mở đầu là bước đi “nhất biên đảo” năm 1972, tự tách mình ra khỏi hệ thống thế giới xã hội chủ nghĩa lúc bấy giờ, bước hẳn vào con đường cải cách từ 1976, Trung Quốc dần dần ngày càng thừa nhận toàn cầu hoá là quá trình phát triển tất yếu của thế giới. Khi chiến tranh lạnh kết thúc, Trung Quốc chủ trương đi mạnh trên con đường hội nhập, Đại hội 13 của Đảng Cộng Sản Trung Quốc (1997) đề ra tư tưởng “giương cao ngọn cờ hoà bình và phát triển” nhưng “giấu mình chờ thời, quyết không đi đầu”. Xuyên xuốt quá trình tiến hành cải cách, trên phương diện đối nội, Trung Quốc cũng nhấn mạnh con đường “chủ nghĩa xã hội sắc thái Trung Quốc” - với mục đích tự giải phóng khỏi mọi ràng 10 buộc giáo lý mà vẫn giương cao được ngọn cờ lãnh đạo của Đảng Cộng Sản Trung Quốc trong quốc gia mình. Tại Đại hội 16 (2003) Trung Quốc nhận định bối cảnh quốc tế hiện nay là thời cơ ngàn năm có một cho phục hưng Trung Hoa, lấy lại 5 thế kỷ bị đánh mất và đề ra tư tưởng “tiến cùng thời đại, trỗi dậy hòa bình”.
Với kế hoạch GDP theo đầu người năm 2010 là 2000 USD, phải tìm lời giải cho nguyên nhiên liệu. Trung Quốc tự trả lời: Chỉ có một con đường xuống biển hướng ra bên ngoài! Ngày nay Trung Quốc đặt mục tiêu trở thành “công xưởng của thế giới”, trở thành hiện tượng thế giới, đặt ra nhiều vấn đề mới cho nhiều nước đang phát triển và cho hầu hết các nước phát triển trên các phương diện: thị trường, nguồn nguyên nhiên liệu, cơ cấu kinh tế, ô nhiễm môi trường … Đi xa hơn nữa, tư duy “diều hâu” của Trung Quốc tuy còn lẻ loi nhưng đã lên tiếng tính toán cho mình thế giới một cực, phải giành lấy cả thế giới cho sinh tồn và hưng thịnh của Trung Quốc – Trung Quốc không còn “giấu mình” nữa. Điều này quyết định không nhỏ đến chính sách ngoại giao của Trung Quốc. Chính sách ngoại giao mới của Trung Quốc.
Trong khi Mỹ tiếp tục sa lầy ở Iraq, Trung Quốc chủ trương vẫn kiên trì mục tiêu chiến lược của mình, song đồng thời tiếp tục có những bước đi quyết liệt trong từng lúc và từng vấn đề riêng biệt. Ngày nay, phương thức Trung Quốc tiến tới các hoạt động song phương, các tổ chức quốc tế, các vấn đề liên quan đến an ninh phản ánh tính cách mềm dẻo và tinh vi mới. Những thay đổi này cho thấy cố gắng của các nhà lãnh đạo Trung Quốc mới đây muốn bước qua thời cô lập hậu Thiên An Môn, xây dựng lại hình ảnh của mình, bảo vệ và thúc đẩy lợi ích kinh tế của Trung Quốc, tăng cường anh ninh quốc phòng; họ cũng chứng tỏ cố gắng đề phòng ảnh hưởng của Mỹ ở khắp thế giới. Động lực này có thay đổi trong các tuyên bố của Trung Quốc qua thời gian nhưng nó vẫn biểu hiện rõ trong các tính toán của Bắc Kinh.
