Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Triết học (mã số: 92 29 001) với đề tài "Vấn đề y đức của đội ngũ cán bộ y tế tỉnh Thái Bình hiện nay" được nghiên cứu sinh Hà Kim Hoành thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS,TS. Trần Hải Minh và PGS,TS. Nguyễn Thị Ngọc Hoa tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền thuộc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh. Luận án hoàn thành vào tháng 11 năm 2023.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Theo trình bày của tác giả, ngành y là một lĩnh vực lao động đặc thù đòi hỏi đội ngũ cán bộ y tế (CBYT) không chỉ có trình độ chuyên môn kỹ thuật mà phải luôn trau dồi phẩm chất đạo đức nghề nghiệp (y đức). Trong bối cảnh phát triển nền kinh tế thị trường và đẩy mạnh hội nhập quốc tế, ngành y tế Việt Nam đứng trước cả thời cơ phát triển lẫn những thách thức phức tạp. Phần lớn CBYT luôn nỗ lực rèn luyện, giữ gìn y đức, song thực tế vẫn tồn tại một bộ phận cán bộ suy thoái về tư tưởng đạo đức, thoái hóa, biến chất trong hoạt động chuyên môn và lối sống, làm tổn hại uy tín của ngành và làm suy giảm niềm tin của nhân dân.

Thái Bình là một tỉnh ven biển thuộc đồng bằng sông Hồng, tiếp giáp với Hải Phòng, Hưng Yên, Nam Định và Hải Dương. Tỉnh có 8 huyện, thành phố với 285 xã, phường, thị trấn; tính đến tháng 12 năm 2022, toàn tỉnh có 260 trạm y tế xã, phường, cơ quan, xí nghiệp. Ngành y tế Thái Bình đã đạt được nhiều thành tựu về ứng dụng kỹ thuật cao và nâng cao chất lượng khám chữa bệnh; tuy nhiên, công tác quản lý, cơ chế đãi ngộ và việc thực hiện chuẩn mực y đức vẫn còn những biểu hiện tiêu cực, thiếu sót. Mặt khác, trong nhiều năm qua, chưa có công trình khoa học nào tiếp cận một cách chuyên sâu, bài bản và có hệ thống dưới góc độ triết học để đánh giá thực trạng thực hiện y đức tại các cơ sở y tế trên địa bàn tỉnh Thái Bình. Do đó, việc nghiên cứu đề tài là một đòi hỏi cấp thiết từ thực tiễn địa phương nhằm tìm ra các giải pháp nâng cao y đức cho đội ngũ CBYT của tỉnh.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ cơ sở lý luận về y đức của đội ngũ cán bộ y tế; phân tích thực trạng y đức của đội ngũ cán bộ y tế ở tỉnh Thái Bình hiện nay, chỉ ra những vấn đề đặt ra; từ đó đề xuất hệ thống phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm nâng cao y đức của đội ngũ cán bộ y tế tỉnh Thái Bình trong thời gian tới.

Để đạt được mục đích trên, tác giả xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể được đánh số trong văn bản:

  1. Thứ nhất: Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án; từ đó, khái quát giá trị khoa học của các công trình tổng quan và chỉ ra khoảng trống đặt ra cho luận án cần tiếp tục nghiên cứu.
  2. Thứ hai: Làm rõ một số vấn đề lý luận về y đức của đội ngũ cán bộ y tế.
  3. Thứ ba: Phân tích, đánh giá thực trạng y đức của đội ngũ CBYT tỉnh Thái Bình và một số vấn đề đặt ra từ thực trạng này.
  4. Thứ tư: Đề xuất một số phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm nâng cao y đức của đội ngũ CBYT tỉnh Thái Bình trong thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Đối tượng nghiên cứu: Vấn đề y đức của đội ngũ cán bộ y tế tỉnh Thái Bình hiện nay.
  • Phạm vi không gian: Địa bàn tỉnh Thái Bình.
  • Phạm vi thời gian: Từ năm 2018 đến thời điểm thực hiện luận án (năm 2023). Mốc thời gian này được xác định sau 5 năm Tỉnh ủy Thái Bình tổng kết việc triển khai Kế hoạch số 60-KH/TU ngày 11-01-2018 (thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới) và Kế hoạch số 61-KH/TU ngày 11-01-2018 (thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ương 6 khóa XII về công tác dân số trong tình hình mới).
  • Khách thể nghiên cứu: Bao gồm cán bộ quản lý trong ngành y, bác sĩ, y sĩ, dược sĩ, điều dưỡng viên/hộ sinh và kỹ thuật viên y tế.
  • Phạm vi khảo sát cơ sở thực địa: Khảo sát được giới hạn tại các cơ sở y tế sau:
    • Tuyến tỉnh (9 bệnh viện): Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thái Bình, Bệnh viện Phụ sản Thái Bình, Bệnh viện Nhi Thái Bình, Bệnh viện Mắt Thái Bình, Bệnh viện Phục hồi chức năng Thái Bình, Bệnh viện Y học cổ truyền Thái Bình, Bệnh viện Phổi Thái Bình, Bệnh viện Tâm thần Thái Bình, Bệnh viện Da liễu Thái Bình.
    • Tuyến huyện (3 bệnh viện): Bệnh viện Đa khoa thành phố Thái Bình, Bệnh viện Đa khoa Đông Hưng, Bệnh viện Đa khoa Vũ Thư.
    • Lĩnh vực y tế dự phòng và trung tâm y tế (4 đơn vị): Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Thái Bình (CDC), Trung tâm Y tế thành phố Thái Bình, Trung tâm Y tế huyện Đông Hưng, Trung tâm Y tế huyện Vũ Thư.
  • Giới hạn loại trừ: Luận án không nghiên cứu đối với đội ngũ CBYT tuyến xã, phường, thị trấn và nhân viên phục vụ trong các cơ sở y tế trên địa bàn tỉnh Thái Bình.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước đây được luận án điểm lại

Trong Chương 1, tác giả phân chia tình hình nghiên cứu liên quan thành các nhóm nội dung chính:

  1. Các công trình nghiên cứu về đạo đức và y đức của các học giả quốc tế: Luận án nhắc tới các nghiên cứu của A. Titarenko, M. Pogibko, các tác giả Trung Quốc như Zhao Xiuyi, Dong Fangshuo, Ren Jiantao, Zhou Donghua, LiQi. Đáng chú ý là cuốn sách "Medical ethics book" của Miccher Darvic, D. Ackerman và Cason Strong, tập trung phân tích khái niệm đạo đức y học, các nguyên tắc đạo đức trong ngành y và đánh giá thành tựu y tế.
  2. Các công trình nghiên cứu trong nước về đạo đức học và tư tưởng y đức: Tác giả kế thừa các bài viết và công trình nghiên cứu lý luận chính trị - triết học kinh điển như "C.Lênin bàn về đạo đức", "Đảng ta bàn về đạo đức", "Đạo đức mới", các bài nói và viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cùng các công trình của Phạm Mạnh Hùng, Đỗ Nguyên Phương, Nguyễn Ngọc Trọng, Ngô Đình Xây, Vũ Thị Thanh, Nguyễn Thị Thanh Hà, Bế Thanh Tánh.
  3. Các công trình nghiên cứu về thực trạng và giải pháp y đức:
    • Luận án tiến sĩ "Vấn đề y đức của người cán bộ y tế ở các bệnh viện quân y hiện nay" của tác giả Trần Văn Tuấn: Làm rõ khái niệm y đức, nội dung thực hành y đức và mối quan hệ của bác sĩ quân y; đánh giá thực trạng trên các mặt nhận thức, hành vi, quan hệ y đức, lý tưởng nghề nghiệp, lương tâm; đề xuất 3 nhóm giải pháp (gắn giáo dục y đức với lý tưởng vì nước vì dân; giáo dục y đức đáp ứng hội nhập và chống tham nhũng, suy thoái; hoàn thiện pháp luật về đạo đức quân y).
    • Luận án "Vấn đề y đức người thầy thuốc các bệnh viện ở Việt Nam hiện nay" của tác giả Hoàng Minh Thanh: Làm rõ cơ sở lý luận giáo dục y đức và đưa ra 4 định hướng giải pháp (hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN, cải cách chế độ đãi ngộ, hoàn thiện văn bản quy phạm và pháp chế xã hội chủ nghĩa, tăng cường thanh tra, kiểm tra xử lý vi phạm).
    • Các công trình đánh giá thực hành y đức đối với đội ngũ điều dưỡng viên tại Bệnh viện Nhi Trung ương trên các phương diện: nhận thức, thái độ, hành vi ứng xử và các mối quan hệ giao tiếp chuyên môn.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

