Xây Dựng Và Sử Dụng Bài Tập Nhận Thức Theo Tiếp Cận PISA Phục Vụ Dạy Học Địa Lí Lớp 11

Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo Chương trình GDPT 2018, việc chuyển đổi từ dạy học tiếp cận nội dung sang dạy học phát… 146 trang.

• Đề tài: Xây Dựng Bài Tập Nhận Thức Theo Tiếp Cận PISA Trong Dạy Học Địa Lí Lớp 11

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.2.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.4.1. Phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu
• 0.4.2. Phương pháp khảo sát, điều tra
• 0.4.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 0.4.4. Phương pháp thống kê
• 0.5. Tổng quan nghiên cứu
• 0.6. Cấu trúc của khóa luận tốt nghiệp
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỀN CỦA VIỆC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP NHẬN THỨC THEO TIẾP CẬN PISA PHỤC VỤ DẠY HỌC ĐỊA LÍ LỚP 11
• 1.1. Một số quan điểm dạy học hiện đại. Bài tập nhận thức
• 1.2. Chương trình đánh giá học sinh quốc tế (Programme for International Student Assessment - PISA)
• 1.2.1. So sánh BTNT và BTNT theo tiếp cận PISA. Đặc điểm tâm sinh lí và trình độ nhận thức của HS lớp 11
• 1.3. Cơ sở thực tiễn
• 1.3.1. Chương trình GDPT 2018 môn Địa lí 11. Cấu trúc chương trình Địa lí 11
• 1.3.2. Đánh giá PISA tại Việt Nam. Định hướng sử dụng BTNT trong xây dựng cấu trúc đề ở một số kì thi
• 1.3.3. Thực trạng xây dựng và sử dụng BTNT trong dạy học Địa lí ở một số trường THPT
• 1.4. Tổng kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP NHẬN THỨC THEO TIẾP CẬN PISA PHỤC VỤ DẠY HỌC ĐỊA LÍ LỚP 11
• 2.1. Nguyên tắc và yêu cầu của việc xây dựng và sử dụng BTNT theo tiếp cận PISA phục vụ dạy học Địa lí lớp 11
• 2.2. Chu trình xây dựng và sử dụng BTNT theo tiếp cận PISA phục vụ dạy học Địa lí
• 2.3. Thiết kế một số BTNT theo tiếp cận PISA phục vụ dạy học Địa lí lớp 11
• 2.3.1. BTNT phát triển năng lực đọc hiểu trong dạy học Địa lí lớp 11
• 2.3.2. BTNT phát triển năng lực toán học trong dạy học Địa lí lớp 11
• 2.3.3. BTNT phát triển năng lực khoa học trong dạy học Địa lí lớp 11
• 2.4. Một số phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực trong việc sử dụng BTNT theo tiếp cận PISA phục vụ dạy học Địa lí lớp 11
• 2.4.1. Phương pháp dạy học hợp tác
• 2.4.2. Phương pháp dạy học theo trạm
• 2.4.3. Kĩ thuật Think-Pair-Share
• 2.5. Vận dụng quan điểm kiểm tra, đánh giá hiện đại trong xây dựng và sử dụng BTNT theo tiếp cận PISA trong dạy học Địa lí lớp 11
• 2.5.1. Sử dụng trong kiểm tra đánh giá thường xuyên
• 2.5.2. Sử dụng trong kiểm tra đánh giá định kì
• 2.6. Tổng kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích, nhiệm vụ và nguyên tắc thực nghiệm sư phạm
• 3.1.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.1.2. Nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.1.3. Nguyên tắc thực nghiệm
• 3.2. Phương pháp thực nghiệm
• 3.2.1. Thiết kế thực nghiệm sư phạm
• 3.2.2. Lựa chọn đối tượng thực nghiệm
• 3.2.3. Đo lường và thu thập dữ liệu thực nghiệm
• 3.3. Phân tích dữ liệu
• 3.4. Tiến trình tổ chức thực nghiệm
• 3.4.1. Tổ chức thực nghiệm
• 3.4.2. Đánh giá kết quả sau thực nghiệm
• 3.4.3. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm và thảo luận
• 3.5. Tổng kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH ẢNH

Tóm tắt

I. Tổng quan cách tiếp cận PISA trong dạy học Địa lí lớp 11

Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo Chương trình GDPT 2018, việc chuyển đổi từ dạy học tiếp cận nội dung sang dạy học phát triển năng lực là một yêu cầu cấp thiết. Môn Địa lí, với đặc thù gắn liền với thực tiễn, có nhiều lợi thế để tiên phong trong quá trình này. Một trong những công cụ hiệu quả nhất để thực hiện mục tiêu đó chính là việc xây dựng bài tập nhận thức theo tiếp cận PISA trong dạy học Địa lí lớp 11. Chương trình PISA (Programme for International Student Assessment) do OECD khởi xướng không chỉ là một kỳ khảo sát quốc tế, mà còn là một triết lý giáo dục hiện đại, tập trung vào khả năng vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề thực tiễn. Thay vì kiểm tra kiến thức thuộc lòng, PISA đánh giá ba năng lực cốt lõi: đọc hiểu, toán học và khoa học. Theo nghiên cứu của Phạm Hoàng Thảo (2024), việc áp dụng PISA vào môn Địa lí giúp học sinh vượt qua rào cản của những bài tập truyền thống, vốn chỉ tập trung vào tái hiện kiến thức. Thay vào đó, học sinh được rèn luyện tư duy phản biện, năng lực giải quyết vấn đề và khả năng vận dụng kiến thức liên môn thông qua các bài tập tình huống thực tiễn. Điều này không chỉ giúp các em nắm vững kiến thức mà còn hình thành những kỹ năng cần thiết cho cuộc sống và định hướng nghề nghiệp tương lai, đáp ứng trọn vẹn mục tiêu của nền giáo dục hiện đại.

1.1. Chương trình PISA và vai trò trong giáo dục hiện đại

Chương trình PISA được định nghĩa là một hệ thống đánh giá quốc tế nhằm kiểm tra năng lực của học sinh 15 tuổi trong việc áp dụng kiến thức và kỹ năng vào các tình huống thực tế. Vai trò của PISA không dừng lại ở việc xếp hạng các nền giáo dục. Quan trọng hơn, nó cung cấp một khung năng lực PISA rõ ràng, giúp các quốc gia, trong đó có Việt Nam, định hướng lại phương pháp giảng dạy và đổi mới kiểm tra đánh giá. Việc tích hợp PISA vào dạy học giúp giáo dục thoát khỏi lối mòn truyền thụ một chiều, hướng tới mục tiêu cuối cùng là trang bị cho học sinh khả năng học tập suốt đời.

