Chương 1: Mấy vấn đề lý luận văn hoá của ĐCSVN và thực tiễn xây dựng đời sống văn hoá ở huyện Bình Lục trước năm 2000. Chương 2: Đảng bộ huyện Bình Lục lãnh đạo xây dựng các thiết chế văn hoá và nếp sống văn hóa mới từ năm 2000 đến năm 2010. Chương 3: Đảng bộ huyện Bình Lục lãnh đạo xây dựng đời sống văn hoá, văn nghệ, thể dục thể thao, phát triển con người mới và bảo tồn di sản văn hoá từ năm 2000 đến năm 2010. Chương 4: Đánh giá chung và các kinh nghiệm chủ yếu 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 MẤY VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VĂN HOÁ CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HOÁ Ở HUYỆN BÌNH LỤC TRƯỚC NĂM 2000 1.
Mấy vấn đề lý luận văn hoá của ĐCSVN 1. Quan điểm về văn hóa, đời sống văn hoá Quan điểm về văn hoá: Văn hóa vốn là một lĩnh vực rộng lớn, rất phong phú và phức tạp, do đó đã có rất nhiều tổ chức, nhiều chuyên gia đã nghiên cứu về văn hóa và đưa ra các khái niệm, quan điểm khác nhau về văn hóa, tuy nhiên cho đến nay vẫn chưa có một khái niệm nào về văn hóa được thống nhất tuyệt đối. Có rất nhiều cách hiểu, khái niệm về văn hoá khác nhau. Theo Từ điển tiếng Việt (Viện Ngôn ngữ học, Hoàng Phê chủ biên, Nxb Đà Nẵng, Trung tâm Từ điển học, Hà Nội - Đà Nẵng, 2002), văn hoá có các nghĩa như sau: 1.
Tổng thể nói chung những giá trị vật chất và tinh thần do con người sang tạo ra trong quá trình lịch sử (kho tàng văn hoá dân tộc, văn hoá phương Đông, nền văn hoá cổ). Những hoạt động văn hoá của con người nhằm thoả mãn đời sống tinh thần. Tri thức, kiến thức khoa học. Trình độ cao trong sinh hoạt của xã hội, biểu hiện của văn minh.
Nền văn hoá của một thời kỳ cổ xưa. Khái niệm văn hóa thường được tiếp cận ở hai cấp độ lý luận và thực tiễn. Ở cấp độ lý luận, văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do loài người (cá nhân và cộng đồng) sáng tạo ra để phục vụ sự tồn tại và phát triển của xã hội. Bản chất của văn hóa là sự sáng tạo, vươn tới cái Chân - Thiện - Mỹ, vươn tới các giá trị nhân văn đem lại hạnh phúc cho con người.
Văn hóa là “thiên nhiên” thứ hai do con người tạo ra để phục vụ con người. Ở cấp độ thực tiễn, văn hóa thể hiện trong toàn bộ hoạt động sống của con người, từ hoạt động sản xuất vật chất đến hoạt động tinh thần, phản ánh kiểu lựa chọn sáng tạo của cá nhân và cộng đồng. Như vậy, văn hóa vừa là sản phẩm sáng tạo của con người, vừa là môi trường nhân tạo để nuôi dưỡng đời sống vật chất và tinh thần của con người. Cùng với thiên nhiên thứ nhất do tạo hóa tạo nên, văn hóa trở thành môi trường sống của con người, văn hóa được nhìn nhận là động lực của sự tiến bộ xã hội.
Cần phải khắc phục nhận thức phiến diện về văn hóa, đồng nhất văn hóa với một vài hoạt động thuộc lĩnh vực tinh thần và xem nhẹ vai trò, chức năng xã hội của nó. 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chủ nghĩa Mác - Lênin đã quan niệm rằng: người ta sinh ra ăn, mặc, ở trước rồi mới hát, múa, vẽ rồi mới bàn triết lý sau. Kinh tế là nền tảng của xã hội, là hạ tầng cơ sở. Chính trị, pháp luật, văn hoá là những cái được xây dựng trên nền tảng đó, là thượng tầng kiến trúc của xã hội.
Theo học thuyết Mác - Lênin cho rằng: Văn hoá bao gồm mọi sinh hoạt của con người, nó không chỉ hạn chế trong lĩnh vực tư tưởng, đời sống tinh thần của xã hội. Văn hoá nhìn chung là tất cả những gì con người xây dựng nên, tất cả những thành tích của loài người về mặc sản xuất, xã hội và tinh thần. Học thuyết Mác - Lênin về văn hoá được dựa trên những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử về các hình thái kinh tế - xã hội như những giai đoạn phát triển tuần tự của xã hội loài người, về mối quan hệ tương hỗ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất. Theo đó văn hoá là tính đặc thù của xã hội, thể hiện mức độ phát triển lịch sử mà con người đạt được.