Qua tổng quan tư liệu, tác giả khẳng định: Các công trình đã công bố trong và ngoài nước hoặc tiếp cận đạo đức ở tầm khái quát triết học chung, hoặc khảo sát y đức tại các chuyên ngành hẹp (bệnh viện quân đội, bệnh viện tuyến Trung ương, đội ngũ điều dưỡng). Cho đến thời điểm năm 2023, chưa có công trình khoa học chuyên sâu nào dưới góc độ triết học nghiên cứu một cách bài bản, toàn diện và có hệ thống về vấn đề y đức của đội ngũ cán bộ y tế trên địa bàn tỉnh Thái Bình. Luận án của tác giả được thực hiện nhằm trực tiếp giải quyết khoảng trống này thông qua việc xây dựng khung lý luận triết học kết hợp với điều tra xã hội học thực địa tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và các khái niệm công cụ

Luận án được triển khai dựa trên nền tảng thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam và các quy định của Bộ Y tế.

Về phương diện triết học đạo đức, tác giả điểm lại các quan niệm lịch sử:

  • Phương Đông: Khổng Tử xem đạo đức là trật tự và quy chuẩn ứng xử trong các mối quan hệ xã hội; Đạo là nguyên lý, quy luật, đường lối; Đức là việc thực hiện đúng trách nhiệm, chuẩn mực của Đạo.
  • Phương Tây: Thuật ngữ bắt nguồn từ tiếng Latinh mos (lề thói), moralis (thói quen) và tiếng Hy Lạp ethicos (tập tục). F. Hegel trong tác phẩm "Nhà nước pháp quyền" phân biệt moralis là luân lý (đạo đức chủ quan) và ethicos là đạo đức (luân lý khách quan). Đêmôcrit coi hạt nhân đạo đức học là lương tâm, sự lành mạnh tinh thần và sự bằng lòng vừa phải. Platon xây dựng đạo đức dựa trên cấu trúc linh hồn 3 phần (lý tính, cảm xúc, cảm tính) tương ứng 3 tầng lớp xã hội.
  • Triết học Mác - Lênin: Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội phản ánh tồn tại xã hội, chịu sự quy định của quan hệ sản xuất và cơ sở kinh tế; đạo đức mang tính giai cấp, tính dân tộc, tính thời đại và tính nhân loại.

Kế thừa các quan điểm trên, luận án sử dụng khái niệm công cụ:

"Y đức của đội ngũ cán bộ y tế là những quy tắc, chuẩn mực đạo đức được xã hội thừa nhận trong những giai đoạn lịch sử nhất định đối với ngành y, nhằm điều chỉnh nhận thức, thái độ, hành vi của đội ngũ cán bộ y tế đối với bệnh nhân, đồng nghiệp và xã hội, được biểu hiện thông qua lương tâm, trách nhiệm, danh dự, năng lực, tính cách của người cán bộ y tế trong thực hiện trách nhiệm và nghĩa vụ của mình."

Văn bản xác định y đức thực hiện 3 chức năng cơ bản:

  1. Chức năng nhận thức: Giúp CBYT nhận thức rõ vai trò, vị trí, nghĩa vụ đối với sự nghiệp chăm sóc sức khỏe nhân dân; kết hợp quá trình nhận thức bên ngoài và tự nhận thức bên trong.
  2. Chức năng giáo dục: Thực hiện cá nhân hóa các chuẩn mực đạo đức thông qua môi trường y đức với hai hình thức là nhận thức (thông tin, đánh giá y đức) và thực tiễn y đức.
  3. Chức năng điều chỉnh hành vi: Chức năng chủ yếu, định hướng và điều chỉnh hành vi của cán bộ y tế một cách tự giác, tự nguyện dựa trên dư luận xã hội và lương tâm cá nhân.

