PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài Đối với gia đình, từ xưa đến nay không ai có thể phủ nhận được vai trò của người phụ nữ. Nếu gia đình được coi là “tế bào của xã hội” thì người phụ nữ được coi là “hạt nhân” của tế bào này. Phụ nữ là một lực lượng quan trọng, đông đảo trong đội ngũ những người lao động tạo dựng nên xã hội. Ngoài thiên chức làm mẹ, làm vợ, phụ nữ luôn thể hiện vị trí và vai trò của mình trên tất cả các mặt của cuộc sống, họ tham gia các hoạt động sản xuất để tăng thu nhập cho gia đình, phát triển kinh tế xã hội.
Nhưng những định kiến truyền thống về giới vẫn ăn sâu trong tiềm thức con người, thói gia trưởng, hủ tục tập quán lạc hậu trọng nam khinh nữ vẫn ít nhiều tồn tại trong tư tưởng nam giới, điều này làm ảnh hưởng đến quá trình phát huy năng lực của phụ nữ. Việc nâng cao nhận thức, phát triển điểm mạnh cho bản thân đến tiếp cận các nguồn thông tin thì người phụ nữ ở nông thôn vẫn còn chịu nhiều thiệt thòi. Nhiều vùng ở nông thôn, đặc biệt là các vùng sâu, vùng xa thì người phụ nữ trong gia đình chỉ được coi là người đảm nhiệm những công việc thuần túy: nấu cơm, chăm con. không được coi như là đối tượng chính tham gia vào sản xuất, nâng cao đời sống cho hộ gia đình.
Xã hội ngày càng phát triển, phạm trù giới ngày càng được quan tâm và là mục tiêu để phát triển bền vững nền kinh tế xã hội. Đảng và nhà Nước ta ngày càng quan tâm đến vai trò của phụ nữ trong xã hội, tạo điều kiện thuận lợi cho phụ nữ tham gia vào các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội…góp phần phát triển nền kinh tế của một quốc gia, ổn định đời sống người dân đất nước trên mọi lĩnh vực. Trước yêu cầu ngày càng cao nhất là CNH-HĐH nông nghiệp, nông thôn, bộ mặt nông thôn nói riêng, cả nước nói chung có nhiều thay đổi theo hướng tiến bộ, văn minh, hiện đại. Nhiều khu công nghiệp, nhà máy mọc lên, nhiều dịch vụ kèm theo cũng phát triển đã kéo một bộ phận không nhỏ phụ nữ từ đồng ruộng, nông thôn vào nhà máy, trở thành công nhân công nghiệp, công nhân dịch vụ.
Khi tham gia vào môi trường sản xuất công nghiệp, 1 phụ nữ không chỉ có việc làm tốt với thu nhập cao hơn mà còn được tiếp cận với văn hóa lao động, kỷ luật lao động công nghiệp tiên tiến; có điều kiện nâng cao trình độ khoa học, kỹ thuật, ý thức chính trị, nắm bắt kịp thời những thành tựu khoa học công nghệ mới nhất của thế giới… CNH, HĐH cũng làm cho đô thị hóa tăng nhanh, một bộ phận phụ nữ nông thôn trở thành người thành thị, có điều kiện giao lưu, tiếp thu những giá trị văn minh của đời sống thành thị, nhờ đó cuộc sống vật chất, tinh thần được cải thiện đáng kể. Thanh Thủy là một xã thuần nông thuộc huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam. Hiện nay, người phụ nữ đã nhận thức và phát huy vai trò của mình trong hoạt động sản xuất nông nghiệp, các hoạt động xã hội, cộng đồng nông thôn. Họ có những đóng góp to lớn trong việc phát triển kinh tế- xã hội của xã.
Tuy nhiên, sự đóng góp của phụ nữ lại chưa được ghi nhận một cách xứng đáng, chưa tương xứng với vị trí, vai trò của họ trong nền kinh tế, trong các quan hệ xã hội và trong đời sống gia đình. Đặc biệt, trong nền kinh tế thị trường, người phụ nữ phải nặng gánh hai vai, vừa phải làm tốt công việc xã hội, vừa phải đảm nhiệm vai trò làm vợ, làm mẹ trong khi quỹ thời gian của họ cũng chỉ như mọi người, sức khỏe hạn chế. nền kinh tế phát triển đem nhiều cơ hội cho phụ nữ đồng thời cũng nảy sinh những tác động tiêu cực, họ phải lo toan nhiều công việc cho cuộc sống. Để làm tốt công việc của mình họ phải đối mặt với áp lực, vượt qua nhiều gánh nặng trong cuộc sống.
Qua quá trình tìm hiểu liên quan đến phụ nữ cho bản thân và hội phụ nữ: vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế như thế nào? Thực trạng vai trò của người phụ nữ trong phát triển kinh tế hiện nay ra sao? Giải pháp nhằm tháo gỡ những khó khăn trong quá trình nâng cao năng lực cho phụ nữ? Vì vậy, nghiên cứu về vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình được đặt ra như một yêu cầu cấp bách. Chính vì những lý do trên, tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài: “ Vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình tại xã Thanh Thủy, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam”.2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1.1 Mục tiêu chung Đánh giá thực trạng vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình trên địa bàn xã Thanh Thủy, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam; từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình trong thời gian tới.2 Mục tiêu cụ thể • Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình. • Đánh giá thực trạng vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình trên địa bàn xã Thanh Thủy, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam. • Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình trên địa bàn xã Thanh Thủy, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam.
