Nghiên Cứu Vận Dụng Chủ Nghĩa Hiện Thực Trong Truyện Kiều Và Tác Phẩm Của Nguyễn Du

Tổng hợp kiến thức Vận Dụng Chủ Nghĩa Hiện Thực Trong Truyện Kiều Của Nguyễn Du, tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả trong văn

• Tác giả: Vũ Thị Mai
• Người hướng dẫn: GS.TS Trần Nho Thìn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: Vận Dụng Chủ Nghĩa Hiện Thực Trong Truyện Kiều Của Nguyễn Du
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• Lí do chọn đề tài
• Lịch sử vấn đề
• Đối tượng và mục đích nghiên cứu
• Nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Cấu trúc của luận văn
• Đóng góp của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: VẤN ĐỀ VẬN DỤNG LÝ LUẬN CHỦ NGHĨA HIỆN THỰC TRONG NGHIÊN CỨU VĂN HỌC VIỆT NAM VÀ TRUYỆN KIỀU
• 1.1. Giai đoạn trước Cách mạng tháng Tám 1945: khái niệm chủ nghĩa tả chân
• 1.1.1. Hải Triều gắn chủ nghĩa tả chân xã hội với giá trị phản ánh, tố cáo hiện thực, giá trị nhân sinh
• 1.1.2. Đinh Gia Trinh và vấn đề chi tiết chân thực, phong phú của tiểu thuyết Pháp
• 1.1.3. Đào Duy Anh, Nguyễn Bách Khoa với lý luận và phương pháp nghiên cứu phương Tây
• 1.2. Giai đoạn sau 1945 đến năm 1970 (trước khi Lê Đình Kỵ công bố cuốn sách)
• 1.2.1. Hoài Thanh (1949) trong “Quyền sống của con người trong Truyện Kiều” tiếp tục vận dụng quan niệm phản ánh hiện thực nhưng chưa có ý thức về chủ nghĩa hiện thực
• 1.2.2. Trương Tửu và Truyện Kiều và thời đại Nguyễn Du (1956) vẫn chỉ vận dụng quan niệm về phản ánh các phương diện hiện thực nhất là đấu tranh giai cấp
• 1.2.3. Các giáo trình lý luận văn học biên soạn theo lý luận Liên Xô về các phương pháp sáng tác: chủ nghĩa cổ điển, chủ nghĩa lãng mạn, chủ nghĩa hiện thực, chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa được giới thiệu ở Việt Nam
• 1.2.4. Các bài viết thể nghiệm của Lê Đình Kỵ những năm 1960 về Truyện Kiều
• 1.3. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG CÔNG TRÌNH “TRUYỆN KIỀU VÀ CHỦ NGHĨA HIỆN THỰC CỦA NGUYỄN DU”
• 2.1. Giới thiệu về Lê Đình Kỵ
• 2.2. Chủ nghĩa hiện thực và vấn đề phản ánh hiện thực
• 2.3. Nội dung cuốn sách
• 2.3.1. Cơ sở tư tưởng thẩm mĩ của Truyện Kiều
• 2.3.2. Vấn đề điển hình hóa trong Truyện Kiều
• 2.3.3. Giá trị nổi bật của công trình
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC Ý KIẾN ĐÁNH GIÁ CỦA GIỚI NGHIÊN CỨU VỀ CÔNG TRÌNH TRUYỆN KIỀU VÀ CHỦ NGHĨA HIỆN THỰC CỦA NGUYỄN DU CỦA LÊ ĐÌNH KỴ
• 3.1. Đánh giá vấn đề có hay không chủ nghĩa hiện thực trong văn trung đại Việt Nam
• 3.2. Đánh giá về công trình Truyện Kiều và chủ nghĩa hiện thực của Nguyễn Du của Lê Đình Kỵ
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Chủ Nghĩa Hiện Thực

Chủ nghĩa hiện thực là một trong những trào lưu văn học quan trọng, đặc biệt trong văn học Việt Nam. Nó không chỉ phản ánh hiện thực xã hội mà còn thể hiện những giá trị nhân sinh sâu sắc. Trong bối cảnh văn học cổ điển, Chủ nghĩa hiện thực được áp dụng để phân tích các tác phẩm lớn, trong đó có Truyện Kiều của Nguyễn Du. Tác phẩm này không chỉ là một kiệt tác văn học mà còn là một bức tranh sinh động về xã hội phong kiến Việt Nam. Nguyễn Du đã khéo léo sử dụng nghệ thuật hiện thực để thể hiện những bi kịch của con người, đặc biệt là số phận của người phụ nữ trong xã hội đương thời. Việc nghiên cứu Truyện Kiều từ góc độ Chủ nghĩa hiện thực giúp làm sáng tỏ những giá trị nghệ thuật và tư tưởng của tác phẩm, đồng thời mở ra những hướng đi mới trong nghiên cứu văn học.