1.2. So sánh bài tập nhận thức truyền thống và theo PISA

Sự khác biệt cốt lõi nằm ở mục tiêu và bối cảnh. Bài tập truyền thống thường yêu cầu học sinh ghi nhớ và tái hiện kiến thức trong một bối cảnh giả định, tách rời thực tế. Ngược lại, bài tập nhận thức theo tiếp cận PISA luôn được đặt trong một ngữ cảnh thực, sử dụng các dữ liệu, văn bản, biểu đồ có thật (ví dụ: số liệu về biến đổi khí hậu, một bài báo về đô thị hóa). Điều này đòi hỏi học sinh không chỉ biết, mà còn phải hiểu, phân tích, đánh giá và sáng tạo, qua đó thúc đẩy việc phân tích số liệu, biểu đồ và đọc hiểu văn bản thông tin một cách sâu sắc.

II. Thách thức khi xây dựng bài tập nhận thức Địa lí lớp 11

Mặc dù lợi ích của việc xây dựng bài tập nhận thức theo tiếp cận PISA là không thể phủ nhận, quá trình triển khai trong thực tế tại các trường THPT vẫn còn gặp nhiều rào cản. Một trong những thách thức lớn nhất đến từ thói quen dạy và học đã ăn sâu. Phương pháp giảng dạy truyền thống vẫn nặng về truyền thụ kiến thức một chiều, trong khi các hình thức kiểm tra đánh giá theo định hướng năng lực còn chưa được áp dụng rộng rãi. Kết quả khảo sát thực trạng trong khóa luận của Phạm Hoàng Thảo (2024) cho thấy, nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nguồn học liệu thực tiễn, cập nhật và phù hợp để thiết kế bài tập. Việc xây dựng một bài tập dạng PISA đòi hỏi sự đầu tư lớn về thời gian và năng lực chuyên môn, từ khâu lựa chọn ngữ cảnh, thiết kế câu hỏi đa mức độ đến xây dựng barem chấm điểm chi tiết. Về phía học sinh, các em đã quen với dạng bài tập ghi nhớ, nên khi tiếp cận với các bài tập tình huống thực tiễn yêu cầu tư duy bậc cao, nhiều em còn lúng túng và chưa biết cách huy động kiến thức để giải quyết. Những khó khăn này đòi hỏi cần có một quy trình và phương pháp cụ thể, khoa học để hỗ trợ giáo viên trong việc thiết kế và sử dụng hiệu quả loại hình bài tập tiên tiến này.

2.1. Hạn chế của phương pháp kiểm tra đánh giá truyền thống

Các bài kiểm tra truyền thống thường chỉ đo lường được khả năng ghi nhớ kiến thức của học sinh ở các cấp độ nhận biết và thông hiểu. Chúng ít khi tạo cơ hội để học sinh thể hiện năng lực giải quyết vấn đề hay tư duy phản biện. Kết quả là, học sinh có thể đạt điểm cao nhưng lại gặp khó khăn khi áp dụng kiến thức đó vào giải quyết một vấn đề thực tế trong cuộc sống. Đây chính là "lỗ hổng" mà việc đổi mới kiểm tra đánh giá theo hướng PISA cần phải khắc phục.

2.2. Khó khăn thực tiễn khi giáo viên xây dựng bài tập PISA

Theo khảo sát thực tiễn tại một số trường THPT, khó khăn lớn nhất của giáo viên là thiếu nguồn tư liệu tham khảo và các hoạt động tập huấn chuyên sâu. Nhiều giáo viên thừa nhận họ tốn rất nhiều thời gian để tìm kiếm một bài báo, một bộ số liệu hay một infographic phù hợp để xây dựng bài tập nhận thức. Bên cạnh đó, việc thiết kế các câu hỏi gây nhiễu hợp lý, xây dựng thang đánh giá (rubric) chi tiết cho các câu hỏi mở cũng là một thách thức không nhỏ, đòi hỏi kỹ năng sư phạm và kinh nghiệm thực tiễn.

III. Quy trình 5 bước xây dựng bài tập theo tiếp cận PISA

Để khắc phục những khó khăn và hệ thống hóa quá trình thiết kế, nghiên cứu của Phạm Hoàng Thảo (2024) đã đề xuất một chu trình khoa học gồm 5 bước để xây dựng bài tập nhận thức theo tiếp cận PISA trong dạy học Địa lí lớp 11. Quy trình này không chỉ là một bản hướng dẫn kỹ thuật mà còn là một tư duy tiếp cận, giúp giáo viên chuyển đổi từ việc tạo ra các câu hỏi đơn lẻ sang thiết kế các đơn vị bài tập (units) hoàn chỉnh, có bối cảnh và mục tiêu rõ ràng. Bước đầu tiên và quan trọng nhất là xác định mục tiêu, gắn liền với yêu cầu cần đạt của chương trình GDPT 2018 và năng lực PISA cần hướng tới. Tiếp theo, việc lựa chọn học liệu đóng vai trò quyết định đến chất lượng và tính hấp dẫn của bài tập. Học liệu phải mang tính thời sự, xác thực và chứa đựng những "vấn đề" để học sinh khám phá. Giai đoạn thiết kế bài tập đòi hỏi sự sáng tạo trong việc đặt câu hỏi ở nhiều định dạng khác nhau (trắc nghiệm, đúng/sai, trả lời ngắn, tự luận). Sau đó, việc xây dựng công cụ đánh giá chi tiết là bắt buộc để đảm bảo tính khách quan. Cuối cùng, quy trình nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thử nghiệm và cải tiến, coi việc thiết kế bài tập là một quá trình liên tục được hoàn thiện dựa trên phản hồi thực tế từ học sinh.

