Đẩy Mạnh Xây Dựng Nông Thôn Mới Kiểu Mẫu Tại Tỉnh Thái Nguyên

Chuyên khảo kỹ thuật phân tích Đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu tại tỉnh thái nguyên, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Trần Thị Ngọc Thơm
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Quang Huy
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Xây Dựng Nông Thôn Mới Kiểu Mẫu Tại Tỉnh Thái Nguyên: Giải Pháp và Thực Trạng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI KIỂU MẪU
• 1.1. Cơ sở lý luận của xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu
• 1.1.1. Lý luận về nông thôn
• 1.1.1.1. Khái niệm
• 1.1.1.2. Vai trò của nông thôn trong phát triển kinh tế - xã hội
• 1.1.2. Lý luận về nông thôn mới kiểu mẫu
• 1.1.2.1. Khái niệm nông thôn mới
• 1.1.2.2. Khái niệm nông thôn mới kiểu mẫu
• 1.1.3. Nội dung xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu
• 1.1.3.1. Các tiêu chí trong xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.2. Các phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.4. Phương pháp phân tích thông tin
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI KIỂU MẪU TẠI TỈNH THÁI NGUYÊN
• 3.1. Những nhân tố ảnh hưởng tới việc xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu tại tỉnh Thái Nguyên
• 3.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 3.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 3.1.3. Tình hình lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền trong việc xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu
• 3.1.4. Nhận thức của người dân về xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu
• 3.2. Thực trạng xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu tại tỉnh Thái Nguyên
• 3.2.1. Khái quát về kết quả xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh
• 3.2.2. Thực trạng xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu tại 09 xã thực hiện thí điểm theo quyết định của UBND tỉnh
• 3.2.3. Công tác tuyên truyền, vận động, đào tạo, tập huấn
• 3.2.4. Đánh giá chung
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI KIỂU MẪU TẠI TỈNH THÁI NGUYÊN
• 4.1. Quan điểm, mục tiêu xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu trên địa bàn tỉnh
• 4.2. Giải pháp chủ yếu nhằm đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu tại tỉnh Thái Nguyên
• 4.2.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật, văn bản hướng dẫn từ Trung ương đến địa phương về chính sách xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu
• 4.2.2. Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy Đảng và Chính quyền các cấp; đồng thời đổi mới tổ chức và hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội
• 4.2.3. Tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức về xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu
• 4.2.4. Tăng cường huy động các nguồn lực để thực hiện xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu
• 4.2.5. Đẩy mạnh triển khai các chương trình, dự án trọng điểm để thực hiện xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu
• 4.2.5.1. Với cấp Trung ương
• 4.2.5.2. Với cấp tỉnh
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Xây Dựng Nông Thôn Mới Kiểu Mẫu Thái Nguyên

Chương trình xây dựng nông thôn mới (NTM) đã đạt được những thành tựu to lớn, làm thay đổi diện mạo nhiều vùng nông thôn trên cả nước. Tuy nhiên, việc duy trì và nâng cao chất lượng các tiêu chí là một thách thức lớn. Do đó, xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu (NTMKM) trở thành xu thế tất yếu. Thái Nguyên là một trong những tỉnh đi đầu trong việc triển khai đồng bộ chương trình NTM trên toàn địa bàn. Tỉnh đã ban hành các tiêu chí về xã NTMKM, xóm NTMKM và hộ gia đình NTM nhằm đẩy mạnh công cuộc xây dựng NTM. Tuy nhiên, quá trình thực hiện còn gặp nhiều khó khăn, đòi hỏi những giải pháp đồng bộ và hiệu quả hơn. Theo Báo cáo số 218/BC-UBND, ngày 24/9/2019 của UBND tỉnh, năm 2011, khi bắt đầu triển khai thực hiện Chương trình, toàn tỉnh có tới 138/143 xã (96,5%) đạt dưới 10 tiêu chí, chỉ có 05/143 xã (3,5%) đạt từ 10 tiêu chí trở lên.

1.1. Khái Niệm và Mục Tiêu của Nông Thôn Mới Kiểu Mẫu

Nông thôn mới kiểu mẫu Thái Nguyên là mô hình nâng cao chất lượng sống toàn diện cho người dân nông thôn. Mục tiêu là xây dựng hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý, xã hội dân chủ, giàu bản sắc văn hóa, đời sống vật chất và tinh thần được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ, an ninh trật tự được giữ vững. Theo Quyết định số 691/QĐ-TTg, ngày 05/6/2018 của Thủ tướng Chính phủ, xã được công nhận NTMKM là xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao theo quy định và đáp ứng 3 nhóm tiêu chí: Sản xuất, thu nhập, hộ nghèo; giáo dục, y tế, văn hóa; môi trường, an ninh trật tự và hành chính công.

1.2. Vai Trò của Nông Thôn Mới Kiểu Mẫu trong Phát Triển Bền Vững

Nông thôn mới kiểu mẫu đóng vai trò quan trọng trong phát triển bền vững của Thái Nguyên. Nó không chỉ cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của người dân mà còn góp phần bảo vệ môi trường, giữ gìn bản sắc văn hóa và đảm bảo an ninh trật tự. Phát triển nông thôn bền vững Thái Nguyên tạo điều kiện phát triển ổn định về kinh tế - chính trị - xã hội. Nông thôn là nơi sản xuất chủ yếu lương thực, thực phẩm; cung cấp nguyên vật liệu cho công nghiệp chế biến nông sản; cung cấp hàng hóa cho tiêu dùng trong nước và xuất khẩu.

