Chương 1 MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VE UNG DUNG ĐA PHƯƠNG TIEN TRONG SAN XUAT SAN PHAM LONGFORM TREN BAO DIEN TU 1. Một số khái niệm liên quan 1. Đa phương tiện Đa phương tiện (multimedia) được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực, được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau. Trong báo chí, đa phương tiện được các tác giả tiếp cận với nhiều góc độ khác nhau.TS Nguyễn Văn Dững: “Multimedia chính là khả năng kết hợp các tài liệu văn bản, hình ảnh, âm thanh, video, hình động va tài liệu in an có thé được sử dụng ở nhiều mức độ khác nhau nhằm “thay đổi” sự chú ý và truyền đạt một cách hiệu quả thông điệp của bạn” [11, tr.
180] “Multimedia cho phép kết hợp các loại hình truyền thông trong việc truyền tải thông điệp, nhằm gây sự chú ý, hấp dẫn, thu hút công chúng. Thông điệp, sản phẩm media có khả năng tác động vào nhiều giác quan con người, không chỉ tăng độ hấp dẫn, mà quan trọng là tăng tính khách quan, chân thực, tin cậy, khả năng thuyết phục của thông tin [1 1, tr. 180] Theo TS Đỗ Trung Tuấn: “Truyền thông đa phương tiện (Multimedia) là khái niệm chỉ sự kết hợp giữa văn ban (text), số liệu (data), hình ảnh (image), âm thanh (sound), thiết kế đồ họa (drawing design) và hệ thống các kỹ thuật khác nhau trên một môi trường thông tin kỹ thuật số là internet để làm cho nội dung truyền thông trở nên đa diện, thuyết phục và tăng tính tương tác đối với người tiếp nhận. Truyền thông đa phương tiện là sự tích hợp (integration) nhiều chất liệu, ngôn ngữ và phương thức truyền thông vào một phương tiện truyền thông” [51, tr.24] Trong cuốn “Multimedia Journalism — A practical guide”, tác giả Andy Bull cho răng: Báo chí đa phương tiện là sự phát triển của báo điện tử khi các 14 tác phâm báo chí trên báo điện tử được tích hợp đa phương tiện nhiều hơn” [54, tr.65] Qua cách tiếp cận của các nghiên cứu đi trước, kế thừa và phát triển, tác giả xin đưa ra định nghĩa về đa phương tiện: Da phương tiện là sự kết hợp của nhiều loại phương tiện (ngôn ngữ văn tự và phi văn tự) như: văn bản, hình ảnh tĩnh, hình ảnh động, âm thanh, video, audio, đồ họa thiết kế và các chương trình tương tác khác trên cùng một sản phẩm truyền thông được đăng tải trên nền tảng internet.
Longform Trong bài nghiên cứu “The multimodality of digital long-form journalism”, tac giả Toumo Hiipala có viết: “Báo chí longform số là thé loại mà các yếu tô như: ngôn ngữ viết, hình ảnh, video ngắn, biểu đồ, đồ họa kết hợp với nhau dựa trên các phương thức chuyền tiếp tinh tế, tạo thành một câu chuyện liền mạch hap dẫn” [64, tr. 420] Trong công trình nghiên cứu “The digital animation of literary journalism”, tác giả Susan Jacobson giải thích rằng: “Báo chí longform được xem như là tên gọi khác của báo chí văn học. Longform được mô tả là một bài viết chuyên sâu, có ít nhất 2000 chữ về một vấn dé cụ thé. Bài viết này thu hút độc giả bằng cách kết hợp nhuan nhuyễn các yếu tô đa phương tiện gồm: văn bản: hình anh, biéu đồ, video, đồ họa.
