CHƯƠNG 1: GIỚI THIÊU VỀ KHU ĐÔ THỊ MỚI THỦ THIÊM 1. LỊCH SỬ HÌNH THÀNH Tên gọi Thủ Thiêm được xuất hiện vào thế kỷ thứ 18 do người dân sinh sống bên trong bán đảo gọi tên nơi mình sinh s ống. Người Pháp đã cho xây dưng đ ồn hải quân để kiểm soát việc đi lại trên sông Sài Gòn và bến đò Th ủ Thiêm để làm nơi tiếp nhận người và hàng hóa Bán đảo Thủ Thiêm được hình thành bởi sự uốn khúc của dòng sông Sài Gòn. Là một bán đảo diện tích 737 ha nằm giữa lòng thành phố Tp.
Hồ Chí Minh sầm uất nhưng khu vực bán đảo Thủ Thiêm lại kém phát triển bởi sự ngăn cách địa lý do dòng sông Sài Gòn. Do địa hình là một bán đảo trũng thấp nên Thủ Thiêm có nhiều kênh rạch ở bên trong, nhưng kênh rạch này được gọi tên theo nhưng đặc điểm chung của con rạch như rạch Cá Trê, Rạch Lá, Rạch Bần Cụt Hiện nay giao thông sang bán đảo Thủ Thiêm đã thuận tiện hơn do có nhiều đường hơn ngoài cầu Sài Gòn và bến phà Thủ Thiêm hiện nay đã có Th ủ Thiêm và hầm chui Thủ Thiêm vừa được thông xe đưa vào sử dụng tháng 11/2011 13 Quaän Bình Caà u Thaïnh Saø i Goø n Quaä n2 Quaä n1 Khu thòmôù i coâ ng nghieäp Thuûthieâ m Khu Caùt Laù i cheá Quaä n4 xuaá t Quaä n7 Hình 1. Bản đồ vi trí bán đảo Thủ Thiêm 1. ĐIỀU KIỆN MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN 1.
Vị trí địa lý Bán đảo Thủ Thiêm nằm ở vị trí trung tâm của Tp. Hồ Chí Minh thuộc địa giới hành chính của Quận 2 với 3 mặt giáp với sông Sài Gòn, mặt còn lại giáp với Quận 2 của Tp. Hồ Chí Minh. Hướng địa hình thấp dần từ thượng lưu xuống hạ lưu và từ sông vào nội đồng.
Đồng thời dải đất cao ven sông có dạng các đê tự nhiên (giồng ven sông), song do lượng phù sa sông Sài Gòn ít ỏi, nên xuống đến khúc quanh Thủ Thiêm cao trình đê tự nhiên còn lại không đáng kể. Tuy vậy, người dân địa phương vẫn lợi dụng dải đê hẹp ven sông để tạo thành khu dân cư, đường xá nên hiện tại khó phân biệt phần nào là đê tự nhiên phần nào là nhân ạt o. Tất cả các lỗ khoan vùng này đều cho thấy có mặt lớp đất đắp phía trên dày khoảng 0,6 ÷ 0,8m. 14 Vùng đất cao nhất (1,4 ÷ 1,8m) nằm dọc theo đường Lương Định Của (chủ yếu là đất đắp), một vài vị trí có cao trình đến 2m.
Vùng thấp trũng nhất ở trung tâm bán đảo có cao trình bình quân 0,5m, với nhiều đầm đìa có cao trình < 0.0m thường xuyên ngập nước. Bản đồ vệ tinh vị trí bán đảo Thủ Thiêm 1. Khí hậu KĐTM Thủ Thiêm nằm trong vùng cận nhiệt đới với nhiệt độ trung bình hằng ngày là 27°C, nhiệt độ cao nhất là 36°C, và thấp nhất là 24°C. Số giờ nắng biến đổi từ 6 ở tháng 6 đến 9 ở tháng 4.
Khí hậu mùa mưa nhiệt đới có 2 mùa là mùa nắng (từ tháng 12 đến tháng 04) và mùa mưa (từ tháng 5 đến tháng 11). Độ ẩm trung bình hằng ngày là 70-80%, lượng mưa trung bình hng năm là 1. Lượng mưa trong mùa mưa xấp xỉ 85% tổng lượng mưa hàng năm, cao nhất vào tháng 6 và tháng 9. Lượng mưa rất lớn, trung bình từ 0,8 đến 1,5 mm/phút 15 Hướng gió thịnh hành là Đông Nam đến Tây Bắc vào mùa khô, và Tây Nam đến Đông Bắc vào mùa mưa, từ 3 đến 4 m/giây 1.