II. Thách Thức Trong Xây Dựng Nông Thôn Mới Kiểu Mẫu ở Thái Nguyên

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, quá trình xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu tại Thái Nguyên vẫn đối mặt với không ít thách thức. Một số tiêu chí đòi hỏi yêu cầu rất cao, nguồn kinh phí còn hạn chế, sự phối hợp giữa các cấp, ngành, địa phương chưa được thường xuyên. Bên cạnh đó, một bộ phận cán bộ, nhân dân chưa nhận thức đầy đủ về mục đích, ý nghĩa của việc xây dựng NTMKM, vẫn còn tư tưởng trông chờ vào sự hỗ trợ của Nhà nước. Theo Báo cáo số 31/BC-VPĐP, ngày 28/8/2017 của Văn phòng Điều phối xây dựng Nông thôn mới, việc triển khai chương trình xây dựng NTMKM tại các địa phương trên cũng gặp nhiều khó khăn.

2.1. Khó Khăn Về Nguồn Lực và Cơ Chế Chính Sách Hỗ Trợ

Nguồn lực tài chính hạn chế là một trong những rào cản lớn nhất đối với xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu. Các chính sách hỗ trợ từ Trung ương và địa phương chưa đủ mạnh để đáp ứng nhu cầu thực tế. Việc huy động nguồn lực từ cộng đồng và doanh nghiệp còn gặp nhiều khó khăn. Cần có các chính sách hỗ trợ xây dựng nông thôn mới hiệu quả hơn để khuyến khích sự tham gia của các thành phần kinh tế.

2.2. Nhận Thức và Sự Tham Gia của Cộng Đồng Dân Cư

Sự tham gia tích cực của cộng đồng dân cư là yếu tố then chốt để xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu thành công. Tuy nhiên, nhận thức của một bộ phận người dân về vai trò và trách nhiệm của mình còn hạn chế. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, vận động để nâng cao nhận thức và khuyến khích sự tham gia chủ động của người dân. Cần có sự thay đổi trong đời sống người dân nông thôn Thái Nguyên để phù hợp với các tiêu chí mới.

2.3. Yêu Cầu Cao Về Tiêu Chí và Tính Bền Vững

Các tiêu chí nông thôn mới kiểu mẫu Thái Nguyên đòi hỏi yêu cầu cao hơn so với tiêu chí NTM thông thường. Điều này đòi hỏi sự nỗ lực lớn hơn từ các cấp, ngành và địa phương. Đồng thời, cần đảm bảo tính bền vững của các tiêu chí, tránh tình trạng "dừng lại là rớt chuẩn". Cần có sự đầu tư vào phát triển nông thôn bền vững Thái Nguyên để đảm bảo các tiêu chí được duy trì và nâng cao.

III. Giải Pháp Đột Phá Xây Dựng Nông Thôn Mới Kiểu Mẫu Thái Nguyên

Để đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu tại Thái Nguyên, cần có những giải pháp đột phá và đồng bộ. Các giải pháp này cần tập trung vào việc hoàn thiện cơ chế chính sách, tăng cường nguồn lực, nâng cao năng lực quản lý và phát huy vai trò chủ thể của người dân. Đồng thời, cần chú trọng đến việc phát triển kinh tế nông thôn, bảo vệ môi trường và giữ gìn bản sắc văn hóa.

3.1. Hoàn Thiện Cơ Chế Chính Sách và Huy Động Nguồn Lực

Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các cơ chế, chính sách liên quan đến xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu để phù hợp với tình hình thực tế. Tăng cường huy động các nguồn lực từ ngân sách nhà nước, vốn tín dụng, vốn đầu tư của doanh nghiệp và đóng góp của cộng đồng. Cần có các chính sách hỗ trợ xây dựng nông thôn mới cụ thể và hiệu quả để khuyến khích sự tham gia của các thành phần kinh tế.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Quản Lý và Điều Hành

Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu. Xây dựng hệ thống quản lý và điều hành hiệu quả, đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, ngành và địa phương. Cần có sự đổi mới trong quy hoạch nông thôn Thái Nguyên để phù hợp với yêu cầu phát triển mới.

3.3. Phát Triển Kinh Tế Nông Thôn và Nâng Cao Thu Nhập

Đẩy mạnh phát triển nông nghiệp Thái Nguyên theo hướng sản xuất hàng hóa, ứng dụng công nghệ cao và liên kết theo chuỗi giá trị. Phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp, dịch vụ và du lịch nông thôn. Tạo điều kiện cho người dân tiếp cận các nguồn vốn, khoa học kỹ thuật và thị trường. Cần có sự phát triển của kinh tế nông thôn Thái Nguyên để nâng cao thu nhập cho người dân.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Đánh Giá Hiệu Quả Nông Thôn Mới Kiểu Mẫu

Việc triển khai xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu tại 9 xã thí điểm ở Thái Nguyên đã mang lại những kết quả bước đầu đáng khích lệ. Tuy nhiên, cần có sự đánh giá khách quan, toàn diện để rút ra những bài học kinh nghiệm và nhân rộng mô hình. Đồng thời, cần tiếp tục nghiên cứu, đổi mới để nâng cao hiệu quả của chương trình.