trên cùng một giao diện web. Bên cạnh đó, thể loại này còn sử dụng các phương pháp văn học dé giữ chân độc giả ở lại lâu hơn”. 528] Trong cuốn “Một số xu hướng mới của báo chí truyền thông hiện đại”, tác giả Phan Văn Kién định nghĩa: “Longform là khái niệm xuất phát từ báo in các nước phương Tây, dành cho những tác phẩm dai hơi và không đơn thuần là tường thuật tin tức. Các kiểu sản phẩm longform được thực hiện dựa trên những nguyên tắc về thông tin và công sức trong quá trình thực hiện, 15 đồng thời người viết phải nghiên cứu chuyên sâu về các chủ đề, đề tài trong một thời gian dài [28, tr.57] Mega story cũng là thuật ngữ được sử dụng nhiều trong thời gian gần đây: “Mega story là siêu tác pham báo chí hay thé loại báo chí hiện đại trong thời đại công nghệ kỹ thuật số, viết ở dạng bài và được thể hiện theo phong cách văn bản phi truyền thống, có thể bao gồm âm thanh, video, hình ảnh, dữ liệu và nhiều phương tiện truyền thông có liên quan khác, tạo cho công chúng một môi trường thực tại ảo sống động để trải nghiệm và tương tác với tác phẩm báo chí”.[22] “Mega Story (bài viết với quy mô lớn, hay siêu tác phẩm báo chí) là tên gọi chỉ một dạng tác phẩm báo chí chuyên sâu trên nền tang đa phương tiện.
Cùng với Mega Story, các thuật ngữ Long-form hay E-Magazine cũng được dùng dé gọi tên dạng tác phẩm báo chí chuyên sâu trên báo mạng điện tử và gan như có cùng một cách hiểu. Theo đó, chúng là những tác phẩm báo chí có dung lượng dài, hàm lượng nội dung lớn, được thiết kế theo phương thức hoàn toàn mới - kiểu bài báo đa phương tiện (multimedia), có thể bao gồm cả chữ viết, ảnh, video, ảnh động, file âm thanh, thông tin đồ họa (infographic), các yếu tố đồ họa tương tac (interactive), timeline. trong đó, các tính năng này tương hỗ lẫn nhau”. 77] Có nhiều nét tương đồng với longform, e-magazine cũng là khái niệm được quan tâm trong các thể loại báo chí hiện đại trong những năm gần đây.
“E-magazines là kiêu bai báo đa phương tiện (multimedia) có thé bao gồm cả chữ viết, ảnh, video, ảnh động, file âm thanh, các yếu tố đồ họa được thiết kế theo phương thức hoàn toàn mới”. [32] “Điểm đặc biệt của thê loại báo chí này là phan text (chính văn) có thé dai vài ngàn từ, với thông tin mang tính tổng hop, pha trộn giữa bút pháp tường thuật, bình luận và phân tích chuyên sâu nhưng lại được trình bày theo 16 phong cách tạp chí được thiết kế cầu kì và sang trọng với hình ảnh, ngôn ngữ được trình bày phá cách, tạo ấn tượng mạnh. [33| Có thể thấy, các khái niệm của các tác giả đều đề cập đến hai khía cạnh của thé loại longform, mega story và e-magazine gồm: yếu tố đa phương tiện và quá trình lao động báo chí của tác giả. E-magazine hay Mega Story, Long-form đều là một dạng thức của “Long-form storytelling” đang được các tờ báo điện tử địa phương ứng dụng rất mạnh mẽ vài năm trở lại đây.
Đây là loại hình báo chí bao gồm những phóng sự đặc biệt, những bài viết chuyên sâu được trình bày theo phong cách mới lạ và hấp dẫn, tích hợp cả thông tin chữ viết, ảnh, đồ họa và video. Tuy nhiên, sản phẩm báo chí mới cũng đòi hỏi kỹ năng mới, nhất là việc ứng dụng công nghệ mới nên yêu cầu đặt ra với các phóng viên, nhà báo, kỹ thuật viên ở các tờ báo địa phương cũng phải không ngừng học hỏi, nâng cao kiến thức từng ngày cùng với sự linh hoạt trong tác nghiệp. Trong xu thế phát triển của báo điện tử, công chúng thường nghe nói đến một số sản phẩm báo chí với các tên gọi: dạng bài đa phương tiện (multimedia), dang bài có nội dung chuyên sâu (slow journalism), dạng bài tạp chí điện tử (e-magazine), “siêu tác phẩm báo chí” (mega story). Dựa trên tổng hợp, kế thừa các nghiên cứu trước, tác giả xin đưa ra định nghĩa về longform: Longform là sản phẩm báo chí trực tuyến mới, có dung lượng dải, tường thuật tuyến tính về một chủ đề, sự kiện phức tạp, về một nhân vật, nhóm người tiêu biểu bằng việc sử dụng kết hợp liền mạch các yếu tố đa phương tiện như hình ảnh, biểu đổ, video, đồ họa.