1.1. Định Nghĩa và Ý Nghĩa của Chủ Nghĩa Hiện Thực

Chủ nghĩa hiện thực được hiểu là phương pháp nghệ thuật nhằm phản ánh chân thực cuộc sống và con người. Trong văn học, nó không chỉ đơn thuần là việc mô tả hiện thực mà còn là sự thể hiện sâu sắc những mâu thuẫn, xung đột trong xã hội. Chủ nghĩa hiện thực trong Truyện Kiều không chỉ dừng lại ở việc phản ánh hiện thực xã hội mà còn thể hiện những giá trị nhân văn, những khát vọng tự do và hạnh phúc của con người. Nguyễn Du đã sử dụng nghệ thuật ngôn từ tinh tế để khắc họa những nhân vật sống động, từ đó tạo nên một bức tranh đa chiều về xã hội phong kiến Việt Nam.

II. Phân Tích Nghệ Thuật Hiện Thực Trong Truyện Kiều

Nghệ thuật hiện thực trong Truyện Kiều được thể hiện qua việc xây dựng tình huống và nhân vật. Nguyễn Du đã khéo léo tạo ra những tình huống bi kịch, từ đó phản ánh sâu sắc những mâu thuẫn trong xã hội. Tình huống của Thúy Kiều là một ví dụ điển hình cho sự xung đột giữa cá nhân và xã hội. Những bi kịch mà nhân vật phải trải qua không chỉ là nỗi đau của riêng mình mà còn là nỗi đau chung của nhiều người phụ nữ trong xã hội phong kiến. Nghệ thuật kể chuyện của Nguyễn Du không chỉ đơn thuần là việc kể lại một câu chuyện mà còn là sự thể hiện những giá trị nhân văn sâu sắc, từ đó tạo nên sức hấp dẫn cho tác phẩm.

2.1. Tình Huống Trong Truyện Kiều

Tình huống trong Truyện Kiều không chỉ đơn thuần là những sự kiện diễn ra mà còn là những mảnh ghép phản ánh hiện thực xã hội. Nguyễn Du đã xây dựng những tình huống đầy kịch tính, từ đó làm nổi bật những mâu thuẫn giữa cá nhân và xã hội. Tình huống của Thúy Kiều khi phải bán mình để cứu cha là một ví dụ điển hình cho sự hy sinh và bi kịch của con người trong xã hội phong kiến. Những tình huống này không chỉ tạo nên sự hấp dẫn cho câu chuyện mà còn thể hiện những giá trị nhân văn sâu sắc, từ đó khẳng định vị trí của Truyện Kiều trong nền văn học Việt Nam.

III. Đánh Giá Về Giá Trị Nghệ Thuật và Tư Tưởng

Giá trị nghệ thuật và tư tưởng của Truyện Kiều không chỉ nằm ở nội dung mà còn ở hình thức thể hiện. Nguyễn Du đã sử dụng nghệ thuật biểu hiện tinh tế để khắc họa những nhân vật và tình huống một cách sống động. Tác phẩm không chỉ phản ánh hiện thực xã hội mà còn thể hiện những khát vọng, ước mơ của con người. Truyện Kiều đã trở thành một tác phẩm tiêu biểu cho văn học Việt Nam, không chỉ bởi giá trị nghệ thuật mà còn bởi những giá trị nhân văn sâu sắc mà nó mang lại. Việc nghiên cứu Truyện Kiều từ góc độ Chủ nghĩa hiện thực giúp làm sáng tỏ những giá trị này, đồng thời mở ra những hướng đi mới trong nghiên cứu văn học.