Địa hình KĐTM Thủ Thiêm nằm trên bán đảo Thủ Thiêm với địa hình chủ yếu là kênh rạch và đầm lầy với đặc điểm riêng. Trên dọc 8,3 km chiều dài dọc sông có 7 cửa thoát nước và 7 rạch nối thông với nhau ũng trung tâm. Kích thước của các con rạch này lớn dần từ trên thông qua vùng tr xuống dưới với 2 rạch cá trê lớn, cá trê nhỏ ở xa nhất về phía hạ lưu có kích thước lớn nhất. Rạch cá trê lớn với chiều rông cửa rạch là 111m có cao độ đáy là -3,7m.
Rạch cá trê nhỏ với chiều rộng cửa là 68m, cao độ đáy là -2,54m. Các rạch khác có kích thước bé hơn. Càng đi về thượng lưu kích thước rạch càng bé, chứng tỏ trong điều kiện địa hình hiện tại, việc thoát nước về phía Tây Bắc - ít thuận lợi. Các bờ rạch không liên tục và thấp dần từ cửa rạch vào nội đồng và hòa dần vào vùng đầm lầy hai bên rạch.
Quá trình bồi lắng xảy ra mạnh mẽ. Các đầu rạch biến thành đầm lầy. Nhìn chung các ạr ch tự nhiên đang bị thoái hóa dần do những hoạt động của con người, điều kiện đất đai thay đổi (do san lấp) phần diện tích giao thông thủy không được tự nhiên do việc đắp đập, các đường giao thông phân lại thủy vực của các dòng chảy như lưu tốc tăng, giảm cục bộ gây xói, bồi làm cho diện mạo đầm lầy thay đổi. Trong quy hoạch dư án cho KĐTM Thủ Thiêm thì sẽ có một số lượng lớn kênh rạch tự nhiên được san lấp để thay vào đó là những kênh rạch nhân tạo nhằm mục đích tiêu thoát nước cho KĐTM Thủ Thiêm 16 Hình 1.
Bản đồ kênh rạch bên trong bán đảo Thủ Thiêm 1. Địa chất Điều kiện địa chất ở khu vực này rất yếu. Trong phạm vi một chiều dày rất lớn đất không có cấu tượng, độ ẩm tự nhiên rất cao > 75%, giới hạn chảy 79÷ 80%. Mực nước ngầm rất cao, cách mặt đất 0,4 ÷ 0,5m ở các vùng nội đồng và <1m ở các vùng cao ven sông.
Nói chung ớp l đất thuộc phù sa mới có tính chất cơ lý yếu không thuận lợi cho việc xây dựng công trình. Do đó đối với các công trình vĩnh cữu (cao tầng) cần xử lý nền móng một cách cơ bản, xử lý nước ngầm. Việc đào kênh mương mới trong vùng có đất mềm cũng phải được xử lý gia cố bờ, chống sụt, chảy, chú ý đến tác động của dòng chảy mặt, dòng chảy ngầm … 17 1. Thuỷ văn Khu Đô Thị Mới Thủ Thiêm là bán đảo được bao quanh ba phía bởi sông Sài Gòn.
Vùng bán đảo này là khu đất lún do ảnh hưởng chế độ thuỷ triều 02 lần/ngày Chế độ thuỷ văn ở bản đảo Thủ Thiêm có các tính chất đặc trưng riêng với khoảng cách đến mặt chính sông Sài Gòn khoảng 8,5 km. Trên bán đảo Thủ Thiêm có vùng đất thấp trải dài từ 0.2 đến 1,8 m Với mực nước thủy triều cao hảng ngày trung bình H c = +1,1 m và mực nước thuỷ triều thấp hàng ngày trung bình H t = -2,1 m. Dao động biến thiên thủy triều trung bình hằng ngày là h bt = +3,2 m. Mực nước thuỷ triều của sông Sài Gòn được đo ở trạm Phú An hàng năm cho thấy thuỷ triều cao nhất 20 năm qua H max = +1,54 m và thuỷ triều thấp nhất 20 năm qua H min = - 2,46 m Hiện nay chưa có thiết bị nào để ngăn chặn hoặc kiểm soát lũ l ụt trong khu vực Thủ Thiêm.
