Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẬN TẢI BIỂN VÀ HỘI NHẬP AEC TRONG LĨNH VỰC VẬN TẢI BIỂN 1. Một số lý luận về vận tải và vận tải biển 1. Định nghĩa vận tải Cho đến nay định nghĩa về vận tải đã được đưa ra rất nhiều, dưới nhiều góc nhìn khác nhau từ những trường phái và các tác giả khác nhau. Những định nghĩa này rất phong phú và đa dạng như một vài định nghĩa như sau: 1) Theo từ điển tiếng việt năm 2006:“Vận tải là việc dùng phương tiện chuyên chở để chuyên chở sinh vật hay đồ vật trên một quãng đường tương đối dài”.
Đây là một định nghĩa còn tương đối sơ khai (GS. 2) Theo Liên Hiệp Quốc (Năm 1995):“Vận tải là một hoạt động sản xuất vật chất, thực hiện việc chuyên chở nguyên vật liệu, hàng hóa, con người… giữa hai điểm vận tải, bằng phương tiện chuyên chở” (Sổ tay vận tải đa phương thức - Multimodal Transport Handbook, xuất bản năm 1995). Cũng như định nghĩa trên, định nghĩa của Liên Hiệp Quốc cũng khẳng định vận tải là một quá trình chuyên chở làm di chuyển đối tượng vận tải. Tuy nhiên, định nghĩa này đã nêu lên rõ hơn bản chất của vận tải, khẳng định vận tải là một hoạt động sản xuất vật chất.
3) Theo tác giả Nguyễn Hồng Đàm (2005) cho rằng “Với nghĩa rộng, vận tải là một quy trình kỹ thuật của bất kì sự di chuyển vị trí nào của vật phẩm và con người. Còn với ý nghĩa kinh tế, vận tải chỉ bao gồm sự di chuyển của vật phẩm và con người thỏa mãn đồng thời hai tính chất: là một hoạt động sản xuất vật chất và là một hoạt động kinh tế độc lập”. Định nghĩa này đã nêu bật lên được hai tính chất quan trọng của vận tải. Thứ nhất, vận tải là một hoạt động sản xuất vật chất và thứ hai, vận tải là một hoạt động kinh tế độc lập.
Như vậy, từ các định nghĩa trên ta có thể rút ra một định nghĩa chung về vận tải: Vận tải là một hoạt động kinh tế độc lập thực hiện việc chuyên chở hàng hóa, 9 vật phẩm, con người…từ điểm đi đến điểm đích bằng các phương tiện vận tải thích hợp. Định nghĩa vận tải biển Vận tải biển là hình thức vận chuyển hàng hóa sử dụng phương tiện và cơ sở hạ tầng đường biển để phục vụ cho mục đích vận chuyển. Phương tiện thường dùng sẽ là các tàu thuyền và phương tiện xếp, tháo gỡ hàng hóa như xe cần cẩu… Cơ sở hạ tầng để phục vụ cho vận tải đường biển bao gồm các cảng biển, các cảng trung chuyển… Vận tải đường biển thích hợp cho những khu vực có vùng biển liền kề và có cảng cho tàu cập bến. Có thể thực hiện vận chuyển hàng hóa bằng đường biển trong nước hoặc chuyển hàng quốc tế đều được.
Vì các tàu vận chuyển thường quy mô và trọng tải lớn nên thông thường hình thức vận tải đường biển được áp dụng nhiều cho ngành xuất nhập khẩu để chở số lượng hàng hóa có khối lượng lớn.3 Ưu điểm của vận tải biển Ưu điểm đầu tiên mà chúng ta có thể nhận thấy ở hình thức vận tải biển là cho phép vận chuyển được một số khối lượng hàng hóa vô cùng lớn thậm chí là lớn hơn rất nhiều lần so với các hình thức vận chuyển thông thường. Rất phù hợp cho những công ty doanh nghiệp lớn khi có nhu cầu vận chuyển hàng hóa cùng lúc ở trong nước và quốc tế. Giá thành của dịch vụ tải chuyển biển cũng rẻ hơn rất nhiều so với các hình thức vận chuyển thông thường khác. Ngoài ra vận tải biển cũng cho phép người dùng vận chuyển được rất nhiều các loại hàng hóa khác nhau với kích thước đa dạng.
