Luận văn xây dựng tổng đài tra cứu điểm thi tự động trên nền Asterisk

Luận văn xây dựng hệ thống tổng đài tra cứu điểm thi tự động trên nền Asterisk. Nghiên cứu công nghệ VoIP, giao thức SIP, RTP và ứng dụng IVR trong giáo dục.

• Tác giả: Trần Việt Bảo
• Người hướng dẫn: ThS. Phan Thanh Minh
• Trường học: Trường Đại học Giao thông Vận tải TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kỹ thuật Điện tử, Truyền thông
• Đề tài: Xây dựng tổng đài tra cứu điểm thi tự động trên nền Asterisk
• Loại tài liệu: đồ án tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tại Sao Cần Xây Dựng Tổng Đài Tra Cứu Điểm Thi Tự Động Với Asterisk

Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, nhu cầu tra cứu điểm thi tự động ngày càng trở nên cấp thiết đối với các tổ chức giáo dục. Phương pháp truyền thống thường gặp phải nhiều hạn chế về thời gian, nguồn lực và khả năng đáp ứng cùng lúc một lượng lớn truy vấn. Xây dựng tổng đài tra cứu điểm thi trên Asterisk nổi lên như một giải pháp tối ưu, mang lại hiệu quả vượt trội và nâng cao trải nghiệm cho thí sinh, phụ huynh.

Asterisk, nền tảng tổng đài mã nguồn mở mạnh mẽ, cung cấp khả năng xây dựng các hệ thống truyền thông đa dạng, từ điện thoại VoIP cơ bản đến các ứng dụng phức tạp như IVR (Interactive Voice Response). Việc ứng dụng Asterisk vào hệ thống tra cứu điểm thi giúp tự động hóa toàn bộ quy trình, giảm tải cho nhân sự và đảm bảo thông tin được cung cấp nhanh chóng, chính xác. Các tổ chức giáo dục, đặc biệt là các trường đại học lớn như Trường Đại học Giao thông Vận tải TP. Hồ Chí Minh, có thể tận dụng Asterisk để thiết lập một trung tâm thông tin hiệu quả, đáp ứng hàng ngàn cuộc gọi đồng thời mà không bị tắc nghẽn. Giải pháp này không chỉ tối ưu chi phí mà còn tăng cường tính chuyên nghiệp, hiện đại hóa dịch vụ công.

Đề tài "Xây dựng tổng đài tra cứu điểm thi tự động trên nền Asterisk" (Trần Việt Bảo, 2015) đã chứng minh tính khả thi và hiệu quả của việc triển khai một hệ thống như vậy. Luận văn chỉ ra rằng, với sự hỗ trợ của các giao thức VoIP và khả năng tùy biến cao của Asterisk, một tổng đài có thể được thiết lập để tiếp nhận cuộc gọi, yêu cầu mã số thí sinh, sau đó truy vấn cơ sở dữ liệu và đọc kết quả điểm thi một cách tự động. Điều này giúp loại bỏ hoàn toàn gánh nặng thủ công, đồng thời cải thiện đáng kể tốc độ và sự tiện lợi cho người dùng. Đây chính là động lực chính để các tổ chức xem xét việc đầu tư vào các hệ thống tổng đài Asterisk chuyên biệt cho mục đích tra cứu điểm thi, hướng tới một tương lai giáo dục số hóa hoàn toàn.

1.1. Vấn Đề Hiện Hữu Trong Tra Cứu Điểm Thi Thủ Công

Trước khi các giải pháp tự động hóa như tổng đài tra cứu điểm thi tự động được phổ biến, việc tra cứu điểm thi thường đi kèm với nhiều thách thức và hạn chế đáng kể. Phương pháp thủ công, bao gồm tra cứu trực tiếp tại trường, qua tổng đài viên hoặc website thường xuyên bị quá tải, gây ra sự chậm trễ và bức xúc cho thí sinh cùng phụ huynh. Cụ thể, vào những thời điểm cao điểm, lượng truy cập đồng thời vào website có thể khiến máy chủ quá tải, dẫn đến gián đoạn dịch vụ. Tương tự, việc sử dụng nhân viên trực điện thoại để cung cấp điểm thi đòi hỏi nguồn lực lớn về con người và cơ sở hạ tầng, đồng thời dễ phát sinh sai sót do áp lực công việc. Các hạn chế này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành của các tổ chức giáo dục mà còn làm giảm chất lượng trải nghiệm của người dùng, làm mất đi sự chuyên nghiệp cần có.