3.1. Bước 1 2 Xác định mục tiêu và lựa chọn học liệu thực tiễn

Trước hết, giáo viên cần xác định rõ bài tập này nhằm đánh giá năng lực học sinh nào (ví dụ: năng lực phân tích biểu đồ, năng lực đọc hiểu văn bản khoa học). Dựa trên mục tiêu đó, tiến hành lựa chọn học liệu phù hợp. Các nguồn học liệu cho môn Địa lí rất phong phú: các bài báo từ TTXVN, VnExpress; số liệu thống kê từ Ngân hàng Thế giới (WB), Tổng cục Thống kê; bản đồ từ các tổ chức uy tín. Ưu tiên các học liệu có chứa mâu thuẫn nhận thức hoặc các vấn đề gây tranh cãi để kích thích tư duy phản biện.

3.2. Bước 3 4 Thiết kế câu hỏi đa dạng và xây dựng barem điểm

Từ học liệu đã chọn, giáo viên thiết kế một chuỗi câu hỏi theo các mức độ tư duy. Nên kết hợp nhiều dạng câu hỏi: trắc nghiệm để kiểm tra kiến thức nền, câu hỏi Đúng/Sai để đánh giá khả năng nhận định, câu hỏi mở yêu cầu giải thích, lập luận. Song song với đó, cần xây dựng một hướng dẫn chấm (rubric) chi tiết, mô tả rõ các mức độ trả lời (đầy đủ, chưa đầy đủ, không đạt) cho từng câu hỏi, đảm bảo việc kiểm tra đánh giá theo định hướng năng lực được thực hiện một cách công bằng và chính xác.

3.3. Bước 5 Vận dụng thử nghiệm và cải tiến giáo án Địa lí 11

Không có bài tập nào hoàn hảo ngay từ lần đầu. Sau khi thiết kế, giáo viên cần đưa bài tập nhận thức vào giáo án Địa lí 11 và cho học sinh làm thử. Dựa trên kết quả và những khó khăn của học sinh, giáo viên sẽ nhận ra các vấn đề như: câu hỏi quá khó, ngôn từ không rõ ràng, thời gian không hợp lý... Từ đó, tiến hành điều chỉnh và cải tiến để bài tập ngày càng hoàn thiện, phù hợp hơn với đối tượng học sinh và mục tiêu dạy học.

IV. Cách thiết kế bài tập Địa lí 11 theo 3 năng lực PISA

Việc xây dựng bài tập nhận thức theo tiếp cận PISA trong dạy học Địa lí lớp 11 không phải là sao chép máy móc các đề thi PISA, mà là vận dụng linh hoạt tinh thần và cấu trúc của nó để phát triển ba năng lực cốt lõi cho học sinh. Môn Địa lí lớp 11, với các chủ đề về kinh tế - xã hội thế giới và địa lí các khu vực, quốc gia, là một "mảnh đất" màu mỡ để khai thác và thiết kế các bài tập đa dạng. Đối với năng lực đọc hiểu, giáo viên có thể sử dụng các đoạn trích từ báo chí, báo cáo khoa học về các vấn đề toàn cầu như già hóa dân số ở Nhật Bản hay vấn đề nhập cư ở Hoa Kỳ. Đối với năng lực toán học, các bảng số liệu về GDP, xuất nhập khẩu, cơ cấu dân số là nguồn dữ liệu tuyệt vời để học sinh thực hành tính toán, vẽ biểu đồ và nhận xét. Quan trọng nhất, đối với năng lực khoa học, giáo viên cần tạo ra các bài tập tình huống thực tiễn, yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức liên môn (địa lí, kinh tế, lịch sử, sinh học) để giải thích các hiện tượng và đưa ra giải pháp. Việc tích hợp cả ba năng lực này trong một hệ thống bài tập sẽ giúp học sinh phát triển một cách toàn diện, đúng với tinh thần dạy học phát triển năng lực.

4.1. Phát triển năng lực đọc hiểu qua văn bản bản đồ

Dạng bài tập này yêu cầu học sinh không chỉ đọc và tìm thông tin hiển thị trên văn bản, bản đồ, hay infographic, mà còn phải suy luận, kết nối các thông tin để rút ra ý nghĩa sâu xa. Ví dụ, từ một bản đồ phân bố dân cư Nhật Bản, học sinh phải giải thích được tại sao dân cư lại tập trung ở dải đồng bằng ven Thái Bình Dương, liên hệ đến các yếu tố về điều kiện tự nhiên và kinh tế. Đây là cách rèn luyện kỹ năng đọc hiểu văn bản thông tin và tư duy không gian hiệu quả.

4.2. Rèn luyện năng lực toán học qua phân tích số liệu

Các bài tập này thường cung cấp bảng số liệu về một chỉ tiêu kinh tế - xã hội (ví dụ: trị giá xuất nhập khẩu của Trung Quốc qua các năm) và yêu cầu học sinh thực hiện các thao tác như: tính toán (tính cán cân thương mại), xử lý số liệu (tính cơ cấu), vẽ biểu đồ và nhận xét. Qua đó, học sinh không chỉ rèn luyện kỹ năng tính toán mà còn học được cách phân tích số liệu, biểu đồ để nhìn ra các xu hướng, quy luật phát triển kinh tế - xã hội.

4.3. Vận dụng kiến thức khoa học để giải quyết vấn đề

Đây là dạng bài tập ở mức độ cao nhất. Ví dụ, một câu hỏi có thể đặt ra: “Tại sao Israel, một quốc gia sa mạc, lại có thể phát triển một nền nông nghiệp công nghệ cao?”. Để trả lời, học sinh phải huy động kiến thức về điều kiện tự nhiên (khí hậu, đất đai, nguồn nước), khoa học công nghệ (tưới nhỏ giọt, nhà kính), và yếu tố con người. Dạng bài tập này là công cụ hữu hiệu để thúc đẩy phương pháp dạy học tích cực và phát triển năng lực giải quyết vấn đề.

V. Kết quả thực nghiệm dạy học Địa lí lớp 11 theo PISA

Để kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả, phương pháp xây dựng bài tập nhận thức theo tiếp cận PISA đã được thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Dĩ An (Bình Dương). Kết quả thu được mang lại những tín hiệu rất tích cực. Phân tích từ các bài kiểm tra sau tác động cho thấy học sinh thể hiện tốt khả năng hoàn thành các dạng bài tập mới như câu hỏi Đúng/Sai và đọc hiểu thông tin từ văn bản, infographic. Đặc biệt, theo ghi nhận từ quá trình quan sát lớp học, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực kết hợp với bài tập PISA đã làm tăng rõ rệt sự chủ động, tích cực của học sinh. Các em tham gia thảo luận nhóm sôi nổi hơn, mạnh dạn đặt câu hỏi và thể hiện tư duy phản biện. Kết quả thực nghiệm trong nghiên cứu của Phạm Hoàng Thảo (2024) chỉ ra rằng, sau quá trình tác động, mức độ hình thành và phát triển năng lực PISA (đọc hiểu, khoa học) của học sinh đạt ở mức Tốt. Cụ thể, năng lực đọc hiểu được cải thiện rõ rệt hơn, cho thấy học sinh đã dần quen với việc khai thác thông tin từ đa dạng nguồn học liệu. Những kết quả này là minh chứng thuyết phục cho thấy việc áp dụng PISA vào dạy học Địa lí là hướng đi đúng đắn, mang lại hiệu quả thực tiễn.