Về truyền thống y đức Việt Nam, tác giả dựa vào Bộ luật Hồng Đức (năm 1483 thời Hậu Lê) với các điều khoản xử phạt thầy thuốc vụ lợi hoặc chữa bệnh dây dưa; tư tưởng y đức của Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác trong sách "Hải Thượng y tông tâm lĩnh" với "Chín điều y huấn cách ngôn", yêu cầu người hành nghề y rèn luyện 8 đức (nhân, minh, trí, đức, thành, lượng, khiêm, cần) và tránh xa 8 tội (lười biếng, keo kiệt bủn xỉn, tham lam, lừa dối, bất nhân, hẹp hòi, thất đức, dốt); lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Lương y phải như từ mẫu"; và Quyết định số 2088/QĐ-BYT ngày 06/11/1996 của Bộ trưởng Bộ Y tế về 12 điều y đức.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp giữa phương pháp luận triết học và các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành, liên ngành:

  • Phương pháp luận chung: Chủ nghĩa duy vật biện chứng (xem xét đối tượng khách quan, toàn diện, phát hiện mối liên hệ và sự vận động) và chủ nghĩa duy vật lịch sử (xem xét y đức xuất phát từ thực tiễn lịch sử - xã hội cụ thể).
  • Phương pháp nghiên cứu cơ bản: Phương pháp lịch sử và phương pháp logic được phối hợp cùng các thao tác phân tích, tổng hợp, so sánh nhằm tái hiện bức tranh y đức một cách khách quan.
  • Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Thu thập, phân loại, kế thừa các công trình lý luận, từ điển, số liệu của Cục Thống kê Thái Bình và các văn bản quy phạm ngành y tế.
  • Phương pháp điều tra, khảo sát xã hội học: Sử dụng phiếu hỏi để thu thập thông tin về nhận thức, thái độ, hành vi của CBYT trên địa bàn tỉnh Thái Bình.
  • Kỹ thuật phân tích dữ liệu: Dữ liệu điều tra được nhập và xử lý bằng phần mềm SPSS 20.0; kết quả được trình bày dưới dạng bảng thống kê và biểu đồ, thể hiện qua các đại lượng giá trị trung bình và tỉ lệ phần trăm (%).
  • Các phương pháp bổ trợ: Thống kê, diễn dịch, quy nạp, tiếp cận xã hội học và kinh tế học.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan một số nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án

Chương này dành cho việc hệ thống hóa các tài liệu khoa học liên quan đến đề tài theo 3 nội dung chính:

  • Điểm luận các công trình nghiên cứu lý luận về đạo đức và y đức (trong và ngoài nước).
  • Tổng thuật các nghiên cứu về thực trạng y đức và các giải pháp nâng cao y đức cho đội ngũ CBYT trong các giai đoạn trước đó.
  • Khái quát giá trị khoa học của các công trình đi trước, đồng thời luận chứng rõ ràng những khía cạnh mà các công trình trước chưa đề cập hoặc chưa giải quyết thấu đáo, từ đó xác lập tính cần thiết của việc triển khai đề tài luận án tại địa bàn tỉnh Thái Bình.