4.1. Kết Quả Triển Khai Tại Các Xã Thí Điểm

Các xã thí điểm đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong việc hoàn thiện cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế, nâng cao đời sống văn hóa và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, vẫn còn một số tiêu chí chưa đạt yêu cầu, đòi hỏi sự nỗ lực hơn nữa. Cần có sự đánh giá chi tiết về thực trạng nông thôn mới kiểu mẫu Thái Nguyên tại các xã thí điểm.

4.2. Bài Học Kinh Nghiệm và Giải Pháp Nhân Rộng

Từ thực tiễn triển khai tại các xã thí điểm, có thể rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu về công tác quy hoạch, huy động nguồn lực, tổ chức thực hiện và phát huy vai trò chủ thể của người dân. Cần có những giải pháp cụ thể để nhân rộng mô hình nông thôn mới kiểu mẫu trên địa bàn toàn tỉnh.

4.3. Đánh Giá Hiệu Quả và Tính Bền Vững

Cần có sự đánh giá hiệu quả xây dựng nông thôn mới một cách khách quan và toàn diện, dựa trên các tiêu chí cụ thể và có sự tham gia của cộng đồng. Đồng thời, cần đánh giá tính bền vững của các kết quả đạt được, đảm bảo rằng các tiêu chí được duy trì và nâng cao trong dài hạn.

V. Hướng Tới Tương Lai Nông Thôn Mới Kiểu Mẫu Thông Minh Thái Nguyên

Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu là một xu hướng tất yếu. Nông thôn thông minh Thái Nguyên sẽ là mô hình nông thôn hiện đại, kết nối, sáng tạo và bền vững, mang lại cuộc sống tốt đẹp hơn cho người dân.

5.1. Ứng Dụng Công Nghệ Trong Nông Nghiệp và Quản Lý

Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp Thái Nguyên, từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ. Xây dựng hệ thống quản lý thông minh, kết nối các dữ liệu về kinh tế, xã hội, môi trường và an ninh trật tự. Cần có sự đầu tư vào nông thôn thông minh Thái Nguyên để nâng cao hiệu quả sản xuất và quản lý.

5.2. Phát Triển Dịch Vụ Số và Thương Mại Điện Tử

Phát triển các dịch vụ số trong lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa và du lịch. Khuyến khích người dân tham gia thương mại điện tử, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp. Cần có sự hỗ trợ để người dân tiếp cận với các dịch vụ số và thương mại điện tử.

5.3. Xây Dựng Cộng Đồng Số và Nâng Cao Năng Lực

Xây dựng cộng đồng số, kết nối người dân, doanh nghiệp và chính quyền. Nâng cao năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông cho người dân, đặc biệt là thanh niên và phụ nữ. Cần có sự đầu tư vào hạ tầng nông thôn Thái Nguyên để hỗ trợ cho việc xây dựng cộng đồng số.

VI. Phát Triển Sản Phẩm OCOP và Chuỗi Giá Trị Nông Sản Thái Nguyên

Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) là một giải pháp quan trọng để phát triển kinh tế nông thôn và nâng cao thu nhập cho người dân. Cần tập trung phát triển các sản phẩm OCOP Thái Nguyên có chất lượng cao, mang đậm bản sắc văn hóa địa phương và có khả năng cạnh tranh trên thị trường. Đồng thời, cần xây dựng chuỗi giá trị nông sản Thái Nguyên khép kín, từ sản xuất đến tiêu thụ, để đảm bảo lợi ích cho tất cả các bên liên quan.

6.1. Nâng Cao Chất Lượng và Xây Dựng Thương Hiệu Sản Phẩm OCOP

Tăng cường kiểm soát chất lượng sản phẩm OCOP, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm OCOP, quảng bá trên các kênh truyền thông và thị trường. Cần có sự hỗ trợ để các sản phẩm OCOP đạt được chất lượng cao và có thương hiệu mạnh.

6.2. Phát Triển Chuỗi Giá Trị Nông Sản và Liên Kết Sản Xuất

Xây dựng chuỗi giá trị nông sản Thái Nguyên khép kín, từ sản xuất, chế biến, đóng gói, đến phân phối và tiêu thụ. Khuyến khích liên kết sản xuất giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Cần có sự hỗ trợ để các chuỗi giá trị nông sản hoạt động hiệu quả và bền vững.

6.3. Mở Rộng Thị Trường Tiêu Thụ và Xúc Tiến Thương Mại

Mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm OCOP và nông sản trên cả nước và quốc tế. Tổ chức các hoạt động xúc tiến thương mại, giới thiệu sản phẩm tại các hội chợ, triển lãm và trên các kênh trực tuyến. Cần có sự hỗ trợ để các sản phẩm OCOP và nông sản tiếp cận được thị trường rộng lớn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM) giai đoạn 2010 - 2020 đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trên phạm vi cả nước, với 4.806 xã (53,99%) được công nhận đạt chuẩn NTM tính đến năm 2019. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy việc duy trì và nâng cao chất lượng các tiêu chí NTM là thách thức lớn, bởi “dừng lại là rớt chuẩn”. Do đó, xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu (NTMKM) trở thành xu thế tất yếu nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân, đồng thời tạo hình mẫu để các địa phương khác học tập.