Với đường lối đối ngoại khôn khéo, quyền lực và ảnh hưởng chính trị của Trung Quốc trên trường quốc tế ngày càng lớn, đạt được nhiều mục tiêu quan trọng, thực sự trở thành một trong những nhân vật chính của bàn cờ lớn.[ PL28] Tất cả cho thấy: Trung Quốc không còn là một cường quốc khu vực thụ động như trước sự kiện 11 tháng 9, mà đang trở thành một cường quốc quốc tế rất chủ động. Với chính sách quyền lực mềm có thực lực hỗ trợ, Trung Quốc ngày một vươn xa hơn khắp thế giới, đang trở thành hiện tượng của thế kỷ. Ngày nay Trung Quốc không giấu mình nữa, nhưng vẫn tiếp tục chủ 11 trương không đi đầu để tranh thủ thời gian phát triển thế và lực. Tình hình này sẽ kéo dài bao nhiêu lâu? Các mốc dự báo của giới nghiên cứu phương Tây 2025, 2050 có ý nghĩa gì không? Nhỡ ngắn hơn thì sao? Sau 2025, 2050 sẽ là cái gì?.
Mỹ đang tự hỏi mình như thế. Các cường quốc khác đang đặt ra những câu hỏi như thế? Chắc chắn còn nhiều nước khác cũng đặt ra các câu hỏi tương tự. Trung Quốc trong khu vực Đông Á. Riêng tại khu vực Đông Á và Đông Nam Á ảnh hưởng của Trung Quốc ngày càng gia tăng.
Tại khu vực Đông Nam Á có người trong giới nghiên cứu đã nói tới thế lưỡng cực Mỹ - Trung. Tuy nhiên về đại cục, Trung Quốc vẫn xử thế theo cách thừa nhận vai trò số một của siêu cường Mỹ, cho rằng duy trì trật tự thế giới hiện thời là có lợi nhất cho Trung Quốc. Tùy theo lợi ích của họ trong từng lúc mà một nước nào đó có thể được Trung Quốc coi là bạn hay là thù! [PL29] Châu Phi trong chiến lược của Trung Quốc. Việc Trung Quốc đang "lượn" quanh châu Phi làm một số cường quốc phương Tây lo lắng, nhất là Mỹ trong bối cảnh Mỹ đang lo lắng cạnh tranh về nguồn năng lượng.
Quan niệm trước đây chỉ có Mỹ và châu Âu là những nhà đầu tư lớn ở châu Phi nay đã thay đổi khi Trung Quốc đang tham gia vào thị trường này. Báo chí phương Tây bình luận: Trung Quốc đi vào châu Phi giống như phương Tây đi vào châu Phi cuối thế kỷ thứ 19, nhưng khôn ngoan và thành công ngoạn mục hơn nhiều. [PL30] Nguy cơ từ TQ nhìn từ Việt Nam. Trung Quốc không có lợi ích chung với Việt Nam hay bất cứ nước XHCN nào khác trong sự nghiệp bảo vệ chủ nghĩa xã hội chống đế quốc.
Trung Quốc tuyên bố bảo vệ chủ nghĩa xã hội nhưng Trung Quốc không hề tuyên bố bảo vệ chủ nghĩa xã hội ở các nước trên thế giới. Điều đó có nghĩa là Trung Quốc chỉ bảo vệ chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa bá quyền của Trung Quốc. [PL31] Trung Quốc có tham vọng trở thành cường quốc quân sự. Thực hiện học thuyết quân sự và đường lối quân sự trong điều kiện mới, Trung Quốc đang tích cực đầu tư cho quốc phòng, nhất là ngân sách để đẩy mạnh nghiên cứu, mua sắm các loại vũ khí hiện đại, đặc biệt là vũ khí cho hải quân, không quân, nghiên cứu vũ trụ và lực lượng chiến lược.
Do vậy, những năm gần đây ngân sách quốc phòng của Trung Quốc tăng liên tục khoảng 10% ; đặc biệt theo công bố của Trung Quốc ngân sách quốc phòng năm 12 2008 là 417,8 tỉ nhân dân tệ (59 tỉ USD), tăng 17,6% so với năm 2007 tuy nhiên theo Lầu Năm Góc, Trung Quốc đã chi từ 97 - 139 tỉ USD cho hoạt động quốc phòng trong năm 2007. Bất ổn tiềm ẩn Bất ổn về đời sống kinh tế xã hội Trung Quốc bị giới hạn bởi một số yếu tố như dân số đang già đi, tài nguyên nước và năng lượng ngày càng trở nên khan hiếm và đắt đỏ, và ô nhiễm. Cơ số dân số Trung Quốc quá lớn khiến cho chính sách kế hoạch hoá sinh đẻ tích cực và hiệu quả của Trung Quốc trở nên hạn chế : số trẻ sinh ra mỗi năm vẫn trên một chục triệu, tương đương một quốc gia trung bình trên thế giới. Tuy nhiên chế độ một con đã đưa Trung Quốc vào hàng ngũ các nước dân số già.[ PL33] Tình hình ô nhiễm ở Trung Quốc đang xấu đi một cách trầm trọng, đặc biệt là ô nhiễm nước và không khí.