• Đề xuất giải pháp nhằm nâng cao vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình trên địa bàn xã Thanh Thủy, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam trong thời gian tới.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1.1 Đối tượng nghiên cứu - Nghiên cứu lý luận và thực tiễn về vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình. - Đối tượng khảo sát: phỏng vấn hộ gia đình, các tổ chức có liên quan đến phụ nữ (hội phụ nữ).2 Phạm vi nghiên cứu 1.1 Phạm vi nội dung - Nghiên cứu về vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh hộ gia đình tại xã Thanh Thủy, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam. - Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của phụ nữ. 3 - Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình.2 Phạm vi không gian Đề tài nghiên cứu trên địa bàn xã Thanh Thủy, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam.3 Phạm vi thời gian - Các dữ liệu thông tin thứ cấp được sử dụng để đánh giá thực trạng vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình ở địa phương được thu thập trong 3 năm 2017- 2019.
- Thông tin sơ cấp : Thu thập năm 2020. - Thời gian thực hiện đề tài : 8/2020 – 12/2021. 4 PHẦN II: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ CỦA PHỤ NỮ TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ GIA ĐÌNH 2.1 Một số khái niệm cơ bản 2.1 Các khái niệm về giới Giới Giới là khái niệm chỉ mối quan hệ xã hội và tương quan giữa địa vị xã hội của nam và nữ trong bối cảnh xã hội cụ thể. Giới là phạm trù được thiết lập qua các đặc trưng văn hóa nhằm xác định các hành vi xã hội của phụ nữ và nam giới và mối quan hệ giữa hai giới tính đó.
Giới phản ánh mối quan hệ giữa nam, nữ và cách thức được cấu trúc về mặt xã hội, là một công cụ phân tích để hiểu rõ hơn các tiến trình xã hội. Giới phản ánh sự khác biệt giữa nam và nữ về khía cạnh xã hội. Nhưng sự khác biệt này là do quá trình học và có thể thay đổi. Chúng thay đổi theo thời gian, từ nước này sang nước khác,từ nền văn hóa này sang nền văn hóa khác trong bối cảnh cụ thể của xã hội, do các yếu tố xã hội, lịch sử, tôn giáo, kinh tế quyết định.
Sự khác biệt giữa nam giới và nữ giới: Giới nữ: phụ nữ được xem là phái yếu, vì họ sống thiên về tình cảm, họ là thành phần quan trọng tạo nên sự yên ấm trong gia đình. Thiên chức của phụ nữ là làm vợ, làm mẹ nên họ gắn bó với con cái, gia đình hơn nam giới và cũng từ đây mối quam tâm của họ cũng có phần khác nam giới. 5 Giới nam: Nam giới được coi là phái mạnh, là trụ cột gia đình. Họ cứng rắn hơn về tình cảm, mạnh bạo và năng động hơn trong công việc.
Đặc trưng này cho phép họ dồn hết tâm trí vào lao động, sản xuất, vào công việc xã hội, ít bị ràng buộc hơn bới con cái, gia đình. Chính vì điều này làm tăng thêm khoảng cách khác biệt giữa nam giới và nữ giới. Để thay đổi đặc trưng của giới cần phải vượt qua những khó khăn, quan niệm lạc hậu và thay đổi cách nhìn nhận, hành vi trong lĩnh vực xã hội. Vai trò của giới: Vai trò giới được xác định dựa trên sự phân công lao động theo giới trong 3 loại công việc: sản xuất, tái sản xuất và công việc cộng đồng.
- Hoạt động sản xuất: Hoạt động này liên quan đến sản xuất hàng hóa, dịch vụ, trao đổi hàng hóa và mua bán, làm ruộng, làm thuê, tự tổ chức công việc… Hoạt động sản xuất là loại hoạt động được trả công hay tạo ra thu nhập. Phụ nữ và nam giới đều có khả năng tham gia vào hoạt động sản xuất, song phần lớn chức năng và trách nhiệm đối với từng loại hoạt động thường khác nhau và tùy thuộc vào phân công lao động theo giới. Hoạt động sản xuất của người phụ nữ thường bị đánh giá thấp hơn so với nam giới và người phụ nữ cũng tham gia làm những công việc tương ứng với nam giới nhưng họ lại được trả công thấp hơn hẳn. Đây là điểm bất hợp lý trong việc nhìn nhận xem xét vai trò của người phụ nữ trong hoạt động sản xuất tạo ra thu nhập để góp phần phát triển kinh tế gia đình.
Bên cạnh đó, do bị đánh giá một cách hạn chế nên người phụ nữ cũng ít có cơ hội được tiếp cận và quản lý các nguồn lực như vốn, kỹ thuật… - Hoạt động tái sản xuất: Hoạt động tái sản xuất liên quan đến việc chăm sóc và duy trì hộ gia đình.