Tỉnh Thái Nguyên, với 178 đơn vị hành chính cấp xã và dân số nông thôn chiếm 68,1%, đã triển khai thí điểm xây dựng NTMKM tại 9 xã giai đoạn 2017 - 2019. Qua 10 năm thực hiện chương trình NTM, tỉnh đã có 101 xã đạt chuẩn NTM, tuy nhiên chỉ có 1 xã đạt chuẩn NTMKM tính đến cuối năm 2019. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn nhằm đánh giá thực trạng xây dựng NTMKM tại các xã thí điểm, phân tích các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp đẩy mạnh xây dựng NTMKM trên địa bàn tỉnh.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 9 xã thí điểm xây dựng NTMKM tại Thái Nguyên trong giai đoạn 2017 - 2019, với trọng tâm là các cơ chế, chính sách, cách thức thực thi và kết quả thực hiện theo bộ tiêu chí của tỉnh. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng xây dựng NTM, góp phần phát triển bền vững nông thôn Thái Nguyên, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý và các địa phương trong việc nhân rộng mô hình NTMKM.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý luận về nông thôn và lý luận về nông thôn mới kiểu mẫu. Lý luận về nông thôn xác định nông thôn là vùng tập trung dân cư làm nghề nông, có đặc điểm kinh tế chủ yếu là sản xuất nông nghiệp, cơ sở hạ tầng kém phát triển và trình độ dân trí thấp hơn đô thị. Lý luận về nông thôn mới kiểu mẫu được xây dựng dựa trên Bộ tiêu chí quốc gia và các tiêu chí bổ sung do tỉnh Thái Nguyên ban hành, nhằm nâng cao chất lượng các tiêu chí NTM, tạo hình mẫu điển hình về sản xuất, văn hóa, môi trường và an ninh trật tự.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Nông thôn mới (NTM): Vùng nông thôn có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, đời sống vật chất và tinh thần được nâng cao.
• Nông thôn mới kiểu mẫu (NTMKM): Xã hoặc khu dân cư đã đạt chuẩn NTM nâng cao và đáp ứng các tiêu chí bổ sung về sản xuất, thu nhập, giáo dục, y tế, môi trường, an ninh trật tự và quản lý hành chính công.
• Bộ tiêu chí NTMKM: Gồm 19 tiêu chí chính và 1 tiêu chí bổ sung, bao gồm quy hoạch, hạ tầng kinh tế - xã hội, kinh tế và tổ chức sản xuất, văn hóa - xã hội - môi trường, hệ thống chính trị và quốc phòng an ninh.
• Nhân tố ảnh hưởng: Bao gồm nhân tố chủ quan (cơ chế chính sách, năng lực cán bộ, sự đồng thuận của người dân) và nhân tố khách quan (đặc điểm tự nhiên, văn hóa, kinh tế xã hội).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng.

• Nguồn dữ liệu: Chủ yếu là số liệu thứ cấp thu thập từ các cơ quan quản lý tỉnh Thái Nguyên như Văn phòng UBND tỉnh, Cục Thống kê, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Văn phòng Điều phối chương trình NTM, cùng các báo cáo, tài liệu chính thức và các trang thông tin điện tử uy tín.
• Phương pháp thu thập: Tổng hợp số liệu thống kê, tài liệu pháp luật, báo cáo thực trạng và các văn bản hướng dẫn liên quan đến xây dựng NTMKM.
• Phương pháp phân tích:
  • Thống kê mô tả để mô tả biến động và xu hướng phát triển các chỉ tiêu kinh tế - xã hội.
  • So sánh thực trạng xây dựng NTMKM tại Thái Nguyên với các tỉnh khác và với các mục tiêu đề ra.
  • Phân tích các nhân tố ảnh hưởng dựa trên dữ liệu thu thập và khảo sát thực tế.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu tập trung vào 9 xã thí điểm xây dựng NTMKM tại Thái Nguyên giai đoạn 2017 - 2019, được lựa chọn theo quyết định của UBND tỉnh nhằm đảm bảo tính đại diện và khả năng phân tích sâu sắc.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích dữ liệu trong khoảng thời gian từ năm 2017 đến 2019, phù hợp với giai đoạn thí điểm xây dựng NTMKM tại tỉnh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng xây dựng NTMKM tại 9 xã thí điểm:

   • Tính đến năm 2019, chỉ có 1 xã trong số 9 xã thí điểm đạt chuẩn NTMKM, cho thấy tiến độ xây dựng NTMKM còn chậm.
   • Tỷ lệ hoàn thành các tiêu chí NTMKM dao động từ 60% đến 85% tùy tiêu chí, trong đó các tiêu chí về thu nhập bình quân đầu người đạt trên 30 triệu đồng/năm, tỷ lệ hộ nghèo giảm xuống dưới 5%.
   • Các tiêu chí về hạ tầng như giao thông, thủy lợi, điện đều đạt trên 90% mức hoàn thành, tuy nhiên tiêu chí về môi trường và an toàn thực phẩm còn nhiều hạn chế với tỷ lệ chưa đạt khoảng 20%.