5.1. Phân tích khả năng hoàn thành các dạng bài tập PISA

Kết quả thực nghiệm cho thấy học sinh vẫn làm tốt các dạng bài tập quen thuộc như trắc nghiệm nhiều lựa chọn. Tuy nhiên, đối với các dạng mới như câu hỏi Đúng/Sai yêu cầu sửa lỗi, hay câu hỏi mở yêu cầu lập luận, ban đầu học sinh còn gặp khó khăn. Nhưng sau một thời gian làm quen, tỷ lệ trả lời ở mức "đầy đủ" đã tăng lên đáng kể. Điều này khẳng định học sinh hoàn toàn có khả năng thích ứng và phát triển nếu được rèn luyện thường xuyên với các công cụ đánh giá năng lực học sinh mới.

5.2. Mức độ phát triển năng lực PISA của học sinh sau tác động

Dữ liệu thực nghiệm cho thấy điểm trung bình về năng lực khoa học và năng lực đọc hiểu của học sinh đều đạt mức Tốt trên thang đo 3 mức độ. Đáng chú ý, năng lực đọc hiểu có sự tiến bộ vượt trội hơn. Điều này có thể lý giải do các bài tập nhận thức môn Địa lí thường xuyên sử dụng các ngữ liệu dạng văn bản, bản đồ, biểu đồ, tạo điều kiện tối đa cho học sinh rèn luyện kỹ năng này. Kết quả này cho thấy dạy học phát triển năng lực không phải là mục tiêu xa vời mà hoàn toàn khả thi.

VI. Tương lai của việc tiếp cận PISA trong dạy học Địa lí

Từ những cơ sở lý luận vững chắc và kết quả thực nghiệm khả quan, có thể khẳng định việc xây dựng bài tập nhận thức theo tiếp cận PISA trong dạy học Địa lí lớp 11 là một giải pháp hiệu quả và cần được nhân rộng. Đây không chỉ là một sáng kiến kinh nghiệm riêng lẻ mà còn là một định hướng quan trọng, phù hợp với xu thế đổi mới kiểm tra đánh giá của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đặc biệt là cấu trúc đề thi tốt nghiệp THPT từ năm 2025. Phương pháp này giúp thu hẹp khoảng cách giữa kiến thức học thuật trong nhà trường và những yêu cầu của cuộc sống thực tiễn. Nó trang bị cho học sinh không chỉ kiến thức Địa lí, mà còn là năng lực tư duy, năng lực tự học và khả năng thích ứng - những hành trang quan trọng nhất để trở thành công dân toàn cầu. Để mô hình này được áp dụng rộng rãi, cần có sự chung tay từ nhiều phía: các cơ quan quản lý giáo dục cần tổ chức các đợt tập huấn chuyên sâu, các trường đại học sư phạm cần cập nhật chương trình đào tạo, và bản thân mỗi giáo viên cần chủ động, sáng tạo trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy của mình.

6.1. Tổng kết hiệu quả và tính khả thi của phương pháp

Phương pháp này đã chứng minh được tính hiệu quả trong việc nâng cao tính tích cực học tập và phát triển toàn diện năng lực cho học sinh. Về tính khả thi, mặc dù ban đầu đòi hỏi sự đầu tư về thời gian và công sức, nhưng khi giáo viên đã nắm vững quy trình 5 bước và có một ngân hàng học liệu, việc thiết kế bài tập nhận thức sẽ trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn. Hiệu quả của nó không chỉ đo bằng điểm số, mà còn bằng sự thay đổi trong tư duy và thái độ học tập của học sinh.

6.2. Kiến nghị để nhân rộng mô hình dạy học phát triển năng lực

Để nhân rộng thành công, cần có các giải pháp đồng bộ. Cần xây dựng các kho học liệu mở, chia sẻ các giáo án Địa lí 11 và bài tập mẫu theo định hướng PISA để giáo viên tham khảo. Các trường sư phạm nên đưa nội dung thiết kế bài tập PISA vào học phần bắt buộc. Quan trọng nhất, cần có những chính sách khuyến khích, động viên những giáo viên tiên phong trong việc đổi mới kiểm tra đánh giá, tạo ra một môi trường giáo dục thực sự vì sự phát triển của người học.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chương trình Giáo dục phổ thông (GDPT) 2018 đánh dấu bước chuyển từ mô hình dạy học truyền thụ kiến thức sang mô hình phát triển phẩm chất và năng lực người học. Dưới định hướng này, vai trò của học sinh được đặt vào vị trí trung tâm nhằm chủ động lĩnh hội tri thức ("thầy thiết kế, trò thi công"). Bài tập nhận thức (BTNT) là công cụ sư phạm tạo ra các tình huống mâu thuẫn nhận thức, thúc đẩy học sinh tự tìm tòi và kiến tạo kiến thức. Cùng với đó, Chương trình Đánh giá học sinh quốc tế (PISA) do Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) khởi xướng tập trung đo lường năng lực giải quyết các tình huống thực tiễn ở lứa tuổi 15 (lớp 10–11) qua ba lĩnh vực cốt lõi: đọc hiểu, toán học và khoa học.

Môn Địa lí lớp 11 mang đặc thù tích hợp các yếu tố tự nhiên và kinh tế - xã hội gắn liền với thực tiễn biến động của thế giới, đồng thời tích hợp các yêu cầu tính toán (cơ cấu GDP, tốc độ tăng trưởng, cán cân thương mại). Đây là điều kiện phù hợp để vận dụng tiếp cận PISA nhằm thiết kế hệ thống bài tập phát triển năng lực. Từ bối cảnh trên, khóa luận tốt nghiệp ngành Sư phạm Địa lí thực hiện đề tài "Xây dựng và sử dụng bài tập nhận thức theo tiếp cận PISA phục vụ dạy học Địa lí lớp 11".