Chương 2: Y đức của đội ngũ cán bộ y tế - Một số vấn đề lý luận

Chương 2 làm rõ hệ thống lý luận triết học về y đức của người làm nghề y:

  • Phân tích khái niệm đạo đức, đạo đức nghề nghiệp, y đức và 3 chức năng (nhận thức, giáo dục, điều chỉnh hành vi).
  • Về khách thể cán bộ y tế: Dựa trên Luật Cán bộ, công chức năm 2008, luận án làm rõ khái niệm CBYT và phân loại thành 6 nhóm cụ thể:
    1. Nhóm bác sĩ Tây y chuyên ngành lâm sàng và cận lâm sàng.
    2. Nhóm y sĩ, điều dưỡng viên, nữ hộ sinh trực tiếp hỗ trợ chăm sóc bệnh nhân.
    3. Nhóm bác sĩ Đông y, lương y khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền.
    4. Nhóm kỹ thuật viên phục vụ chiếu chụp, xét nghiệm y khoa.
    5. Nhóm trí thức kiêm nhiệm giảng dạy và khám chữa bệnh tại các cơ sở đào tạo y dược.
    6. Nhóm trí thức làm công tác quản lý nhà nước về y tế.
  • Nêu 5 đặc điểm nổi bật của đội ngũ cán bộ y tế: thường xuyên tiếp xúc với bệnh tật; tính chất hoạt động đa dạng, phức tạp; mang tính nhân đạo sâu sắc; hành vi và phẩm chất tác động mạnh mẽ đến người bệnh và xã hội; có sự trợ giúp của nhiều phương tiện, công cụ hiện đại.
  • Xác định 5 nội dung cốt lõi của y đức CBYT:
    1. Thể hiện lương tâm, trách nhiệm, hết lòng yêu nghề, rèn luyện phẩm chất.
    2. Tôn trọng quyền khám chữa bệnh của nhân dân, giữ bí mật riêng tư, thăm khám kín đáo và lịch sự.
    3. Tôn trọng pháp luật và thực hiện nghiêm quy chế chuyên môn; không dùng người bệnh làm thực nghiệm chẩn đoán/điều trị khi chưa có phép của Bộ Y tế và sự đồng thuận của bệnh nhân; bảo đảm công bằng, bình đẳng.
    4. Niềm nở, tận tình, giải thích tình trạng bệnh tật, hướng dẫn chính sách và quyền lợi cho bệnh nhân và gia đình.
    5. Đoàn kết, tôn trọng đồng nghiệp, kính trọng bậc thầy, tương trợ truyền thụ kiến thức, không đổ lỗi cho đồng nghiệp hoặc tuyến trước.
  • Phân tích tầm quan trọng và các nhân tố chi phối y đức: kinh tế thị trường, thu nhập, chế độ đãi ngộ, môi trường làm việc và quản lý nhà nước.

Chương 3: Thực trạng y đức của đội ngũ cán bộ y tế tỉnh Thái Bình hiện nay và một số vấn đề đặt ra

Chương này tích hợp số liệu điều tra xã hội học và các tài liệu hành chính tại địa phương:

  • Bối cảnh địa phương: Trình bày đặc điểm địa lý, tổ chức hành chính tỉnh Thái Bình (8 huyện, thành phố, 285 xã/phường/thị trấn; 260 trạm y tế cơ sở đến tháng 12/2022) cùng hệ thống mạng lưới cơ sở khám chữa bệnh từ tuyến tỉnh đến tuyến huyện.
  • Phân tích định lượng thực trạng qua các bảng dữ liệu điều tra (xử lý bằng SPSS 20.0):
Ký hiệu bảng trong luận án Tên bảng nội dung khảo sát thực trạng Nội dung thể hiện chính
Bảng 3.1 Hiểu biết của đội ngũ CBYT về y đức Tỉ lệ % và mức độ nắm vững các chuẩn mực y đức
Bảng 3.2 Nhận thức của đội ngũ CBYT về vai trò của y đức Đánh giá mức độ quan trọng của y đức trong hoạt động nghề nghiệp
Bảng 3.3 Nhận thức của đội ngũ CBYT về thái độ y đức Nhận định về thái độ ứng xử đối với người bệnh và thân nhân
Bảng 3.4 Quan hệ y đức của đội ngũ CBYT với đồng nghiệp Thực trạng tinh thần đoàn kết, tôn trọng, hợp tác chuyên môn
Bảng 3.5 Quan hệ y đức của đội ngũ CBYT với nghề nghiệp, pháp luật và xã hội Mức độ tuân thủ quy chế chuyên môn, pháp luật và trách nhiệm xã hội
  • Đánh giá thực trạng:
    • Mặt tích cực: Đa số CBYT Thái Bình có nhận thức đúng đắn về vai trò của y đức, có tinh thần trách nhiệm, tận tụy phục vụ người bệnh, tuân thủ quy chế chuyên môn và tích cực học tập nâng cao trình độ.
    • Hạn chế, tồn tại: Một bộ phận cán bộ còn có biểu hiện suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống; thái độ phục vụ đôi lúc thiếu hòa nhã; vi phạm quy chế chuyên môn hoặc chịu tác động bởi lợi ích vật chất cá nhân.
    • Nguyên nhân: Nguyên nhân khách quan xuất phát từ mặt trái của nền kinh tế thị trường, áp lực công việc quá tải, cơ chế chính sách tiền lương và đãi ngộ còn bất cập; nguyên nhân chủ quan là do thiếu tu dưỡng cá nhân, năng lực quản lý của một số đơn vị y tế còn lỏng lẻo.
  • Những vấn đề đặt ra: Luận án chỉ ra các mâu thuẫn cần giải quyết giữa đòi hỏi cao về chuẩn mực y đức với tác động của kinh tế thị trường; giữa áp lực tự chủ bệnh viện với việc bảo đảm tính nhân đạo, công bằng trong khám chữa bệnh cho người nghèo.

