc, thỏa thuận về hàng hóa, giá cả và các điều kiện giao dịch khác. - Xuất khẩu qua trung gian: Là hình thức mua bán quốc tế được thực hiện nhờ sự giúp đỡ của trung gian, và người thứ ba này sẽ được hưởng một khoản tiền hoa hồng nhất định. Người trung gian phổ biến trong các giao dịch là các đại lý và môi giới.
- Xuất khẩu tại chỗ: Là hình thức xuất khẩu ngay tại đất nước mình. Đó là việc bán hàng và thực hiện các dịch vụ cho người nước ngoài. Hàng xuất khẩu tại chỗ có thể dùng ngay tại chỗ hoặc được người mua đem ra nước ngoài. - Hình thức tái xuất khẩu: Là hình thức thực hiện xuất khẩu trở lại sang các nước mua khác những hàng hóa đã mua ở nước ngoài nhưng chưa qua chế biến ở nước tái xuất.
Mục đích của việc thực hiện giao dịch tái xuất khẩu là mua hàng hóa ở nước này và bán với giá cao hơn ở nước khác và thu về số vốn lớn hơn số vốn bỏ ra ban đầu. Hoạt động tái xuất khẩu có thể chia làm hai hình thức: hình thức tạm nhập tái xuất và hình thức chuyển khẩu, trong đó: ✓ Hình thức tạm nhập - tái xuất được hiểu là việc mua hàng của một nước để bản cho nước khác trên cơ sở hợp đồng mua bán ngoại thương làm thủ tục nhập khẩu hàng hóa vào, rồi sau đó làm thủ tục xuất khẩu mà không qua gia công, chế biến. ✓ Hình thức chuyển khẩu: Hàng hóa chuyển khẩu được chia thành hai loại. Một là, hàng hóa sau khi nhập cảnh xin với hải quan cho vận chuyển đến một địa điểm hải quan khác để làm thủ tục hải quan nhập khẩu.
Hai là, hàng hóa ở nơi vận chuyển ban đầu đã làm thủ tục hải quan xuất nhập khẩu vận chuyển đến một nơi xuất cánh, do hải quan nơi xuất cảnh giám sát quản lý cho qua. - Gia công xuất khẩu: Là phương thức xuất khẩu, trong đó người đặt hàng gia công ở nước ngoài cung cấp máy móc, thiết bị, nguyên phụ liệu hoặc bán thành phẩm theo mẫu và theo định mức cho trước. Người nhận gia công trong nước tổ chức quá trình sản xuất sản phẩm theo nhu cầu của khách. Toàn bộ sản phẩm làm ra người nhận gia công sẽ giao lại cho người đặt gia công để nhận tiền công.
Vai trò của xuất khẩu: Xuất khẩu là hoạt động kinh tế đối ngoại cơ bản và là phương tiện thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Mục đích của xuất khẩu là khai thác lợi thế của từng quốc gia trong phân công lao động quốc tế, nhằm mang lại lợi ích cho quốc gia tham gia vào hoạt động xuất khẩu. Vì vậy xuất khẩu không chỉ là bộ phận cấu thành trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế mà còn là hoạt động liên quan đến cân bằng xuất nhập khẩu quốc gia, đến cuộc sống và khả năng nâng cao đời sống của người dân, đặc biệt là Việt Nam. Vai trò của xuất khẩu thể hiện ở những điểm cụ thể như sau: *Đối với nền kinh tế thế giới: Thế giới ngày nay là một thể thống nhất, trong đó các quốc gia là những đơn vị độc lập, tự chủ, nhưng phụ thuộc vào nhau về kinh tế và khoa học- công nghệ.
Sự phụ thuộc giữa các quốc gia bắt nguồn từ những yếu tố khách quan. Do điều kiện địa lý, do sự phân bố không đều tài nguyên thiên nhiên và trong xu thế toàn cầu hóa, không một quốc gia nào có khả năng tự đảm bảo các sản phẩm cơ bản. Mọi quốc gia đều phụ thuộc vào nước ngoài với những mức độ khác nhau. Lịch sử thế giới chứng minh không một quốc gia nào có thể phát triển nếu thực hiện chính sách tự cung tự cấp.