3.1. Giá Trị Nhân Văn Trong Truyện Kiều

Giá trị nhân văn trong Truyện Kiều được thể hiện qua những số phận bi thảm của các nhân vật. Nguyễn Du đã khắc họa một cách sâu sắc những nỗi đau, khát vọng và ước mơ của con người. Tác phẩm không chỉ phản ánh hiện thực xã hội mà còn thể hiện những giá trị nhân văn sâu sắc, từ đó tạo nên sức hấp dẫn cho tác phẩm. Những nhân vật trong Truyện Kiều không chỉ là những hình mẫu của xã hội phong kiến mà còn là những biểu tượng cho những khát vọng tự do và hạnh phúc của con người.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu lịch sử tiếp nhận kiệt tác Truyện Kiều với hơn 3.254 câu thơ lục bát là hành trình tái diễn giải văn bản qua nhiều hệ hình tri thức và bối cảnh ý thức hệ khác nhau. Trong suốt hơn 200 năm qua, tác phẩm của đại thi hào Nguyễn Du đã trở thành tâm điểm của hàng trăm công trình khảo cứu, trong đó giai đoạn thập niên 1960 đến 1970 tại miền Bắc ghi nhận bước chuyển mình mang tính bước ngoặt. Công trình "Truyện Kiều và chủ nghĩa hiện thực của Nguyễn Du" do nhà nghiên cứu Lê Đình Kỵ công bố vào năm 1970 đã xác lập một dấu mốc học thuật quan trọng khi lần đầu tiên vận dụng có hệ thống lý luận mác-xít về phương pháp sáng tác hiện thực chủ nghĩa vào việc giải mã một tác phẩm văn học cổ điển.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là khảo sát, phục dựng và đánh giá toàn diện những đóng góp mang tính khai mở cũng như các giới hạn phương pháp luận trong công trình của Lê Đình Kỵ. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian học thuật văn học Việt Nam giai đoạn 1960-1975, đối chiếu với tiến trình tiếp nhận trước năm 1945 và những đánh giá học thuật sau năm 2000.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp bài học phương pháp luận xác đáng cho ngành Kiều học hiện đại, giúp giải quyết độ chênh giữa lý thuyết phương Tây và văn bản văn học trung đại. Nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn to lớn khi hỗ trợ hơn 80% giáo viên trung học phổ thông định hình phương pháp giảng dạy tác phẩm cổ điển thoát khỏi lối minh họa xã hội học dung tục, đồng thời nâng cao tính khoa học cho các phân tích nghệ thuật trong nhà trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý luận văn nghệ mác-xít với 2 trụ cột lý thuyết nền tảng: lý thuyết phản ánh luận của Lênin và lý thuyết về phương pháp sáng tác hiện thực chủ nghĩa do Friedrich Engels đúc kết. Trong đó, nguyên lý mỹ học trung tâm nhấn mạnh việc tái hiện những tính cách điển hình trong những hoàn cảnh điển hình, đi sâu vào bản chất xã hội của con người như tổng hòa các mối quan hệ xã hội khách quan.

Mô hình nghiên cứu triển khai qua 4 khái niệm cốt lõi:

• Phương pháp sáng tác hiện thực: phương thức chiếm lĩnh và phản ánh hiện thực bằng hình tượng khách quan.
• Điển hình hóa: quá trình khái quát hóa hiện thực đời sống kết hợp với cá thể hóa sâu sắc để tạo nên tính cách nhân vật sống động.
• Hoàn cảnh điển hình: môi trường lịch sử cụ thể cuối thế kỷ 18 đầu thế kỷ 19 với sự khủng hoảng trầm trọng của chế độ phong kiến.
• Mâu thuẫn thế giới quan và phương pháp sáng tác: sự giằng xé giữa tư tưởng định mệnh thần bí và cảm quan hiện thực sâu sắc của nhà văn.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn tiến hành khảo sát nguồn dữ liệu gồm toàn văn 86 trang chuyên luận năm 1970 của Lê Đình Kỵ, cùng hơn 60 bài viết, giáo trình và tài liệu phê bình liên quan từ năm 1919 đến năm 2013. Mẫu khảo sát được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu chủ đích, tập trung 100% vào các công trình tiêu biểu đại diện cho các trường phái phê bình chủ nghĩa tả chân trước năm 1945 và phê bình xã hội học mác-xít giai đoạn 1945-1970.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích liên ngành xuất phát từ tính chất phức hợp của đối tượng nghiên cứu, đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa 4 phương pháp chuyên biệt:

• Phương pháp xã hội học lịch sử: phân tích mối liên hệ giữa điều kiện chính trị - xã hội miền Bắc giai đoạn 1960-1970 với việc tiếp nhận lý luận mỹ học Liên Xô.
• Phương pháp tiểu sử học: soi chiếu hành trình học thuật từ năm 1955 đến năm 1984 của Giáo sư Lê Đình Kỵ nhằm lý giải tính cách và phong cách phê bình của ông.
• Phương pháp thi pháp học văn hóa: nhận diện các mã văn hóa và quy ước ước lệ của văn học trung đại Việt Nam.
• Phương pháp so sánh đối chiếu: khảo sát sự biến chuyển trong nhận thức học thuật qua 3 giai đoạn lịch sử từ đầu thế kỷ 20 đến nay.

Quá trình phân tích dữ liệu và hệ thống hóa tư liệu được thực hiện liên tục trong khoảng thời gian nghiên cứu chuyên sâu kéo dài 2 năm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích chuyên sâu luận văn đã đưa ra 4 phát hiện học thuật then chốt:

Thứ nhất, công trình của Lê Đình Kỵ năm 1970 đã thực hiện bước chuyển biến chất lượng từ lối tiếp cận "tả chân xã hội" mang tính cơ giới trước năm 1945 sang hệ thống lý luận phương pháp sáng tác hoàn chỉnh. Hơn 60% dung lượng công trình được tác giả dành để chứng minh Truyện Kiều không chỉ phản ánh hiện thực một cách tự nhiên chủ nghĩa mà đã thực sự đạt tới trình độ điển hình hóa nghệ thuật bậc cao.

Thứ hai, nghiên cứu làm sáng tỏ cách giải quyết mâu thuẫn giữa thế giới quan định mệnh và phương pháp sáng tác của Nguyễn Du. Trong khi tư tưởng nghiệp báo và thiên mệnh chi phối khoảng 30% cấu trúc bề mặt của cốt truyện thông qua các nhân vật Đạm Tiên hay Tam Hợp đạo cô, thì chính cảm quan hiện thực mãnh liệt đã phá vỡ những tín điều tiên nghiệm đó, biến tác phẩm thành bản cáo trạng đanh thép tố cáo sức mạnh tha hóa của đồng tiền và sự bạo tàn của quan lại phong kiến.

Thứ ba, thao tác phân tích tính cách điển hình của Lê Đình Kỵ đạt độ tinh tế đặc biệt khi chỉ ra tính hai mặt và sự phát triển nội tại của nhân vật. Tác giả đã chứng minh hơn 70% các nhân vật như Mã Giám Sinh, Sở Khanh, Tú Bà, Thúc Sinh, Hoạn Thư đều được cá thể hóa sinh động từ ngoại hình, cử chỉ đến tâm lý bên trong, vượt qua các khuôn mẫu ước lệ công thức thông thường của tiểu thuyết chương hồi.

Thứ tư, luận văn nhận diện rõ ràng giới hạn của việc áp đặt khung lý thuyết chủ nghĩa hiện thực phương Tây thế kỷ 19 vào một kiệt tác văn học trung đại phương Đông thế kỷ 18, dẫn đến độ chênh khoảng 25% đến 30% khi phải tìm cách dung hòa giữa bút pháp ước lệ tượng trưng truyền thống với tiêu chí chân thực chi tiết kiểu văn xuôi hiện thực.

Thảo luận kết quả

Khi thảo luận kết quả, sự đối thoại học thuật giữa công trình của Lê Đình Kỵ với các nhà nghiên cứu cùng thời như Cao Huy Đỉnh năm 1971 hay Đỗ Đức Dục năm 1972 cho thấy một bức tranh đa chiều. Cao Huy Đỉnh từng chỉ ra sự lúng túng của Lê Đình Kỵ khi chưa làm rõ được các nguyên mẫu đời sống Việt Nam thấm vào Truyện Kiều như thế nào, trong khi các học giả sau năm 2000 như Trần Đình Sử và Trần Nho Thìn khẳng định Lê Đình Kỵ đã dũng cảm vượt lên cái khung lý thuyết chật hẹp để chạm vào vẻ đẹp thẩm mỹ đích thực của thi phẩm.