Chương 4: Những phương hướng và một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao y đức của đội ngũ cán bộ y tế tỉnh Thái Bình hiện nay

Chương 4 xây dựng hệ thống giải pháp xuất phát từ thực trạng đã phân tích:

  • Phương hướng:
    • Quán triệt sâu sắc các chủ trương của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết Hội nghị Trung ương 6 khóa XII, Kế hoạch 60-KH/TU và Kế hoạch 61-KH/TU của Tỉnh ủy Thái Bình về chăm sóc sức khỏe nhân dân.
    • Nâng cao y đức phải đi đôi với nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ thuật nghiệp vụ.
    • Xây dựng môi trường công tác y tế văn hóa, dân chủ và minh bạch.
  • Các nhóm giải pháp cơ bản:
    • Tăng cường công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức nghề nghiệp; đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh gắn với thực hiện 12 điều y đức.
    • Hoàn thiện chế độ chính sách, đãi ngộ, cải thiện điều kiện làm việc và bảo đảm thu nhập chính đáng cho CBYT tỉnh Thái Bình.
    • Tăng cường công tác quản lý, thanh tra, kiểm tra việc thực hiện quy chế chuyên môn, xử lý nghiêm minh các biểu hiện tiêu cực, tham nhũng, vòi vĩnh, vi phạm y đức.
    • Phát huy tính tích cực, tự giác tu dưỡng, rèn luyện y đức của từng cá nhân cán bộ y tế; đề cao vai trò giám sát của dư luận xã hội, các tổ chức đoàn thể và nhân dân.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về lý luận và khoa học

  1. Luận án góp phần làm rõ và hệ thống hóa khái niệm y đức của đội ngũ cán bộ y tế; phân tích cấu trúc, 3 chức năng (nhận thức, giáo dục, điều chỉnh hành vi), 5 đặc điểm nghề y và 5 nội dung y đức cốt lõi dưới lăng kính triết học duy vật lịch sử.
  2. Luận án chỉ rõ và luận giải tác động đa chiều của các yếu tố kinh tế, xã hội, cơ chế thị trường và chính sách y tế đến sự hình thành, biến đổi y đức của đội ngũ cán bộ y tế trong giai đoạn hiện nay.