Hàng hóa vận tải biển sẽ an toàn hơn rất nhiều bởi các phương tiện di chuyển trên biển có thể tự do đi lại mà hiếm khi xảy ra các vấn đề lớn. Vận tải biết giúp cho việc giao lưu mua bán trao đổi hàng hóa của các quốc gia trên thế giới phát triển mạnh từ đó mang tới những cơ hội lớn thúc đẩy nền kinh tế của nhiều quốc gia trên thế giới 1.4 Nhược điểm của vận tải biển 10 Bên cạnh những ưu điểm vận tải biển cũng mang trong mình một vài nhược điểm như: Thời gian vận chuyển khá chậm, do tốc độ của những chiếc tàu trong thời điểm hiện tại chưa cao. Khi vận tải biển người dùng rất cần phải quan tâm đến thời tiết, bởi điều kiện thời tiết xấu hay tốt sẽ quyết định đến thời gian giao hàng cho nên những người có nhu cầu vận chuyển hàng hóa nhanh cần phải cân nhắc để tránh bị chậm trễ do các nguyên nhân khách quan. Vai trò của vận tải biển Tưởng chừng như được ra đời sớm nhất thì vận tải đường biển sẽ trở nên lạc hậu với quy luật của xã hội.
Tuy nhiên cho đến tận ngày hôm nay vai trò của vận tải đường biển trong đời sống của con người, trong các hoạt động kinh tế trên toàn cầu là không thể thay thế được với khả năng chuyên chở một khối lượng hàng hóa khổng lồ đáng kinh ngạc. Vận tải biển mang đến khả năng giao lưu buôn bán quốc tế được thúc đẩy một cách nhanh chóng và mang đến sự da dạng trong tất cả các loại hàng hóa trên khắp thế giới và hình thức này cũng góp phần mang đến sự thay đổi cơ cấu trong hang hóa của quốc tế. Vai trò của vận tải đường biển còn được thể hiện là có thể vận chuyển được một số lượng hàng hóa lớn với giá thành siêu rẻ so với các hình thức thông thường khác giúp cho những người mua bán có tể tối ưu hóa được các khoản lợi nhuận. Vận tải đường biển cho phép các các nhân doanh nghiệp vận chuyển hàng hóa trên một đoạn đường dài tuy nhiên tốc độ của tàu thuyền thì lại khá chậm trễ.
Nên sẽ không phù hợp với các loại mặt hàng không đòi hòi về thời gian. Vận tải đường biền là một hình thức vận chuyển an toàn nhất tính đến thời điểm hiện tại bởi giao thông trên biển khá rộng rãi thoải mái, hơn nữa di chuyển trên nước nên rất hiếm khi hàng hóa trở trên tàu bị ảnh hưởng. Vận tải đường biển còn có khả năng vận chuyển được các loại hàng hóa với kích thường siêu trọng siêu kích thước. Một điều mà trước kia các hình thức vận chuyển khác không thể làm được.
11 Việt Nam là một đất nước đang trong thời kì phát triển, và ngành vận tải biển đã mang đến cho chúng ta những cơ hội không nhỏ để giao lưu buôn bán mang những sản vận những đặc sản cũng như các loại hàng hóa nội địa đến khắp các nước trên thế giới. Đây là một điều quan trọng giúp cho chúng ta ngày càng phát triển kinh tế một cách mạnh mẽ vừa giúp chúng ta có thể giới thiệu nền văn hóa đi khắp thế giới. Nói một cách tổng quát vận tải biển giữ vai trò hết sức quan trọng trong nền kinh tế quốc gia, một nhân tố ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của đất nước, nhất là trong thời kì hiện nay. Vận tải biển đáp ứng nhu cầu đi lại, giao lưu của nhân dân và vận chuyển hàng hoá trong quá trình lưu thông, đáp ứng mọi nhu cầu về đời sống vật chất – tinh thần của nhân dân.