1.2. Giải Pháp Tổng Đài Asterisk Hướng Tới Hiệu Quả Hiện Đại Hóa

Việc xây dựng tổng đài tra cứu điểm thi trên Asterisk mang lại một giải pháp toàn diện để khắc phục những vấn đề trên. Asterisk, với tư cách là một nền tảng tổng đài IP PBX mã nguồn mở, cho phép tạo ra một hệ thống tự động, có khả năng xử lý hàng ngàn cuộc gọi đồng thời. Điều này giúp giảm đáng kể áp lực lên hệ thống thủ công và con người. Hệ thống IVR (Interactive Voice Response) được tích hợp trong Asterisk cho phép người dùng tương tác qua giọng nói hoặc bàn phím điện thoại để truy cập thông tin điểm thi một cách nhanh chóng và chính xác. Giải pháp này không chỉ tối ưu hóa quy trình, tiết kiệm chi phí vận hành mà còn mang lại sự thuận tiện vượt trội, nâng cao mức độ hài lòng của người dùng, đồng thời khẳng định sự hiện đại hóa trong cách thức phục vụ của các tổ chức giáo dục.

II. Nền Tảng Công Nghệ Asterisk Và VoIP Trong Xây Dựng Hệ Thống Tra Cứu Điểm Thi

Để thực hiện việc xây dựng tổng đài tra cứu điểm thi trên Asterisk, việc nắm vững các khái niệm cơ bản về VoIP (Voice over Internet Protocol) và vai trò của Asterisk là điều kiện tiên quyết. Công nghệ VoIP đã cách mạng hóa cách thức truyền tải giọng nói, cho phép các cuộc gọi điện thoại được thực hiện qua mạng Internet thay vì mạng điện thoại truyền thống (PSTN). Điều này không chỉ giảm chi phí mà còn mở ra nhiều khả năng mới cho các dịch vụ truyền thông, bao gồm cả tổng đài tra cứu điểm thi tự động.

Trong bối cảnh này, Asterisk đóng vai trò là một IP PBX (Private Branch Exchange) mạnh mẽ, một hệ thống tổng đài điện thoại dựa trên phần mềm. Nó có khả năng biến một máy tính thông thường thành một trung tâm điều khiển điện thoại, hỗ trợ nhiều giao thức VoIP khác nhau như SIP và IAX. Điều này cho phép Asterisk kết nối với nhiều loại thiết bị đầu cuối như điện thoại IP, softphone hoặc thậm chí cả mạng PSTN thông qua các gateway chuyên dụng. Khả năng linh hoạt và tùy biến cao của Asterisk là lý do chính khiến nó trở thành lựa chọn hàng đầu để phát triển các ứng dụng chuyên biệt như tổng đài điểm thi.

Luận văn của Trần Việt Bảo (2015) đã dành toàn bộ Chương 1 và Chương 2 để giới thiệu về VoIP và các giao thức liên quan, nhấn mạnh tầm quan trọng của chúng trong việc xây dựng một hệ thống truyền thông ổn định và chất lượng. Các giao thức như RTP (Real-time Transport Protocol) chịu trách nhiệm vận chuyển dữ liệu âm thanh, trong khi SIP (Session Initiation Protocol) quản lý việc thiết lập và kết thúc cuộc gọi. Việc hiểu rõ cách các thành phần này hoạt động cùng nhau là rất quan trọng để đảm bảo chất lượng cuộc gọi và hiệu năng của hệ thống tra cứu điểm thi tự động. Sự kết hợp giữa nền tảng VoIP và tính năng mạnh mẽ của Asterisk tạo nên một giải pháp truyền thông hợp nhất, đáp ứng được các yêu cầu khắt khe của một dịch vụ tra cứu điểm thi quy mô lớn.

2.1. Khái Quát Về VoIP Và Vai Trò Của Nó Với Tổng Đài Điểm Thi

VoIP (Voice over Internet Protocol) là công nghệ cho phép truyền tải giọng nói dưới dạng gói dữ liệu qua mạng Internet. Thay vì sử dụng đường dây điện thoại truyền thống, VoIP mã hóa âm thanh thành dữ liệu số và gửi qua mạng IP. Ưu điểm nổi bật của VoIP bao gồm chi phí thấp hơn, khả năng tích hợp đa dịch vụ và tính linh hoạt cao. Đối với tổng đài tra cứu điểm thi, VoIP cung cấp hạ tầng cơ bản để các cuộc gọi từ thí sinh có thể kết nối đến hệ thống Asterisk. Công nghệ này đảm bảo rằng hàng ngàn cuộc gọi có thể được xử lý đồng thời mà không yêu cầu quá nhiều đường dây điện thoại vật lý, từ đó tối ưu hóa chi phí và tăng khả năng mở rộng của dịch vụ tra cứu điểm thi tự động.