Văn hoá là biểu hiện sự thống nhất của tự nhiên và xã hội, là đặc tính về khả năng và sức sáng tạo của con người, nó bao hàm trong mình không chỉ những giá trị cụ thể như máy móc, công cụ kỹ thuật, kết quả nhận thức, các tác phẩm nghệ thuật, các chuẩn mực pháp quyền, đạo đức.v…mà còn cả sức mạnh chủ quan của con người và những khả năng trong hoạt động như tri thức, sự khéo léo, thói quen nghề nghiệp, mức độ phát triển của khả năng cảm thụ thẩm mỹ, thế giới quan, phương thức và hình thức giao tiếp của con người trong xã hội. Theo đó, văn hoá mới là văn hoá cộng sản chủ nghĩa, do đó xây dựng nền văn hoá mới gắn liền với chế độ mới do giai cấp công nhân lãnh đạo. Lê-nin đã đưa ra quan điểm được coi là định nghĩa về văn hoá và xây dựng nền văn hoá mới: “ Nền văn hoá vô sản không phải từ trên trời rơi xuống, nó không phải do những người tự cho mình là chuyên gia về văn hoá vô sản bịa ra. Tất cả cái đó là hoàn toàn nhảm nhí.
Nền văn hoá vô sản phải là sự phát triển hợp quy luật của cái vốn kiến thức mà loài người đã tạo ra dưới ách áp bức của xã hội tư bản, của xã hội địa chủ, của xã hội quan liêu [98, 8]. Như vậy nền văn hoá mới theo quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin là một nền văn hoá có quá trình lịch sử phát triển lâu dài, là sự kết tinh những thành tựu văn hoá từ trước đến nay của loài người. Hồ Chí Minh đã đưa ra một hướng tiếp cận về văn hoá hết sức cô đọng: vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ sinh hoạt hằng ngày về ăn, mặc, ở và các phương tiện sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hoá.
Văn hoá là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với những biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng với những nhu cầu của cuộc sống và đòi hỏi của sự sinh tồn [43, 431]. Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, Người đã khẳng định: “Trong công cuộc kiến thiết nước nhà có bốn vấn đề cùng phải chú ý đến và phải coi là quan trọng ngang nhau: chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa”. Như vậy, Người đã khái quát được nội dung rộng nhất của phạm trù văn hoá. Nó không chỉ bao hàm hoạt động tinh thần của con người mà còn cả những hoạt động vật chất mà trong đó chứa đựng, phản ánh tác động của tư duy đến kết quả của hoạt động.
Đồng thời chỉ ra nguồn gốc động lực sâu xa của văn hoá đó là nhu cầu sinh tồn của con người với tư cách là chủ thể hoạt động của đời sống xã hội, một hoạt động khác hẳn với hoạt động sinh tồn bầy đàn của các loài động vật. Theo ý nghĩa này, chất văn hoá được hàm chứa trong mọi lĩnh vực hoạt động kể cả hoạt động tinh thần và hoạt động vật chất cùng với các giá trị vật chất và tinh thần mà con người tạo ra trong hoạt động của mình. Năm 1943, Đảng Cộng sản Đông Dương đã đưa ra bản Đề cương văn hoá Việt Nam. Đề cương đã vạch rõ văn hoá là một trong ba mặt trận chính của Đảng (kinh tế, chính trị và văn hoá).
Như vậy văn hoá bao gồm cả tư tưởng, học thuật và nghệ thuật. Có thể nói rằng văn hoá là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra. Nó biểu hiện trình độ phát triển của mỗi dân tộc trong quá trình lịch sử. Quan niệm về đời sống văn hóa: Đời sống văn hóa là một bộ phận của đời sống con người, đời sống xã hội, mà đời sống xã hội là tổng hợp những hoạt động sống của con người, nhằm đáp ứng các nhu cầu về đời sống vật chất và tinh thần.
Hai nhu cầu này xuất hiện từ buổi bình minh của xã hội loài người, chúng có quan hệ mật thiết và luôn song song tồn tại trong một con người và không tách rời. Nhu cầu vật chất được đáp ứng nhằm làm cho con người tồn taị như một thực thể sinh học, còn nhu cầu tinh thần giúp con người tồn tại giống như một thực thể xã hội, tức là nhân cách văn hóa. Khi xã hội phát triển đến mức độ cao, đạt đến trình độ khác nhau của nền văn minh thì những nhu cầu cũng đạt đến trình độ tương ứng. Từ hai nhu cầu cơ bản trên của con người đã hình thành nhu cầu về văn hóa.
15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Như vậy đời sống văn hóa bắt nguồn từ nhu cầu văn hóa của con người, từ nhu cầu về tinh thần, nhưng nó không đồng nhất với nhu cầu tinh thần. Các hoạt động nhằm vào sự đáp ứng nhu cầu văn hóa của con người được gọi là hoạt động văn hóa. Con người là chủ thể sáng tạo và hưởng thụ các giá trị văn hóa. Các sản phẩm ấy kết hợp với mạng lưới hoạt động văn hóa của con người hình thành trên môi trường văn hóa, thể hiện đời sống văn hóa.
Tóm lại có thể nói ĐSVH là tổng hợp những yếu tố hoạt động văn hóa của con người, sự tác động lẫn nhau trong đời sống xã hội để tạo ra những quan hệ có văn hóa trong cộng đồng người, trực tiếp làm hình thành lối sống của con người trong xã hội ấy như nếp sống mới, đời sống mới,… ĐSVH có một ý nghĩa vô cùng to lớn trong công cuộc xây dựng đất nước ta, đặc biệt trong thời đại hiện nay, khi mà đất nước ta đang trong thời kỳ hội nhập để phát triển đất nước. Việc xây dựng đời sống văn hóa một mặt đưa những giá trị văn hóa cao đến quần chúng nhân dân, làm cho quần chúng nhân dân tiếp cận được với những giá trị đó.