Khóa luận xác định mục tiêu và các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Mục tiêu nghiên cứu: Xây dựng và sử dụng được một số BTNT theo tiếp cận PISA trong dạy học Địa lí 11 nhằm phát triển năng lực cho học sinh.
2. Nhiệm vụ nghiên cứu:
   • Nghiên cứu cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của việc xây dựng và sử dụng BTNT theo tiếp cận PISA phục vụ dạy học Địa lí 11.
   • Phân tích các nguyên tắc và yêu cầu trong việc xây dựng và sử dụng BTNT theo tiếp cận PISA.
   • Xây dựng và sử dụng một số BTNT theo tiếp cận PISA phục vụ dạy học Địa lí 11.
   • Định hướng một số phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực trong xây dựng và sử dụng BTNT theo tiếp cận PISA.
   • Thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá tính khả thi của hệ thống bài tập đã xây dựng.
   • Đưa ra các kết luận, đề xuất và kiến nghị sư phạm.
3. Câu hỏi nghiên cứu:
   • Các dạng BTNT theo tiếp cận PISA phục vụ dạy học Địa lí 11 có được xây dựng khả thi và hiệu quả để áp dụng vào giảng dạy ở trường phổ thông hay không?
   • BTNT theo tiếp cận PISA trong dạy học Địa lí 11 góp phần nâng cao tính tích cực, vai trò độc lập và phát triển năng lực cho học sinh trong các hoạt động học tập đến mức độ nào?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Quá trình dạy học Địa lí ở trường THPT.
• Phạm vi nội dung: Quy trình thiết kế và tổ chức sử dụng BTNT theo tiếp cận PISA phát triển ba thành phần năng lực (khoa học, toán học, đọc hiểu) trong dạy học Địa lí 11. Các dạng bài tập gồm: bài tập vận dụng kiến thức khoa học giải thích hiện tượng địa lí; bài tập tính toán địa lí (cơ cấu GDP, tốc độ tăng trưởng, cán cân thương mại); bài tập đọc hiểu (xử lý đoạn thông tin, tranh ảnh, bảng số liệu, biểu đồ).
• Phạm vi không gian: Khảo sát thực trạng tại một số trường THPT trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh và tỉnh Bình Dương; tiến hành thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Dĩ An, TP. Dĩ An, tỉnh Bình Dương (lớp 11A82 và 11B3).
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu được triển khai từ tháng 10/2023 đến tháng 04/2024.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm cốt lõi

1. Quan điểm dạy học hiện đại: Khóa luận dựa trên ba trụ cột: lý thuyết dạy học kiến tạo (Bernd Meier và Nguyễn Văn Cường, 2016), dạy học lấy người học làm trung tâm, và dạy học định hướng phát triển năng lực (Lê Thông, Nguyễn Minh Tuệ và nnk, 2018).
2. Khái niệm BTNT: Theo Trần Đức Tuấn (2007) trong Hướng dẫn biên soạn và giải bài tập Địa lí 11, BTNT là một bộ phận cơ bản của hệ thống bài tập địa lí, hạt nhân của hoạt động độc lập nhận thức, cấu trúc bao gồm: cái đã cho, cái cần tìm và phương thức giải quyết mâu thuẫn nhận thức.
3. Khung đánh giá PISA: Vận dụng tài liệu PISA 2015 của OECD và Bộ Giáo dục & Đào tạo (2014), cấu trúc bài tập PISA gồm 4 thành phần: phần dẫn (ngữ cảnh thực tế), phần câu hỏi (đa dạng hình thức), các phương án trả lời, và thang mã hóa 3 mức (Mức đầy đủ, Mức chưa đầy đủ, Mức không đạt).
4. Đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh lớp 11: Dựa trên tài liệu tâm lý học lứa tuổi (Lê Văn Hồng, Lê Ngọc Lan, 1998; Bùi Hồng Hà, Huỳnh Lâm Anh Chương, Lý Minh Tiên, Nguyễn Thị Tứ), học sinh lớp 11 có tư duy trừu tượng và tư duy lý luận phát triển mạnh, khả năng ghi nhớ có chủ định giữ vai trò chủ đạo, có nhu cầu khẳng định bản thân và định hướng nghề nghiệp rõ nét.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu: Hệ thống hóa các văn bản lý luận về PISA, Chương trình GDPT 2018 môn Địa lí, tài liệu tâm lý học và các công trình nghiên cứu tiền nhiệm (Hoàng Thị Thu, 2018; Hoàng Thị Việt Hà, 2019; Phạm Kim Chung, 2017).
• Phương pháp khảo sát, điều tra: Thực hiện khảo sát trực tuyến bằng bảng hỏi đối với giáo viên Địa lí ($n = 51$) và học sinh lớp 11 ($n = 135$) tại TP.HCM và Bình Dương để đánh giá thực trạng sử dụng BTNT và các dạng câu hỏi PISA.
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức dạy học thực nghiệm một chủ đề cụ thể (Địa lí Nhật Bản) tại trường THPT Dĩ An; thu thập minh chứng qua hồ sơ học tập, bảng kiểm quan sát quá trình và bài kiểm tra đánh giá cuối chủ đề.
• Phương pháp thống kê toán học: Xử lý dữ liệu định lượng bằng các đại lượng thống kê mô tả (giá trị trung bình - Mean, độ lệch chuẩn - SD, trung vị - Median) và thống kê suy luận để kiểm định sự tiến bộ của học sinh.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc xây dựng và sử dụng bài tập nhận thức theo tiếp cận PISA phục vụ dạy học Địa lí lớp 11

Chương 1 tổng hợp bức tranh lý luận và thực trạng sư phạm môn Địa lí. Tác giả phân tích lịch sử đánh giá PISA của Việt Nam qua các chu kỳ, chứng minh sự tương thích giữa năng lực PISA và mục tiêu GDPT 2018:

Chu kỳ PISA	Số quốc gia tham gia	Đọc hiểu (Điểm / Hạng)	Toán học (Điểm / Hạng)	Khoa học (Điểm / Hạng)
Năm 2012	65	508 / Hạng 19	512 / Hạng 17	528 / Hạng 8
Năm 2015	72	487 / Hạng 32	495 / Hạng 22	525 / Hạng 8
Năm 2018	79	505 / Hạng 13	496 / Hạng 24	543 / Hạng 4

Tác giả liên hệ với cấu trúc định dạng đề thi tốt nghiệp THPT từ năm 2025 do Bộ GD&ĐT ban hành, bao gồm 3 phần: Phần I (Trắc nghiệm nhiều lựa chọn), Phần II (Trắc nghiệm Đúng/Sai chấm theo thang điểm 0,1 – 0,25 – 0,5 – 1 điểm cho 1 đến 4 ý đúng), Phần III (Trả lời ngắn). Đây là cơ sở thực tiễn để định hướng dạng thức câu hỏi PISA trong dạy học.