Vì vậy, việc tham gia vào hoạt động thương mại quốc tế là điều kiện cần thiết cho mỗi quốc gia thông qua các hoạt động trao đổi, mua bán nhằm thỏa mãn nhu cầu. Như vậy hoạt động xuất khẩu đã góp phần quan trọng vào sự phát triển hay suy thoái, lạc hậu của quốc gia so với thế giới. Thông qua hoạt động xuất khẩu, các quốc gia tham gia vào sự phân công lao động quốc tế. Các quốc gia sẽ tập trung vào sản xuất những hàng hóa dịch vụ mà mình không có lợi thế.
Xét trên tổng thể nên kinh tế thế giới thi chuyên môn hóa sản xuất và xuất khác sẽ làm cho việc su dung các nguồn lực có hiệu quả hơn và tổng sản phẩm và hội trên toàn thế giới tăng lên. Bà cạnh đó xuất khẩu gọn nhan thật chặt thêm quan hệ quốc tế giữa các quốc gia với nhau, *Đối với nền kinh tế quốc dân: Xuất khẩu tạo điều kiện cho các quốc gia tận dụng lợi thế so sánh của mình. Mỗi quốc gia có những lợi thế khác nhau và theo thương mại quốc tế thì mỗi quốc gia nên tập trung chuyên môn hóa sản xuất sản phẩm mà mình có lợi thế so sánh sau đó trao đổi với quốc gia khác. Nông sản là một trong những sản phẩm nông nghiệp không thể thiếu được trong nhu cầu sống của con người.
Tuy nhiên, tùy vào điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của mỗi quốc gia mà có quốc gia thuận lợi cho phát triển nông nghiệp nhưng lại có quốc gia không đủ điều kiện để phát triển nông nghiệp. Do đó nảy sinh nhu cầu trao đổi nông sản giữa các quốc gia với nhau. Nước ta được thiên nhiên rất ưu đãi để phát triển một nền nông nghiệp đa dạng, sản phẩm 7 phong phú, bên cạnh đó nguồn nhân lực dồi dào và giàu kinh nghiệm. do đó xuất khẩu nông sản giúp nước ta tận dụng, khai thác được tối đa những nguồn lực sẵn có để tạo ra được những sản phẩm có lợi thế so sánh cao.
Hoạt động xuất khẩu sẽ tạo nguồn vốn quan trọng, chủ yếu để tích lũy phát triển phục vụ cho công cuộc CNH - HĐH đất nước. Đẩy mạnh xuất khẩu tạo điều kiện mở rộng quy mô sản xuất, mở rộng nhiều nghành nghề mới đó là yếu tố quan trọng kích thích đổi mới trang thiết bị, công nghệ sản xuất là cơ sở để tăng trưởng kinh tế. Xuất khẩu tạo khả năng mở rộng thị trường tiêu thụ, cung cấp đầu vào cho sản xuất, khai thác tối đa các nguồn lực sản xuất trong nước. Bên cạnh đó xuất khẩu tạo tiền đề về kỹ thuật nhằm cải tạo và nâng cao năng lực sản xuất trong nước, là phương tiện quan trọng tạo vốn, tiếp thu khoa học kỹ thuật và công nghệ tiên tiến từ thế giới bên ngoài vào trong nước nhằm hiện đại hóa nền kinh tế của đất nước, tạo ra năng lực sản xuất mới.
Xuất khẩu đóng góp vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy sản xuất phát triển. Xuất khẩu cũng có nghĩa là bán hàng ra nước ngoài, xuất khẩu nông sản là bán hàng nông sản ra nước ngoài. Điều đó cũng có nghĩa muốn bán được nhiều hàng thì việc sản xuất hàng hóa nông sản phải theo nhu cầu của thị trường của người tiêu dùng. Hàng hóa sản xuất ra phải có tính cạnh tranh cao, chất lượng tốt, giá thành cạnh tranh, mẫu mã sản phẩm đa dạng, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về vệ sinh an toàn thực phẩm.
Do đó khi hoạt động xuất khẩu hàng hóa nói chung và xuất khẩu hàng nông sản nói riêng phát triển thì nó có tác động ngược trở lại đến sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng thị trường, hiện đại, chuyển từ sản xuất tự túc tự cấp sang sản xuất hàng hóa đáp ứng nhu cầu thị trường.