thông qua sự chuyền tiếp đa dạng trên cùng một giao diện trang báo điện tử. Báo điện tử Báo điện tử là loại hình báo chí đặc thù, tổn tại trên internet. Trên các văn bản pháp luật của Việt Nam và thực tế tồn tại phô biến tên gọi báo điện tử 17 như: Nhân dân điện tử, Hà Nội mới điện tử, Lao động điện tử. Cách gọi này làm người ta hiểu ngay là tờ báo được điều khiển bằng phương tiện kỹ thuật điện tử.
Tuy nhiên thuật ngữ này không giúp người ta hiểu được ý nghĩa: tờ báo được sản xuất trong vòng khép kín của mạng LAN của tòa soạn và được tờ báo “chạy” trên môi trường mạng toàn cau Internet. Nghị định 55/2001/NĐ-CP về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet: “Dịch vụ thông tin trên internet là một loại hình dịch vụ ứng dung internet bao gồm dịch vụ phát hành báo chi (báo in, báo hình, báo điện tử), phát hành xuất bản phẩm trên internet và dịch vụ cung cấp các loại hình điện tử khác nhau trên Internet.” Luật Báo chí 2016 định nghĩa: “Báo điện tử là loại hình báo chí sử dụng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được truyền dẫn trên môi trường mạng, bao gồm báo điện tử và tạp chí điện tử”. Theo Từ điển tiếng Việt (Trung tâm Từ điển học, NXB Đà Nẵng, 2008): “Báo điện tử là loại hình báo chí mà tin tức, tranh ảnh được hiển thị qua màn hình máy tính thông qua kết nối trực tuyến với mạng internet, phân biệt với báo ảnh, báo hình, báo nói, báo viết” [49, tr. Dương Xuân Sơn đề cập trong cuốn sách “Các loại hình báo chí truyền thong”, Nxb Thông tin và truyền thông, xuất bản năm 2014 thì báo mạng điện tử là: “hình thức báo chí mới được hình thành từ sự kết hợp những ưu thế của báo ¡n, báo nói, báo hình, sử dụng yếu tố công nghệ cao như một số nhân tô quyết định quy trình sản xuất và truyền tải thông tin dựa trên nền tảng mạng Internet toàn cầu.
Là loại hình thông tin đại chúng dựa trên việc khai thác thế mạnh của internet nhằm đem đến cho công chúng những thông tin mới nhất về mọi mặt của đời sông một cách nhanh nhất và toàn diện nhất” [42.234] 18 Trong cuốn “Báo mạng điện tử, những vấn đề cơ bản”, PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang cho răng: “nói chung có nhiều cách gọi về loại hình báo chí mới này. Trong khi chờ một khái niệm thống nhất, chúng tôi sẽ sử dụng khái niệm “báo mạng điện tử”: Báo mạng điện tử là một loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức của một web và phát hành trên internet” [12, tr.28] Tóm lại, dựa trên pháp luật về báo chí, các nghiên cứu đi trước va tình hình hoạt động thực tiễn của báo điện tử, tác giả cho rằng: Báo điện tu là một loại hình báo chí xây dựng trên nên tảng một trang website phát hành trên internet, có wu thé trong truyền tải thông tin một cách nhanh chóng, tức thời, da phương tiện và tương tác cao.4 Ung dụng da phương tiện trong sản xuất sản phẩm longform trên báo điện tw Theo PGS.