Kết quả khảo sát thực trạng dạy học trên mẫu $n = 51$ giáo viên (GV) và $n = 135$ học sinh (HS) cho thấy mức độ sử dụng các loại bài tập và câu hỏi:

Kiểu bài tập / Kiểu câu hỏi	Điểm trung bình GV (Mean)	Độ lệch chuẩn GV (SD)	Điểm trung bình HS (Mean)	Độ lệch chuẩn HS (SD)
Kiểu BTNT
Bài tập tính toán địa lí	4,88	0,582	3,44	0,690
Bài tập giải thích khái niệm địa lí	4,04	0,656	4,01	1,070
Bài tập liên quan vấn đề thực tiễn	3,84	0,536	3,85	0,694
Bài tập đọc hiểu kiến thức địa lí	2,45	0,996	2,98	0,654
Kiểu câu hỏi
Trắc nghiệm nhiều lựa chọn	4,41	0,666	4,67	0,879
Câu hỏi đóng dựa trên đáp án có sẵn	4,24	0,807	4,16	0,806
Câu hỏi vẽ biểu đồ	4,00	0,636	3,87	0,718
Câu hỏi Đúng/Sai	1,86	0,971	1,38	0,893
Dùng lập luận đồng tình/bác bỏ	1,73	0,818	2,84	0,975

Dữ liệu phản ánh: Các dạng bài tập đọc hiểu (Mean GV: 2,45) và câu hỏi Đúng/Sai theo dạng thức PISA (Mean GV: 1,86; Mean HS: 1,38) có tần suất sử dụng rất thấp trong thực tế giảng dạy, khẳng định tính cấp thiết của việc xây dựng hệ thống bài tập mới.

---

Chương 2. Xây dựng và sử dụng bài tập nhận thức theo tiếp cận PISA phục vụ dạy học Địa lí lớp 11

Chương 2 thiết lập quy trình xây dựng BTNT theo tiếp cận PISA gồm 5 bước: Xác định mục tiêu/chuẩn kiến thức năng lực $\rightarrow$ Lựa chọn ngữ cảnh thực tiễn $\rightarrow$ Thiết kế câu hỏi theo các mức độ nhận thức $\rightarrow$ Xây dựng hướng dẫn mã hóa/đáp án 3 mức $\rightarrow$ Thử nghiệm và chỉnh sửa.

Tác giả thiết kế hệ thống bài tập tích hợp trong kế hoạch bài dạy minh họa chủ đề Địa lí Nhật Bản (thuộc mạch kiến thức Địa lí khu vực và quốc gia), kết hợp các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực (Dạy học hợp tác nhóm, Kĩ thuật Think – Pair – Share, chấm chéo đồng đẳng, trò chơi Rung chuông vàng, Kĩ thuật phòng tranh).

Hệ thống phiếu học tập (PHT) được xây dựng theo chuẩn PISA:

• PHT số 1 (Tình hình phát triển kinh tế): Phân tích bảng số liệu GDP, tốc độ tăng trưởng (1961–2020) và biểu đồ cơ cấu kinh tế; sắp xếp và vẽ sơ đồ tiến trình phát triển kinh tế qua các giai đoạn biến động (1952–1973, sau năm 1973, 1980–1989, sau 1990 và sau 2008); giải thích nguyên nhân phát triển.
• PHT số 2 (Công nghiệp): Khai thác văn bản thông tin thực tiễn về công nghệ chế tạo, luyện kim, hóa chất, điện tử - tin học và sự tác động của công nghệ cao đến ngành nông/ngư nghiệp (thành tựu ấp trứng nhân tạo nuôi lươn và cá ngừ).
• PHT số 3 (Nông nghiệp): Phân loại đặc điểm phát triển và phân bố các phân ngành trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, thủy sản.
• PHT số 4 & 5 (Dịch vụ - Thương mại): Dạng thức câu hỏi Đúng/Sai có yêu cầu sửa sai cho nhận định chưa đúng về giao thông vận tải, bưu chính viễn thông, du lịch, xuất nhập khẩu, cán cân thương mại và đối tác thương mại của Nhật Bản.
• PHT số 6 (Các vùng kinh tế): Phân biệt 4 vùng kinh tế (Honshu, Hokkaido, Kyushu, Shikoku) qua màu sắc bản đồ và khớp nối bộ 20 từ khóa đặc trưng kinh tế.
• PHT số 7 & 8 (Luyện tập kĩ năng tính toán và vẽ biểu đồ): Tính toán cán cân thương mại giai đoạn 2000–2020 từ bảng số liệu trị giá xuất nhập khẩu; vẽ biểu đồ cột ghép/biểu đồ miền; rút ra nhận xét về sự chuyển dịch từ xuất siêu (2000–2010) sang nhập siêu (2015–2020).

Mỗi phiếu học tập đều đi kèm tiêu chí đánh giá quy đổi điểm rõ ràng dựa trên 3 mức mã hóa của PISA (Mức đầy đủ, Mức chưa đầy đủ, Mức không đạt).

---

Chương 3. Thực nghiệm sư phạm

Chương 3 trình bày tiến trình và kết quả thực nghiệm tại trường THPT Dĩ An (Bình Dương) trên học sinh hai lớp 11A82 và 11B3.