2.2. Tổng Đài Asterisk Sức Mạnh Phần Mềm Mã Nguồn Mở Cho IVR Điểm Thi

Tổng đài Asterisk là một nền tảng phần mềm mã nguồn mở mạnh mẽ, có khả năng biến một máy tính thông thường thành một IP PBX hoàn chỉnh. Nó hỗ trợ nhiều tính năng tiên tiến cần thiết cho một tổng đài tra cứu điểm thi, đặc biệt là Interactive Voice Response (IVR). IVR cho phép hệ thống tương tác với người gọi thông qua các menu thoại, thu thập thông tin đầu vào (ví dụ: mã số thí sinh) và cung cấp thông tin phản hồi (kết quả điểm thi) một cách tự động. Nhờ kiến trúc linh hoạt, Asterisk có thể dễ dàng được cấu hình để kết nối với cơ sở dữ liệu điểm thi, trích xuất dữ liệu và chuyển đổi thành giọng nói, tạo nên một hệ thống tra cứu điểm thi tự động hoàn chỉnh và hiệu quả.

2.3. Các Giao Thức Quan Trọng Hỗ Trợ Tổng Đài Tra Cứu Điểm Thi Tự Động

Để tổng đài tra cứu điểm thi trên Asterisk hoạt động ổn định, sự hỗ trợ từ các giao thức VoIP là không thể thiếu. Các giao thức chính bao gồm SIP (Session Initiation Protocol) và RTP (Real-time Transport Protocol). SIP chịu trách nhiệm thiết lập, duy trì và kết thúc các phiên truyền thông, bao gồm cuộc gọi thoại. Khi một thí sinh gọi đến, SIP sẽ quản lý quá trình kết nối cuộc gọi tới Asterisk. Sau khi phiên được thiết lập, RTP sẽ đảm nhiệm việc truyền tải dữ liệu âm thanh thực tế một cách liên tục và hiệu quả. Ngoài ra, RTCP (RTP Control Protocol) giúp kiểm soát chất lượng truyền tải. Việc hiểu và cấu hình đúng các giao thức này trên tổng đài Asterisk là yếu tố then chốt để đảm bảo chất lượng cuộc gọi và trải nghiệm mượt mà cho người dùng khi tra cứu điểm thi tự động.

III. Hướng Dẫn Chi Tiết Xây Dựng Tổng Đài Tra Cứu Điểm Thi Trên Nền Asterisk

Việc xây dựng tổng đài tra cứu điểm thi trên Asterisk đòi hỏi một quy trình kỹ thuật bài bản, từ việc phân tích yêu cầu đến cài đặt và cấu hình hệ thống. Bước đầu tiên và quan trọng nhất là phải hiểu rõ mục đích và yêu cầu của hệ thống, cũng như cách thức hoạt động mong muốn từ góc độ người dùng. Theo Trần Việt Bảo (2015), luận văn đã đề ra một mục đích rõ ràng là "Xây dựng hệ thống tổng đài tra cứu điểm thi tự động bằng chương trình Asterisk trên nền tảng VoIP" với các yêu cầu cụ thể về chất lượng cuộc gọi, độ ổn định và khả năng cung cấp thông tin chính xác.

Sau khi xác định yêu cầu, việc phân tích thiết kế hệ thống là cần thiết. Điều này bao gồm việc phác thảo mô hình hệ thống, xác định các thành phần cần thiết như máy chủ Asterisk, cơ sở dữ liệu điểm thi, các giao thức mạng và các thiết bị đầu cuối (softphone, điện thoại IP). Một yếu tố không thể thiếu là việc xây dựng kịch bản cho hệ thống IVR. Kịch bản này định nghĩa luồng tương tác giữa người gọi và tổng đài, từ lời chào, hướng dẫn nhập mã số thí sinh cho đến việc đọc kết quả điểm thi. Kịch bản cần được thiết kế một cách logic, thân thiện với người dùng để đảm bảo hiệu quả của dịch vụ tra cứu điểm thi tự động.

Tiếp theo, việc cài đặt và cấu hình phần mềm là giai đoạn cốt lõi. Asterisk cần được cài đặt trên một hệ điều hành Linux (ví dụ: CentOS hoặc Ubuntu), cùng với các gói phần mềm hỗ trợ như MySQL (để lưu trữ điểm thi), Apache (nếu có giao diện web quản lý) và các thư viện cần thiết. Sau khi cài đặt, việc cấu hình các tập tin của Asterisk là cực kỳ quan trọng. Các tập tin như sip.conf (cho cấu hình SIP), extensions.conf (định nghĩa dialplan và kịch bản IVR), và voicemail.conf (nếu có hộp thư thoại) cần được thiết lập chính xác. Đặc biệt, việc cấu hình dialplan trong extensions.conf là trung tâm của việc xây dựng tổng đài tra cứu điểm thi trên Asterisk, nơi các lệnh xử lý cuộc gọi, kết nối cơ sở dữ liệu và phát âm thanh được định nghĩa. Quá trình này đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiến thức chuyên sâu về Asterisk để đảm bảo hệ thống hoạt động trơn tru và đáp ứng đúng các yêu cầu đã đề ra.