2. Nhân tố ảnh hưởng đến xây dựng NTMKM:

   • Hệ thống cơ chế, chính sách chưa đồng bộ và thiếu các chính sách hỗ trợ cụ thể cho NTMKM.
   • Năng lực cán bộ quản lý và sự phối hợp giữa các cấp, ngành còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai.
   • Nhận thức và sự đồng thuận của người dân chưa cao, vẫn còn tư tưởng trông chờ vào Nhà nước.
   • Điều kiện tự nhiên đa dạng, địa hình đồi núi phức tạp gây khó khăn trong xây dựng hạ tầng và tổ chức sản xuất.

3. So sánh với các tỉnh khác:

   • So với Bắc Giang, Quảng Nam và Hà Tĩnh, Thái Nguyên có tiến độ xây dựng NTMKM chậm hơn do hạn chế về nguồn lực và công tác tuyên truyền chưa hiệu quả.
   • Các tỉnh này đã áp dụng các giải pháp như tăng cường tuyên truyền, xây dựng bộ tiêu chí cụ thể, tổ chức tập huấn và khen thưởng kịp thời, tạo động lực cho người dân và cán bộ.

4. Tình hình kinh tế - xã hội và sử dụng đất:

   • Thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn Thái Nguyên tăng từ 14,28 triệu đồng năm 2011 lên trên 30 triệu đồng năm 2019.
   • Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 20,57% năm 2011 xuống dưới 5% năm 2019.
   • Diện tích đất nông nghiệp chiếm khoảng 85-86% tổng diện tích tự nhiên, trong đó đất sản xuất nông nghiệp chiếm khoảng 37%.
   • Cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực, tỷ trọng công nghiệp và xây dựng chiếm trên 58%, nông nghiệp còn khoảng 10,3%.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy xây dựng NTMKM tại Thái Nguyên đang trong giai đoạn đầu với nhiều thuận lợi về vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên và sự quan tâm của chính quyền địa phương. Tuy nhiên, tiến độ còn chậm do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan.

Nguyên nhân chủ yếu là do hệ thống chính sách chưa hoàn thiện, nguồn lực tài chính hạn chế, năng lực cán bộ và sự phối hợp giữa các cấp chưa đồng bộ. Bên cạnh đó, nhận thức của người dân về vai trò chủ thể trong xây dựng NTMKM còn hạn chế, dẫn đến sự tham gia chưa tích cực.

So sánh với các tỉnh đã có kinh nghiệm thành công như Bắc Giang, Quảng Nam và Hà Tĩnh cho thấy vai trò then chốt của công tác tuyên truyền, đào tạo, khen thưởng và sự đồng thuận của cộng đồng dân cư. Việc xây dựng bộ tiêu chí phù hợp với đặc điểm địa phương và tổ chức quản lý chặt chẽ cũng góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ hoàn thành các tiêu chí NTMKM tại 9 xã, bảng so sánh thu nhập và tỷ lệ hộ nghèo qua các năm, cũng như biểu đồ cơ cấu sử dụng đất và cơ cấu kinh tế của tỉnh. Những biểu đồ này giúp minh họa rõ nét sự chuyển biến và những điểm cần cải thiện trong quá trình xây dựng NTMKM.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hệ thống chính sách và văn bản pháp luật:

   • Rà soát, bổ sung và ban hành các chính sách hỗ trợ đặc thù cho xây dựng NTMKM, bao gồm hỗ trợ tài chính, kỹ thuật và đào tạo.
   • Thời gian thực hiện: 2024 - 2025.
   • Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh phối hợp với các sở ngành liên quan.

2. Tăng cường công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức:

   • Triển khai các chương trình tuyên truyền đa dạng, sử dụng phương tiện truyền thông đại chúng và các hình thức trực tiếp tại cộng đồng để nâng cao nhận thức của người dân về vai trò chủ thể trong xây dựng NTMKM.
   • Thời gian thực hiện: liên tục từ 2024.
   • Chủ thể thực hiện: Ban Chỉ đạo xây dựng NTM tỉnh, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội.

3. Nâng cao năng lực cán bộ và đổi mới tổ chức quản lý:

   • Tổ chức các lớp tập huấn, đào tạo chuyên sâu cho cán bộ quản lý các cấp về kỹ năng tổ chức, giám sát và đánh giá xây dựng NTMKM.
   • Đổi mới phương thức quản lý, phân công rõ trách nhiệm và tăng cường kiểm tra, giám sát.
   • Thời gian thực hiện: 2024 - 2026.
   • Chủ thể thực hiện: Sở Nội vụ, Văn phòng Điều phối NTM tỉnh.

4. Huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực:

   • Tăng cường huy động nguồn lực từ ngân sách nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư.
   • Xây dựng cơ chế minh bạch, công khai trong quản lý và sử dụng nguồn vốn.
   • Thời gian thực hiện: 2024 - 2027.
   • Chủ thể thực hiện: UBND các cấp, Ban Quản lý dự án xây dựng NTM.

5. Triển khai các chương trình, dự án trọng điểm:

   • Ưu tiên đầu tư phát triển hạ tầng giao thông, thủy lợi, môi trường và các mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao.
   • Thời gian thực hiện: 2024 - 2028.
   • Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Kế hoạch và Đầu tư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước các cấp:

   • Hỗ trợ xây dựng chính sách, tổ chức thực hiện và giám sát chương trình xây dựng NTMKM.
   • Use case: Lập kế hoạch phát triển nông thôn, đánh giá hiệu quả các dự án.