• Quy trình thực nghiệm: Triển khai trọn vẹn chủ đề Địa lí Nhật Bản sử dụng bộ phiếu học tập và kĩ thuật dạy học đã thiết kế. Quá trình học tập được giám sát thông qua bảng kiểm quan sát hành vi nhận thức, đánh giá chéo giữa các nhóm (sơ đồ xoay vòng nhóm $N_1 \rightarrow N_2 \rightarrow \dots \rightarrow N_8 \rightarrow N_1$), và đối chứng kết quả giữa hai đội A – B có học sinh điều hành và thư ký ghi nhận.
• Đánh giá sau thực nghiệm: Học sinh thực hiện bài kiểm tra đánh giá năng lực khoa học và đọc hiểu theo tiêu chí 3 mức độ, kết hợp thang đo thành tích. Dữ liệu thực nghiệm được phân tích thông qua các biểu đồ mức độ đạt trung bình của từng lớp (11A82 và 11B3) đối với từng thành phần năng lực (khoa học, đọc hiểu, tính toán).

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

1. Minh chứng thực trạng: Định lượng hóa khoảng trống trong thực tế giảng dạy Địa lí 11 qua khảo sát ($n=51$ GV, $n=135$ HS); chỉ ra sự mất cân đối khi bài tập trắc nghiệm nội dung chiếm ưu thế (Mean GV: 4,41), trong khi các dạng câu hỏi PISA như Đúng/Sai (Mean GV: 1,86) và đọc hiểu thông tin (Mean GV: 2,45) ít được chú trọng.
2. Hệ thống hóa học liệu chuẩn PISA: Xây dựng thành công chuỗi 8 phiếu học tập tích hợp bài tập nhận thức tiếp cận PISA bao quát đầy đủ 3 miền năng lực (khoa học, toán học, đọc hiểu) cho chủ đề Địa lí Nhật Bản, kèm rubric chấm điểm 3 mức tương thích với định hướng thi tốt nghiệp THPT từ năm 2025.
3. Hiệu quả thực nghiệm: Dữ liệu thực nghiệm tại THPT Dĩ An chứng minh học sinh cải thiện rõ rệt năng lực tự chủ nhận thức, khả năng xử lý biểu đồ/số liệu phức hợp, và năng lực lập luận phản biện khi tham gia chu trình "thầy thiết kế, trò thi công".

Đóng góp của đề tài

• Khóa luận đóng góp quy trình thiết kế và sử dụng BTNT theo tiếp cận PISA chuyên biệt cho môn Địa lí lớp 11 theo Chương trình GDPT 2018.
• Cung cấp nguồn tư liệu học tập và công cụ kiểm tra đánh giá thường xuyên/định kì có tính ứng dụng trực tiếp cho giáo viên phổ thông và sinh viên ngành sư phạm.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Địa bàn thực nghiệm sư phạm giới hạn tại 01 trường THPT (THPT Dĩ An, tỉnh Bình Dương) trên quy mô 02 lớp học (11A82, 11B3). Thiết kế thực nghiệm sử dụng mô hình đánh giá trên một nhóm duy nhất qua tiến trình và bài kiểm tra sau tác động, chưa tổ chức đối chứng song song với lớp dạy theo phương pháp truyền thống trong cùng thời điểm. Hệ thống bài tập chi tiết mới tập trung vào chủ đề Địa lí Nhật Bản.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng thiết kế hệ thống BTNT theo tiếp cận PISA cho toàn bộ các quốc gia và khu vực còn lại trong chương trình Địa lí 11 (Hoa Kỳ, Liên bang Nga, Trung Quốc, khu vực Đông Nam Á...), đồng thời mở rộng triển khai thực nghiệm trên các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với giáo viên THPT môn Địa lí: Khóa luận cung cấp cấu trúc phiếu học tập, ma trận câu hỏi và thang đo mã hóa 3 mức độ theo PISA để ứng dụng vào thiết kế bài dạy định hướng năng lực và ra đề kiểm tra đánh giá theo định dạng sau năm 2025.
• Đối với sinh viên Sư phạm Địa lí và học viên sau đại học: Tài liệu là mẫu tham khảo về quy trình kết hợp khung lý thuyết PISA quốc tế với Chương trình GDPT 2018, phương pháp tổ chức các kĩ thuật dạy học tích cực (Think - Pair - Share, dạy học theo trạm, chấm chéo đồng đẳng), và phương pháp nghiên cứu thực nghiệm sư phạm.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khung đánh giá PISA được tác giả vận dụng gồm những thành phần năng lực nào trong môn Địa lí 11?

Khóa luận vận dụng khung PISA dựa trên 3 năng lực cốt lõi:

• Năng lực khoa học: Vận dụng kiến thức địa lí để giải thích các hiện tượng, phân tích mối quan hệ nhân quả tự nhiên - kinh tế - xã hội và đề xuất giải pháp.
• Năng lực toán học: Tính toán các chỉ số kinh tế địa lí như cán cân thương mại, cơ cấu GDP, tốc độ tăng trưởng kinh tế, xử lý số liệu thống kê.
• Năng lực đọc hiểu: Khai thác, chọn lọc và phân tích thông tin từ văn bản khoa học, biểu đồ, lược đồ và bảng số liệu thực tế.

2. Cấu trúc bài tập nhận thức theo tiếp cận PISA trong khóa luận gồm những phần nào?

Mỗi bài tập được thiết kế gồm 4 phần:

1. Phần dẫn: Đoạn văn bản, bảng số liệu, biểu đồ hoặc infographic cung cấp ngữ cảnh thực tiễn.
2. Phần câu hỏi: Gồm câu hỏi trắc nghiệm nhiều lựa chọn, câu hỏi Đúng/Sai có giải thích/sửa sai, câu hỏi đóng và câu hỏi mở đòi hỏi lập luận.
3. Các phương án trả lời: Được thiết kế hợp lý, phương án nhiễu phản ánh các lỗi tư duy phổ biến của học sinh.
4. Phần mã hóa: Đánh giá kết quả theo 3 mức (Mức đầy đủ, Mức chưa đầy đủ, Mức không đạt) kèm thang điểm quy đổi.

3. Thực trạng sử dụng các dạng câu hỏi PISA của giáo viên Địa lí trước khi thực nghiệm ra sao?

Theo số liệu khảo sát $n = 51$ giáo viên, các câu hỏi mang tính tiếp cận PISA có mức độ sử dụng rất thấp: câu hỏi Đúng/Sai đạt điểm trung bình $\text{Mean} = 1,86$ ($\text{SD} = 0,971$), câu hỏi yêu cầu dùng lập luận đồng tình/bác bỏ đạt $\text{Mean} = 1,73$ ($\text{SD} = 0,818$), và bài tập đọc hiểu đạt $\text{Mean} = 2,45$ ($\text{SD} = 0,996$). Ngược lại, trắc nghiệm nhiều lựa chọn truyền thống chiếm ưu thế với $\text{Mean} = 4,41$ ($\text{SD} = 0,666$).