3.1. Phân Tích Yêu Cầu Và Kịch Bản Hoạt Động Của Tổng Đài Điểm Thi

Việc phân tích yêu cầu là bước khởi đầu quan trọng khi xây dựng tổng đài tra cứu điểm thi trên Asterisk. Mục đích chính là tạo ra một hệ thống tự động, giúp thí sinh và phụ huynh dễ dàng tra cứu điểm thi qua điện thoại. Các yêu cầu bao gồm: khả năng xử lý đồng thời nhiều cuộc gọi, cung cấp thông tin chính xác, nhanh chóng và hoạt động ổn định. Dựa trên các yêu cầu này, kịch bản hoạt động của tổng đài điểm thi được xây dựng chi tiết. Kịch bản này sẽ mô tả luồng cuộc gọi: từ lời chào đầu tiên, yêu cầu người gọi nhập mã số thí sinh, xác thực mã số, truy vấn cơ sở dữ liệu điểm thi, cho đến việc đọc kết quả hoặc thông báo lỗi nếu mã số không hợp lệ. Kịch bản cần được thiết kế đơn giản, rõ ràng để người dùng dễ dàng tương tác và nắm bắt thông tin.

3.2. Cài Đặt Và Cấu Hình Các Gói Phần Mềm Cần Thiết Cho Asterisk IVR

Để triển khai tổng đài tra cứu điểm thi trên Asterisk, việc cài đặt các gói phần mềm cơ bản là bắt buộc. Hệ điều hành Linux (như Ubuntu hoặc CentOS) là nền tảng lý tưởng. Sau đó, cài đặt Asterisk phiên bản phù hợp. Ngoài Asterisk, các thành phần khác cũng rất quan trọng: hệ quản trị cơ sở dữ liệu (ví dụ: MySQL) để lưu trữ thông tin điểm thi, và các thư viện hỗ trợ xử lý âm thanh, tích hợp với cơ sở dữ liệu. Sau khi cài đặt, việc cấu hình hệ thống Asterisk là bước tiếp theo. Điều này bao gồm việc thiết lập các tài khoản SIP cho softphone hoặc điện thoại IP, cấu hình dialplan trong tập tin extensions.conf để định nghĩa luồng cuộc gọi của hệ thống IVR, và tạo các tập tin âm thanh cho lời chào, hướng dẫn. Cấu hình chính xác đảm bảo tổng đài tra cứu điểm thi tự động hoạt động đúng chức năng.

3.3. Xây Dựng Giao Diện IVR Và Tích Hợp Cơ Sở Dữ Liệu Điểm Thi Với Asterisk

Trọng tâm của tổng đài tra cứu điểm thi là giao diện IVR (Interactive Voice Response), nơi người dùng tương tác trực tiếp. Giao diện này được xây dựng trong tập tin extensions.conf của Asterisk thông qua dialplan. Các lệnh như Answer(), Playback(), Read(), Goto() được sử dụng để tạo ra luồng thoại. Ví dụ, hệ thống sẽ phát lời chào (Playback), sau đó yêu cầu người gọi nhập mã số thí sinh bằng cách sử dụng Read(). Sau khi thu thập mã số, Asterisk cần tích hợp cơ sở dữ liệu điểm thi. Điều này thường được thực hiện thông qua các lệnh dialplan để kết nối với MySQL, truy vấn thông tin điểm. Sau khi có kết quả, Asterisk sẽ sử dụng các tính năng Text-to-Speech (TTS) hoặc Playback các tập tin âm thanh đã ghi sẵn để thông báo điểm cho thí sinh. Việc này đòi hỏi kỹ năng lập trình Asterisk và quản lý cơ sở dữ liệu.

IV. Đánh Giá Hiệu Quả Và Tiềm Năng Phát Triển Của Tổng Đài Tra Cứu Điểm Thi Tự Động

Sau khi hoàn tất việc xây dựng tổng đài tra cứu điểm thi trên Asterisk, giai đoạn đánh giá hiệu quả và xác định hướng phát triển là cực kỳ quan trọng. Luận văn của Trần Việt Bảo (2015) đã chỉ ra rằng hệ thống tổng đài tra cứu điểm thi tự động hoạt động tốt và ổn định trong môi trường mạng LAN khi thử nghiệm với các softphone. Kết quả này chứng minh tính khả thi của giải pháp, cho thấy Asterisk hoàn toàn có thể được ứng dụng để tự động hóa quy trình tra cứu điểm thi, giảm thiểu đáng kể khối lượng công việc thủ công và nâng cao chất lượng dịch vụ. Các lợi ích rõ ràng bao gồm khả năng đáp ứng một lượng lớn truy vấn đồng thời, cung cấp thông tin 24/7 mà không cần sự can thiệp của con người, và giảm chi phí vận hành cho các tổ chức giáo dục.