2. Nhà nghiên cứu và học viên cao học ngành quản lý kinh tế, phát triển nông thôn:

   • Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về xây dựng NTMKM, phương pháp nghiên cứu và phân tích số liệu.
   • Use case: Tham khảo để phát triển đề tài nghiên cứu, luận văn.

3. Các tổ chức chính trị - xã hội và cộng đồng dân cư:

   • Nâng cao nhận thức, tham gia tích cực vào quá trình xây dựng NTMKM.
   • Use case: Tổ chức tuyên truyền, vận động và giám sát thực hiện chương trình.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp và phát triển nông thôn:

   • Hiểu rõ môi trường đầu tư, các chính sách hỗ trợ và tiềm năng phát triển nông thôn tại Thái Nguyên.
   • Use case: Lập kế hoạch đầu tư, hợp tác phát triển sản xuất nông nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu khác gì so với nông thôn mới thông thường?
   NTMKM là giai đoạn nâng cao của NTM, yêu cầu các xã phải đạt chuẩn NTM nâng cao và đáp ứng thêm các tiêu chí về sản xuất, thu nhập, giáo dục, y tế, môi trường và an ninh trật tự với chất lượng cao hơn, tạo hình mẫu để các địa phương khác học tập.

2. Tại sao tiến độ xây dựng NTMKM tại Thái Nguyên còn chậm?
   Nguyên nhân chính là do nguồn lực tài chính hạn chế, năng lực cán bộ quản lý chưa đồng đều, sự phối hợp giữa các cấp chưa hiệu quả và nhận thức của người dân về vai trò chủ thể trong xây dựng NTMKM chưa cao.

3. Các tiêu chí chính trong bộ tiêu chí NTMKM gồm những gì?
   Bộ tiêu chí gồm 19 tiêu chí chính về quy hoạch, hạ tầng kinh tế - xã hội, kinh tế và tổ chức sản xuất, văn hóa - xã hội - môi trường, hệ thống chính trị và quốc phòng an ninh, cùng 1 tiêu chí bổ sung về xóm NTMKM.

4. Làm thế nào để huy động sự tham gia của người dân trong xây dựng NTMKM?
   Cần tăng cường công tác tuyên truyền, vận động, tạo điều kiện cho người dân tham gia bàn bạc, quyết định và giám sát thực hiện, đồng thời khen thưởng các cá nhân, tổ chức có đóng góp tích cực.

5. Kinh nghiệm thành công từ các tỉnh khác có thể áp dụng cho Thái Nguyên như thế nào?
   Các tỉnh như Bắc Giang, Quảng Nam và Hà Tĩnh đã thành công nhờ xây dựng bộ tiêu chí phù hợp, đẩy mạnh tuyên truyền, tổ chức tập huấn, khen thưởng kịp thời và huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị và cộng đồng dân cư.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu, đồng thời đánh giá thực trạng tại 9 xã thí điểm của tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2017 - 2019.
• Kết quả cho thấy tiến độ xây dựng NTMKM còn chậm, với nhiều tiêu chí chưa đạt yêu cầu, do ảnh hưởng của các nhân tố chủ quan và khách quan.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm bao gồm hoàn thiện chính sách, tăng cường tuyên truyền, nâng cao năng lực cán bộ, huy động nguồn lực và triển khai các dự án trọng điểm.
• Nghiên cứu góp phần cụ thể hóa các nghị quyết, quyết định của Trung ương và tỉnh về phát triển nông thôn bền vững, đồng thời cung cấp tài liệu tham khảo cho các nhà quản lý và nghiên cứu.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào triển khai các giải pháp đề xuất, giám sát chặt chẽ tiến độ và hiệu quả thực hiện, đồng thời nhân rộng mô hình NTMKM trên toàn tỉnh.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng nông thôn Thái Nguyên phát triển bền vững và kiểu mẫu!

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề cho Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn “Nông thôn mới kiểu mẫu là tiêu chí bổ sung trong Bộ tiêu chí nông thôn mới hay là sự cụ thể hoá của Bộ tiêu chí trong đời sống của nhân dân?”. Theo Quyết định số 691/QĐ-TTg, ngày 05/6/2018 của Thủ tướng Chính phủ ban hành bộ Tiêu chí xã nông thôn mới kiểu mẫu giai đoạn 2018 - 2020, xã được công nhận NTMKM là xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao theo quy định và đáp ứng 3 nhóm tiêu chí: Sản xuất, thu nhập, hộ nghèo; giáo dục, y tế, văn hóa; môi trường, an ninh trật tự và hành chính công. Khu dân cư NTMKM phải có thu nhập bình quân đầu người, trình độ dân trí, cơ sở hạ tầng, an ninh trật tự, môi trường, văn hóa - xã hội… cao hơn so với khu dân cư đạt chuẩn nông thôn mới đã được công nhận. Như vậy có thể hiểu, NTMKM là mô hình xây dựng nông thôn mới tạo hình mẫu để các địa phương khác làm theo, theo Bộ tiêu chí do UBND tỉnh quy định.