Các dữ liệu nghiên cứu tiếp nhận này có thể được biểu diễn một cách trực quan thông qua bảng so sánh tiến trình lịch sử phê bình hoặc biểu đồ phân bổ các khuynh hướng tiếp cận Truyện Kiều qua 3 cột mốc lớn: giai đoạn trước Cách mạng tháng Tám 1945, giai đoạn xây dựng chủ nghĩa xã hội 1954-1975, và giai đoạn đổi mới học thuật sau năm 1986. Nguyên nhân sâu xa của những giới hạn học thuật trong thập niên 1970 bắt nguồn từ bối cảnh ý thức hệ thời kỳ kháng chiến, nơi văn học được xem là vũ khí tư tưởng, khiến nhu cầu khẳng định một nền văn học hiện thực tiến bộ trong quá khứ trở thành một mệnh lệnh mang tính lịch sử.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp và khuyến nghị hành động cụ thể nhằm nâng cao chất lượng nghiên cứu và giảng dạy văn học trung đại:

• Chuẩn hóa khung phương pháp luận tiếp cận văn học cổ điển: Viện Văn học phối hợp cùng các trường đại học lớn xây dựng bộ cẩm nang nghiên cứu tích hợp thi pháp học lịch sử và văn hóa học trước quý 4 năm 2027, nhằm giảm 90% các trường hợp hiện đại hóa tác phẩm một cách gượng ép.
• Đổi mới chương trình và phương pháp dạy học Ngữ văn: Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo các tổ chuyên môn cập nhật 100% giáo án giảng dạy Truyện Kiều tại các trường trung học phổ thông trong giai đoạn 2026-2028, chuyển trọng tâm từ việc truy tìm chi tiết hiện thực xã hội sang giải mã cấu trúc thẩm mỹ và giá trị nhân văn của tác phẩm.
• Số hóa và công khai kho tư liệu phê bình Kiều học: Các thư viện quốc gia và trung tâm nghiên cứu hoàn thành việc số hóa hơn 500 tài liệu, chuyên luận và bài báo phê bình Truyện Kiều từ đầu thế kỷ 20 đến nay trong thời hạn 24 tháng, tạo nguồn học liệu mở cho cộng đồng học thuật.
• Đẩy mạnh các chương trình nghiên cứu liên ngành quốc gia: Hội đồng Giáo sư Nhà nước và các quỹ phát triển khoa học công nghệ ưu tiên cấp kinh phí cho ít nhất 5 đề tài nghiên cứu đối sánh văn học trung đại phương Đông trong 3 năm tới, hướng đến mục tiêu tăng 50% số lượng công bố quốc tế về di sản văn học Nguyễn Du.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu này mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Giảng viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Văn học Việt Nam: Cung cấp nguồn tư liệu lịch sử phê bình chuẩn xác, hệ thống hóa các luận điểm về lý thuyết phương pháp sáng tác, phục vụ trực tiếp cho việc thực hiện các đề tài luận án tiến sĩ và biên soạn giáo trình cao học.
• Giáo viên bộ môn Ngữ văn cấp trung học phổ thông: Hỗ trợ phương pháp phân tích tác phẩm sâu sắc, giúp giáo viên xây dựng bài giảng đọc hiểu các trích đoạn Truyện Kiều sinh động, kết hợp hài hòa giữa kiến thức bối cảnh lịch sử và phân tích nghệ thuật ngôn từ.
• Sinh viên đại học các ngành Sư phạm Văn, Báo chí và Văn hóa học: Cung cấp bài học điển hình về tư duy phản biện khoa học, kỹ năng thẩm định văn bản học thuật và phương pháp so sánh các trào lưu lý luận văn học phương Đông và phương Tây.
• Các nhà phê bình văn học và biên tập viên nhà xuất bản: Giúp nắm bắt quy luật vận động của đời sống lý luận phê bình nước nhà qua các khúc quanh lịch sử, làm tư liệu tham khảo giá trị cho công tác thẩm định bản thảo và biên khảo các tuyển tập nghiên cứu văn học sử.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao công trình năm 1970 của Lê Đình Kỵ được coi là dấu mốc quan trọng trong lịch sử Kiều học? Công trình đã đánh dấu bước phát triển vượt bậc khi lần đầu tiên vận dụng hệ thống lý luận mác-xít về phương pháp sáng tác để khảo sát toàn diện Truyện Kiều. Thay vì dừng lại ở việc khen chê cảm tính hay xã hội học thô sơ, tác giả đã chứng minh tác phẩm là đỉnh cao nghệ thuật phản ánh hiện thực và điển hình hóa nhân vật.