Tuy nhiên, như mọi hệ thống mới, tổng đài tra cứu điểm thi trên Asterisk vẫn còn những hạn chế và tiềm năng phát triển. Luận văn đã thừa nhận rằng do thời gian hạn chế, việc kiểm thử chỉ dừng lại ở mạng LAN và chưa thể đánh giá chất lượng cuộc gọi khi kết nối với mạng PSTN (mạng điện thoại công cộng) hoặc trong môi trường gọi liên tỉnh, liên quốc gia. Đây là một khía cạnh quan trọng cần được cải thiện để hệ thống có thể hoạt động thực tế trên phạm vi rộng lớn hơn. Hướng phát triển cũng đề cập đến việc hoàn thiện giao diện quản lý, tối ưu hóa sự thân thiện của hệ thống để dễ dàng khai thác và vận hành.

Trong tương lai, việc tối ưu hóa tổng đài không chỉ dừng lại ở việc kết nối PSTN. Các nhà phát triển có thể mở rộng giải pháp truyền thông hợp nhất này bằng cách tích hợp thêm nhiều dịch vụ giá trị gia tăng. Ví dụ, xây dựng các tính năng tra cứu thông tin chứng khoán, tỷ giá đô la, dự báo thời tiết hoặc thậm chí là các ngữ cảnh tương tác phức tạp hơn để biến tổng đài thành một trung tâm thông tin đa năng. Đồng thời, nghiên cứu và triển khai các cơ chế bảo mật nâng cao cho Asterisk là cần thiết để đảm bảo an toàn thông tin, đặc biệt là khi xử lý dữ liệu nhạy cảm như điểm thi. Nâng cao hiệu năng để đáp ứng số lượng người dùng lớn hơn và đảm bảo chất lượng cuộc gọi tối ưu trong mọi điều kiện là những mục tiêu then chốt, hướng tới một hệ thống tổng đài tra cứu điểm thi không chỉ tự động mà còn thông minh và an toàn hơn.

4.1. Kết Quả Triển Khai Thực Tế Và Lợi Ích Của Tổng Đài Tra Cứu Điểm Thi Trên Asterisk

Kết quả triển khai thực tế của đề tài xây dựng tổng đài tra cứu điểm thi trên Asterisk cho thấy hiệu quả rõ rệt. Hệ thống đã thành công trong việc cung cấp dịch vụ tra cứu điểm thi tự động thông qua mạng LAN, đảm bảo chất lượng cuộc gọi tốt và ổn định khi sử dụng softphone. Điều này chứng minh khả năng của Asterisk trong việc xử lý các yêu cầu tương tác bằng giọng nói và truy vấn cơ sở dữ liệu một cách hiệu quả. Các lợi ích chính bao gồm giảm tải áp lực cho nhân sự trực tổng đài, cung cấp dịch vụ 24/7, loại bỏ lỗi thủ công và tăng cường tính chuyên nghiệp cho các tổ chức giáo dục. Việc thí sinh và phụ huynh có thể tự tra cứu điểm một cách nhanh chóng, tiện lợi đã nâng cao đáng kể sự hài lòng của người dùng, khẳng định giá trị của giải pháp tổng đài Asterisk trong lĩnh vực giáo dục.

4.2. Những Hạn Chế Và Hướng Phát Triển Cho Giải Pháp Tổng Đài Điểm Thi Asterisk

Mặc dù đã đạt được những thành công nhất định, tổng đài tra cứu điểm thi trên Asterisk vẫn còn một số hạn chế cần khắc phục. Luận văn (Trần Việt Bảo, 2015) chỉ ra rằng hệ thống mới được thử nghiệm trong môi trường mạng LAN, chưa thực hiện được với mạng PSTN (mạng điện thoại công cộng) và chưa đánh giá chất lượng cuộc gọi trong các tình huống liên tỉnh, liên quốc gia. Đây là điểm yếu cần được cải thiện để hệ thống có thể triển khai rộng rãi. Hướng phát triển trong tương lai bao gồm: hoàn thiện để đề tài thân thiện hơn, dễ quản lý và vận hành; đưa ứng dụng kết nối mạng PSTN; xây dựng thêm các dịch vụ tra cứu thông tin đa dạng khác như chứng khoán, tỷ giá, dự báo thời tiết; và đặc biệt là nghiên cứu phát triển cơ chế bảo mật cho Asterisk để đảm bảo an toàn thông tin cho hệ thống IVR này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 chúng ta đã tìm hiểu khái quát về công nghệ VoIP, biết về khái niệm của nó, các mô hình ứng dụng và tìm hiểu về cấu trúc. Tìm hiểu về ưu nhược điểm của mạng VoIP. Qua chương 2 sẽ tìm hiểu về các giao thức trong công nghệ VoIP. 11 CHƯƠNG 2: CÁC GIAO THỨC TRONG MẠNG VoIP 2.