Nội dung xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu a) Các tiêu chí trong xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu Ngày 15/5/2017, UBND tỉnh Thái Nguyên chủ động xây dựng, ban hành Quyết định số 1164/QĐ-UBND về việc ban hành bộ tiêu chí và hướng dẫn thực hiện bộ tiêu chí về xã NTM, xã NTMKM, xóm NTMKM và hộ gia đình NTM tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2017 - 2020. Ngày 05/6/2018, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 691/QĐ-TTg ban hành tiêu chí xã NTMKM giai đoạn 2018 - 2020. Xét tình hình thực tế tại địa phương, tỉnh Thái Nguyên đã 2 lần điều chỉnh bộ tiêu chí xã nông thôn mới kiểu mẫu tại các quyết định: số 2292/QĐ-UBND, ngày 03/8/2018 và số 3511/QĐ-UBND, ngày 28/10/2019. Tương tự như khi xây dựng NTM, xây dựng NTMKM trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên hiện nay cũng bao gồm 19 tiêu chí nhưng có sự thay đổi về nội dung từng tiêu chí và mức độ hoàn thành.

Đồng thời có thêm 01 tiêu chí bổ sung, cụ thể như sau: 9 * Quy hoạch - Có quy hoạch chung xây dựng xã được phê duyệt và được công bố công khai đúng thời hạn. Có quy hoạch chi tiết khu trung tâm xã, vùng sản xuất tập trung, nghĩa trang. - Ban hành quy định quản lý các quy hoạch của xã và tổ chức thực hiện theo quy hoạch. * Hạ tầng kinh tế - xã hội - Tiêu chí số 2: Giao thông + Đường xã và đường từ trung tâm xã đến đường huyện được nhựa hóa hoặc bê tông hóa, đảm bảo ô tô đi lại thuận tiện quanh năm.

Có ít nhất một tuyến đường kiểu mẫu với quy mô tối thiểu như sau: chiều rộng nền đường ≥ 7,5m, chiều rộng mặt đường ≥ 6,5m; chất lượng đường đạt chuẩn theo cấp kỹ thuật của Bộ Giao thông vận tải. Có các loại biển báo giao thông theo quy định, có cây xanh, cây bóng mát hai bên đường. Ở khu trung tâm cụm xã đông dân cư, cụm công nghiệp, khu du lịch, danh lam thắng cảnh hoặc di tích lịch sử của địa phương vỉa hè lát gạch block mỗi bên 3,5m. + Đường trục xóm và đường liên xóm it nhất được cứng hóa, đàm bảo ô tô đi lại thuận tiện quanh năm.

Ở khu trung tâm cụm xã, đông dân cư, cụm công nghiệp, khu du lịch, danh lam thắng cảnh hoặc di tích lịch sử của địa phương vỉa hè lát gạch Blook, mỗi bên rộng 3,5m. + Đường ngõ, xóm sạch và không lầy lội vào mùa mưa. - Đường trục chỉnh nội đồng đảm bảo vận chuyển hàng hóa thuận tiện quanh năm. - Tiêu chí số 3: Thuỷ lợi + ≥ 90 % diện tích đất sản xuất nông nghiệp được tưới và tiêu nước chủ động.

+ Đảm bảo đủ điều kiện đáp ứng yêu cầu dân sinh và theo quy định về phòng, chống thiên tai tại chỗ. 10 - Tiêu chí số 4: Điện + Hệ thống điện đạt chuẩn theo quy định của Bộ Công Thương + 100% số hộ sử dụng điện thường xuyên, an toàn từ các nguồn. Ở các tuyến đường liên xã, liên xóm, đông dân cư có điện chiếu sáng - Tiêu chí số 5: Trường học 100% trường học các cấp: Mầm non, mẫu giáo, tiểu học, THCS có cơ sở vật chất đạt chuẩn Quốc gia. - Tiêu chí số 6: Cơ sở vật chất văn hóa + Xã có nhà văn hóa hoặc hội trường đa năng và sân thể thao phục vụ sinh hoạt văn hóa, thế thao của toàn xã.

Nhà văn hóa và khu thể thao của xã có bộ máy quản lý, quy chế và kế hoạch hoạt động hiệu quả. Có mô hình hoạt động văn hóa, thể thao tiêu biểu, thu hút từ 60% trở lên số người dân thường trú trên địa bàn xã tham gia + Xã có điểm vui chơi, giải trí và thể thao cho trẻ em và người cao tuổi theo quy định + 100% xóm có nhà văn hóa hoặc nơi sinh hoạt văn hóa, thể thao phục vụ cộng đồng. Nhà văn hóa và khu thể thao của xóm có bộ máy quản lý, quy chế và kế hoạch hoạt động hiệu quả. Mỗi thôn, xóm có ít nhất 01 đội hoặc 01 câu lạc bộ văn hóa-văn nghệ hoạt động thường xuyên, hiệu quả.

- Tiêu chí số 7: Cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn Xã có chợ nông thôn hoặc nơi mua bán, trao đổi hàng hóa. - Tiêu chí số 8: Thông tin và Truyền thông + Xã có điểm phục vụ bưu chính. + Xã có dịch vụ viễn thông, internet. + Xã có đài truyền thanh và hệ thống loa đến các xóm.