[PL34] Tình trạng gia tăng bất bình đẳng, đặc biệt giữa khu vực nông thôn và thành thị là một sản phẩm phái sinh của quá trình cải cách. [PL35] Ở cực kia của phân phối thu nhập, quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước mang nặng tính nội bộ và không minh bạch đã làm cho một số người, trong đó hầu hết là quan chức chính phủ, ban giám đốc của doanh nghiệp và những người thân cận với những đối tượng này, trở nên giàu có một cách nhanh chóng. Sự giàu lên của các nhóm đặc quyền, đặc lợi này không chỉ có tính bất thường đối với người Trung Quốc, mà nó còn chưa từng xảy ra ở bất kỳ một nước Châu Á nào khác. [PL36] Với những vấn đề cố hữu như tham nhũng tràn lan, môi trường suy thoái, dịch vụ y tế và giáo dục chưa tương xứng với tốc độ phát triển kinh tế thì những thách thức mới về thành thị - nông thôn, trung ương - địa phương, và bất công bằng là những vấn đề mà Trung Quốc buộc phải giải quyết.
Suy đến cùng, đây không chỉ là những thách thức kinh tế, mà quan trọng hơn, là những thách thức về mặt xã hội và chính trị. Bất ổn trong nền kinh tế Trung Quốc sẽ khó có thể tăng thêm đầu tư công một cách đáng kể và với quy mô hiện tại thì xuất khẩu của Trung Quốc vẫn có thể tiếp tục mở rộng, tuy nhiên tốc độ này rồi cũng sẽ phải giảm dần. [PL37] 13 Cho đến nay Trung Quốc vẫn chưa thành công trong việc thu hẹp khoảng cách về công nghệ giữa các doanh ngiệp nhà nước của mình với những công ty hàng đầu của thế giới. [PL38] Tăng trưởng cao trong những năm qua của Trung Quốc được duy trì không phải nhờ vào cải thiện công nghệ mà là nhờ tỷ lệ đầu tư kỷ lục lên tới 35-40% GDP.
Tuy nhiên, những khoản đầu tư này được phân bổ chủ yếu cho các doanh nghiệp Nhà nước. [PL39] Sự thiếu thốn một số tài nguyên cơ bản phục vụ cho công cuộc phát triển kinh tế ngày càng trở nên nổi cộm. [PL40] Sức ép của việc nâng cao cạnh tranh quốc tế đối với hàng hoá Trung Quốc là rất lớn. [PL41] Tốc độ tăng trưởng kinh tế Trung Quốc cao nhưng lại tiêu tốn quá nhiều nguyên liệu.
[PL42] Cho đến thời điểm này, các vấn đề có thể xảy ra hơn, đó là sự tăng giá “nhộn nhịp” của bất động sản và gia tăng hơn nữa trong các vấn đề về nợ khó đòi vốn đang rất lớn ở Trung Quốc, điều này đã và đang được cung cấp bởi hoạt động cho vay thiếu cân nhắc “khả năng chắc chắn xảy ra các khoản nợ khó đòi lớn hơn” và “đầu tư lãng phí và thái quá” trong các lĩnh vực bao gồm bất động sản, xi măng, sắt thép. Quá nhiều yếu kém có thể tác động tiêu cực đến nền kinh tế để thu hút hàng triệu nhân công trôi nổi từ các khu vực nông thôn và đang bị sa thải bởi các doanh nghiệp nhà nước làm ăn kém hiệu quả, dẫn đến thất nghiệp gia tăng và thậm chí đe doạ ổn định xã hội và sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản. [PL43] Với những vấn đề nêu trên có thể thấy những bất ổn không chỉ là tiềm ẩn nữa mà đã có những dấu hiệu ảnh hưởng tiêu cực tới Trung Quốc.