Giao thức RTP RTP (Real-Time Protocol) được coi như một giao thức truyền từ đầu cuối đến đầu cuối (end to end) phục vụ truyền dữ liệu thời gian thực như audio và video. RTP thực hiện việc quản lý về thời gian truyền dữ liệu và nhận dữ liệu được truyền. Nhưng RTP không cung cấp bất cứ một cơ chế nào đảm bảo thời gian truyền và cũng không cung cấp bất cứ một cơ chế đảm bảo chất lượng dịch vụ. Sự giám sát và đảm bảo về thời gian truyền dẫn cũng như chất lượng dịch vụ được thực hiện nhờ hai giao thức RTCP và RSVP.

Tương tự như các giao thức truyền dẫn khác, gói tin RTP (RTP packet) bao gồm hai phần là header (phần mào đầu) và data (phần dữ liệu). Nhưng không giống như các giao thức truyền dẫn khác là sử dụng các trường trong header để thực hiện các chức năng điều khiển, RTP sử dụng một cơ chế điều khiển độc lập trong định dạng gói tin RTCP để thực hiện chức năng này. Giao thức RTCP Mặc dù RTP là một giao thức độc lập nhưng thường được hỗ trợ bởi giao thức RTCP (RTP control protocol). RTCP trả về nguồn các thông tin về sự truyền thông và các thành phần đích.

Giao thức điều khiển này cho phép gửi về các thông số về bên thu và tự thích nghi với bên phát cho phù hợp với bên phát. Mỗi người tham gia một phiên truyền RTP phải gửi định kì các gói RTCP tới tất cả những người khác cũng tham gia phiên truyền. Tùy theo mục đích mà RTCP thực hiện 4 chức năng:  RTCP cung cấp sự phản hồi chất lượng của dữ liệu. Các thông tin đó giúp ứng dụng thực hiện chức năng điều khiển luồng, quản lý tắc nghẽn.

 RTCP cung cấp sự nhận dạng mà được sử dụng để tập hợp các kiểu dữ liệu khác nhau (ví dụ audio và video). Điều này là cần thiết vì khả năng này không được RTP cung cấp.  Nhờ việc định kỳ gửi các gói tin RTCP mà mỗi phiên truyền có thể theo dõi được số người tham gia. RTP không thể sử dụng được cho mục đích này khi một ai đó không gửi dữ liệu mà chỉ nhận từ những người khác.

 Cuối cùng là một chức năng lựa chọn cho phép có thêm thông tin về những người tham gia vào phiên truyền. 12 Tùy thuộc vào giao thức RTP được sử dụng cho loại dữ liệu nào mà RTCP cung cấp các thông báo điều khiển khác nhau. Có 4 loại thông báo điều khiển chính được giao thức RTCP cung cấp là:  Sender report (SR): thông báo này chưa các thống kê liên quan đến kết quả truyền như tỷ lệ tổn hao, số gói dữ liệu bị mất, khoảng trễ. Các thông báo này phát ra từ phía phát trong một phiên truyền thông.

 Receiver report (RR): thông báo này chứa các thống kê liên quan đến kết quả nhận giữa các điểm cuối. Các thông báo này được phát ra từ phía thu trong một phiên truyền thông.  Source description (SDES): thông báo bao gồm các thông số mô tả nguồn như tên, vị trí,…  Application (APP): thông báo cho phép truyền các dữ liệu ứng dụng. Giới thiệu Khi đề cập đến thoại IP, tiêu chuẩn quốc tế thường được đề cập đến là H.323 là chuẩn do ITU-T phát triển cho phép truyền thông đa phương tiện qua các hệ thống dựa trên mạng chuyển mạch gói, ví dụ như Internet.

Nó được ITU-T ban hành lần đầu tiên vào năm 1996.323 là chuẩn riêng cho các thành phần mạng, các giao thức và các thủ tục cung cấp dịch vụ thông tin multimedia như audio thời gian thực, video và thông tin dữ liệu qua các mạng chuyển mạch gói, bao gồm các mạng dựa trên giao thức IP. Tập giao thức H.323 được thiết kế để hoạt động dựa trên tầng vận chuyển của các mạng cơ sở. Tuy nhiên, khuyến nghị H.323 rất chung chung nên ít được coi là tiêu chuẩn cụ thể. Trong thực tế, hoàn toàn có thể thiết kế một hệ thống thoại tuân thủ H.

323 mà không cần đến IP. Khuyến nghị này chỉ đưa ra yêu cần về “giao diện mạng gói” tại thiết bị đầu cuối.323 dự định dành cho X.25, Frame Relay sau đó là ATM, nhưng giờ đây là TCP/IP, trong khi rất ít H. 323 được vận hành trên mạng X. Các thành phần cơ bản của hệ thống H.

323  Các thiết bị đầu cuối (Terminal).  Cổng kết nối (Gateway).  Thiết bị điều khiển cổng kết nối (Gatekeeper). 13  Khối điều khiển đa điểm MCU (Multipoint Control Units) ISDN Đầu cuối H.323 Gateway Gatekeeper PSTN MCU Đầu cuối H.