+ Xã có ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý, điều hành. - Tiêu chí số 9: Nhà ở dân cư + Không còn nhà tạm, dột nát. 11 + ≥ 85% hộ có nhà ở đạt tiêu chuẩn theo quy định. * Kinh tế và tổ chức sản xuất - Tiêu chí số 10: Thu nhập Thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn đến năm 2020 (triệu đồng/người): năm 2017 ≥ 30 tr.đ/năm - Tiêu chí số 11: Hộ nghèo Không có hộ nghèo (trừ các trường hợp thuộc diện bảo trợ xã hội theo quy định, hoặc do tai nạn rủi ro bất khả kháng, hoặc do bệnh hiểm nghèo).

- Tiêu chí số 12: Lao động có việc làm ≥ 90% người có việc làm trên dân số trong độ tuổi lao động có khả năng tham gia lao động. - Tiêu chí số 13: Tổ chức sản xuất + Xã có hợp tác xã hoạt động theo đúng quy định của Luật Hợp tác xã năm 2012. Xã có ít nhất 02 hợp tác xã kiểu mới hoạt động theo đúng quy định của Luật Hợp tác xã năm 2012 liên kết làm ăn có hiệu quả. + Xã có mô hình liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ nông sản chủ lực đảm bảo bền vững.

Xã có mô hình cánh đồng mẫu lớn, sản xuất hàng hóa tập trung; ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ, thực hiện theo chuỗi sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm được chứng nhận đủ điều kiện an toàn vệ sinh thực phẩm hoặc chứng nhận VIETGAP * Văn hóa - Xã hội - Môi trường - Tiêu chí số 14: Giáo dục và Đào tạo + Tỷ lệ huy động trẻ đi học mẫu giáo đạt từ 90% trở lên; tỷ lệ trẻ em 6 tuổi vào học lớp 1 đạt 100%; tỷ lệ trẻ em 11 tuổi hoàn thành chương trình 12 giáo dục tiểu học đạt từ 95% trở lên, số trẻ em 11 tuổi còn lại đều đang học các lớp tiểu học; phổ cập giáo dục trung học cơ sở mức độ 3. + ≥ 95%thanh niên, thiếu niên trong độ tuổi từ 15 đến 18 đang học chương trình giáo dục phổ thông hoặc giáo dục thường xuyên cấp trung học phổ thông hoặc giáo dục nghề nghiệp Nội dung số 3: ≥ 65% lao động có việc làm qua đào tạo. - Tiêu chí số 15: Y tế + ≥ 95%người dân tham gia bảo hiểm y tế. + Xã đạt tiêu chí quốc gia về y tế.

Trạm y tế xã có đủ điều kiện khám, chữa bệnh bảo hiếm y tế; dân số thường trú trên địa bàn xã được quản lý, theo dõi sức khỏe đạt từ 90% trở lên. + ≤ 20% trẻ em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng thể thấp còi (chiều cao theo tuổi). - Tiêu chí số 16: Văn hóa Giai đoạn 2017 - 2018 có 70% số xóm đạt xóm văn hóa 2 năm liên tục trở lên; Giai đoạn 2019- 2020 có 70% số xóm đạt xóm văn hóa 3 năm liên tục trở lên. - Tiêu chí số 17: Môi trường và an toàn thực phẩm + Có hệ thống cung cấp nước sinh hoạt tập trung đảm bảo cung cấp nước sạch cho 100% số hộ dân trên địa bàn toàn xã.

+ 100%cơ sở sản xuất, kinh doanh trên địa bàn thực hiện xử lý rác thải, nước thải đạt tiêu chuẩn và đảm bảo bền vững. + Xây dựng cảnh quan, môi trường xanh - sạch - đẹp, an toàn. Có mô hình bảo vệ môi trường (hợp tác xã, tổ hợp tác, tổ, đội, nhóm tham gia thực hiện thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn, vệ sinh đường làng ngõ xóm và các khu vực công cộng; câu lạc bộ, đội tuyên truyền về bảo vệ môi trường) hoạt động thường xuyên, hiệu quả, thu hút được sự tham gia của cộng đồng. Có từ 60% trở lên số tuyến đường xã, thôn, xóm có rãnh thoát nước và được trồng cây bóng mát hoặc trồng hoa, cây cảnh toàn tuyến.

13 + Mai táng phù hợp với quy định và theo quy hoạch. Nghĩa trang được xây dựng đảm bảo cảnh quan và môi trường. + Tỷ lệ chất thải rắn được thu gom và xử lý theo đúng quy định đạt từ 90% trở lên; tỷ lệ rác thải sinh hoạt được phân loại, áp dụng biện pháp xử lý phù hợp đạt từ 90% trở lên. + ≥ 90%hộ có nhà tiêu, nhà tắm, bể chứa nước sinh hoạt hợp vệ sinh và đảm bảo 3 sạch (gồm: Sạch nhà, sạch bếp, sạch ngõ theo nội dung cuộc vận động “Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch” do Trung ương Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam phát động).

+ ≥ 90%hộ chăn nuôi có chuồng trại chăn nuôi đảm bảo vệ sinh môi trường. + 100% hộ gia đình và cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm tuân thủ các quy định về đảm bảo an toàn thực phẩm. - Tiêu chí số 18: Hệ thống chính trị và tiếp cận pháp luật + Cán bộ, công chức xã đạt chuẩn + Có đủ các tổ chức trong hệ thống chính trị cơ sở theo quy định. + Đảng bộ, chính quyền xã đạt “Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ” + 100% tổ chức chính trị - xã hội của xã đạt loại khá trở lên.

+ Xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật theo quy định.