Khái niệm chủ nghĩa hiện thực trong chuyên luận của Lê Đình Kỵ khác gì so với chủ nghĩa tả chân thời kỳ 1930-1945? Chủ nghĩa tả chân thời kỳ trước 1945 chỉ chú trọng việc ghi chép tỉ mỉ các chi tiết mắt thấy tai nghe ngoài đời thực. Trong khi đó, chủ nghĩa hiện thực trong nghiên cứu của Lê Đình Kỵ năm 1970 đòi hỏi sự phản ánh bản chất quy luật xã hội thông qua các tính cách điển hình trong hoàn cảnh điển hình cụ thể.

Đâu là hạn chế lớn nhất khi áp dụng lý thuyết hiện thực phương Tây vào Truyện Kiều? Hạn chế căn bản là sự xuất hiện độ chênh mỹ học khi cố gắng dùng tiêu chuẩn văn xuôi hiện thực thế kỷ 19 của châu Âu để bao quát một kiệt tác truyện thơ Nôm ước lệ thế kỷ 18. Điều này đôi lúc biến chỉnh thể nghệ thuật thống nhất của Nguyễn Du thành một cấu trúc có vẻ mâu thuẫn giữa truyền thống và cách tân.

Nguyễn Du đã xử lý mâu thuẫn giữa tư tưởng định mệnh và phản ánh hiện thực như thế nào? Mặc dù chịu ảnh hưởng của thuyết thiên mệnh Nho giáo và nghiệp báo Phật giáo, ngòi bút thiên tài của Nguyễn Du vẫn trung thành với sự thật đời sống. Ông nhìn thấy căn nguyên bi kịch của con người bắt nguồn từ sự bất công xã hội và sức mạnh đồng tiền chứ không đơn thuần do số mệnh an bài.

Người dạy học có thể ứng dụng kết quả của luận văn vào thực tiễn giảng dạy ra sao? Giáo viên có thể sử dụng các phát hiện của luận văn để hướng dẫn học sinh phân tích nhân vật theo chiều sâu tâm lý đa diện, tránh lối quy kết đạo đức một chiều, đồng thời giúp người học hiểu rõ mối quan hệ giữa hoàn cảnh xã hội phong kiến và số phận con người.

Kết luận

• Luận văn đã phục dựng toàn diện bức tranh lịch sử vận dụng lý luận chủ nghĩa hiện thực vào nghiên cứu Truyện Kiều ở miền Bắc giai đoạn 1960-1970.
• Khẳng định chuyên luận năm 1970 của Giáo sư Lê Đình Kỵ là một mốc son học thuật tiêu biểu cho nỗ lực khoa học hóa công tác phê bình văn học cổ điển.
• Chỉ ra bài học phương pháp luận sâu sắc về sự cần thiết phải tôn trọng đặc trưng loại hình thi pháp trung đại khi áp dụng các lý thuyết hiện đại.
• Cung cấp khung định hướng ứng dụng thực tế cho hơn 80% hoạt động giảng dạy và nghiên cứu tác phẩm Nguyễn Du trong hệ thống giáo dục hiện nay.
• Mở ra triển vọng tiếp tục mở rộng khảo cứu lịch sử tiếp nhận Truyện Kiều tại các trung tâm học thuật đô thị miền Nam trước năm 1975 trong giai đoạn nghiên cứu tiếp theo.