Cấu trúc của H.323 Ñaàu cuoái (terminal): Ñaây laø caùc ñieåm cuoái khaùc cuûa LAN cung caáp thoâng tin thôøi gian thöïc, hai chieàu. Taát caû caùc ñaàu cuoái H.323 ñeàu yeâu caàu hỗ trôï H.931, traïng thaùi coâng nhaän ñaêng kí RAS (Registration Admission Status) vaø caùc giao thöùc truyeàn daãn thôøi gian thöïc RTP (Real-time transport protocol).245 ñöôïc duøng ñeå ñieàu khieån vieäc söû duïng keânh, trong khi H.931 ñöôïc duøng cho baùo hieäu cuoäc goïi, thieát laäp vaø xoùa cuoäc goïi. RTP ñöôïc duøng nhö laø moät giao thöùc truyeàn daãn mang thoâng tin löu thoaïi. RAS ñöôïc söû duïng bôûi ñieåm cuoái ñeå töông taùc vôùi gatekeeper.

Moät ñaàu cuoái H.323 coù theå truyeàn thoâng vôùi moät ñaàu cuoái H.323 khaùc, moät gateway H.323 hoaëc moät MCU. 14 Gateway: Moät gateway H.323 laø moät ñieåm cuoái treân maïng maø hôå trôï thoâng tin hai chieàu vaø thoâng tin thôøi gian thöïc giöõa caùc ñaàu cuoái H.323 treân maïng IP vôùi caùc ñaàu cuoái khaùc treân maïng chuyeån maïch PSTN hoaëc moät gateway H. Caùc gateway laø caùc thieát bò tuøy choïn trong caáu truùc H.323 bôûi vì caùc ñaàu cuoái trong moät LAN rieâng lẻ coù theå truyeàn thoâng tröïc tieáp vôùi nhau maø khoâng duøng gateway. Chæ khi maø truyeàn thoâng caàn môû roäng tôùi caùc maïng khaùc nhö laø PSTN thì moät gateway seõ caàn ñeán.

Trong caùc tröôøng hôïp, caùc giao thöùc H.931 ñöôïc duøng bôûi caùc ñieåm cuoái vaø gateway trung gian. Gatekeeper: Ñaây laø moät thaønh phaàn quan troïng trong caáu truùc cuûa H.323 vaø coù chöùc naêng “quaûn lyù”. Noù laø ñieåm trung taâm cho taát caû caùc cuoäc goïi trong vuøng cuûa noù vaø cung caáp caùc dòch vuï tôùi caùc ñieåm cuoái. Moät vuøng laø söï taäp hôïp cuûa Gatekeeper vaø caùc ñieåm cuoái.

Neáu maïng toàn taïi nhieàu Gatekeeper thì seõ ñöôïc thieát laäp thaønh nhieàu vuøng. Vaø moãi vuøng seõ do moät Gatekeeper quaûn lyù. Vieäc thoâng tin giöõa caùc Gatekeeper seõ ñöôïc thöïc hieän thoâng qua caùc baûn tin giao tieáp xaùc ñònh vò trí ñaàu cuoái trong quaù trình thieát laäp cuoäc goïi. Tuy nhieân, Gatekeeper laø moät thaønh phaàn tuøy choïn trong caáu truùc cuûa H.

Caáu truùc vuøng ñöôïc quaûn lyù bôûi Gatekeeper ñöôïc trình baøy trong hình 2. Gatekeeper Gateway Vuøng Gateway Hình 2. Vùng Gatekeeper 15 Neáu Gatekeeper coù maët trong heä thoáng H.323 thì noù thöïc hieän nhöõng nhieäm vuï sau:  Dòch ñòa chæ: cho pheùp dòch caùc qui öôùc, caùc kyù hieäu, caùc ñòa chæ “email” thaønh ñòa chæ IP ñeå thieát laäp lieân laïc IP.  Ñieàu khieån coâng nhaän (AC): söï truy caäp cuûa caùc ñaàu cuoái coù theå ñöôïc chaáp nhaän hoaëc töø choái döïa vaøo vieäc xaùc nhaän ñòa chæ nguoàn hoaëc ñòa chæ ñích, thôøi gian hoaëc baát kì bieán soá naøo maø Gatekeeper quaûn lyù.