Nó đóng một vai trò quan trọng bảo đảm tái sản xuất của các ngành khác, từ việc vận chuyển nguyên nhiên liệu của các vùng miền trong cả nước và giao thương cả với quốc tế. Chính trong quá trình vận tải của mình đã góp phần tiêu thụ một khối lượng lớn sản phẩm của các ngành khác. Vận tải biển, tuy không tạo ra các sản phẩm vật chất mới cho xã hội như các ngành kinh tế khác song nó lại tạo ra khả năng sử dụng các sản phẩm xã hội, bằng cách đưa ra các sản phẩm đó từ nơi sản xuất đến nơi tiêu dùng, làm cho giá trị của sản phẩm được tăng lên. Sản phẩm vận tải được đo chủ yếu bằng chỉ tiêu, tấn, và tấn km, hành khách và hành khách km.
Sản phẩm vận tải không có một khoảng cách về thời gian giữa sản xuất và tiêu dùng, không tồn tại độc lập ngoài quá trình sản xuất, khi quá trình sản xuất kết thúc thì sản phẩm vận tải được sáng tạo ra trong quá trình sản xuất hợp nhất với giá trị hàng hoá được vận chuyển. Kết quả là giá trị hàng hoá tăng lên so với khi chưa vận chuyển. Mối quan hệ giữa vận tải biển và các ngành kinh tế khác là rất sâu sắc và muôn hình muôn vẻ. Đó là mối quan hệ qua lại, tương hỗ lẫn nhau.
Vận tải biển là điều kiện cần thiết thúc đẩy các hoạt động kinh tế phát triển từ đó tạo điều kiện cho quá trình tái sản xuất và các hoạt động khác của xã hội. Ngược lại kinh tế phát triển tạo ra những tiền đề và đòi hỏi hoạt động vận tải phát triển theo. Phát triển vận tải đồng nghĩa với các ngành khác cũng phát triển theo như ngành sản xuất, ngành công nghiệp… 12 Vận tải biển phát triển sẽ thu hút nhiều lao động, từ lao động thủ công đến lao động tay nghề cao. Cùng với sự lớn mạnh không ngừng của khối dịch vụ vận tải biển, số công việc được tạo ra ngày càng nhiều, góp phần giải quyết vấn đề việc làm, với mức lương ngày càng được cải thiện.
Lao động trong lĩnh vực vận tải cũng bao gồm các trình độ rất khác nhau, từ lao động giản đơn đến lao động có trình độ cao và rất cao. Việt Nam đã và đang chủ trương tăng tỷ trọng ngành dịch vụ trong nền kinh tế quốc dân. Vì thế, việc thu hút nhiều lao động tham gia hoạt động trong lĩnh vực vận tải chính là một bước tiến trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Hơn nữa, vận tải biển còn tạo ra nguồn thu nhất định cho ngân sách Nhà nước.
Doanh thu từ các dịch vụ vận tải biển đóng góp không nhỏ cho ngân sách quốc gia thông qua thuế, các khoản phí, lệ phí khác mà các doanh nghiệm kinh doanh có nghĩa vụ phải đóng góp cho Nhà nước. Hơn thế nữa, người ta còn có thể xuất khẩu dịch vụ vận tải nhằm thu về một lượng ngoại tệ không nhỏ. Ngoài ra, vận tải biển còn có vai trò rất lớn đối với hoạt động xuất nhập khẩu. Phát triển vận tải sẽ làm cho chi phí vận tải giảm, dẫn đến giá cả hàng hóa giảm, cho nên năng lực cạnh tranh của hàng hóa trên thị trường thế giới sẽ được củng cố.