Với tình hình thuỷ văn đặc trưng của bán đảo Thủ Thiêm như trên nên mặt bằng quy hoạch cốt cao độ của KĐTM Thủ Thiêm được đề nghị nâng cao từ 2,5 m đến 4.5 m để thích hợp với tình trạng lũ lụt 1. ĐIỀU KIỆN KINH TẾ XÃ HỘI Dân số trên toàn bán đảo Thủ Thiêm hiện nay vào khoảng 40.000 người sống tập trung chủ yếu ở xung quanh những con đường lớn như Lương Định Của, Trần Não, Thủ Thiêm. Còn lại một số ít dân cư sống rải rác bên trong bán đảo Các khu vực bên trong của bán đảo Thủ Thiêm thường được sử dụng để canh tác nông nghiệp nhưng cho năng suất rất thấp. Do giao thông khó khăn nên đây là vùng kém phát triển nhất của khu vực.
Dân cư sinh sống trong bán đảo Thủ Thiêm chủ yếu tập trung ở những vùng ven sông với những hoạt động ngư nghiệp. Một số khu đất được quy hoạch nhỏ lẻ để làm các khu tái định cư như khu tái định cư An Lợi Đông và các khu dân cư. Đa phần dân cư sinh sống hiện tại trên bán đảo Thủ Thiêm có trình đ ộ thấp chủ yếu là người dân lao động, các trường học tập trung chủ yếu ở phía ngoài còn phần bên trong bán đảo hầu như không có trường học. 18 Do sự tách biệt về vị trí địa lý nên khu vực bán đảo Thủ Thiêm hầu như không có hoạt động sản xuất kinh doanh nào.
Hoạt động sản xuất chủ yếu là nông nghiệp, trồng trọt hoa màu ở những vùng đất bên trong bán đảo và hoạt động ngư nghiệp ven sông Sài Gòn. Hiện này diên tích nông nghiệp bên trong bán đảo Thủ Thiêm càng ngày càng bị thu hẹp do hiệu suất kinh tế thấp không còn phù hợp với mức sống đô thi cao như ở TP.Hồ Chí Minh, hoạt động ngư nghiêp hầu như không còn do sư ô nhi ễm vượt mức ở sông Sài Gòn. Đời sống của cư dân trên bán đảo Thủ Thiêm là rất thấp so với mặt bằng chung của Tp. Hồ Chí Minh nên phải cần có một sự đổi mới toàn diện cho cả khu vực bằng một dự án quy hoạch có tầm nhìn chiến lược phát triển trong tương lai 1.
CƠ SỞ HẠ TẦNG Giao thông trên bán đảo Thủ Thiêm chủ yếu ở các con đường như Lương Định Của, Trần Não, Thủ Thiêm. Ngoài ra sắp Đại Lộ Đông Tây vừa được thông xe vào cuối năm 2011. Ngoài ra giao thông giữa các khu vực bên trong bán đảo Thủ Thiêm còn có những đường đất đá nhỏ và một số đường bê tông xi măng được xây dựng thuộc phường An Khánh và một phần phường An Lợi Đông. Hiện trạng giao thông trên bán đảo Thủ Thiêm khá phực tạp do các con đường hầu hết đều nhỏ hẹp và có nhiều cầu tạm bắc qua các kênh rạch bên trong.
Tình hình xây dựng trên bán đảo Thủ Thiêm hiện này đa phần là nhà cấp 4 và nhà tạm. Rất ít nhà kiên cố. Những công trình xây dựng chủ yếu được đặt ở ven các trục đường lớn trên bán đảo thủ thiêm. Mạng lưới cấp nước hiên hữu trên bán đảo Thủ Thiêm hiện nay rất ít, các ống truyền tải chủ yêu đều được lắp đặt ở các trục đường chính vào các ống cung cấp vào các hẻm xung quanh các trục đường, ngoài ra bên trong bán đảo Thủ Thiêm không được cung cấp nước sạch, các hộ dân ở đây chủ yếu đều sử dụng nước ngầm và nước mưa để dùng cho sinh hoạt hằng ngày.
Việc sử dụng nguồn nước ngầm này càng ngày càng không phù hợp với vệ sinh mối trường.