4. Khóa luận đã tích hợp những kĩ thuật dạy học nào để tổ chức giải bài tập nhận thức trên lớp?

Tác giả định hướng sử dụng các kĩ thuật và phương pháp:

• Kĩ thuật Think – Pair – Share: Học sinh suy nghĩ cá nhân (Think), thảo luận cặp đôi thống nhất đáp án (Pair) và trình bày trước tập thể (Share).
• Quy trình làm việc nhóm 3 pha: Pha 1 (Hoàn thành nhiệm vụ/phiếu học tập), Pha 2 (Chuyển giao sản phẩm chấm chéo xoay vòng theo sơ đồ nhóm), Pha 3 (Đối chứng kết quả toàn diện giữa hai đội dưới sự điều hành của học sinh).
• Kĩ thuật phòng tranh và trò chơi học tập: Trình bày sản phẩm truyền thông và tổ chức luyện tập bằng trò chơi Rung chuông vàng.

5. Địa bàn và đối tượng khảo sát, thực nghiệm sư phạm của khóa luận được thực hiện ở đâu?

• Khảo sát thực trạng: Thực hiện trên $51$ giáo viên Địa lí và $135$ học sinh lớp 11 tại một số trường THPT thuộc TP. Hồ Chí Minh và tỉnh Bình Dương.
• Thực nghiệm sư phạm: Triển khai trực tiếp tại trường THPT Dĩ An (TP. Dĩ An, tỉnh Bình Dương) trên học sinh 2 lớp 11A82 và 11B3 trong năm học 2023–2024.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Phạm Hoàng Thảo đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu nghiên cứu thông qua việc xác lập cơ sở lý luận, khảo sát thực tiễn và thiết kế quy trình xây dựng bài tập nhận thức theo tiếp cận PISA trong môn Địa lí lớp 11. Hệ thống bài tập minh họa chủ đề Địa lí Nhật Bản được xây dựng khoa học theo rubric mã hóa 3 mức độ, đáp ứng yêu cầu của Chương trình GDPT 2018 và định dạng đề thi tốt nghiệp THPT từ năm 2025. Kết quả thực nghiệm tại trường THPT Dĩ An khẳng định tính khả thi của hệ thống bài tập trong việc nâng cao tính tự chủ, tư duy phản biện và phát triển năng lực tổng hợp cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc xây dựng và sử dụng bài tập nhận thúc theo tiếp cận PISA phục vụ dạy học Địa lí lớp 11 ~ Chương 2. Xây dựng và sử dụng bài tập nhận thức theo tiếp cận PISA phục. vu day học Địa lílớp 1 ~ Chương 3.

Thực nghiệm sư phạm. PHAN NOI DUNG CHUONG 1. CƠ SỐ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỀN CỦA VIỆC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP NHAN THUC THEO TIEP CAN PISA PHUC VY DAY HOC DIA Li LOP 11 1. Một số quan điềm dạy học hiện đại 11.11 Day hoe Kiến tạo Quan diém day học kí tạo với tư tưởng nền tảng là đặt vai tò của chủ thể nhận thức lên vị trí hàng đầu của quá trình nhận thức, trong đó mỗi người học là một quả tình kiến tạo ích cực, tự phản ánh th giới heo kinh nghiệm riêng của bản thân.

Theo quan điểm này, năng lực của IS là một sản phẩm kiến tạo của từng cá nhân trong quá trình tương tác với nội dung học tập. Quan điểm này nhắn mạnh nội dung bọc tập của HS phải mang tính phức hợp, gắn liền với đời sống thực tiễn; hệ thống các bài tập, nhiệm vụ học tập hỗ rợ khả năng vận dụng và sáng tạo. Xét về mặt phương pháp, quan điểm dạy học kiến tạo cho rằng: học tập trong nhóm có ý nghĩa quan trọng; học qua sai lẫm là điều có ý nghĩa. Ngoài ra, mục đích học tập là kiến tạo kiến thức của bản thân, do đó khi đánh giá kết quả học tập không định hướng chỉ dựa vào các sản phẩm hoe tp, ma cin dựa vào những tiến bộ trong quá trình học tập và tình huồng học tập phúc hợp (Bernd Meier và Nguyễn Văn Cưởng, 2016).

Như vậy, dựa trên quan điểm dạy học kiến tạo, BTNT là một tong những công cụ có thể phát huy được công tác độc lập, tính săng tạo và sự tiến bộ cũa từng HS trong một chuỗi BTNT được sử dụng trong suốt quá trình dạy học. Dạy học lắy người học làm trưng tâm Quan điểm dạy học truyền thông nhắn mạnh vai trò của người thầy làm trung tâm còn quan điểm dạy học hiện đại chú trọng lấy người học làm trung tâm. điểm này hình thành ở HS sự mạnh dạn, có ính cách, tự tin, biết cách học, biết cách làm, Biết cách giao tiếp xĩ hội biết cịch Không định chân tạ nê con ngời thực tế kdẫn đi n sự năng động và sing tao trung tr duy, rong hoạt động cuộc sống Như vậy, thông qua BTNT HS sẽ chủ động tong việc ìm hiễu, khai the thong tin để gái uyẾt các bài tập từ đô hình hình thức và năng lực 1. Dạy học theo định hướng phải triển năng lực Dạy học theo định hướng phát triển năng lực là xu hát triển của giáo dục Việt Nam nói riêng và trên thể iới nói chung.

Quan điểm này chủ trương giúp HS không chỉ biết học thuộc, ghỉ nhở mã còn phải biết làm; thông qua các hoạt động cụ thé, sử dụng những tr thức học được để giải quyết các tỉnh huống xuất phát tử thực tiền cuộc sống, Ngoài ra, day học theo định hướng phát triển năng lực không chỉ 10 quan tim đến các chất liệu (kiến thức, kĩ năng, thái độ) mà tắt chú ý đến cách thc, phương pháp dạy học (Lê Thông, Nguyễn Minh Tuệ và nnk, 2018). Do đó người (GV đồng vai trò rất quan trọng trong việc định hưởng, nêu vẫn để, giao nhiệm vụ tô chức hoạt động học tập đẻ HS tham gia và hình thành, phát triển năng lực, phẩm.