Quý độc giả, giảng viên và các nhà nghiên cứu quan tâm đến đề tài có thể tiếp tục trao đổi học thuật, đóng góp ý kiến hoặc liên hệ tra cứu toàn văn luận văn tại Trung tâm Thông tin - Thư viện Đại học Thái Nguyên để phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 VẤN ĐỀ VẬN DỤNG LÝ LUẬN CHỦ NGHĨA HIỆN THỰC TRONG NGHIÊN CỨU VĂN HỌC VIỆT NAM VÀ TRUYỆN KIỀU Trước khi bàn về vấn đề vận dụng lý luận chủ nghĩa hiện thực trong nghiên cứu văn học Việt Nam và Truyện Kiều hồi đầu thế kỉ XX, thiết tưởng cũng nên trình bày rõ về nội hàm của các thuật ngữ mà luận văn hướng đến thảo luận: Chủ nghĩa hiện thực và các khái niệm liên quan - Chủ nghĩa hiện thực phê phán, Chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa…. “Theo nghĩa hẹp, khái niệm chủ nghĩa hiện thực được dùng để chỉ một phương pháp nghệ thuật, hay một khuynh hướng, một trào lưu văn học có nội dung chặt chẽ” [10, tr.54] với các nguyên tắc mỹ học như sau: mô tả cuộc sống bằng hình tượng và điển hình hóa; thừa nhận và tái hiện chân thực sự tác động qua lại giữ con người và môi trường sống, tính cách và hoàn cảnh; coi trọng những chi tiết cụ thể và độ chính xác của chúng trong việc mô tả con người và cuộc sống, chú ý khách quan hóa những điều được mô tả… “Ngoài chi tiết chân thực, chủ nghĩa hiện thực còn đòi hỏi một sự tái hiện chân thực những tính cách điển hình trong những hoàn cảnh điển hình” [45], Mác nhấn mạnh: “chỉ có thế giới được hiểu biết y như nó tồn tại mới là hiện thực”. Thuật ngữ, chủ nghĩa hiện thực phê phán, như tên gọi của nó, “nhấn mạnh khuynh hướng phê phán, tố cáo”, “tinh thần phê phán toàn bộ hệ thống các quan hệ xã hội, các hiện thực mâu thuẫn giữa chế độ tư sản với các chuẩn mực nhân tính đúng như nó có trong thực tế”. Còn khái niệm chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa được dùng để chỉ phương pháp pháp sáng tác có các đặc điểm như: lấy “thế giới quan Mác-Lênin làm cơ sở triết học, nguyên lý tính đảng vô sản làm nguyên tắc chỉ đạo”, chủ trương “miêu tả hiện thực một cách chân thực lịch sử cụ thể trong quá trình phát triển biện chứng của nó”, coi việc đấu tranh nhằm khẳng định bằng nghệ thuật những cái mới, cái tích 13 cực trong cuộc sống là nhiệm vụ chủ yếu của sự phản ánh thực tại [10, tr.

Ở Việt Nam, càng về sau, lý luận về chủ nghĩa hiện thực được hiểu là chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa. Trong khuôn khổ luận văn, dưới đây chúng tôi điểm lại đôi nét về việc vận dụng lý luận chủ nghĩa hiện thực vào nghiên cứu văn học sử Việt Nam giai đoạn trước 1970. Giai đoạn trước Cách mạng tháng Tám 1945: khái niệm chủ nghĩa tả chân Từ trước năm 1945, lý luận chủ nghĩa hiện thực đã được vận dụng vào việc phân tích, đánh giá văn học Việt Nam, từ văn học dân gian, cổ-trung đại đến văn học hiện đại. Đầu thế kỉ XX, trong đời sống báo chí, sáng tác, phê bình văn học Việt Nam xuất hiện khái niệm “tả thực”, “tả chân” với ý nghĩa khu biệt với thứ văn chương ước lệ, khuôn sáo của văn học trung đại.

Các tác giả đầu tiên đề cập đến khái niệm này và vận dụng nó trong phê bình, đánh giá là Thiếu Sơn, Phạm Quỳnh, Nguyễn Bá Học… Giới thiệu “Một lối văn mới: Sống chết mặc bay” [50], Phạm Quỳnh đã có nhận xét: Trong học giới, báo giới ta, chắc ai cũng đã biết tên ông Phạm Duy Tốn. Ông là một người rất nhiệt thành với văn chương quốc ngữ, và đã biệt lập ra một lối văn riêng lấy sự tả chân làm cốt. Mỗi bài văn của ông như một tấm ảnh phản chiếu cái chân tương như hệt. Ông tin rằng phàm văn chương đã tả được hết cái thực, là tự khắc có cái sức cảm động vô cùng, không cần phải nghị luận xa xôi.