Đóng góp về mặt thực tiễn

  1. Cung cấp bức tranh thực trạng về y đức của đội ngũ cán bộ y tế tỉnh Thái Bình trong giai đoạn 2018–2023 thông qua dữ liệu điều tra xã hội học thực địa tại 16 cơ sở y tế (9 bệnh viện tuyến tỉnh, 3 bệnh viện tuyến huyện, 4 đơn vị y tế dự phòng và trung tâm y tế).
  2. Phân tích rõ những kết quả đạt được, chỉ ra các biểu hiện hạn chế, yếu kém và xác định chính xác nguyên nhân khách quan, chủ quan của thực trạng y đức tại địa phương.
  3. Luận chứng các vấn đề mâu thuẫn mang tính quy luật đang đặt ra cho ngành y tế Thái Bình trong việc quản lý và thực hành y đức.
  4. Đề xuất hệ thống phương hướng và các nhóm giải pháp cơ bản có căn cứ khoa học và tính khả thi nhằm củng cố, nâng cao y đức của đội ngũ CBYT tỉnh Thái Bình trong thời gian tới.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Căn cứ theo tuyên bố về giới hạn nghiên cứu trong văn bản:

  • Hạn chế về phạm vi khách thể: Luận án chủ động không nghiên cứu đội ngũ cán bộ y tế công tác tại tuyến xã, phường, thị trấn (dù địa phương có tới 260 trạm y tế); đồng thời không khảo sát nhóm lao động phục vụ, nhân viên hành chính gián tiếp tại các cơ sở y tế.
  • Hạn chế về thời gian: Khảo sát và số liệu tập trung trong khung thời gian từ năm 2018 đến 2023, gắn liền với mốc sơ kết 5 năm Kế hoạch 60-KH/TU và 61-KH/TU của Tỉnh ủy Thái Bình.
  • Hướng nghiên cứu tiếp theo:
    • Mở rộng phạm vi khảo sát đối với đội ngũ y tế cơ sở tại các trạm y tế tuyến xã, phường, thị trấn nhằm hoàn thiện bức tranh toàn diện về y đức trên mọi tuyến chăm sóc sức khỏe.
    • Mở rộng nghiên cứu đối với các cơ sở y tế ngoài công lập (y tế tư nhân) trên địa bàn tỉnh khi loại hình này ngày càng phát triển.
    • Nghiên cứu sâu hơn về tác động dài hạn của cơ chế tự chủ tài chính bệnh viện đối với việc thực thi các chuẩn mực y đức.

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị ứng dụng và tham khảo đối với nhiều nhóm đối tượng:

  • Đối với cơ quan lãnh đạo, quản lý địa phương: Tỉnh ủy Thái Bình, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh, Sở Y tế Thái Bình và ban giám đốc các bệnh viện có thể vận dụng kết quả nghiên cứu và các nhóm giải pháp tại Chương 4 vào quá trình hoạch định chính sách cán bộ, xây dựng kế hoạch bồi dưỡng y đức, cải cách quy chế làm việc và kiểm tra thực thi nhiệm vụ.
  • Đối với công tác đào tạo, giảng dạy chuyên ngành: Là tài liệu tham khảo trực tiếp cho giảng viên, sinh viên tại Trường Đại học Y Dược Thái Bình, Trường Cao đẳng Y tế Thái Bình, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh trong các môn học: Triết học, Xã hội học, Tâm lý và đạo đức y học, Giáo dục đạo đức nghề nghiệp.
  • Đối với học viên và nghiên cứu sinh: Cung cấp khung phương pháp luận kết hợp triết học với điều tra xã hội học định lượng (xử lý qua SPSS) để nghiên cứu các vấn đề đạo đức nghề nghiệp cụ thể tại các địa phương khác.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm công cụ về "y đức của đội ngũ cán bộ y tế" được luận án định nghĩa như thế nào?
Luận án định nghĩa: "Y đức của đội ngũ cán bộ y tế là những quy tắc, chuẩn mực đạo đức được xã hội thừa nhận trong những giai đoạn lịch sử nhất định đối với ngành y, nhằm điều chỉnh nhận thức, thái độ, hành vi của đội ngũ cán bộ y tế đối với bệnh nhân, đồng nghiệp và xã hội, được biểu hiện thông qua lương tâm, trách nhiệm, danh dự, năng lực, tính cách của người cán bộ y tế trong thực hiện trách nhiệm và nghĩa vụ của mình."