 Quaûn lyù cuoäc goïi: Gatekeeper hoaït ñoäng nhö laø moät ñieåm lieân laïc ban ñaàu cho ngöôøi goïi, cho hai Gateway hoaëc cho hai ñieåm cuoái baùo hieäu tröïc tieáp cho nhau.  Quaûn lyù baêng thoâng: Gatekeeper coù theå yeâu caàu caùc ñaàu cuoái vaø Gateway thay ñoåi caùc thoâng soá truyeàn thoâng cuoäc goïi ñeå quaûn lyù söû duïng baêng thoâng.  Quaûn lyù vuøng: Gatekeeper coù theå yeâu caàu khoâng quaù moät soá löôïng cuoäc goïi naøo ñoù qua keát noái coù daûi taàn thaáp ñeå traù nh giaûm suùt veà chaát löôïng. Ñôn vò ñieàu khieån ña ñieåm MCU: MCU hoaït ñoäng nhö laø moät ñieåm cuoái treân maïng ñeå cung caáp khaû naêng cho 3 hoaëc nhieàu keát cuoái vaø gateway ñeå tham gia vaøo moät hoäi nghò ña ñieåm.

Noù quaûn lyù caùc taøi nguyeân hoäi nghò vaø söï thöông löôïng giöõa caùc ñieåm cuoái ñeå quyeát ñònh boä maõ video hoaëc audio ñöôïc söû duïng. MCU bao goàm moät boä ñieàu khieån ña ñieåm leänh MC (Multipoint Controler) vaø boä xöû lyù ña ñieåm tuøy choïn MP (Multipoint Processor). Chöùc naêng cuûa MC laø quyeát ñònh dung löôïng chung cuûa caùc keát cuoái hoäi nghò, coù theå ñònh vò caùc ñaàu cuoái, Gateway hoaëc Gatekeeper. MC caàn thieát cho taát caû caùc hoäi nghò, noù söû duïng giao thöùc H.

MP nhaän caùc luoàng döõ lieäu audio, video vaø phaân phoái chuùng tôùi caùc ñieåm cuoái tham döï vaøo hoäi nghò ña ñieåm. MP coù theå khoâng caàn ñeán nhöng söï vaéng maët cuûa noù laø moät gaùnh naëng treân ñaàu cuoái. Choàng giao thöùc H.323: Ñieàu khieån Döõ lieäu Audio Video Ñieàu khieån G.931) RTP TCP UDP IP Hình 2. Chồng giao thức H.

Hoaït ñoäng cuûa H.323: Giao thöùc H.323 bao goàm nhieàu hoaït ñoäng ñeå hoã trôï truyeàn thoâng giöõa ngöôøi duøng vaø caùc ñaàu cuoái khaùc, caùc gateway vaø MCU.4 trình baøy caùc giai ñoaïn chính trong quaù trình thieát laäp cuoäc goïi giöõa hai ñieåm cuoái H. Phaùt hieän Ñaêng kí RAS vaø Q.931 Thieát laäp keát noái Thay ñoåi dung löôïng Thay ñoåi keânh logic H.245 Truyeàn taûi Keát thuùc RAS Hình 2. Các giai đoạn chính của H.323 17 Giai ñoaïn 1: giai ñoaïn phaùt hieän laø baét buoäc ñoái vôùi caùc ñieåm cuoái, tìm moät Gatekeeper ñeå noù coù theå ñaêng kí. Tieán trình naøy cho pheùp nhaø ñieàu haønh maïng quaûn lyù nhöõng ai ñang söû duïng maïng H.

Trong suoát giai ñoaïn naøy, ñieåm cuoái vaø Gatekeeper trao ñoåi caùc ñòa chæ. Ñòa chæ multicast IP 224.41 ñöôïc daønh cho vieäc phaùt hieän Gatekeeper. Giai ñoaïn 2: hoaït ñoäng ñaêng kí ñònh nghóa moät ñieåm cuoái ñaêng kí vôùi moät Gatekeeper nhö theá naøo. Caùc ñòa chæ ñöôïc thieát laäp trong giai ñoaïn phaùt hieän ñöôïc söû duïng trong giai ñoaïn naøy.

Loaïi ñaàu cuoái ñöôïc ñònh daïng (nhö laø ñaàu cuoái ngöôøi duøng, Gatekeeper hoaëc moät MCU). Hoaït ñoäng ñaêng kí cho pheùp caùc traïm H.323 tham gia vaøo vuøng cuoäc goïi. Coång 1718 vaø 1719 ñeå daønh cho phaùt hieän UDP vaø ñaêng kí UDP. Giai ñoaïn 3: trong giai ñoaïn thieát laäp cuoäc goïi, moät keát noái ñöôïc thieát laäp giöõa hai ñieåm cuoái.

Giai ñoaïn 4: thay ñoåi dung löôïng. Muïc ñích cuûa vieäc naøy laø ñaûm baûo baát cöù moät löu löôïng naøo ñöôïc göûi bôûi moät ñieåm cuoái coù theå ñöôïc nhaän hoaøn toaøn bôûi ñieåm cuoái nhaän. Thoâng tin veà phieân laøm vieäc nhö toác ñoä bit, loaïi maõ hoùa ñöôïc thay ñoåi trong giai ñoaïn naøy.