2. Khảo sát thực tế của luận án được tiến hành tại những đơn vị y tế cụ thể nào?
Khảo sát thực tế được thực hiện tại 16 đơn vị trên địa bàn tỉnh Thái Bình, gồm: 9 bệnh viện tuyến tỉnh (Đa khoa tỉnh, Phụ sản, Nhi, Mắt, Phục hồi chức năng, Y học cổ truyền, Phổi, Tâm thần, Da liễu); 3 bệnh viện tuyến huyện (Đa khoa thành phố Thái Bình, Đa khoa Đông Hưng, Đa khoa Vũ Thư); 4 cơ sở dự phòng và trung tâm y tế (Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh CDC, Trung tâm Y tế thành phố Thái Bình, Trung tâm Y tế huyện Đông Hưng, Trung tâm Y tế huyện Vũ Thư). Luận án không khảo sát trạm y tế tuyến xã/phường và nhân viên phục vụ.

3. Đội ngũ cán bộ ngành y được luận án phân chia thành những nhóm cụ thể nào?
Căn cứ vào chuyên môn và vị trí công tác, luận án phân chia CBYT thành 6 nhóm: (1) Nhóm bác sĩ Tây y chuyên ngành lâm sàng và cận lâm sàng; (2) Nhóm y sĩ, điều dưỡng viên, nữ hộ sinh; (3) Nhóm bác sĩ Đông y, lương y y học cổ truyền; (4) Nhóm kỹ thuật viên chiếu chụp, xét nghiệm; (5) Nhóm trí thức vừa giảng dạy vừa khám chữa bệnh tại các cơ sở đào tạo; (6) Nhóm trí thức làm công tác quản lý nhà nước về y tế.

4. Luận án sử dụng phần mềm và phương pháp kỹ thuật nào để phân tích dữ liệu thực trạng?
Luận án sử dụng phương pháp điều tra, khảo sát xã hội học bằng phiếu hỏi và xử lý toàn bộ số liệu điều tra bằng phần mềm SPSS 20.0. Kết quả phân tích được biểu diễn dưới dạng bảng thống kê (từ Bảng 3.1 đến Bảng 3.5) và biểu đồ với các chỉ số giá trị trung bình và tỉ lệ phần trăm (%).

5. Luận án đã kế thừa những chỉ dẫn lịch sử nào trong truyền thống y đức Việt Nam?
Luận án kế thừa: Bộ luật Hồng Đức (1483) thời Hậu Lê với các điều khoản xử phạt thầy thuốc vụ lợi, tắc trách và quy chế vệ sinh thực phẩm; tư tưởng của danh y Tuệ Tĩnh, Chu Văn An, Nguyễn Đình Chiểu; bộ sách "Hải Thượng y tông tâm lĩnh" cùng "Chín điều y huấn cách ngôn" (rèn luyện 8 đức, tránh xa 8 tội) của Lê Hữu Trác; lời dạy "Lương y phải như từ mẫu" của Chủ tịch Hồ Chí Minh; và văn bản quy định 12 điều y đức tại Quyết định số 2088/QĐ-BYT ngày 06/11/1996 của Bộ Y tế.

Kết luận

Luận án tiến sĩ Triết học của tác giả Hà Kim Hoành đã giải quyết một cách có hệ thống vấn đề y đức của đội ngũ cán bộ y tế tỉnh Thái Bình trong giai đoạn từ năm 2018 đến năm 2023. Bằng việc kết hợp phương pháp luận triết học duy vật lịch sử với công cụ điều tra xã hội học được xử lý qua phần mềm SPSS 20.0, công trình đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng nhận thức, thái độ, hành vi y đức tại 16 cơ sở y tế tuyến tỉnh và tuyến huyện của địa phương. Trên cơ sở nhận diện các nguyên nhân và vấn đề mâu thuẫn đang đặt ra, luận án đã đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện từ giáo dục tư tưởng, hoàn thiện chính sách đãi ngộ đến quản lý thanh tra và tự rèn luyện cá nhân. Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo có giá trị thiết thực phục vụ công tác quản lý của ngành y tế tỉnh Thái Bình cũng như hoạt động nghiên cứu, giảng dạy lý luận và y đức học.